Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 16:33

Εάν πορευθώ εν μέσω θλίψεως, θα με ζωογονήσεις. Παρόμοιο είναι το: Στον κόσμο θα έχετε θλίψη· αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο. Εναντίον της οργής των εχθρών μου εξέτεινες τα χέρια σου. Διότι εναντίον τους έχει επιφερθεί η δεξιά του Πατρός, δηλαδή ο Υιός, η οποία και μας έσωσε.

«Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη, και θα αποκτήσετε πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς.» Όταν δε οι άγιοι μαθητές του εκπλήρωσαν και αυτήν την εντολή, τους είπε: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω.» Διότι, «Εκείνος που με αγαπά, θα τηρήσει τις εντολές μου· και εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Υποδεικνύοντάς μας δε να υπομένουμε γενναία τους πειρασμούς και τους αγώνες, είπε: Μέσα στον κόσμο θα έχετε θλίψη. Αλλά «έχετε θάρρος· εγώ έχω νικήσει τον κόσμο. Εσείς δε, είστε εκείνοι που εξαιτίας μου παραμείνατε σταθεροί στους πειρασμούς μου, και εγώ σας παραχωρώ βασιλεία, όπως την παραχώρησε σε εμένα ο Πατέρας μου, ώστε να τρώτε και να πίνετε στο τραπέζι μου.» Αυτά όμως δεν τα λέει σε όλους, αλλά σε εκείνους που υπομένουν τους πειρασμούς και τις θλίψεις με μακροθυμία. Πηγαίνοντας προς το άγιο πάθος του σταυρού ο Κύριος, είπε τα εξής: Όποιος θέλει να τρώει και να πίνει στο τραπέζι μου, ας συμπορευθεί μαζί μου προς τον σταυρό· δηλαδή, ας νεκρωθεί και αυτός ως προς τον κόσμο, όπως εγώ, μέσω της εφαρμογής των εντολών μου. Ακούγοντας δε αυτά ο απόστολος Παύλος, και έχοντας αποκόψει από τον εαυτό του όλα τα σαρκικά φρονήματα, τολμούσε να λέει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Διότι, εφόσον πορευόμαστε σαρκικά, είμαστε νεκροί μέσα στις αμαρτίες.

Διότι, όπως ακριβώς με το αίμα της σάρκας του μας λύτρωσε, έτσι και με τη νόηση της ψυχής του φανερώνει τη νίκη υπέρ ημών, λέγοντας: «Εγώ έχω νικήσει τον κόσμο»· και αλλού επίσης: «Σε εκείνον που μας δίνει τη νίκη». Αλλά, όπως ακριβώς το αίμα δεν θα μπορούσε να νοηθεί από τους ευσεβείς ως κάτι κοινό, όπως από τους απίστους, αλλά ως σωτήριο, έτσι και η λεγόμενη νόηση δεν περιβάλλεται από ανθρώπινη αδυναμία, αλλά φανερώνει τη φύση του Θεού.

Εάν δε κάτι τέτοιο συνιστά βλασφημία, και η αμαρτία συμβαίνει κατ' ανάγκην, είναι προφανές ότι το να μην αμαρτάνει κανείς είναι απολύτως σύμφωνο με τη φύση. Γι' αυτόν τον λόγο, η μορφή του δούλου, η οποία φανερώθηκε μέσα στη θεότητα του Λόγου, μην υποκείμενη σε καμία αναγκαιότητα, αλλά με τη φύση και τη δύναμή της, αποδεικνύει την αναμαρτησία, καταλύοντας τον περιορισμό της αναγκαιότητας και τον νόμο της αμαρτίας, και αιχμαλωτίζοντας τον τύραννο της αιχμαλωσίας, όπως λέει ο προφήτης: «Ανέβηκες στα ύψη, αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία». Διότι ο Λόγος, προβάλλοντας τη μορφή του δούλου ενάντια στον εχθρό, κατήγαγε τη νίκη μέσω εκείνου που κάποτε είχε ηττηθεί. Γι' αυτό και ο Ιησούς υπέμεινε μέχρι τέλους κάθε πειρασμό, επειδή προσέλαβε όλα όσα υπόκεινται σε πειρασμό, μέσω των οποίων κατήγαγε τη νίκη υπέρ των ανθρώπων, λέγοντας: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Διότι ο διάβολος δεν κήρυξε τον πόλεμο ενάντια στη θεότητα, την οποία αγνοούσε, ούτε άλλωστε θα τολμούσε — γι' αυτό έλεγε: «Εάν εσύ είσαι ο Υιός του Θεού» — αλλά ενάντια στον άνθρωπο, τον οποίο στο παρελθόν κατόρθωσε να πλανήσει, και μέσω αυτού επέκτεινε σε όλους τους ανθρώπους την ενέργεια της κακίας του.

Έτσι, όταν οι νοητοί ληστές ακούσουν τις απαντήσεις και τη φωνή των ισχυροτέρων, εκείνων που άκουσαν από τον Δεσπότη και Προστάτη τους Ιησού: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Και πάλι: «Ιδού, σας έχω δώσει εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επί πάσης της δυνάμεως του εχθρού, και τίποτα δεν πρόκειται να σας βλάψει». Τότε φεύγουν με τρόμο και καταισχύνονται. Ας παρακαλέσουμε, λοιπόν, τους αγίους να προσευχηθούν για εμάς, και ας συνδεθούμε στενά μαζί τους, διότι ωφελούμαστε από αυτούς σε πολύ μεγάλο βαθμό. Προσευχήσου, λοιπόν, και για εμένα, ώστε να το πράξω αυτό και εγώ, εάν βέβαια δεν με κυριεύσει η εργασία της αριστερής πλευράς.

Παρακάλεσε δε και τον κύριο αββά να μην καθυστερεί τόσο πολύ να μας δει, διότι τον αγαπώ σφόδρα, αλλά έχω και ανάγκη από τον στηριγμό του. Απόκριση Ιωάννου: Εάν για εμάς τους ελαχίστους έγραψε η αγάπη σου ότι δεν θέλουμε να χαθεί κανείς, τι έχεις να πεις για Εκείνον που ορκίστηκε στον εαυτό Του ότι «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά να επιστρέψει και να ζήσει», για τον οποίο μαρτυρεί ο Απόστολος λέγοντας: «Ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας;» Αδελφέ, μη διστάσεις να προσέλθεις στον Ιησού λέγοντας: «Επιστάτα, σώσε μας, χανόμαστε», και θα δεις τι θα πράξει εναντίον των εχθρών. Ικέτευέ Τον λέγοντας: «Κύριε ο Θεός μου, δείξε την από μέρους Σου εκδίκηση σε αυτούς, διότι προς Εσένα ύψωσα την ψυχή μου». Όσο για το ότι επιτρέπει να έρχονται θλίψεις και πειρασμοί, δεν υπάρχει ανάγκη να σου γράψω, αφού γνωρίζεις τι λέει ο Απόστολος για αυτό και ποιο θα είναι το τέλος της υπομονής. Ας μην αποκάμουμε, αγαπητέ μου αδελφέ, διότι ο Κύριος που φροντίζει για εμάς είναι μέγας στο να μας προστατεύει. Διότι, για να μας ενθαρρύνει, έλεγε: «Εγώ είμαι, μη φοβάστε». Και πάλι: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Ας μην αμελήσουμε, λοιπόν, να πέφτουμε ενώπιόν Του και να παρακαλούμε την αγαθότητά Του, διότι Εκείνος κάνει «πολύ περισσότερα από όσα ζητούμε ή κατανοούμε».

Είθε ο Κύριος να καταξιώσει την ψυχή σου να κατοικήσει στην ακακία και την πραότητα, ώστε να είσαι θρέμμα του Χριστού, πρόβατο άκακο. Είθε να ακολουθήσεις τα ίχνη μας ως φρόνιμος ιχνηλάτης, και να φτάσεις στον κανόνα της ζωής μας ως καλός κληρονόμος των δικών μου χαρισμάτων. Είθε τα μάτια σου να δουν τον Θεό, ως καθαρός στην καρδιά. Είθε να είσαι μακρόθυμος στις θλίψεις, έχοντας φτάσει στη δεσποτική παραγγελία που λέει ότι «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη, αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Είθε να φτάσεις στην αήττητη αγάπη, η οποία εισάγει όσους την κατέχουν στις βασιλικές αυλές και τους καθιστά αδελφούς του Χριστού. Εάν λοιπόν συμπάσχεις με τον Χριστό, για να συνδοξαστείς μαζί Του, εάν πεθαίνεις μαζί Του για να συναναστηθείς μαζί Του, μην αμελήσεις τον θησαυρό που βρίσκεται μπροστά σου, διότι ακόμη δεν έχεις κατανοήσει ποια είναι η δύναμή του. Όταν όμως φτάσεις στην τέλεια ησυχία, τότε θα τον γνωρίσεις και θα θαυμάσεις τη δωρεά του Χριστού, «πόσο ανεξιχνίαστες είναι οι οδοί Του». Διότι αυτά, όσο βρίσκεσαι ανάμεσα στους ανθρώπους, δεν μπορείς να τα καταλάβεις, αλλά όταν καθίσεις αμέριμνος όπως κι εμείς, τότε θα κατανοήσεις αυτά που έχουν ειπωθεί.

Μου λέει όμως ο λογισμός ότι, αν ήμουν μόνος μου, δεν θα είχα θλιβεί, αλλά μάλλον θα είχα σωθεί. Πες μου λοιπόν αν αυτό με συμφέρει. Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, ας μη σε θλίβει η δικαιολογία που λέει: «Αν ήμουν μόνος μου, δεν θα είχα θλιβεί, αλλά μάλλον θα είχα σωθεί.» Διότι έτσι καταργείς τη Γραφή που λέει: «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων», και πάλι: «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού». Είτε λοιπόν είσαι δίκαιος είτε αμαρτωλός, οφείλεις να βαστάξεις τη δοκιμασία. Διότι δεν μπορούμε να είμαστε χωρίς θλίψη, αλλά αυτή μας διδάσκει την υπομονή. Και έχουμε άριστο δάσκαλο, τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Να δείχνετε υπομονή στη θλίψη». Διότι, άλλωστε, οι θλίψεις βρίσκονται μπροστά σε αυτούς που θέλουν να σωθούν. Διότι ο Κύριος είπε: «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη», και πάλι: «Μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών». Πρόσεξε, αδελφέ μου, ότι, επειδή θέλει να σωθείς Εκείνος που είπε: «Η ψυχή μου είναι περίλυπη έως θανάτου», σε αφήνει να θλιβείς λίγο, ώστε να βρεις εκεί το έλεος από Αυτόν ως ανταπόδοση για την υπομονή σου, κατά τη φοβερή εκείνη ώρα. Διότι αν σε όλα ζητούμε την ανάπαυση, πρόκειται να ακούσουμε: «Απολαύσατε τα αγαθά σας στη ζωή σας». Όλα τα πάθη για εμάς τα υπέμεινε ο Δεσπότης μας, και πώς εμείς, αναλογιζόμενοι αυτά, δεν δείχνουμε υπομονή, ώστε να γίνουμε κοινωνοί Του; Πρόσεξε ότι έχουμε εντολή «Για το καθετί να ευχαριστείτε». Ας μη μας παρασύρει ο μισόκαλος στην αχαριστία και τα χάσουμε όλα.

Πρώτα έρχεται στον άνθρωπο το Άγιο Πνεύμα, έπειτα τον διδάσκει τα πάντα, και πώς πρέπει να φρονεί τα άνω, τα οποία δεν μπορείτε τώρα να φρονείτε. Έπειτα, οδηγούμενος από εκείνη την πρώτη πύρωση, ανέρχεται στον πρώτο ουρανό, μετά από αυτά στον δεύτερο και βαθμιαία έως τον έβδομο. Και εκεί θεωρεί άρρητα και φοβερά πράγματα, τα οποία κανείς δεν μπορεί να ακούσει, παρά μόνο όσοι φτάνουν σε αυτό το μέτρο, στο οποίο ο Κύριος είθε να σας αξιώσει. Εκείνοι που πεθαίνουν εντελώς για τον κόσμο μέσω της υπομονής πολλών θλίψεων, μπορούν να εισέλθουν σε αυτό. Ω αγαπητέ αδελφέ, ο Κύριος υπέμεινε σταυρό και εσύ δεν χαίρεσαι με τις θλίψεις, των οποίων η υπομονή εισάγει στη βασιλεία των ουρανών; Καλά είπες ότι θλίβεσαι. Αλλά δεν γνωρίζεις ότι, όταν κάποιος ζητά από τους Πατέρες να προσευχηθούν για αυτόν ή από τον Θεό να του δώσει βοήθεια, τότε πληθαίνουν σε αυτόν οι θλίψεις και οι πειρασμοί για τη δοκιμασία του; Μην αναζητήσεις λοιπόν σωματική ανάπαυση, εάν δεν σου τη δώσει ο Κύριος, όπως ήδη άκουσες και από τον σύνδουλό μου. Διότι βδελυρή ενώπιον του Κυρίου είναι κάθε ανάπαυση της σάρκας. Και ο Κύριος είπε: «Στον κόσμο έχετε θλίψη.» Ο Κύριος θα σε βοηθήσει σε όλα. Συγχωρέστε με για όσα είπα, διότι μίλησα σαν παράφρων, και προσευχηθείτε για μένα. Διότι όσα γνώριζα για άλλους, για τους αγίους, αυτά είπα.

Και πάλι ο Σωτήρας λέει: Στον κόσμο αυτόν θα έχετε θλίψη. Και πάλι ο ίδιος Απόστολος: Μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών. Εάν λοιπόν θέλεις να βασιλεύσεις στο μέλλον, μην αναζητάς εδώ άνεση ούτε τιμή, αλλά, ακόμη και αν θλίβεσαι προς το παρόν για χάρη του λόγου, δηλαδή της αλήθειας, να γνωρίζεις ότι αργότερα θα βασιλεύσεις. Διότι για τη θλίψη που υπομένεις εδώ υπέρ του αγαθού, αυτός ο μισθός έχει οριστεί. Εάν όμως δεν θλίβεσαι, μην προσδοκάς τους εκεί στεφάνους, εφόσον δεν έχεις καταβάλει προηγουμένως εδώ τους αγώνες και τους πόνους που έχουν καθοριστεί για τους στεφάνους αυτούς.

Ψάλτε του ορθά με αλαλαγμό. Ακούστε το παράγγελμα. Ψάλτε ορθά· με διάνοια απερίσπαστη, με ειλικρινή διάθεση. Με αλαλαγμό ψάλτε. Όπως ακριβώς κάποιοι καλοί στρατιώτες μετά τα επινίκια κατά των εχθρών, αναπέμψτε ύμνους στον αίτιο της νίκης. «Να έχετε θάρρος», λέει, «εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Ποιος από τους ανθρώπους είναι ικανός να αντιπαραταχθεί απέναντι στον πονηρό, αν δεν καταφύγουμε στη σκέπη του αρχιστράτηγου της δυνάμεως, ώστε από εκεί, μέσα από την πίστη μας σε αυτόν, να χτυπήσουμε και να τοξεύσουμε τον εχθρό μας; Ψάλτε, λοιπόν, ορθά με αλαλαγμό.

Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές θα τους ελευθερώσει ο Κύριος. Σε κάθε περίπτωση, λέει, θλιβόμαστε, αλλά δεν οδηγούμαστε σε αδιέξοδο. Γι' αυτό λέει και ο Κύριος στους μαθητές Του: «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη· αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Ώστε, αν δεις ποτέ τους δικαίους να βρίσκονται σε ασθένειες, σε σωματικές αναπηρίες, σε απώλεια των οικείων τους, σε πληγές, σε ατιμώσεις, σε κάθε είδους ανέχεια και στέρηση των αναγκαίων, να θυμάσαι ότι: «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές θα τους ελευθερώσει ο Κύριος». Εκείνος δε που λέει ότι δεν ταιριάζει στον δίκαιο η θλίψη, δεν λέει τίποτε άλλο παρά ότι δεν ταιριάζει στον αθλητή ο αντίπαλος. Αν όμως δεν αγωνίζεται ο αθλητής, ποιες αφορμές θα έχει για να λάβει τα στεφάνια; Ήδη δε για τέταρτη φορά αναφέρεται σε αυτόν τον ψαλμό με ποιον τρόπο ελευθερώνει από τη θλίψη ο Κύριος εκείνους που θέλει να ελευθερώσει. Διότι, πρώτον μεν λέει: «Αναζήτησα τον Κύριο, και με εισάκουσε, και από όλες τις θλίψεις μου με ελευθέρωσε»· δεύτερον δε πάλι: «Αυτός ο φτωχός έκραξε, και ο Κύριος τον εισάκουσε, και από όλες τις θλίψεις του τον έσωσε»· και τρίτον: «Έκραξαν οι δίκαιοι, και ο Κύριος τους εισάκουσε, και από όλες τις θλίψεις τους τους ελευθέρωσε»· και τελευταίο: «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές θα τους ελευθερώσει ο Κύριος».

Συμφωνούν δε με αυτή την έννοια και όσοι έθεσαν την επιγραφή «Εις νίκος», ή «Επινίκιον», ή «Τω νικοποιώ». Διότι, επειδή «κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος» και εξολοθρεύτηκε από Εκείνον που είπε: «Εγώ έχω νικήσει τον κόσμο»· και επειδή τα πάντα έχουν νικηθεί από τον Χριστό, και «στο όνομά Του θα καμφθεί κάθε γόνυ επουρανίων, και επιγείων, και καταχθονίων», εύλογα το Άγιο Πνεύμα, μέσα από επινίκιες ωδές, προαναφωνεί όσα επιφυλάσσονται.

Και ποια είναι η κατάληξη αυτών; Η διαβολή μιας φήμης περί μοιχείας, η οποία πετάει πιο γρήγορα από βέλος, πληγώνει τις ακοές μας, διαπερνώντας τα σπλάχνα μας με το πιο αιχμηρό κεντρί. Ποια είναι αυτή η τόσο έντεχνη πανουργία του Πλάνου, που σε παρέσυρε σε τόσο ολέθριο ολίσθημα; Ποια πολύπλοκα δίχτυα του διαβόλου σε περισφίξαν και κατέστησαν ανενεργές τις πράξεις της αρετής σου; Πού χάθηκαν οι διηγήσεις για τους κόπους σου; Είναι άραγε δικαιολογημένο να μην τα πιστέψουμε; Και πώς να μην πιστέψουμε εξαιτίας των φανερών γεγονότων και τα όσα έως τώρα ήταν αφανή, αν δέσμευσες με φρικτούς όρκους τις ψυχές που είχαν καταφύγει στον Θεό, εφόσον, όπως έχει ρητώς παρατηρηθεί, οτιδήποτε περισσεύει από το ναι και το όχι αποδίδεται στον διάβολο; Ταυτοχρόνως λοιπόν, έγινες ένοχος ολέθριας επιορκίας και, ευτελίζοντας τον χαρακτήρα της άσκησης, ανήγαγες το αίσχος μέχρι τους Αποστόλους και τον ίδιο τον Κύριο. Ντρόπιασες το καύχημα της αγνείας, κηλίδωσες την υπόσχεση της σωφροσύνης, γίναμε τραγωδία στα μάτια των αιχμαλώτων, οι υποθέσεις μας γίνονται θέατρο για τους Ιουδαίους και τους Εθνικούς. Δίχασες το φρόνημα των μοναχών, τους πιο αυστηρούς τούς οδήγησες στον φόβο και τη δειλία, κάνοντάς τους να απορούν ακόμα για τη δύναμη του διαβόλου· τους αδιάφορους τούς μετέστρεψες σε ζήλο για την ακολασία. Κατέλυσες, όσο εξαρτιόταν από εσένα, το καύχημα του Χριστού, ο Οποίος λέει: «Θαρρείτε, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο και τον άρχοντά του».

Κατέλυσες, στο μέτρο που εξαρτιόταν από εσένα, το καύχημα του Χριστού, ο Οποίος έλεγε: «Θαρσείτε, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο και τον άρχοντά του». Κέρασες στην πατρίδα κρατήρα δυσφημίας. Πράγματι, έκανες πράξη τα λόγια των Παροιμιών: «Σαν το ελάφι που τοξεύθηκε στο συκώτι». Αλλά τώρα τι; Δεν έχει καταρρεύσει ο πύργος της ισχύος, αδελφέ, δεν έχουν αλλοιωθεί τα φάρμακα της επιστροφής, δεν έχει αποκλειστεί η πόλη του καταφυγίου.

Όταν λοιπόν έλθει ο Χριστός με τη δόξα του Πατέρα του, όπως έχει γραφτεί, τότε το σκάφος των αγίων αποστόλων, δηλαδή η Εκκλησία, και όσοι επιβαίνουν σε αυτό, δηλαδή όσοι διά της πίστεως και της αγάπης προς τον Θεό έχουν υψωθεί πάνω από τα εγκόσμια, χωρίς καθυστέρηση και χωρίς κανέναν κόπο θα καταπλεύσουν στη γη προς την οποία κατευθύνονταν. Διότι αυτός ήταν ο σκοπός τους, να καταπλεύσουν δηλαδή σαν σε απάνεμο λιμάνι στη βασιλεία των ουρανών. Και επιβεβαιώνει ο Σωτήρας το νόημα όλων των προλεχθέντων, λέγοντας προς τους μαθητές του, άλλοτε μεν ότι «Λίγο ακόμη και δεν θα με βλέπετε πλέον, και πάλι λίγο και θα με δείτε», άλλοτε δε πάλι «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη· αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Κατεβαίνει, λοιπόν, τη νύχτα από το όρος ο Κύριος και επισκέπτεται τους μαθητές του που αγρυπνούν. Και τον βλέπουν να έρχεται, όχι χωρίς φόβο· διότι τρομάζουν, ώστε βέβαια να φανερωθεί σε εμάς μέσω αυτών κάτι αναγκαίο προς πνευματική κατανόηση. Διότι θα κατέβει από τον ουρανό σαν μέσα στη νύχτα, ενώ ο κόσμος θα κοιμάται κατά κάποιον τρόπο και θα ροχαλίζει μέσα σε πολλή αμαρτία. Γι' αυτό άλλωστε λέει κάπου και σε εμάς: «Γρηγορείτε λοιπόν, διότι δεν γνωρίζετε ποια ώρα έρχεται ο Κύριός σας». Εξίσου, δε, θα μας διδάξει για τα λεγόμενα και η παραβολή των παρθένων.

Διότι και αν ακόμη τραπούν σε οδυνηρή φυγή, επιφέροντας στον εαυτό τους την αφόρητη κυριαρχία της δειλίας, πρέπει να είμαστε πεπεισμένοι ότι ο Θεός δεν θα αποδυναμωθεί εξαιτίας αυτής της αιτίας. Διότι αρκεί μόνος Του για να μπορέσει να διασώσει αυτόν που είναι αφοσιωμένος σε Αυτόν. Δεν είμαστε όμως μόνοι μας, ακόμη και αν δεν φαίνεται κανείς παρών, όπως είπα μόλις πριν, έχοντας ως συμπαραστάτη, βοηθό και συμπολεμιστή τον παντοδύναμο Θεό, ο οποίος μας περιφράσσει με ακατανίκητες βοήθειες, σύμφωνα με τον ψαλμωδό που λέει: «Κύριε, ως με όπλο ευδοκίας μας στεφάνωσας». Και αυτά τα λέμε τώρα για τούτο το θέμα, όχι επειδή θεωρούμε ως καλό πράγμα και θαυμάζουμε την υπέρμετρη προσκόλληση στη ζωή, όταν μάς επιτρέπεται να τερματίσουμε ένδοξα τον ενσώματο βίο συστρατευόμενοι και συναγωνιζόμενοι με εκείνους που κινδυνεύουν για τον Θεό· αλλά μάλλον για να πιστέψουμε εκείνο, ότι δηλαδή ακόμη και αν δεν υπάρχουν κάποιοι που να θέλουν και να προθυμοποιούνται να το πράξουν αυτό μαζί μας, δεν πρέπει να απελπιζόμαστε· διότι δεν θα είμαστε μόνοι, εφόσον ο Θεός είναι συμπαρών μαζί μας. <Αυτά σας τα είπα, για να έχετε ειρήνη ενωμένοι μαζί μου· στον κόσμο θα έχετε θλίψη· αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο.> Με αυτά τα λόγια, τρόπον τινά, ο Χριστός ανακεφαλαιώνει εξαιρετικά και ωφέλιμα ολόκληρη τη συζήτηση που έγινε προς αυτούς, και, συνοψίζοντας τη δύναμη των όσων ελέχθησαν σε λίγα λόγια, τους παρέθεσε με τον πιο σύντομο τρόπο τη γνώση του δικού Του θελήματος.

Διότι σας έχω απευθύνει, λέγει, τώρα αυτούς τους λόγους, προτρέποντάς σας να έχετε ειρήνη εν εμοί, και για να γνωρίζετε επιπλέον με σαφήνεια ότι θα σας συμβούν οδυνηρά πράγματα μέσα στον κόσμο, και θα δοκιμάσετε πολλές θλίψεις εξαιτίας μου. Πλην όμως, δεν θα κυριευθείτε από τα δεινά· διότι εγώ έχω νικήσει τον κόσμο.

Δηλώνει όμως βέβαια και κάτι άλλο, εννοώ πάλι το «Στον κόσμο έχετε θλίψη· αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Διότι, αν κάποιος επέλεγε να το κατανοήσει πιο απλά, θα έλεγε οπωσδήποτε ότι ο Χριστός αποδείχθηκε ανώτερος και ταυτόχρονα δυνατότερος από κάθε αμαρτία και κοσμική περίσταση· και επειδή νίκησε, θα δώσει τη νίκη και σε αυτούς που δοκιμάζονται εξαιτίας του. Αν όμως κάποιος ήθελε να κατανοήσει κάτι πιο βαθύ από αυτά που ελέχθησαν, θα σκεφτεί οπωσδήποτε το εξής: Διότι, με τον ίδιο τρόπο που υπερισχύσαμε της φθοράς και του θανάτου, επειδή ακριβώς ως άνθρωπος ο Χριστός αναστήθηκε δι' ημάς και υπέρ ημών, κάνοντας τη δική του ανάσταση αρχή της επικράτησης κατά του θανάτου, η δύναμη αυτού του γεγονότος θα επεκτεινόταν οπωσδήποτε και σε εμάς, εφόσον αυτός που νίκησε προερχόταν από εμάς κατά το ότι εμφανίστηκε ως άνθρωπος. Και όπως ακριβώς υπερισχύουμε της αμαρτίας που νεκρώθηκε πρώτα στον Χριστό, ο οποίος προφανώς μεταβιβάζει και σε εμάς, ως δικό του γένος, το αγαθό· έτσι οφείλουμε και εμείς να έχουμε θάρρος ότι θα υπερισχύσουμε του κόσμου. Διότι ο Χριστός νίκησε ως άνθρωπος για εμάς, γινόμενος και σε αυτό αρχή, θύρα και οδός για την ανθρώπινη φύση. Διότι εμείς, που παλαιότερα πέφταμε και νικιόμασταν, έχουμε επικρατήσει και έχουμε νικήσει μέσω εκείνου που προήλθε από εμάς και νίκησε για εμάς. Διότι, αν μεν νίκησε ως Θεός, αυτό δεν μας αφορά σε τίποτα, αλλά αν νίκησε ως άνθρωπος, εμείς έχουμε νικήσει εν αυτώ. Διότι εμφανίστηκε για εμάς ως δεύτερος Αδάμ εξ ουρανού, σύμφωνα με τις Γραφές.

Υπόσχεται δε σε αυτόν και ακαταμάχητη βοήθεια, ώστε να καταστεί άτρωτος σε κάθε πειρασμό. Διότι οι ποταμοί, και το ύδωρ, και οι φλόγες υποδηλώνουν τις πολύμορφες επιθέσεις των πειρασμών. Έχει γραφτεί δε, ότι «Όλοι όσοι θέλουν να ζήσουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού θα διωχθούν». Και ο ίδιος ο Χριστός είπε κάπου προς εκείνους που πίστεψαν σε αυτόν: Θλίψη έχετε μέσα στον κόσμο.

Λέμε λοιπόν ότι κάτι τέτοιο συνέβη και σε εμάς, έχοντας κατά νου τη λύτρωση μέσω του Χριστού. Διότι μας ελευθέρωσε ενώ ήμασταν αιχμάλωτοι και δρούσαμε υπό την εξουσία ενός τυράννου, εννοώ του πικρού σατανά, και μας επανέφερε σαν σε γη άγια, σε ευαγγελική πολιτεία, σε άριστη πνευματική κατάσταση, σε οχυρωμένη πόλη, τη νοητή Ιερουσαλήμ, «η οποία είναι Εκκλησία του ζώντος Θεού», προετοιμάζοντάς μας να οικοδομηθούμε ως πολύτιμοι λίθοι «σε άγιο ναό, σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι.» Όμως το ανόσιο πλήθος των δαιμόνων φλεγόταν από τον πόνο του φθόνου, και μαζί με αυτούς και εκείνοι που πολεμούν τα δόγματα της αλήθειας, και έκαναν πολλές επιθέσεις εναντίον των αγίων, δεν τους έβλαψαν όμως καθόλου, επειδή ο Θεός τους υπερασπιζόταν και ο Χριστός τους ενθάρρυνε λέγοντας: «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη, αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο.» Υπάρχει βέβαια στους Ιουδαίους η σαθρή και ανόητη φλυαρία, ότι θα γίνει κάποτε στην κοιλάδα του Ιωσαφάτ η κρίση των πάντων από τον Θεό, μετά την ανάσταση των νεκρών. Και νομίζουν ότι όλοι οι άνθρωποι κάτω από τον ουρανό θα δώσουν λόγο για όσα έπραξαν εναντίον τους. Και το σκεπτικό τους αυτό είναι εντελώς αξιογέλαστο, καθώς η θεόπνευστη Γραφή αναφέρει ότι τα λόγια της προφητείας έχουν ήδη εκπληρωθεί, και ότι τα γειτονικά έθνη έχουν τιμωρηθεί από τον Θεό, με τον πόλεμο που έγινε στην κοιλάδα του Ιωσαφάτ.

Διότι αυτός είναι το όπλο της ευδοκίας, η ειρήνη, το τείχος, ο χορηγός της αφθαρσίας, ο πρύτανης των στεφάνων, αυτός που απομακρύνει τον πόλεμο των νοητών Ασσυρίων και ανακουφίζει από τις επιβουλές των δαιμόνων· αυτός που μας δίνει την εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού», μέσω του οποίου πατήσαμε πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και καταπατούμε λιοντάρι και δράκοντα· μέσω του οποίου αποκτήσαμε αγαθές ελπίδες για αφθαρσία και ζωή, για υιοθεσία και δόξα· μέσω του οποίου δεν θα δούμε πια κακά. <Εκείνο τον καιρό θα πει ο Κύριος στην Ιερουσαλήμ: Έχε θάρρος, Σιών, ας μην παραλύσουν τα χέρια σου. Ο Κύριος ο Θεός σου που είναι μέσα σου είναι δυνατός, θα σε σώσει, θα φέρει σε σένα ευφροσύνη και θα σε ανακαινίσει με την αγάπη του, και θα ευφρανθεί για σένα με τέρψη όπως σε ημέρα εορτής· και θα συνάξω τους συντετριμμένους σου.> Είναι σαφής, λοιπόν, η προαναγγελία ότι πρέπει να έχουμε θάρρος· και αψευδής αυτός που το υποσχέθηκε· άλλωστε το έχουμε ακούσει αυτό να το λέει και ο ίδιος ο Χριστός, σαν να ανανεώνει την παλαιά προφητεία, ή μάλλον θέτοντας μπροστά στα μάτια μας αυτό που είχε προηγουμένως υποσχεθεί. Διότι είπε: «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη· αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο».

Διότι είναι ομολογουμένως «πολλές οι θλίψεις των δικαίων, αλλά από όλες αυτές θα τους ελευθερώσει ο Κύριος». Και είναι αληθές ότι «όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ θα διωχθούν». Όμως ο Χριστός καθιστά ανώφελα και αδρανή τα σχέδια και αυτές τις ίδιες τις επιχειρήσεις όσων τους επιβουλεύονται, ο οποίος μας έχει δώσει εξουσία «να πατάμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού», και μας ενθαρρύνει λέγοντας: «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη, αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Επομένως, εξαφανίζονται μεν εκείνοι που κατά καιρούς εξεγείρονται εναντίον της Εκκλησίας, ενώ αντίθετα, σε όσους βρίσκονται μέσα σε αυτήν, δηλαδή σε όσους πίστεψαν, εκχέεται πλούσια πνεύμα χάριτος και οικτιρμού. Διότι ο Θεός και Πατέρας μάς στεφανώνει με τα άνωθεν αγαθά και μας γεμίζει με πνευματικά χαρίσματα, ώστε, υψώνοντας προς αυτόν τον οφθαλμό της διάνοιας, να εναποθέτουμε σε αυτόν όλη μας την ελπίδα. Διότι αυτό νομίζω πως σημαίνει το «θα στρέψουν το βλέμμα τους προς εμένα».

Διότι πολλοί είναι εκείνοι που κλαίνε στις εκκλησίες και έχουν την «κατά Θεόν» λύπη, η οποία «κατεργάζεται αμεταμέλητη μετάνοια προς σωτηρία». Αποδέχεται δε αυτούς και ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας τα εξής: «Μακάριοι όσοι πενθούν τώρα, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». Και πάλι: «Μακάριοι όσοι κλαίνε τώρα, διότι θα γελάσετε». Επομένως, ακόμη και αν η Εκκλησία αποκαλούνταν Ραμά μέσω της φωνής του Προφήτη, ο λόγος θα διατηρούσε και έτσι την πειστικότητά του. Όμως λέει ότι θα παραμείνει στη θέση της, δηλαδή δεν θα σαλευθεί. Διότι είναι γερά στηριγμένη, όπως είπα, και η Εκκλησία του Χριστού είναι ακλόνητη. «Και αυτή θα είναι η πληγή με την οποία ο Κύριος θα πλήξει όλους τους λαούς, όσοι εκστράτευσαν εναντίον της Ιερουσαλήμ· θα λιώσουν οι σάρκες τους ενώ αυτοί θα στέκονται στα πόδια τους, και τα μάτια τους θα ρεύσουν μέσα από τις οπές τους, και η γλώσσα τους θα λιώσει στο στόμα τους.» «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη», προσφώνησε ο Χριστός σε όσους πίστεψαν σε αυτόν· όμως τους καθιστά πιο θαρραλέους, προσθέτοντας ωφέλιμα: «Αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». «Διότι σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού».

Διότι εκείνοι που έχουν ήδη αξιωθεί της θεοπτίας και της θεογνωσίας, και έχουν δει με τα μάτια της διανοίας τη λαμπρότητα της θείας φύσεως, σαν πάνω σε όρος, δηλαδή σε μια ύψιστη και εντελώς υπερυψωμένη υπεροχή (αφού η δόξα και η φύση του Θεού βρίσκεται επέκεινα των πάντων), αυτοί που με την πίστη έχουν παραδώσει τρόπον τινά τους εαυτούς τους στον Χριστό, και δεν έχουν μείνει αδιάφοροι στα λόγια Του, αλλά υποσχέθηκαν υπακοή (διότι αυτό ακριβώς έπραξε και τότε ο Ισραήλ λέγοντας: «Όλα όσα είπε ο Κύριος ο Θεός σου, θα τα πράξουμε και θα τα ακούσουμε»), αυτοί θα απολαύσουν τη γνησίως αρμόζουσα προστασία και θα μετέχουν στη φροντίδα που επαρκεί για τη σωτηρία τους. Διότι θα έχουν Αυτόν ως ηγεμόνα, προστάτη και καθοδηγητή, ο οποίος θα ετοιμάσει και θα εξασφαλίσει σε αυτούς την ανάπαυση. Διότι πρώτος ο Χριστός για εμάς και υπέρ ημών αντιπαρατάχθηκε στον Σατανά που στο παρελθόν είχε νικήσει, νηστεύοντας και δεχόμενος πειρασμούς στην έρημο, για να έχουμε εμείς την ανάπαυση, βλέποντάς τον νικημένο, πεπτωκότα, και συντετριμμένο κάτω από τα δικά μας πόδια. Γι' αυτό και έλεγε: «Στον κόσμο έχετε θλίψη, αλλά θαρρείτε· εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Και πάλι: «Ιδού, σας δίνω την εξουσία να πατάτε πάνω σε φίδια και σκορπιούς, και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Διότι Εκείνος πρώτος για εμάς και υπέρ ημών, συγκρουόμενος με τον θάνατο, κατέλυσε την κυριαρχία εκείνου, και εξασφάλισε σε εμάς την ανάπαυση, ανακαινίζοντάς μας σε αφθαρσία.

Μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών. Ας μας βοηθά λοιπόν σε όλα όσα μας συμβαίνουν η ελπίδα για το τέλος. Και ο άγιος Απόστολος, ενισχύοντάς μας στην υπομονή, λέει: Ο Θεός είναι πιστός και δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε πάνω από τις δυνάμεις σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε. Και ο Κύριός μας, η πραγματική αλήθεια, ας σε παρηγορεί λέγοντας: Στον κόσμο έχετε θλίψη, αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο. Αυτά να μελετάς, σε αυτά να παραμένεις. Να θυμάσαι τον Κύριο, και η αγαθότητά Του, τέκνο μου, θα σου συμπαρασταθεί σε όλα, διότι είναι ελεήμων και γνωρίζει την αδυναμία μας. Αυτός θα επιτιμήσει πάλι τα κύματα και θα φέρει γαλήνη στην ψυχή σου, με τις ευχές των αγίων Του.

Στον λόγο που είπε ο Κύριος, ότι σε αυτόν τον κόσμο θα έχετε θλίψη, και περί του να είναι τέλειος ο άνθρωπος. Ο Δεσπότης και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, θέλοντας να σωθεί το γένος των ανθρώπων και να λυτρωθεί από την καταδυνάστευση του Διαβόλου και να μας ελευθερώσει από όλα τα κοσμικά δεσμά και να αποφύγουμε τη γέεννα και να επιτύχουμε τη βασιλεία των ουρανών, τόσο μέσω του εαυτού του όσο και μέσω των αγίων Αποστόλων και Προφητών του, μας προτρέπει να υπομείνουμε τη στενοχώρια και τη θλίψη σε αυτόν τον αιώνα και να μην αναζητούμε ανάπαυση στο παρόν, λέγοντας: σε αυτόν τον κόσμο θα έχετε θλίψη. Ομοίως και οι Απόστολοι λέγουν ότι μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών. Για τον λόγο αυτόν, και τις θλίψεις και τα παθήματα όλων των Αγίων, όπως και τα δικά του πάθη της ένσαρκης οικονομίας, τα οποία υπέμεινε για εμάς τους αμαρτωλούς, μας τα παρέδωσε εγγράφως, ώστε μέσω αυτών να μάθουμε ότι δεν είναι δυνατόν αυτός που θέλει να σωθεί να διέλθει τον παρόντα βίο με άνεση, ούτε να υπάρξει σε αυτόν τον κόσμο χωρίς πειρασμούς και θλίψεις. Διότι ούτε την κόλαση μπορεί κανείς να αποφύγει, ούτε τη βασιλεία να επιτύχει και να απολαύσει τα αιώνια αγαθά χωρίς θλίψεις και πειρασμούς.

Και ποια απολογία θα έχουμε κατά την ημέρα της κρίσεως, εάν, ενώ δήθεν απομακρυνθήκαμε από τις φροντίδες του κόσμου, και εγκαταλείψαμε γονείς και αδελφούς και αδελφές και σπίτι και υπηρέτες και την υπόλοιπη περιουσία, πάλι εξαιτίας αυτής της πονηρής ρίζας επιστρέφουμε ανεπαισθήτως στα ίδια, και μάλιστα περισσότερο από τους κοσμικούς επιδιώκουμε αυτά, όπως έχει ήδη ειπωθεί, και τελικά εξαιτίας αυτών περιπίπτουμε και στα προαναφερθέντα πάθη της κακίας, και επινοούμε συκοφαντίες, και επιζητούμε την τρυφή και την ανάπαυση, και μέσα από πολλούς δρόμους σπεύδουμε να εισέλθουμε στην κάμινο της γεέννης και να εξασφαλίσουμε για τον εαυτό μας το αιώνιο πυρ; Ενώ ο Κύριος είπε ότι στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, εμείς, αφού την εγκαταλείψουμε, παραδίδουμε τον εαυτό μας στην πλατιά οδό της απώλειας. Και ενώ πάλι Εκείνος είπε ότι στον κόσμο θα έχετε θλίψη, εμείς επιζητούμε την ανάπαυση.

Δεν ακούς τον Κύριό μας που λέει: σε αυτόν τον κόσμο θα έχετε θλίψη; Και πάλι είπε: με την υπομονή σας να κερδίσετε τις ψυχές σας. Εάν όμως εσύ, εξαιτίας της νωθρότητας και της ραθυμίας σου, επειδή πόθησες να αποφύγεις τη θλίψη αυτού του κόσμου και την υπομονή, επιθυμήσεις τη σαρκική ηδονή, γιατί κακολογείς τον καλό και χρηστό ζυγό του Χριστού, εξαιτίας της δικής σου νωθρότητας, λέγοντας ότι είναι σκληρός και βαρύς και αδύνατον να βασταχθεί; Παραδίδεις τον εαυτό σου στην απώλεια, και ποιος θα σε ελεήσει;

33. Μην αποθαρρύνεσαι, λοιπόν, βλέποντας τον εαυτό σου στην παρούσα ζωή σε αφάνεια, ή σε αρρώστια, ή σε βαθιά γεράματα και φτώχεια· διότι Εκείνος που τρέφει τα πετεινά του ουρανού δεν θα σε αφήσει δίχως πρόνοια. Αλλά στενοχωριέσαι μήπως σε ενοχλήσει η μειωμένη όραση; Αναλογίσου, όμως, ότι αυτό το υπέμειναν και δίκαιοι. Γι' αυτό ο Ισαάκ έλεγε στον Ιακώβ, όταν εκείνος λάμβανε την ευλογία: «Πλησίασέ με να σε ψηλαφήσω, παιδί μου, για να δω αν εσύ είσαι ο γιος μου ο Ησαύ». Ήταν όμως διαυγές το μάτι της διάνοιάς του, έχοντας καθαρθεί από την κακία. Καθάριζε, λοιπόν, και εσύ τον εαυτό σου από την κακία, και για τη σωματική αρρώστια μη δίνεις σημασία, διότι Εκείνος φροντίζει για εμάς. Μήπως όμως στερείσαι τα αναγκαία; Αναλογίσου τον Ηρώδη που ζούσε μέσα στα πλούτη και στις απολαύσεις, ενώ ο Πρόδρομος ήταν δεμένος στη φυλακή, σαν ένας από τους κακούργους και ασήμαντους ανθρώπους. Διότι είναι αψευδής Εκείνος που είπε: θλίψη θα έχετε στον κόσμο· ο δε κόσμος θα χαρεί· εσείς θα λυπηθείτε, αλλά η λύπη σας θα μετατραπεί σε χαρά.

Διότι την ιστορία του Ουρία ακολουθεί η επανάσταση του Αβεσσαλώμ εναντίον του πατέρα του. Από αυτά τα γεγονότα θα μπορούσε να προκύψει και για άλλους η αφορμή για μεταβολή από τα προηγούμενα κακά προς το καλύτερο, καθώς και διδασκαλία για μια γνήσια επιστροφή προς τον Θεό. Εξάλλου, είναι γνώρισμα των δικαίων να θλίβονται· γι' αυτό και ο Σωτήρας λέει: «Στον κόσμο έχετε θλίψη»· και «στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή».

Φωτιά θα ανάψει ενώπιόν του· φωτιά ήρθα να βάλω πάνω στη γη. Με τον όρο φωτιά εννοεί εδώ τη διδασκαλία του Θεού Λόγου· διότι η φωτιά καίει μεν τις φαύλες έξεις, δοκιμάζει δε τους καθαρούς. Γι' αυτόν τον λόγο, ολόγυρά του υπάρχει σφοδρή καταιγίδα· διότι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ θα διωχθούν· αλλά και «στον κόσμο», λέγει, «θα έχετε θλίψη».

Ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ο Σωτήρας μας και ο Θεός μας, παρά ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είπε: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο»; Αυτός που μας λύτρωσε από τη δαιμονική ενέργεια, η οποία άλλοτε μας καταδυνάστευε, του οποίου και το όνομα «Ιησούς» στην εβραϊκή γλώσσα σημαίνει σωτήριο. Και ποιους πρωτίστως προσκαλεί ο λόγος στην αγαλλίαση, μπορείς να το βρεις, αν δώσεις προσοχή στα επόμενα, στα οποία αναφέρεται: «Κατά την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με δοκίμασαν οι πατέρες σας». Διότι με αυτά τα λόγια σαφώς φανερώνει τους υιούς εκείνων που τον παραπίκραναν στην έρημο, προφανώς δηλαδή εκείνους που προέρχονται από την περιτομή. Αυτούς λοιπόν προσκαλεί λέγοντας: «Ελάτε να αγαλλιάσουμε στον Κύριο». Προφητεύει όμως ότι δεν πρόκειται να υπακούσουν στην κλήση· γι' αυτό λέγει στο τέλος: «Πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους. Αυτοί δεν γνώρισαν τις οδούς μου, γι' αυτό ορκίστηκα μέσα στην οργή μου, ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου».

Του Ιώβ. Θ΄. Πάλι ο Κύριος, κατά τη θεία αποκάλυψη προς τον Ιώβ, μιλώντας για τον δράκοντα λέει: «Δεν φοβάσαι, επειδή έχει ετοιμαστεί για εμένα;», λέγοντας ότι ο δράκοντας δεν είναι άλλος από τον διάβολο. Πρόσεξε, λοιπόν, αν είναι πρέπον να θεωρήσουμε ότι ο Θεός των όλων το λέει αυτό. Θα ταίριαζε μάλλον περισσότερο στον Κύριο και Σωτήρα μας, για τον οποίο και μόνο έχει ετοιμαστεί ο διάβολος, ο οποίος δεν νικήθηκε από κανέναν άλλον, αλλά υπερίσχυσε σχεδόν επί των πάντων. Αυτόν ακριβώς καθυπέταξε μόνος του ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι ισχυρότερος όλων, σύμφωνα με το χωρίο: «εκείνος που μέλλει να καθυποτάξει το μέγα κήτος». Και αφού το καθυπέταξε, προτρέπει τους δικούς του μαθητές να έχουν θάρρος λέγοντας: «Θαρσείτε, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο».

Γι' αυτό και δεν θα ήταν παράλογο να ονομαστεί και αυτή προφήτιδα, αφού, έχοντας συλλάβει εκ Πνεύματος Αγίου, γέννησε εκείνον που εκεί μεν ονομάζεται Εμμανουήλ, ενώ εδώ προσφωνείται διαφορετικά· διότι λέει: δώσε στο παιδί που γεννήθηκε το όνομα «Ταχέως σκύλευσον, οξέως προνόμευσον»· επειδή πράγματι αυτός λεηλάτησε (εσκύλευσεν) και λαφυραγώγησε (προενόμευσεν), με άρρητη και θεία δύναμη, τις αντίπαλες, αόρατες και πνευματικές δυνάμεις, ώστε να πει: «Εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Από αυτές, αφού έλαβε ως σκύλα και προνομή τις ψυχές που παλαιότερα κατατυραννούνταν από εκείνες, για να κηρύξει απελευθέρωση στους αιχμαλώτους, ομολογεί ότι έλαβε από τον Πατέρα τα έθνη ως κληρονομία του· τα οποία εύκολα θα μπορούσαν να ονομαστούν σκύλα· και ως ιδιοκτησία του τα πέρατα της γης, τα οποία και αυτά ευλόγως θα μπορούσαν να αποκληθούν προνομή.

Αυτός, εξάλλου, οικοδόμησε και την πόλη του Θεού, τόσο την επί γης αγία Εκκλησία του όσο και την επουράνια Ιερουσαλήμ· επαναφέροντας τον λαό του από την αιχμαλωσία στην οποία είχε περιέλθει κάποτε υπό τον νοητό Ναβουχοδονόσορα και τις πονηρές δυνάμεις που ήταν υποταγμένες σε αυτόν. Και βεβαίως ανέστρεψε την προαναφερθείσα αιχμαλωσία, όχι δίνοντας λύτρα σε εκείνους που τους είχαν αιχμαλωτίσει, ούτε πείθοντάς τους με δώρα, αλλά εκστρατεύοντας εναντίον τους και υποτάσσοντάς τους μέσα από αγώνα, ώστε, δοξασμένος για το κατόρθωμά του αυτό, να πει: «Εγώ νίκησα τον κόσμο». Αυτό το μαρτυρούν τα πλήθη εκείνων που, από την πρότερη πλάνη, επέστρεψαν μέσω αυτού στη γνώση του αληθινού Θεού. Ειδάλλως, ας πουν οι εκ περιτομής σε ποιον θα μπορούσε να αρμόζει η προκείμενη προφητεία, η οποία ομολογεί σαφώς ως Θεό τον προφητευόμενο. Διότι λέει: «αυτοί θα είναι δούλοι σου, και θα σε ακολουθήσουν και θα σε προσκυνήσουν, και σε εσένα θα προσευχηθούν, διότι μέσα σου είναι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εσένα· διότι εσύ είσαι Θεός και δεν το γνωρίζαμε, ο Θεός του Ισραήλ, ο Σωτήρας».

Όταν, λοιπόν, κάποτε ένας χωλός (ο οποίος ανήκε σε αυτούς που λόγω έσχατης ανέχειας επαιτούσαν την τροφή τους) ζήτησε ελεημοσύνη από τους γύρω από τον Πέτρο, ο Πέτρος, μην έχοντας τι να δώσει, ομολόγησε ότι στερείται από κάθε ιδιοκτησία χρυσού και αργύρου, λέγοντας: «Άργυρο και χρυσό δεν έχω, αλλά ό,τι έχω, αυτό σου δίνω: στο όνομα του Ιησού Χριστού, σήκω και περπάτα». Καθώς δε ο δάσκαλος τους προανήγγειλε δυσάρεστα γεγονότα, αν προσέξουμε όσα τους έλεγε, «στον κόσμο έχετε θλίψη» και πάλι «εσείς θα κλάψετε και θα θρηνήσετε, ενώ ο κόσμος θα χαρεί», πώς δεν καθίσταται φανερός ο δικός τους χαρακτήρας, ότι δηλαδή ήταν άνθρωποι σταθεροί και βαθείς, οι οποίοι δεν απέφευγαν τις δοκιμασίες της ψυχής ούτε επιδίωκαν όσα προκαλούν ηδονή; Αλλά και για τον δάσκαλο (είναι φανερό) ότι δεν τους οικειοποιούνταν παραπλανώντας τους με απάτες και προβάλλοντας τα δικά του, αλλά προαναγγέλλοντας τα μελλούμενα με ελεύθερο και αληθινό λόγο, εναπέθετε σε αυτούς την επιλογή του τρόπου ζωής σύμφωνα με αυτόν. Τέτοια ήταν και τα όσα προείπε για εκείνα που έμελλε να τους συμβούν εξαιτίας του ονόματός του, με τα οποία προφητεύοντας διαβεβαίωσε ότι θα αχθούν ενώπιον ηγεμόνων και θα φτάσουν μέχρι και σε βασιλείς, και θα υπομείνουν κάθε είδους τιμωρίες, όχι για κάποια κακή πράξη ούτε για κάποια άλλη εύλογη αιτία, παρά μόνο εξολοκλήρου για το όνομά του. Πράγμα το οποίο, βλέποντάς το να πραγματοποιείται ακόμη και μέχρι σήμερα...

Άραγε δεν φοβήθηκες για τον Καισάριο, μήπως πάθει κάτι ανάξιο της προθυμίας του; «Αλλά αναθαρρήστε»· διότι η νίκη ανήκει στον Χριστό, ο οποίος νίκησε τον κόσμο. Το να διηγηθώ λοιπόν τώρα λεπτομερώς το καθένα από όσα ειπώθηκαν ή προτάθηκαν τότε, εγώ βέβαια, να ξέρετε καλά, θα το εκτιμούσα περισσότερο από καθετί· διότι η συζήτηση εκείνη περιέχει κάποιες λογικές στροφές και κομψότητες, οι οποίες σε εμένα τουλάχιστον δεν είναι καθόλου δυσάρεστες να τις θυμάμαι· ωστόσο, κάτι τέτοιο θα ήταν εντελώς εκτός της παρούσας περίστασης και του σκοπού του λόγου.

Πάλι λέει, «ενθαρρύνοντας όσους δειλιάζουν». Αλλά αυτός μεν ακολουθεί με τον δικό του λόγο την προηγούμενη βλασφημία κατά του Πνεύματος, η αλήθεια όμως φανερώνει τον εαυτό της ακόμη και μέσα από το στόμα του εχθρού. Διότι σε κανέναν άλλον δεν ανήκει το να δίνει θάρρος σε όσους δειλιάζουν παρά μόνο στον Θεό, ο οποίος λέει σε αυτόν που δειλιάζει: «Μη φοβάσαι, γιατί εγώ είμαι μαζί σου, μην πτοείσαι», όπως λέει ο προφήτης: «Διότι κι αν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακό, επειδή εσύ είσαι μαζί μου». Αλλά και ο ίδιος ο Δεσπότης λέει προς όσους δειλιάζουν: «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας ούτε να δειλιάζει», και: «Γιατί είστε δειλοί, ολιγόπιστοι;», και: «Έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε», και πάλι: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Επομένως, ακόμη και παρά τη θέληση του Ευνόμιου, μέσα από την ίδια την εχθρική φωνή, η αλήθεια αναδεικνύει τον εαυτό της. Συμφωνεί δε και ο επόμενος λόγος με τον προηγούμενο. Λέει, δηλαδή: «μεριμνώντας για τα πάντα και παρέχοντας κάθε φροντίδα και πρόνοια». Διότι μόνο στον Θεό ανήκει αληθινά το να μεριμνά και να φροντίζει για τα πάντα, όπως έχει πει ο μέγας Δαβίδ: «Εγώ δε είμαι φτωχός και πένης, ο Κύριος όμως θα φροντίσει για μένα».

Του Δαβίδ, πριν χριστεί. Αναφέρεται στον Χριστό, διότι αυτός κατά σάρκα αναγνωρίζεται ως ικανός στα έργα. Το δε «πριν χριστεί», δηλαδή πριν από το πάθος, δόθηκε η προφητεία του. «Κύριος φωτισμός μου»: Ο Πατέρας προς τον Υιό, ως φως εκ φωτός και σωτήρας του κόσμου. Διότι αφότου ο Χριστός προσέλαβε την ανθρώπινη φύση, δεν φοβάται τον φόβο των δαιμόνων, διότι αυτή η φωνή ανήκει με ακρίβεια στον Αδάμ. «Κύριος υπερασπιστής»: Διότι ο άνθρωπος δεν φοβάται πλέον τον διάβολο, αφότου έστειλε την απαρχή του στους ουρανούς και έχει τον Χριστό να τον υπερασπίζεται. «Εν τω εγγίζειν»: Τα τέκνα των Ιουδαίων, διότι ζητούσαν να καταπιούν τον Χριστό. Διότι έχει γραφτεί για όταν ο ασεβής καταπίνει τον φτωχό, αλλά σε εμάς δόθηκε να εσθίομεν τον Χριστό, ως πιστοί του Θεού. «Οι θλίβοντές με»: Τα τέκνα των Ιουδαίων, ενώ νόμιζαν ότι θα θλίψουν τον Χριστό, ασθένησαν στα σχέδιά τους και έπεσαν. Διότι δεν κατόρθωσαν τίποτα από όσα ήθελαν, διότι ο Θεός είναι απρόσιτος. «Εάν παρατάξηται»: Διότι εκείνοι που παρατάσσονται εναντίον του Θεού, πέφτουν. «Εάν επαναστή»: Εννοεί τον πόλεμο εναντίον του άδη και του διαβόλου, διότι ενώ ο διάβολος νόμιζε ότι πολεμά, καταπολεμήθηκε. Και το «εν ταύτη ελπιώ» το λέει έχοντας θάρρος, επειδή νικά. Γι' αυτό λέει: «Θαρσείτε, εγώ νενίκηκα τον κόσμον». «Μίαν ητησάμην»: Την ψυχή του Αδάμ, διότι για αυτήν ήρθα στη γη, λέει ο Χριστός.