Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 16:13

Αν λοιπόν άκουσαν, πες από ποιον· διότι δεν λέω προς το παρόν ότι είδαν οι ίδιοι και τα είπαν, αλλά ότι άκουσαν· πες λοιπόν, αν γνωρίζεις, από πού τα έμαθαν αυτά. Αν όμως δεν γνωρίζεις τι να πεις, άκουσε και μάθε ότι τα έμαθαν αυτά από το Άγιο Πνεύμα, καθώς τους έλεγε και ο Κύριος: «Όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο θα πέμψει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας τα διδάξει όλα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα.» Και το ότι ακόμη και όσα δεν τους είπε ο Χριστός, αυτά τα δίδαξε και τα είπε το Άγιο Πνεύμα όταν επήλθε στους αποστόλους, το λέει ο ίδιος: «Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα· όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια· διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά. Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από τα δικά μου και θα σας τα αναγγείλει.» Έμαθες από πού διδάχθηκαν εκείνοι που έγραψαν για την ημέρα εκείνη και για την επιφάνεια του Κυρίου και για όσα είναι αποταμιευμένα και πρόκειται να επέλθουν στους αμαρτωλούς και στους δικαίους. Έτσι και για όλα τα υπόλοιπα που δεν είναι ορατά σε εμάς, οι ίδιοι, αφού φωτίστηκαν από το Πνεύμα, τα είδαν και συγχρόνως τα έγραψαν.

Αν λοιπόν το κλειδί δεν ανοίξει —«διότι σε αυτόν, λέγει, ο θυρωρός ανοίγει»—, η θύρα δεν ανοίγεται. Και αν η θύρα δεν διανοιχθεί, κανείς δεν εισέρχεται στην οικία του Πατρός, καθώς λέγει ο Χριστός: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνον δι' εμού». Το ότι δε το Άγιο Πνεύμα διανοίγει πρώτα τον νου μας και μας διδάσκει τα περί του Πατρός και του Υιού, ο ίδιος πάλι είπε: «Όταν δε έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, εκείνος θα μαρτυρήσει περί εμού και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», —βλέπεις πώς διά του Πνεύματος, ή μάλλον εν τω Πνεύματι, ο Πατήρ και ο Υιός επιγινώσκονται αχωρίστως;— και πάλι: «Διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος, λέγει, δεν θα έλθει προς εσάς. Όταν δε έλθει εκείνος, θα σας υπενθυμίσει τα πάντα» και πάλι: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας» και μετά από λίγο: «Εκείνη την ημέρα —όταν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα θα έλθει προς εσάς— θα γνωρίσετε εσείς ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί μου και εσείς εν εμοί και εγώ εν υμίν» και πάλι: «Ο μεν Ιωάννης εβάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι», και δικαίως. Διότι εάν κάποιος δεν βαπτισθεί εν Αγίω Πνεύματι, δεν γίνεται ούτε υιός Θεού ούτε συγκληρονόμος του Χριστού.

Γι' αυτό ελέγχονταν ως σκεύη πονηρά και μιαρά, και ανάξια να δεχθούν μέσα τους το Πνεύμα. Και αλλιώς πάλι: Το Πνεύμα ελέγχει τον κόσμο που απίστησε περί δικαιοσύνης, δηλαδή, ότι στερείται δικαιοσύνης εκείνος που δεν πιστεύει στον δίκαιο Ιησού, ο οποίος χάρη στη δικαιοσύνη αναλήφθηκε στους ουρανούς. Τον ελέγχει και τον κατακρίνει και ως ράθυμο, διότι, παρόλο που ο Σατανάς συνετρίβη, ούτε και έτσι δεν θέλησε να τον υπερνικήσει. «Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα. Όταν όμως έλθει Εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια».

«Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά όσα ακούσει θα πει, και θα σας αναγγείλει τα ερχόμενα. Εκείνος θα δοξάσει εμένα, διότι θα πάρει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει. Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου· γι' αυτό είπα ότι θα πάρει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει.» Αφού είπε πιο πάνω, ότι «Σας συμφέρει να απέλθω», τώρα το αναπτύσσει αυτό και λέει, ότι «Τώρα μεν δεν μπορείτε να τα βαστάξετε· εάν όμως έλθει Εκείνος», τότε πλέον αφού απολαύσετε τα δικά του χαρίσματα, θα οδηγηθείτε σε όλη την αλήθεια.

Έπειτα, επειδή είπε κάποια μεγάλα πράγματα για το Πνεύμα, για να μη νομίσουν μερικοί ότι το Πνεύμα είναι μεγαλύτερό του, εφόσον αυτό θα τους οδηγήσει στην αλήθεια και θα τους κάνει ικανούς να χωρέσουν και να δεχτούν τα πολλά και μεγάλα, τα οποία, ενώ ήταν παρών ο Χριστός, δεν μπορούσαν να βαστάξουν· για να μη νομιστεί λοιπόν αυτό, προσθέτει: «Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του»· δηλαδή, δεν θα πει τίποτα δικό του πέρα από τα δικά μου. Διότι το «όσα ακούσει», αυτό δηλώνει, το ότι δεν θα διδάξει τίποτα εκτός από τα του Χριστού. Όπως ακριβώς λοιπόν και ο ίδιος ο Κύριος, λέγοντας για τον εαυτό του ότι «όσα άκουσα από τον Πατέρα μου αυτά λαλώ», δεν παρουσιάζει τον εαυτό του να διδάσκεται σαν κάποιο νήπιο, αλλά δηλώνει ότι τίποτα εκτός από τα του Πατρός ούτε γνωρίζει ούτε διδάσκει· έτσι συμβαίνει και με το Πνεύμα. Επειδή, το ότι το Πνεύμα δεν έχει ανάγκη διδασκαλίας, άκουσε τι λέει ο Παύλος: «Όπως κανείς δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα που είναι μέσα του, έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα γνωρίζει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού». Βλέπεις ότι το Άγιο Πνεύμα είναι αυτοδίδακτο, όπως ακριβώς και το δικό μας; Και από τα επόμενα θα μάθεις, ο καλοπροαίρετος, τη θεότητα του Πνεύματος. «Διότι τα επερχόμενα», λέει, «θα σας αναγγείλει»· δηλαδή, τα μελλοντικά, πράγμα που είναι κατεξοχήν ίδιον του Θεού, η γνώση δηλαδή των μελλόντων. Επειδή λοιπόν τίποτα άλλο δεν αποτελεί αντικείμενο τέτοιου πόθου για την ανθρώπινη φύση όσο η γνώση των μελλόντων, παρηγορεί τους αποστόλους και με αυτό.

Επειδή, λοιπόν, τον γέννησε, αναγκαστικά ο αίτιος της ουσίας λέγεται επίσης αίτιος και χορηγός της δόξας. «Πατέρα δίκαιε, και ο κόσμος δεν σε γνώρισε, εγώ όμως σε γνώρισα· και αυτοί γνώρισαν ότι εσύ με απέστειλες. Και τους έκανα γνωστό το όνομά σου, και θα το κάνω γνωστό· ώστε η αγάπη με την οποία με αγάπησες να είναι μέσα τους, και εγώ μέσα τους.» Επειδή, λοιπόν, προσευχήθηκε με τέτοια λόγια για όσους πιστεύουν, και τους υποσχέθηκε τόσο μεγάλα αγαθά, λέγει στη συνέχεια κάτι εύσπλαχνο και άξιο της δικής του φιλανθρωπίας. «Διότι, Πατέρα δίκαιε,» λέγει, «εγώ βέβαια ήθελα να αποκτήσουν όλοι οι άνθρωποι τέτοια αγαθά, όπως ακριβώς παρακάλεσα για τους πιστούς, αλλά δεν σε γνώρισαν, γι' αυτό και θα στερηθούν τη δόξα και τα βραβεία, εγώ όμως σε γνώρισα.» Και υπαινίσσεται εδώ και τους Ιουδαίους, οι οποίοι έλεγαν ότι γνωρίζουν τον Θεό, και δείχνει ότι αυτοί δεν επιγινώσκουν τον Πατέρα· διότι πολλές φορές ονομάζει κόσμο τους Ιουδαίους. Και οι μεν Ιουδαίοι λένε, ότι δεν με απέστειλες εσύ, εγώ όμως σε αυτούς εδώ τους μαθητές μου «και έκανα γνωστό το όνομά σου, και θα το κάνω γνωστό». Πώς όμως θα το κάνω γνωστό; Στέλνοντάς τους το Πνεύμα, το οποίο «θα τους οδηγήσει σε όλη την αλήθεια.» Και εάν μάθουν ποιος είσαι εσύ, τότε «η αγάπη με την οποία με αγάπησες θα είναι μέσα τους, και εγώ μέσα τους.» Διότι θα γνωρίσουν, ότι δεν είμαι αποχωρισμένος, αλλά από τους σφόδρα αγαπημένους, και γνήσιος Υιός και ενωμένος μαζί σου.

Ο δε επί πάντων Θεός και Πατήρ και ο εξ αυτού προ αιώνων γεννηθείς απαθώς Υιός και το Πνεύμα το Άγιον το εκ του Πατρός εκπορευόμενον ας σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια, και ας σας παραστήσει άμεμπτους, ως δικό μου καύχημα κατά την ημέρα του Χριστού. Αφού είπε αυτά και ακόμη περισσότερα, παρέδωσε το πνεύμα στους αγγέλους που τον δορυφορούσαν και τον φύλαξαν σε όλους τους δρόμους του, αφού διέπρεψε στην αρχιερωσύνη για είκοσι τέσσερα έτη, και με πολύ μόχθο και κόπο κατεργάστηκε όχι μόνο τη δική του σωτηρία, αλλά και των άλλων· διότι δεν φρόντιζε το δικό του συμφέρον, αλλά και των πολλών, για να σωθούν, ζώντας νύχτα και μέρα μόνο για αυτό που ωφελούσε και τους άλλους· αυτό το φανερώνει και το πλήθος των πρεσβυτέρων και των διακόνων και των υποδιακόνων, τους οποίους κατά την τελευτή του άφησε διακόσιους στην δικαιοδοσία της δικής του εκκλησίας· διότι, αν μόνο όσοι ανήκουν στο ιερό βήμα ήταν τόσοι πολλοί, ας αναλογιστούμε πόσο μεγάλο θα ήταν το πλήθος των λαϊκών. Την πρώτη θέση ανάμεσά τους, βέβαια, κατείχε ο Γοράσδης, τον οποίο προηγουμένως ο λόγος συγκατέλεξε μεταξύ των κατεξοχήν μαθητών του Μεθοδίου, ο οποίος και ανακηρύχθηκε αρχιεπίσκοπος Μοραβίας από τον ίδιο τον άγιο κατά τις τελευταίες στιγμές της ζωής του.