Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:5

Ερμηνεία. Και αυτός ο Κανόνας αναθεματίζει τους Πελαγιανούς και Κελεστιανούς διότι ισχυρίζονταν ότι, επειδή ο Θεός μάς έκανε αυτεξούσιους, μπορούμε βεβαίως και χωρίς τη θεία χάρη να εκπληρώσουμε τις εντολές, αν και όχι με ευκολία, αλλά με δυσκολία, ενώ διά της θείας χάριτος μπορούμε ευκολότερα να τις κατορθώσουμε. Διότι ο Κύριος, μιλώντας για τις θείες Εντολές, δεν είπε: Χωρίς εμένα μπορείτε να τις τηρήσετε με δυσκολία, αλλά είπε απλώς: Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα. Ούτε με ευκολία, δηλαδή, ούτε με δυσκολία, ώστε το παν να οφείλεται στη θεία χάρη, και χωρίς αυτήν τίποτα δεν μπορούμε να κατορθώσουμε.

Επειδή, λοιπόν, γνώριζε ότι χωρίς τον Χριστό και την από Εκείνον συμμαχία, κανένας άνθρωπος δεν θα μπορούσε να πράξει τίποτα το αγαθό, όπως λέει: «χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα»· και ότι μόνο η προσευχή προς τον Θεό έχει τη δύναμη να το κατορθώσει αυτό, διότι διαφορετικά δεν θα ήταν δυνατό να λάβει κάποιος τον Θεό ως σύμμαχο.

Διότι είναι ανάγκη να έχουμε κοινωνία φρονημάτων με εκείνον με τον οποίο έχουμε κοινωνία αίματος, και να μην είμαστε στα μεν ενωμένοι και στα δε διχασμένοι, ούτε με τον έναν τρόπο να αγαπούμε και με τον άλλον να πολεμούμε, ούτε να είμαστε μεν τέκνα, αλλά επιλήψιμα, και μέλη μεν, αλλά νεκρά, για τα οποία δεν υπάρχει κανένα όφελος από το ότι ενώθηκαν και γεννήθηκαν, όπως ακριβώς συμβαίνει με το κλήμα που έχει αποκοπεί από την αληθινή άμπελο, του οποίου το τέλος είναι να πεταχτεί έξω, να ξεραθεί και να ριχτεί στη φωτιά.

Και γιατί μακρηγορώ για αυτά σχετικά με το μυστήριο, αφού έχει ήδη ειπωθεί εκτενώς προηγουμένως πώς μεταμορφώνει αυτούς που συμμετέχουν σε αυτό; Αλλά αν με αυτόν τον τρόπο βρισκόμαστε μαζί με τον Χριστό μέσω της τελετής, των προσευχών, της μελέτης και των λογισμών, αφενός θα ασκήσουμε την ψυχή μας σε κάθε αρετή, αφετέρου «θα φυλάξουμε την παρακαταθήκη», όπως παραγγέλλει ο Παύλος, και θα διατηρήσουμε τη χάρη που μας μεταδόθηκε από τα μυστήρια. Διότι, όπως ακριβώς Αυτός είναι που τελεί τα μυστήρια, και Αυτός είναι τα ίδια τα μυστήρια, με τον ίδιο τρόπο Εκείνος είναι ο μόνος που διαφυλάττει μέσα μας όσα μας δίνει, και που μας καθιστά ικανούς να παραμείνουμε σταθεροί σε αυτά που λάβαμε. «Διότι χωρίς εμένα», λέει, «δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα».

Ότι σίκερα ονομάζεται καθετί που προκαλεί μέθη, εκτός από τον οίνο που προέρχεται από τα αμπέλια. Ότι υπάρχουν δύο είδη αμπέλου στην Αγία Γραφή: η πολύ καλή και η πολύ κακή. Διότι λέει ο Κύριος: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, εσείς τα κλήματα». Η δε κακή και άγρια είναι ο διάβολος, ο οποίος αποστάζει λύσσα, όπως ακριβώς και ο Μωυσής, περιγράφοντας γι' αυτόν, λέει: «Διότι η άμπελός τους προέρχεται από την άμπελο των Σοδόμων, και η κληματαριά τους από τα Γόμορρα» και τα εξής.

Του ιδίου, από τον δεύτερο λόγο για την ίδια εορτή. Ω, θρησκεία βασιλικότερη πάντων των βασιλέων! Διότι αυτά που οι βασιλιάδες συγκροτούσαν με τα όπλα, αυτή αποδεικνυόταν ότι τα κατέλυε χωρίς όπλα· αυτά που εκείνοι σφαγιάζοντας τα εμπόδιζαν, αυτή σφαγιαζόμενη τα συγκροτούσε, και με τις σφαγές έστηνε τρόπαια εναντίον εκείνων που έσφαζαν. Τα κλήματα της Εκκλησίας κατακόβονταν, και όμως ο καρπός της πίστεως αυξανόταν περισσότερο και έφερνε αμάραντο το άνθος. Διότι τα κλήματα είχαν φυτρώσει από τη ρίζα εκείνου που είπε με αλήθεια: «Εγώ έχω νικήσει τον κόσμο· εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα».

Ας παρακαλέσουμε λοιπόν και εμείς τον Θεό, για να μας απεκδύσει από τον παλαιό άνθρωπο και να μας ενδύσει με τον επουράνιο Χριστό από τώρα και στο εξής, έτσι ώστε, ευρισκόμενοι σε αγαλλίαση του πνεύματος και καθοδηγούμενοι κατ' αυτόν τον τρόπο από αυτόν, να ζούμε με πολλή γαλήνη. Διότι λέει ο Κύριος, θέλοντας να μας γεμίσει με τη γεύση της βασιλείας: «χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Αν και βεβαίως μέσω των αποστόλων γνωρίζει να φωτίζει πολλούς· διότι αυτοί, αν και κτίσματα, έτρεφαν τους ομοδούλους τους με τον επουράνιο λόγο, και αναζωογονούσαν και ανόρθωναν νεκρωμένα και διεφθαρμένα φρονήματα μέσω της καλής τους αναστροφής και διδασκαλίας. Διότι ένα κτίσμα τρέφει και ζωοποιεί ένα άλλο κτίσμα, όπως ακριβώς τα νέφη τρέφουν τους σπόρους του σιταριού ή του κριθαριού, όντας όλα κτίσματα· η βροχή και ο ήλιος τα ζωοποιούν όταν λάβουν την προσταγή.

Και καθώς πολλές φορές αναφέραμε την παραβολή του γεωργού, ότι, αφού κοπιάσει και ρίξει τον σπόρο στη γη, οφείλει να περιμένει και τη βροχή από τον ουρανό. Διότι, εάν δεν εμφανιστούν σύννεφα και δεν φυσήξουν άνεμοι, δεν ωφέλησε σε τίποτα ο κόπος του γεωργού, επειδή ο σπόρος παραμένει γυμνός στο έδαφος — αυτό να το εφαρμόσεις και στα πνευματικά. Εάν ο άνθρωπος παραμείνει μόνο στη δική του εργασία και δεν δεχθεί κάτι ξένο προς τη φύση του, δεν μπορεί να αποδώσει καρπούς άξιους στον Κύριο. Και ποια είναι η εργασία του ανθρώπου; Η αποταγή, η έξοδος από τον κόσμο, η υπομονή στην προσευχή, η αγρυπνία, η αγάπη προς τον Θεό και τους αδελφούς· αυτά είναι τα δικά του έργα. Αλλά, εάν παραμείνει στη δική του εργασία και δεν ελπίζει να δεχθεί κάτι άλλο, και δεν φυσήξουν οι άνεμοι του Αγίου Πνεύματος στην ψυχή του, και εάν δεν εμφανιστούν ουράνια σύννεφα και δεν κατέβει βροχή από τον ουρανό για να ποτίσει την ψυχή, δεν μπορεί ο άνθρωπος να αποδώσει καρπούς άξιους στον Κύριο. Είναι γραμμένο δε ότι ο γεωργός, όταν δει το κλήμα να φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να δώσει περισσότερο, ενώ αυτό που δεν φέρει καρπό το ξεριζώνει και το ρίχνει στη φωτιά. Επομένως, το χρέος του ανθρώπου είναι αυτό, είτε νηστεύει είτε αγρυπνεί είτε προσεύχεται είτε κάνει κάτι καλό, να τα αποδίδει όλα στον Κύριο, λέγοντας τούτο: «Αν δεν με είχε ενδυναμώσει ο Θεός, δεν θα μπορούσα να νηστεύσω ή να προσευχηθώ ή να βγω από τον κόσμο».

Και όπως πολλές φορές αναφέραμε την παραβολή του γεωργού, ότι, κοπιάζοντας και ρίχνοντας τον σπόρο στη γη, οφείλει να περιμένει και τη βροχή από ψηλά —διότι, εάν δεν φανούν σύννεφα και δεν φυσήξουν άνεμοι, σε τίποτα δεν ωφέλησε ο κόπος του γεωργού, επειδή ο σπόρος παραμένει γυμνός— έτσι να σκεφτείς και για τα πνευματικά. Εάν ο άνθρωπος περιοριστεί μόνο στη δική του εργασία και δεν δεχθεί κάτι ξένο προς τη φύση του, δεν μπορεί να αποδώσει καρπούς άξιους στον Κύριο. Και ποια είναι η εργασία του ανθρώπου; Η αποταγή, η έξοδος από τον κόσμο, η υπομονή στην προσευχή, η αγρυπνία, η αγάπη προς τον Θεό και τους αδελφούς. Αυτά είναι τα δικά του έργα. Αλλά, εάν μείνει μόνο στη δική του εργασία και δεν ελπίζει να δεχθεί κάτι άλλο, και δεν φυσήξουν οι άνεμοι του Αγίου Πνεύματος μέσα στην ψυχή, και εάν δεν εμφανιστούν ουράνια σύννεφα και δεν έρθει βροχή από τον ουρανό για να ποτίσει την ψυχή, δεν μπορεί ο άνθρωπος να αποδώσει καρπούς άξιους στον Κύριο. Διότι έχει γραφτεί ότι ο γεωργός, όταν δει το κλήμα να φέρει καρπούς, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερους, ενώ εκείνο που δεν φέρει καρπό το ξεριζώνει και το παραδίδει στη φωτιά για να καεί.

Ερώτηση. Τι είναι αυτό που είπε: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα»; Απόκριση. Αυτό το είπε για την ευσεβή μνήμη, ώστε να μην επιχειρούμε κάθε πράγμα αδιάκριτα, αλλά πρώτα να Τον παρακαλούμε και να προσπαθούμε να κάνουμε τα πάντα μέσω Αυτού. Διότι σε εκείνα προοδεύουμε, στα οποία Τον επικαλούμαστε, και σε εκείνα οδυνόμαστε, στα οποία Τον λησμονούμε. Δεν πρέπει λοιπόν να κάνουμε κάτι ή να μιλάμε ή να πολεμάμε ή να ταραζόμαστε με τα πράγματα αβοήθητοι, επειδή καταβάλλουμε περισσότερο τους εαυτούς μας, εάν δεν αναζητήσουμε πρώτα Αυτόν που έχει την εξουσία. Διότι μόνος Αυτός κατευθύνει τον άνθρωπο, προλαμβάνοντας τα πάντα μέσα από τα θαυμάσια του Πνεύματος. Θέλεις να επιτελέσεις κάποιο έργο; Προσευχήσου σε Αυτόν. Θέλεις να μιλήσεις; Μνημόνευσέ Τον. Θέλεις να λυτρωθείς από τα κακά; Επικαλέσου τον Κύριο. Σε αφανίζει η αμαρτία; Εκείνος είναι ο «αμνός ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Σε φοβίζει άνθρωπος; Εκείνος είναι «πύργος ισχύος από προσώπου εχθρού». Σε ταράζουν οι δαίμονες; Τους επιτιμά και εξαφανίζονται. Σε κυριεύει η αφροσύνη; «Από το πρόσωπό Του προέρχεται η γνώση και η σύνεση». Σε κατέχει η δειλία; Αυτός δίνει θάρρος. Ενεργεί μέσα σου η λύπη; Η μνήμη Του δημιουργεί χαρά. Δεν βρίσκεις διέξοδο από τους διαλογισμούς; «Εγώ είμαι», λέει, «η θύρα των προβάτων». Τα πάντα βρίσκονται σε Αυτόν, όπως ακριβώς είπε: «Τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα». Εσύ λοιπόν, σε όλα να πιστεύεις σε Αυτόν και να έχεις θάρρος ελπίζοντας σε Αυτόν.

Αυτά κανένας άνθρωπος δεν μπόρεσε ποτέ να τα συλλάβει με τον νου του από μόνος του ή να τα πει ή να τα δεχτεί μέσω της ακοής, πόσο μάλλον να τα κάνει πράξη, αν δεν ξεχύθηκε προηγουμένως πλούσια η αγάπη του Θεού στην καρδιά του και μέσω αυτής δεν απέκτησε ένοικο Εκείνον που είπε: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Αλλά ούτε αξιώθηκε κανείς τέτοια χάρη και δωρεά, αν δεν απαρνήθηκε πρώτα τον εαυτό του, όπως ακριβώς έδωσε εντολή ο Σωτήρας και όπως εμείς εξηγήσαμε λεπτομερέστερα, δηλαδή υπηρετώντας τον Κύριο με όλη του την καρδιά πρόθυμα και αγαπώντας Τον. Εάν όμως δεν έχει λάβει αυτήν αναφαίρετα, ας μην εξαπατά κανείς τον εαυτό του, αλλά ας γνωρίζει τούτο, ότι ούτε αξιώθηκε ούτε πρόκειται ποτέ να αξιωθεί την ένωση με τον Θεό που συντελείται με νοερή αίσθηση, γνώση και θεωρία. Διότι όσοι αναδείχθηκαν τέλειοι άνδρες στη μέθεξη της χάρης του Θεού και απέκτησαν την πνευματική ηλικία τέλεια στο προαναφερθέν μέτρο, ενώνονται πλήρως με τον Θεό, βλέποντάς Τον τόσο, όσο βλέπονται και οι ίδιοι από Αυτόν. Διότι ο Θεός μένει με επίγνωση μέσα τους, και αυτοί μένουν με επίγνωση μέσα στον Θεό, αχώριστα και αδιάστατα.

Διότι χωρίς εκείνον δεν θα μπορέσεις να κάνεις τίποτα· αλλά εκείνος, όπως ακριβώς προείπα, θα γίνει αδιαλείπτως τα πάντα για εσένα. Κι αν όχι τα πάντα, τουλάχιστον θα βρεθείς κατά την έξοδό σου να αναζητάς τον Χριστό, τουλάχιστον υποτασσόμενος στους φίλους και στους άρχοντές του θα βρεθείς μέσω αυτών να δουλεύεις σε εκείνον, τουλάχιστον θα εκπληρώνεις το θέλημα των δούλων του Θεού και όχι το δικό σου θέλημα —και θέλημα του Θεού είναι το θέλημα των δούλων του—, τουλάχιστον θα βρίσκεσαι σε πνευματική εργασία και όχι σε αργία, τουλάχιστον σε ταπείνωση και όχι σε υπεροψία. Να θυμάσαι αυτά που είπα, ότι όλοι οι στρατηγοί και οι άρχοντες, άλλοι μεν είναι δούλοι, άλλοι δε είναι και φίλοι του βασιλιά, και μέσω αυτών και ο λαός που βρίσκεται υπό την εξουσία του καθενός από αυτούς. Αυτοί, έστω κι αν δεν βλέπουν και δεν συναντούν τον βασιλιά, υπηρετώντας ωστόσο καλώς τον στρατηγό ή τον άρχοντά τους σαν να είναι ο ίδιος ο βασιλιάς, ελπίζουν να λάβουν δωρεές και αξιώματα από τον βασιλιά μέσω αυτών, και κάποιοι μάλιστα τα λαμβάνουν, προβάλλοντας ως μεσίτες τους άρχοντές τους. Υπάρχουν βέβαια και εκείνοι που μέσω της δικής τους ανδρείας και αρετής γίνονται γνωστοί και προσλαμβάνονται από τον βασιλιά και τιμώνται και καθίστανται άρχοντες και μεσίτες άλλων, και τότε καταξιώνονται να προσφέρουν την προσωπική τους υπηρεσία ενώπιον του ίδιου του βασιλιά, να συνομιλούν μαζί του και να ακούνε τη φωνή του.

Εάν λοιπόν αυτός είναι φως, και εμείς λέμε ότι όσοι τον ενδύονται δεν τον αισθάνονται, σε τι διαφέρουμε από τους νεκρούς; Εάν δε αυτός είναι η άμπελος, και εμείς τα κλήματα, εάν δεν γνωρίζουμε οπωσδήποτε την ένωσή μας με αυτόν, τυγχάνουμε άψυχοι και άκαρποι και ξερά ξύλα, ύλη για το άσβεστο πυρ. Εάν πάλι αυτοί που τρώγουν τη σάρκα του και πίνουν το αίμα του έχουν ζωή αιώνια, σύμφωνα με το θείο του λόγιο, και εμείς, ενώ τα τρώμε αυτά, δεν αισθανόμαστε να γίνεται μέσα μας τίποτα περισσότερο από την αισθητή τροφή, ούτε λαμβάνουμε εν επιγνώσει άλλη ζωή, τότε λοιπόν μεταλάβαμε μόνο απλό άρτο, και όχι Θεό. Διότι, εφόσον ο Χριστός είναι Θεός και άνθρωπος, και η αγία σάρκα του δεν είναι μόνο σάρκα, αλλά σάρκα και Θεός αχωρίστως και ασυγχύτως, είναι μεν ορατός ως προς τη σάρκα, δηλαδή στον άρτο, στους αισθητούς οφθαλμούς, αλλά αόρατος ως προς τη θεότητα στους αισθητούς, ενώ καθοράται με τα μάτια της ψυχής. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει σε εμένα, κι εγώ σε αυτόν». Και δεν είπε ότι μένει σε αυτά και αυτά σε αυτόν, αλλά «σε εμένα», δηλαδή στη δόξα μου, στο φως μου, στη θεότητά μου. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα· και εγώ μέσα σε εσάς και εσείς μέσα σε εμένα». Εάν λοιπόν νομίζουμε ότι όλα αυτά γίνονται μέσα μας χωρίς να το γνωρίζουμε και χωρίς να το αισθανόμαστε, ποιος άραγε θα μπορούσε να θρηνήσει επάξια την αναισθησία μας; Όντως, κανείς.

Γι' αυτό, τέτοιοι άνθρωποι ποτέ δεν θα μπορέσουν να γίνουν κυρίαρχοι ούτε των σαρκικών επιθυμιών ούτε των ψυχικών παθών, ούτε θα επιδείξουν κάτι σπουδαίο στις αρετές, διότι ο Κύριος λέγει: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Αλλά παρακαλώ, πατέρες και αδελφοί, ας αγωνιστούμε εμείς με όση δύναμη διαθέτουμε, ώστε να αξιωθούμε να γίνουμε μέτοχοι της δωρεάς του Αγίου Πνεύματος ήδη από τώρα, για να επιτύχουμε και τα παρόντα και τα μέλλοντα αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Ώ του θαύματος, ότι ο άνθρωπος ενώνεται με τον Θεό πνευματικά και σωματικά, εφόσον η ψυχή δεν χωρίζεται από τον νου, ούτε το σώμα από την ψυχή, αλλά με την ουσιώδη ένωση γίνεται τρισυπόστατος κατά χάριν και ο άνθρωπος, ένας κατά θέσιν Θεός, από σώμα και ψυχή και από το θείο Πνεύμα του οποίου μετέσχε, και εκπληρώνεται τότε το λεχθέν υπό του προφήτη Δαβίδ: «Εγώ είπα: θεοί είστε και υιοί του Υψίστου όλοι», υιοί του Υψίστου, δηλαδή κατά την εικόνα του Υψίστου και καθ' ομοίωσιν, γεννήματα θεία από το θείο Πνεύμα, προς τους οποίους εύλογα είπε και πάντοτε λέγει ο Κύριος: «Μείνετε σε εμένα, για να φέρετε πολύν καρπό» —καρπό εννοεί τα πλήθη εκείνων που σώζονται μέσω αυτών— «το κλήμα», λέει, «εάν δεν μείνει στην άμπελο ξηραίνεται και ρίχνεται στο πυρ· μείνετε λοιπόν εσείς σε εμένα κι εγώ σε εσάς.» Πώς λοιπόν μένει σε εμάς και πώς πάλι μένουμε εμείς σε αυτόν, ο ίδιος ο Κύριος το δίδαξε λέγοντας: «Εσύ, Πατέρα, σε εμένα κι εγώ σε εσένα, και αυτοί σε εμένα κι εγώ σε αυτούς.» Και θέλοντας να το βεβαιώσει αυτό επαναλαμβάνει τον λόγο και λέει: «Αυτοί σε εμένα κι εγώ σε αυτούς, όπως εσύ, Πατέρα, σε εμένα κι εγώ σε εσένα», και επιπλέον, προς πλήρη διαβεβαίωση των ακροατών, προσθέτει λέγοντας: «Όπως με αγάπησες, αγάπησα κι εγώ αυτούς, και αυτοί γνώρισαν ότι εσύ με απέστειλες.»

Εάν λοιπόν κάποιος χριστιανός δεν υπέστη αυτήν την καλή αλλοίωση, ας μην κατηγορεί τη φύση του, αλλά τον εαυτό του. Διότι λέει ο απόστολος: «Εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο, γίνεται ένα πνεύμα με Αυτόν», και ο Κύριος: «Μείνετε ενωμένοι μαζί μου, κι εγώ μαζί σας. Όπως το κλήμα δεν μπορεί να φέρει καρπό από μόνο του αν δεν μείνει στο αμπέλι, έτσι ούτε και εσείς, αν δεν μείνετε ενωμένοι μαζί μου. Εγώ είμαι το αμπέλι, εσείς τα κλήματα. Εκείνος που μένει ενωμένος μαζί μου κι εγώ μαζί του, αυτός φέρει πολύ καρπό, διότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα. Αν κάποιος δεν μείνει ενωμένος μαζί μου, πετάγεται έξω σαν το κλήμα και ξεραίνεται. Μείνετε, λοιπόν, στην αγάπη μου. Διότι, αν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, όπως κι εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του», και πάλι: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, αν έχετε αγάπη μεταξύ σας.» Και πράγματι, κάθε μαθητής αναγνωρίζεται από τον δάσκαλό του: ο γραμματικός, ο ρήτορας, ο φιλόσοφος, ο ξυλουργός, ο υφαντής, ο υποδηματοποιός. Έτσι και αυτός που έχει αγάπη αναγνωρίζεται από τον καλό δάσκαλο, τον Χριστό και Θεό που μας αγάπησε, ώστε να γίνει άνθρωπος και να δώσει τη ζωή του ως λύτρο για εμάς. Εκείνος όμως που δεν έχει αγάπη, πώς μπορεί να είναι χριστιανός;

Όποιος λοιπόν ντύνεται τον Χριστό, πώς θα αμαρτήσει; Εκείνος όμως που ακόμη αμαρτάνει, δεν έχει ντυθεί ακόμη τον Χριστό. Με την ελπίδα λοιπόν να ντυθεί τον Χριστό ας αγωνίζεται κάθε χριστιανός, επικαλούμενος Αυτόν νύχτα και ημέρα, με νηστεία και κλαυθμό, ώστε να μην απαξιώσει να γίνει ένδυμα σε αυτόν που Τον παρακαλεί με πίστη· τον Οποίο, αφού φόρεσε από το θείο βάπτισμα, είτε αγνόησε είτε περιφρόνησε, και βρέθηκε μεν γυμνός, αμαρτάνοντας εξαιτίας της γύμνωσης, αλλά δεν εγκαταλείφθηκε εντελώς· και γι' αυτό και τη γύμνωση αναγνωρίζει και το ένδυμα επικαλείται και ζητά με συντριβή πνεύματος. Διότι, εκείνος που δεν έχει ντυθεί τον Χριστό, Εκείνον που δεν έπραξε αμαρτία και στο στόμα του δεν βρέθηκε δόλος, πώς θα μπορέσει να τηρήσει τις εντολές Του, όταν λέει, Ότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα, όπως ακριβώς ούτε το κλήμα μπορεί να καρποφορήσει χωρίς την άμπελο; Ο Χριστός λοιπόν δεν παραγγέλλει απλώς να πιστεύουμε σε Αυτόν, και ότι αυτό μόνο είναι σωτηρία, αλλά σε όσους πιστεύουν σε Αυτόν δίνει και δηνάρια.

Γι' αυτό υπενθυμίζω, παρακαλώ, προσπίπτω και ζητώ μέσω εσού να είναι όλοι προετοιμασμένοι, έχοντας προνοήσει για την αιφνίδια αρπαγή. Κανείς, όταν στέκεται ενόψει πολεμικής σύγκρουσης, δεν αμεριμνεί, δεν φιλονικεί, δεν παραδίδεται σε διαχύσεις, δεν αστειεύεται, δεν τρέφει κακία, δεν ματαιοπονεί. Αλλά τι κάνει; Γρηγορεί, προσεύχεται, παρατάσσεται, συμπλέκεται και πριν από τη συμπλοκή αποβάλλει τις επιθυμίες, τρέφεται με τα απολύτως αναγκαία, αποκόπτει κάθε δεσμό με τον κόσμο, τη ζωή και το ίδιο του το σώμα, και θεωρεί τα πάντα σκύβαλα για τον Χριστό, σύμφωνα με τον απόστολο. Γνωρίζετε τι έπαθε ο ταπεινός Λουκιανός, για να παραλείψω να αναφέρω τους άλλους που δεν θεωρούνται σπουδαίοι; Πώς έπεσε, πώς βρέθηκε στα χέρια (αλίμονο που το λέω) του βασιλιά, ή μάλλον του διαβόλου; Σας ικετεύω, προσεύχεστε για εμένα ώστε να κατασκηνώσει επάνω μου, τον άσωτο, τον αδρανή, τον άχρηστο, η δύναμη του Χριστού, στην οποία βρίσκεται η νίκη. Επειδή, λέγει, χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα.

Προς τον Θεόδωρο τον ξενοδόχο. Ιδού για εσένα, δέσποτα, η επιστολή, όπως την ζήτησες, και απάλλαξέ μας από την κατηγορία. Και γιατί, ίσως πεις, δεν την έστειλα γρηγορότερα; Διότι νιώθαμε συστολή να απευθύνουμε τον λόγο στην τιμιότητά σου με τρόπο νουθετικό και διδακτικό. Επειδή όμως το επιθυμείς, δέξου την, αγαπητότατε. Ο αληθινός χριστιανός, λοιπόν, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μίμηση και αποτύπωμα του Χριστού, οφείλοντας να ενώνεται τόσο στενά μαζί Του, όπως κάθε μέλος με την κεφαλή και το κλήμα με το αμπέλι· διότι ο ίδιος ο Κύριος έχει πει: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα»· και πάλι ο Απόστολος: «Εσείς είστε σώμα Χριστού και ο καθένας ξεχωριστά μέλη Του». Ας καρποφορήσουμε, λοιπόν, δέσποτα, τους βότρυες των αρετών και ας μην είμαστε άκαρποι· διότι λέει ο Κύριος: «Κάθε κλήμα που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά», δηλαδή της γέεννας. Ας φοβηθούμε τη φοβερή απειλή, ας δοξάσουμε τον Θεό με το σώμα μας και με το πνεύμα μας, προστάζει πάλι ο Απόστολος· διότι ο ίδιος λέει και τούτο: «Να πάρω, λοιπόν, τα μέλη του Χριστού και να τα κάνω μέλη πόρνης; Μη γένοιτο». Έτσι ας προφυλασσόμαστε. Ας αγαπούμε τις γυναίκες μας όπως τα ίδια μας τα σώματα και ας μην επιθυμήσουμε ασελγές σώμα. «Η γυναίκα», λέει, «να σέβεται τον άνδρα της»· διότι, αναμειγνύοντας τον σεβασμό με την αγάπη, θα ζήσει τον πιο άριστο βίο. «Τα τέκνα, να υπακούτε στους γονείς», όπως λέει πάλι· διότι είναι δίκαιο οι γονείς να τιμώνται και να γηροκομούνται από τα παιδιά τους.

Άλλο, στο: Εγώ είμαι η άμπελος. ΝΖ'. Αν άμπελος, [όπως] λέει, είναι ο Σωτήρας, και κλήματα εμείς, προφανώς τα κλήματα δεν είναι ετεροφυή προς την άμπελο. Εάν δε αυτό είναι αληθές, πώς, ενώ τα κλήματα περιγράφονται, δεν θα περιγραφεί και η άμπελος; Διότι από τα κλήματα γνωρίζεται η άμπελος.

Κατήχηση 25η: Περί του να μην παράγουμε αγκάθια και τριβόλους παθών αλλά να καρποφορούμε τα τσαμπιά της αρετής. Αδελφοί και πατέρες, δεν έχω να πω ή να μιλήσω για κάτι νεότερο από όσα έχουν ειπωθεί κάθε φορά από τους αγίους, παρά μόνο να επαναλαμβάνω εκείνα τα ίδια και να σας μιλώ για αυτά προς καθοδήγηση στο καλύτερο. Εμπρός λοιπόν, ας εξετάσουμε και σήμερα μερικά σύντομα πράγματα και, αν σας φαίνεται καλό, ας ξεκινήσουμε τον λόγο από τα τρέχοντα. Τι λοιπόν; Δεν έφτασε ο τρύγος; Και στα κλήματα όπου βρίθουν οι καρποί υπάρχει χαρά και ευλογία, ενώ σε εκείνα όπου υπάρχει έλλειψη καρπών υπάρχει λύπη και αποθάρρυνση. «Και τι σχέση έχουν αυτά με εμάς;» θα μπορούσε να πει κάποιος από τους ακροατές. Και βέβαια έχουν απόλυτη σχέση, επειδή και εμείς μεταφορικά έχουμε ονομαστεί αμπελώνας του Κυρίου. Ή μήπως αγνοείτε την ωδή που ψάλλεται κατά την τελετή του σχήματος; Δεν την αναλάβαμε όλοι μας αυτήν; «Κύριε, Κύριε, επίβλεψε από τον ουρανό και δες, και επισκέψου την άμπελο αυτή, και στερέωσέ την, αυτήν που φύτεψε το δεξί σου χέρι.» Και βέβαια και ο Κύριος στα Ευαγγέλια λέει τα εξής: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· εκείνος που μένει ενωμένος μαζί μου και εγώ μαζί του, αυτός φέρει πολύ καρπό, διότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα.»

«Ο λόγος σας να είναι πάντοτε με χάρη, αρτυμένος με αλάτι, για να γνωρίζετε πώς πρέπει να αποκρίνεστε στον καθένα.» Και πάλι ο Αδελφόθεος λέει: «Έτσι να μιλάτε και έτσι να πράττετε, σαν άνθρωποι που πρόκειται να κριθούν μέσω του νόμου της ελευθερίας.» Ώστε να είμαστε ασφαλείς και να μην πέσουμε σε πειρασμό σε ακατάλληλη στιγμή, αλλά να ξεφύγουμε από τα παρόντα κακά όπως από παγίδα. Και τέτοιος είναι μεν ο ανθρώπινος πειρασμός, δηλαδή ο ελαφρύς. Ο πειρασμός όμως των δαιμόνων, αυτός είναι ο εξαιρετικά βαρύς και αδυσώπητος, ο οποίος, καθώς είναι διαρκώς έτοιμος κάθε μέρα και ώρα και στιγμή στο να μας πειράζει, κάνει για εμάς την αντίσταση πάρα πολύ δύσκολη και τη νίκη δυσκατόρθωτη. Αλλά επειδή τα πάντα κατορθώνονται εκ φύσεως με την επιμέλεια, ας υπομείνουμε και ας νικήσουμε μαζί με τον Χριστό, διότι αυτός είναι που βαστάζει μαζί μας τους αγώνες: «Διότι χωρίς εμένα», λέει, «δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα.» Και ας σπεύσουμε να μην πέσουμε σε αυτόν τον πειρασμό ούτε να βρεθούμε υπό την εξουσία του διαβόλου, διότι εδώ δεν πρόκειται για εξορία σε νησί για λίγο χρόνο, αλλά για απόρριψη από τον Θεό και αποπομπή στο εξώτερο σκοτάδι. Και δεν πρόκειται εδώ για το να μαστιγωθεί κανείς τόσες και τόσες φορές, αλλά οι μαστιγώσεις είναι άπειρες και οι οδύνες ατελεύτητες: «Διότι θα αναστηθούν», λέει, «όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως.»

ιδ'. Περί του Θωμά που αγνοούσε πού πηγαίνει ο Κύριος. Περί του Ιούδα του Θαδδαίου που ρωτούσε τον Ιησού. Περί του Παρακλήτου. ιε'. Περί της αληθινής αμπέλου, και του γεωργού, και του κλήματος. ιστ'. Περί του Ιησού που προλέγει όσα πρόκειται να συμβούν στους μαθητές. Περί του ρητού «Λίγο ακόμη, και θα με δείτε». Περί του ότι ο Πατέρας θα δώσει όσα τυχόν ζητήσουν.

Για ποιους τα λες αυτά; «Εσείς, λέει, είστε καθαροί χάρη στον λόγο που σας έχω πει.» Πρόσεξε, πιο πάνω έλεγε ότι ο Πατέρας είναι αυτός που καθαρίζει. Τώρα πάλι παρουσιάζει τον εαυτό του ως εκείνον που φροντίζει. Μία είναι, επομένως, η ενέργεια του Πατρός και του Υιού. Εγώ, λέει, σας καθάρισα μέσω της διδασκαλίας μου. Οφείλετε λοιπόν από την πλευρά σας να επιδείξετε τα δικά σας έργα. Γι' αυτό και προσθέτει: «Μείνετε σε μένα, και εγώ σε σας. Όπως το κλήμα δεν μπορεί να φέρει καρπό από μόνο του, εάν δεν μείνει στην άμπελο, έτσι ούτε και εσείς, εάν δεν μείνετε σε μένα. Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα.»

«Εκείνος που μένει ενωμένος μαζί μου, κι εγώ μαζί του, αυτός φέρει πολύν καρπό, διότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα. Εάν κάποιος δεν μείνει ενωμένος μαζί μου, πετιέται έξω σαν το κλήμα και ξεραίνεται· και τα μαζεύουν και τα ρίχνουν στη φωτιά, και καίγονται.» Εγώ μεν, λέει, σας καθάρισα μέσω του λόγου μου και της διδασκαλίας, και τίποτα από την πλευρά μου δεν έλειψε. Πρέπει λοιπόν να υπάρξει και η δική σας συμμετοχή. «Μείνετε ενωμένοι μαζί μου», λέει. Διότι, για να μην αποχωριστούν από αυτόν εξαιτίας της δειλίας, ενδυναμώνει τη χαλαρωμένη ψυχή τους, τους συνδέει στενά με τον εαυτό του, και τους παρέχει πλέον αγαθές ελπίδες, ότι: Όσα κι αν ζητήσετε, θα τα λάβετε, εάν μείνετε ενωμένοι μαζί μου. Μέσα δε από το παράδειγμα του κλήματος, παρουσιάζει ολοκάθαρα σε εμάς την ποιότητα και τη ζωή που χορηγείται από αυτόν σε όσους τον ευαρεστούν. Διότι, όπως ακριβώς εκείνο καρποφορεί μένοντας στην άμπελο και δεχόμενο από αυτήν τη συνέργεια για να ζήσει, έτσι και εσείς, «εάν μείνετε ενωμένοι μαζί μου» μέσω της τηρήσεως των εντολών, τότε θα φέρετε περισσότερο καρπό.