Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 16:7

Και πάλι: «Σας λέω την αλήθεια, σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ· διότι, εάν δεν αναχωρήσω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα». Εάν όμως πουν: «Το Πνεύμα δεν μιλάει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει»· τους απαντούμε: Ούτε ο Υιός μιλάει από τον εαυτό του. Αλλά, λέει, «ο Πατέρας που με έστειλε, Εκείνος μου είπε τι να πω και τι να μιλήσω»· διότι όλα όσα λέει το Πνεύμα και ο Υιός, είναι λόγια του Θεού. Και για τον λόγο αυτόν «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη», επειδή εκφωνήθηκε από το Πνεύμα. Και πράγματι αυτό αποδεικνύει αληθινά ότι το Πνεύμα δεν είναι κτίσμα, επειδή κάθε λογική κτίση άλλοτε μιλάει από τον εαυτό της και άλλοτε λέει τα του Θεού, όπως όταν λέει ο Παύλος: «Σχετικά με τις παρθένες δεν έχω εντολή του Κυρίου, αλλά δίνω τη γνώμη μου ως ελεημένος από τον Κύριο». Και: «Στους έγγαμους όμως παραγγέλλω, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος»· και ο προφήτης: «Ω Κύριε, όμως για τις κρίσεις σου θα διαλεχθώ μαζί σου· γιατί ευοδώνονται οι ασεβείς;»· και πάλι: «Αλίμονό μου, μητέρα μου, σαν ποιον με γέννησες;». Άλλοτε όμως λέει: «Αυτά λέει ο Κύριος». Και άλλοτε ο Μωυσής λέει: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος». Και άλλοτε ο ίδιος: «Αυτά λέει ο Κύριος: Εξαπόστειλε τον λαό μου, για να με λατρεύσει». Με το Πνεύμα όμως δεν συμβαίνει έτσι. Διότι δεν λέει άλλοτε τα δικά του και άλλοτε τα του Θεού· διότι αυτό θα ήταν γνώρισμα ενός κτίσματος. Αλλά όλα τα λόγια του Πνεύματος είναι λόγια του Θεού· παρομοίως και τα λόγια του Υιού.

Κεφάλαιο Εʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Τώρα όμως πηγαίνω προς εκείνον που με έστειλε, και κανείς από εσάς δεν με ρωτά: Πού πηγαίνεις; Αλλά επειδή σας τα είπα αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας. Εγώ όμως σας λέω την αλήθεια: σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ. Διότι, εάν δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Βʹ. Ώστε μάλλον χαίρομαι, διότι, αν και σας λύπησα με την επιστολή, δεν μεταμέλομαι, έστω κι αν είχα μεταμεληθεί. Διότι βλέπω ότι η επιστολή εκείνη, αν και για λίγο, σας λύπησε. Τώρα χαίρομαι, όχι διότι λυπηθήκατε, αλλά διότι λυπηθήκατε προς μετάνοια. Διότι λυπηθήκατε κατά Θεόν, ώστε σε τίποτα να μη ζημιωθείτε από εμάς.

Επειδή, λοιπόν, ο μακάριος Πέτρος αγνοούσε τη δύναμη των όσων ειπώθηκαν, μαζί με τους άλλους μαθητές, τον αφήνει να παραμείνει στην ίδια κατάσταση, και δεν τον οδηγεί αμέσως στην ακρίβεια των λεγομένων, με ωφέλιμο τρόπο, μέχρις ότου ολοκληρώσει προς αυτούς τον λόγο που έχει τη δύναμη να τους ανορθώσει· αυτό θα δούμε να το κάνει και στη συνέχεια. Διότι λέει προς αυτούς: «Σας συμφέρει να φύγω εγώ· διότι, αν δεν φύγω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς». Προλαβαίνει, όμως, ως Θεός, τον μαθητή που ήθελε να υποσχεθεί ότι και θα τον ακολουθήσει πρόθυμα και θα είναι γρήγορα μαζί του, χωρίς κανείς να αναχαιτίσει την προθυμία του, και λέει: «Εκεί που πηγαίνω εγώ δεν μπορείς να με ακολουθήσεις τώρα, αλλά θα με ακολουθήσεις αργότερα». Και ο λόγος αυτός κυοφορεί διπλή έννοια· από τις οποίες η μία είναι άμεσα προφανής και πολύ σαφής, ενώ η άλλη είναι κάπως πιο ασαφής και αινιγματική. Διότι δηλώνει ότι δεν θα μπορούσε τώρα να τον ακολουθήσει, καθώς Εκείνος πορεύεται προς τα άνω και επιστρέφει προς τον ουρανό· θα τον ακολουθήσει όμως μετά από αυτά, όταν δηλαδή αποδοθεί στους αγίους από τον Χριστό η ελπιζόμενη τιμή και δόξα, όταν θα βρεθούν στην άνω πόλη και θα συμβασιλεύσουν μαζί Του. Υποδηλώνει όμως εκτός από αυτό και κάτι άλλο, και ποιο είναι αυτό, θα το εξηγήσω.

Διότι τους λυπούσε πάρα πολύ η αναχώρηση του Χριστού, επειδή ήθελαν να είναι μαζί του πάντοτε. Επειδή όμως είχε ήδη αποφασίσει να το πράξει αυτό, δεν τον ρωτούν καν για ποιο λόγο και για ποια αιτία θα αναχωρήσει, ή τι είναι αυτό που επείγει και τον πείθει να πορευθεί προς τα άνω. Τους δείχνει, λοιπόν, κατανόηση, επειδή το έπαθαν αυτό από αγάπη, και επειδή προτίμησαν άκαιρα τη σιωπή, η οποία δεν τους επέτρεπε να μάθουν την αιτία της αναχώρησης, αν και η γνώση της θα είχε μεγάλη ωφέλεια. <Αλλά εγώ σας λέω την αλήθεια, σας συμφέρει να απέλθω· διότι εάν δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει προς εσάς.> Διότι βαθιά λύπη σας έχει κατακυριεύσει, λέει, και οξύς πόνος σας έχει ταράξει. Επειδή θεωρήσατε ότι ο χωρισμός μου δεν θα σας αφήσει χωρίς ταλαιπωρίες, σκεπτόμενοι πολύ ορθά. Διότι οπωσδήποτε θα περιπέσετε στους πειρασμούς για τους οποίους σας έχω ήδη μιλήσει, και θα υπομείνετε την αγριότητα της ανοσιότητας των διωκτών σας. Αναλογιζόμενος, λοιπόν, ότι πρέπει πάντοτε να προτάσσεται το συμφέρον έναντι αυτών που μας είναι πιο ευχάριστα, σας λέω την αλήθεια, σας συμφέρει να απέλθω εγώ. Και όλα μεν τα νοήματα θα τα παραχωρήσουμε στον υπέρ ημάς Σωτήρα Χριστό, όμως νομίζω ότι αυτό που λέχθηκε θα μπορούσε να θορυβήσει όχι λίγο κάποιον από τους πιο απλοϊκούς.

Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε για τον Πατέρα, ότι «και μας συνέγειρε και μας συνεκάθισε στα επουράνια εν Χριστώ». Εφόσον, λοιπόν, είχαν ολοκληρωθεί τα επίγεια, έπρεπε να εκπληρωθεί αυτό που υπολειπόταν, δηλαδή το να αναβεί προς τον Πατέρα. Γι' αυτό λέει: Σας συμφέρει να φύγω εγώ· διότι, αν δεν φύγω, ο Παράκλητος δεν πρόκειται να έρθει σε εσάς.

Το ότι δε το Πνεύμα του Πατρός είναι φανερό ότι είναι και Πνεύμα του Υιού, και, ενώ ο Πατέρας το στέλνει ή υπόσχεται να το διανείμει στους αγίους, ο Υιός πάλι το μεταδίδει ως δικό του, εξαιτίας της ταυτότητας της ουσίας που έχει με τον Πατέρα, και το ότι ο Πατέρας ενεργεί για το καθετί μέσω αυτού, σαφέστατα πάλι ο ίδιος το φανέρωσε λέγοντας: «Σας συμφέρει να φύγω εγώ· διότι, αν δεν φύγω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς· όταν όμως φύγω, θα τον στείλω σε εσάς», ενώ σε άλλο σημείο είπε: «Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο»· ολοφάνερα σε αυτά τα λόγια υπόσχεται ότι ο ίδιος θα καταπέμψει σε εμάς τον Παράκλητο.

Πώς λοιπόν δεν έπρεπε να εμποδιστεί η Μαρία προσωρινά από την επαφή με το σώμα, το άγιο προφανώς, αφού δεν είχε λάβει ακόμη το Πνεύμα; Διότι, αν και ο Χριστός είχε αναστηθεί εκ νεκρών, το Πνεύμα δεν είχε δοθεί ακόμη στην ανθρωπότητα από τον Πατέρα μέσω αυτού. Διότι, αφού ανήλθε προς τον Θεό και Πατέρα, το έστειλε σε εμάς, γι' αυτό και έλεγε: «Σας συμφέρει να απέλθω εγώ, διότι αν δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς· αν όμως απέλθω, θα τον στείλω σε εσάς». Επομένως, αφού δεν είχε καταπεμφθεί ακόμη σε εμάς το Άγιο Πνεύμα, επειδή δεν είχε ανεβεί ακόμη προς τον Πατέρα, εμποδίζει τη Μαρία επειδή δεν είχε λάβει ακόμη το Πνεύμα, λέγοντας: «Μην με αγγίζεις, διότι δεν έχω ανεβεί ακόμη προς τον Πατέρα», δηλαδή, δεν σας έχω στείλει ακόμη το Άγιο Πνεύμα. Από εδώ προκύπτει ο τύπος για τις εκκλησίες. Γι' αυτόν τον λόγο αποκλείουμε από την ιερή τράπεζα και εκείνους που έχουν γνωρίσει τη θεότητά του και έχουν ήδη ομολογήσει την πίστη, δηλαδή αυτούς που είναι ακόμη κατηχούμενοι, οι οποίοι όμως δεν έχουν πλουτίσει ακόμη με το Άγιο Πνεύμα. Διότι σε εκείνους που δεν έχουν ακόμη βαπτιστεί δεν ενοικεί. Όταν όμως αποδειχθούν μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, τότε τίποτα δεν τους εμποδίζει να αγγίξουν τον Σωτήρα μας Χριστό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, σε όσους επιθυμούν να μετάσχουν στη μυστική ευλογία, οι λειτουργοί των θείων μυστηρίων αναφωνούν «ΤΑ ΑΓΙΑ ΤΟΙΣ ΑΓΙΟΙΣ», διδάσκοντας ότι η μέθεξη των αγίων είναι απολύτως ταιριαστή σε εκείνους που έχουν αγιαστεί εν Πνεύματι.

Αλλά το ότι ο λόγος που αρθρώσαμε για αυτά δεν θα φανεί πως βρίσκεται εκτός αληθείας, είναι αναμφίβολο. Όμως ίσως κάποιος προσέλθει θέτοντας το εξής ερώτημα και από φιλομάθεια θα ρωτήσει, λέγοντας ίσως: Πού άραγε και πότε έλαβαν οι μαθητές του Σωτήρος μας τη χάρη μέσω του Πνεύματος; Όταν τους εμφανίστηκε ο Σωτήρας μέσα στο σπίτι αμέσως μετά την ανάσταση, και φύσηξε λέγοντας «Λάβετε Πνεύμα Άγιον»· ή κατά τις ημέρες της αγίας Πεντηκοστής, όταν πάλι συγκεντρώθηκαν σε έναν τόπο «έγινε ξαφνικά από τον ουρανό ήχος σαν βίαιης πνοής ανέμου», και τους εμφανίστηκαν «γλώσσες σαν πύρινες που διαμοιράζονταν, και κάθισε πάνω στον καθένα από αυτούς, και άρχισαν να μιλούν σε άλλες γλώσσες καθώς το Πνεύμα τους έδινε να ομιλούν»; Διότι, θα πει, ή θα θεωρήσουμε ότι τους δόθηκε διπλή η χάρη, ή θα αγνοήσουμε τον χρόνο κατά τον οποίο αληθινά έγιναν μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, εάν βεβαίως θεωρηθεί αληθινός και ο λόγος του Σωτήρος μας και τα όσα είναι γραμμένα στις Πράξεις για τους αγίους μαθητές. Αλλά το ζήτημα είναι άξιο προβληματισμού, κυρίως επειδή και ο ίδιος ο Χριστός είπε κάπου: «Σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ· διότι εάν δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς· όταν όμως αναχωρήσω, θα τον στείλω σε εσάς».

Και ο Παύλος: «Επειδή δε είστε υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατήρ». Διότι, όταν αναστήθηκε ο Χριστός σκυλεύοντας τον άδη, τότε έδωσε σε όσους πίστεψαν σε αυτόν το Πνεύμα της υιοθεσίας, και πριν από τους άλλους στους δικούς του μαθητές: «Διότι εμφύσησε σε αυτούς, λέγοντας: Λάβετε Πνεύμα άγιο· αν κάποιων συγχωρήσετε τις αμαρτίες, τους συγχωρούνται», και τα εξής. Επειδή, λοιπόν, έγιναν εξ ολοκλήρου κοινωνοί της θείας φύσεως, έχοντας πλουτίσει με το Δεσποτικό Πνεύμα που εξουσιάζει τα πάντα, για τον λόγο αυτόν τους περιέβαλε και με το θεοπρεπές αξίωμα, εννοώ το να συγχωρούν τις αμαρτίες όποιων θέλουν, και να διακρατούν τις αμαρτίες των άλλων. Το ότι δε πριν από την ανάληψη δεν υπήρχε στους ανθρώπους το Πνεύμα της υιοθεσίας, το φανερώνει ο πάνσοφος ευαγγελιστής Ιωάννης, λέγοντας: «Διότι δεν υπήρχε ακόμη άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί»· εννοώντας ως δόξα την ανάσταση από τους νεκρούς και την άνοδο στον ουρανό. Διότι, αφού ανήλθε εκεί ο μονογενής Λόγος του Θεού, έστειλε σε εμάς στη θέση του τον Παράκλητο, και μέσω αυτού βρίσκεται μέσα μας· και αυτό μας το δίδαξε, λέγοντας: «Εάν δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει προς εσάς».

Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός ανέβηκε, οικοδόμησε τη δική του ανάβαση και για εμάς, αν βέβαια είναι αληθινός ο μακάριος Παύλος όταν λέει: «Διότι αυτό σας το λέμε με τον λόγο του Κυρίου, ότι εμείς οι ζωντανοί, που θα έχουμε απομείνει μέχρι την παρουσία του Κυρίου, δεν θα προλάβουμε αυτούς που έχουν κοιμηθεί. Διότι ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα καταβεί από τον ουρανό, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι. Έπειτα εμείς οι ζωντανοί που θα έχουμε απομείνει, θα αρπαγούμε μαζί με αυτούς μέσα σε νεφέλες, για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο». Ανέβηκε, λοιπόν, ως άνθρωπος, για να καταστήσει και σε εμάς που πιστέψαμε βατή την ανάβαση που αρμόζει σε αυτόν και μόνο, επειδή είναι Θεός και εκ Θεού. Ο ίδιος θεμελιώνει την ίδια του την επαγγελία πάνω στη γη. Διότι δεν έχει διαψευστεί καθόλου, αλλά μάλλον θα φέρει σε πέρας όλα όσα μας έχει υποσχεθεί να κατορθώσει. Διότι είπε: «Σας συμφέρει να φύγω εγώ. Διότι, αν δεν φύγω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς. Όταν όμως φύγω, θα τον στείλω σε εσάς». Γι' αυτό λοιπόν διέταξε και τους αγίους αποστόλους «να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένουν την επαγγελία του Πατέρα που» άκουσαν από αυτόν. Αλλά εξέχεε πλούσια σε αυτούς τη χάρη. Γι' αυτό και έγιναν «Μάρτυρες της δόξας του και στην Ιερουσαλήμ και στην Ιουδαία» και σε όλη τη γη.

Κανείς από όσους διαθέτουν ορθή σκέψη και σταθερό νού δεν θα αμφέβαλλε ότι σε εκείνους που κοπιάζουν γενικά για την οικοδόμηση του θείου ναού, δηλαδή της Εκκλησίας, χαρίζει ταυτόχρονα δύναμη και δίνει θάρρος, ότι θα είναι μαζί τους μέσω του Αγίου Πνεύματος, και θα εκπληρώσει για αυτούς όλα όσα θα μπορούσαν να καταστήσουν τον βίο τους λαμπρό και ευδόκιμο. Έτσι και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, καθώς οι άγιοι απόστολοι επρόκειτο να οικοδομήσουν την Εκκλησία και να συγκεντρώσουν σε άγιο ναό αυτούς που είχαν πιστέψει, τους έλεγε αναγκαίως: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες και μέχρι τη συντέλεια του αιώνος». Και ότι επρόκειτο να είναι και πάλι μαζί τους μέσω του Πνεύματος, το διευκρινίζει πάλι ο ίδιος, πότε λέγοντας: «Δεν θα σας αφήσω ορφανούς, έρχομαι σε εσάς», και πότε καθιστώντας σαφή τον τρόπο της έλευσής Του, λέγοντας ξανά: «Σας συμφέρει να απέλθω. Διότι, αν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς· αν όμως απέλθω, θα τον στείλω σε εσάς». Συνεπώς, συμπαρίσταται μεν σε αυτούς που οικοδομούν τον οίκο Του, ενώ απομακρύνεται πάλι και αποχωρεί ολοκληρωτικά από εκείνους που τον καταστρέφουν.

Θυμόμαστε δε ότι και ο Σωτήρας και Κύριος των πάντων έλεγε στους αγίους αποστόλους: «Σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ, διότι εάν δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς». Επειδή δε έχει αναχωρήσει, εκπληρώνοντας τη δική του υπόσχεση, μας έστειλε από τον ουρανό τον Παράκλητο, δηλαδή το Πνεύμα. Είναι δε ομοούσιο με τον Πατέρα και τον Υιό. Άραγε λοιπόν, όταν κατήλθε στη γη ο Παράκλητος, για να μας αγιάσει το Πνεύμα, δεν βρισκόταν στους ουρανούς;

Ονομάζεται λοιπόν «πνεύμα» σύμφωνα με αυτό που μόλις αναγνώστηκε, «διότι σε άλλον δίνεται μέσω του πνεύματος λόγος σοφίας». Ονομάζεται επίσης «πνεύμα αληθείας», όπως λέει ο Σωτήρας, «όταν δε έλθει εκείνος, το πνεύμα της αληθείας». Ονομάζεται και «παράκλητος», καθώς έχει πει, «διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς». Το ότι δε είναι ένα και το αυτό, το οποίο ονομάζεται με διάφορες προσηγορίες, αποδεικνύεται σαφώς από αυτά. Διότι, σχετικά με το ότι το άγιο πνεύμα και ο παράκλητος είναι το ίδιο, έχει ειπωθεί «ο δε παράκλητος, το πνεύμα το άγιο». Σχετικά δε με το ότι ο παράκλητος και το πνεύμα της αληθείας είναι το ίδιο, έχει ειπωθεί «και άλλον παράκλητο θα δώσω σε εσάς, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το πνεύμα της αληθείας». Και πάλι «όταν δε έλθει ο παράκλητος τον οποίο εγώ θα σας στείλω παρά του Πατρός, το πνεύμα της αληθείας». Ονομάζεται και «πνεύμα Θεού», όπως έχει γραφτεί: «και είδα το πνεύμα του Θεού να καταβαίνει», και πάλι, «διότι όσοι άγονται από το πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί Θεού». Ονομάζεται και «πνεύμα Πατρός», καθώς λέει ο Σωτήρας: «διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας». Και πάλι ο Παύλος: «για τον λόγο αυτόν κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα» και τα εξής, «για να σας δώσει να κραταιωθείτε διά του πνεύματός του».

Και πάλι λέγει: Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι ούτε το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας. Και πάλι λέγει: Αυτά σας τα έχω πει, ενώ μένω ακόμη μαζί σας. Ο δε Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας τα διδάξει όλα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα. Και πάλι λέγει: Όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα. Και πάλι ο Σωτήρας: Διότι, εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν πρόκειται να έλθει προς εσάς. Εάν όμως πορευθώ, θα τον στείλω προς εσάς. Και όταν έλθει εκείνος, θα ελέγξει τον κόσμο για την αμαρτία και για τη δικαιοσύνη και για την κρίση. Και στη συνέχεια πάλι: Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα. Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας διηγηθεί όλη την αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά. Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει. Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου. Γι' αυτό σας είπα ότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει.

Εκείνοι λοιπόν που 〈παρηγορούν〉 θα μπορούσαν να είναι αυτοί που έχουν υποδεχθεί το Παράκλητο Πνεύμα, δηλαδή οι απόστολοι και οι μαθητές του Σωτήρος μας και οι ευαγγελιστές και οι όμοιοί τους, προς τους οποίους έλεγε ο Σωτήρας: «Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας», και πάλι: «όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα το οποίο θα πέμψει ο Πατέρας μου στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα»,⌝ και πάλι: «όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας πέμψω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα δώσει μαρτυρία για εμένα», 〈και πάλι:〉 «και σας συμφέρει να απέλθω εγώ· διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν έρχεται προς εσάς». ⌜Επομένως, όλοι όσοι υποδέχθηκαν το Παράκλητο Πνεύμα διατάσσονται να 〈παρηγορούν τον λαό〉 του Θεού, και όχι τον Ισραήλ ούτε τον Ιακώβ ούτε τον Ιούδα.⌝ Το ποιος δε ήταν ο 〈λαός〉 του Θεού, άλλος από το έθνος των Ιουδαίων, θα το διδάξει ο προφήτης Ζαχαρίας λέγοντας: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα και θα γίνουν λαός του και θα κατασκηνώσουν ανάμεσά σου, και θα επιγνώσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτορας με απέστειλε προς εσένα», μέσα από τα οποία σαφώς προαναγγέλλεται ότι «πολλά έθνη» πρόκειται να γίνουν 〈λαός〉 του Θεού.

Έτσι, λοιπόν, έχει λεχθεί 〈ότι θα έλθει ως ορμητικός ποταμός το πνεύμα του Κυρίου〉, αλλά λέγει επίσης ότι αποτελεί 〈σημείο〉 〈για τον εαυτό του〉. Και αυτό ήταν το 〈σημείο〉 της Αναλήψεως του Σωτήρα μας, όπως ακριβώς δίδασκε ο ίδιος λέγοντας: «εάν δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν έρχεται», και πάλι: «όταν απέλθω, θα αποστείλω σε εσάς το 〈πνεύμα〉 της αληθείας».

Τέτοιο ήταν και το «εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας». Επομένως, ο Παράκλητος, για τον οποίο δίδασκε τόσα πολλά, ήταν διαφορετικός από τον ίδιο. Εύλογα, λοιπόν, πρόσθετε πάλι λέγοντας: «Αυτά σας τα έχω πει όσο μένω κοντά σας· ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα που θα στείλει ο Πατέρας μου στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα». Διότι, εγώ μεν μέχρι τώρα σας έχω πει αυτά, λέει, το δε Πνεύμα της αληθείας, το οποίο επίσης θα στείλει ο Πατέρας μου, θα σας διδάξει τα πάντα, όσα τώρα δεν έχετε μάθει επειδή δεν μπορείτε να τα χωρέσετε· αλλά όταν έλθει εκείνος, εννοώ ο Παράκλητος, θα αναπληρώσει τη διδασκαλία, δημιουργώντας σας παράλληλα την ανάμνηση όσων λέγονται τώρα από εμένα. Και πάλι προσθέτει: «Όταν δε έλθει ο Παράκλητος που εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα». Μέσα από όλα αυτά αποδεικνύει σαφώς ότι εκείνος που αποστέλλεται από τον ίδιο και πρόκειται να μαρτυρήσει για αυτόν, είναι διαφορετικός από τον εαυτό του. Αναπτύσσει δε τον συλλογισμό του ακόμη περισσότερο και με όσα προσθέτει στη συνέχεια: «Αλλά εγώ σας λέω την αλήθεια, σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ. Διότι, εάν δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς· εάν όμως πορευθώ, θα τον στείλω σε εσάς».

Αλλά για το θέμα που συζητάμε τώρα, ας δούμε την υπόσχεση· πού βρίσκεται όμως το «όχι μετά από πολλές ημέρες»; Προχωρώντας λίγο παρακάτω στα λόγια του, προείπε και αυτό τότε, παρηγορώντας φιλάνθρωπα τους δικούς του με τα πιο σπουδαία: «Σας συμφέρει», λέει, «να αναχωρήσω εγώ· διότι εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν πρόκειται να έλθει σε εσάς». Πώς λοιπόν τολμά κάποιος να λέει ότι ήλθε στους μαθητές του Κυρίου μέσω του εμφυσήματος, πριν από την Ανάληψή Του; «Αλλά έστω», λέει· «διότι δεν δόθηκε πριν από την Ανάληψη του Σωτήρα ο άλλος Παράκλητος». Μπορείς να πεις και τούτο, ότι δηλαδή δεν στάλθηκε από Αυτόν μετά την άνοδο στους ουρανούς, όπως ακριβώς υποσχέθηκε με σαφήνεια στους μαθητές λέγοντας, «τον οποίο εγώ θα σας στείλω», και «εάν εγώ πορευθώ, θα τον στείλω σε εσάς»;

Επειδή, λοιπόν, δεν είχε ακόμη σταυρωθεί, λέγει, δεν είχε δοθεί το Άγιο Πνεύμα στους ανθρώπους· διότι το «εσταυρώθη» σημαίνει «εδοξάσθη». Διότι, αν και από τη φύση του το γεγονός είναι επονείδιστο, επειδή όμως έγινε για χάρη των αγαπημένων του, ο Χριστός το ονομάζει δόξα. Και για ποιον λόγο, πες μου, δεν δόθηκε το Πνεύμα πριν από τον σταυρό; Επειδή η οικουμένη βρισκόταν σε αμαρτίες, σε παραπτώματα, σε έχθρα και σε ατιμία, καθώς δεν είχε ακόμη προσφερθεί ο αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου. Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός δεν είχε ακόμη σταυρωθεί, δεν είχε επέλθει ακόμη η καταλλαγή· και εφόσον δεν είχε επέλθει ακόμη η καταλλαγή, εύλογα δεν στελνόταν ούτε το Πνεύμα, ώστε η αποστολή του Πνεύματος να αποτελέσει το τεκμήριο της καταλλαγής. Γι' αυτό και ο Χριστός λέγει: «Σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ· διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, Εκείνος δεν θα έλθει· εάν δεν αναχωρήσω και δεν συμφιλιώσω τον Πατέρα», λέγει, «δεν θα σας στείλω τον Παράκλητο». Είδατε με πόσα επιχειρήματα σας αποδείξαμε ότι το να μην υπάρχει το Άγιο Πνεύμα στους ανθρώπους αποτελεί σημείο της οργής του Θεού;

Ο λόγος ήταν σπάνιος και δεν υπήρχε ευδιάκριτο όραμα· διότι δεν υπάρχει άρχοντας ούτε προφήτης κατά τον καιρό τούτο. Διότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί. Σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ· διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, Εκείνος δεν θα έλθει. Επομένως, αποτελεί σημάδι της οργής του Θεού το να μην υπάρχει το Άγιο Πνεύμα. Όταν δεις το Άγιο Πνεύμα να καταπέμπεται πλουσιοπάροχα, μην αμφιβάλλεις πλέον καθόλου για την καταλλαγή.

Διότι το θαυμαστό και γεμάτο από μεγάλη έκπληξη είναι τούτο: ότι δεν προστρέξαμε εμείς, αλλά Εκείνος, που δικαίως ήταν αγανακτισμένος εναντίον μας, παρακάλεσε για εμάς, και με αυτόν τον τρόπο επήλθε η ειρήνη. Και φωνάζει ο Παύλος λέγοντας: «Υπέρ του Χριστού εκτελούμε χρέη πρεσβευτή, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών». Είδες επινοητική σοφία; Είδες άφατη φιλανθρωπία του Δεσπότη; Είδες υπερβάλλουσα πρόνοια; Τώρα το κεντρί του θανάτου διαλύθηκε· τώρα η νίκη του άδη συντρίφτηκε· τώρα η δυναστεία του θανάτου καταργήθηκε· τώρα η έχθρα έχει καταλυθεί· τώρα ο μακροχρόνιος πόλεμος έχει σβήσει· άνθρωποι τότε εξομοιώθηκαν με τους αγγέλους, άνθρωποι ενώθηκαν με τους αγγέλους, και μεγάλος δεσμός αναπτύχθηκε ανάμεσα στα δύο μέρη. Διότι ανελήφθη ο κοινός Δεσπότης, αφού συμφιλίωσε τον δικό Του Πατέρα με το γένος των ανθρώπων. Και ότι γι' αυτόν τον λόγο ανελήφθη, άκουσέ Τον να λέει: «Συμφέρει σε εσάς να αναχωρήσω εγώ· διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει προς εσάς». Και ως σημείο της συμφιλίωσης, υπόσχεται να μας δωρίσει την παρουσία του Παρακλήτου.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ανέφερε προκαταβολικά αναρίθμητα πράγματα για το Πνεύμα, όπως το «βρίσκεται μέσα σας», και το «ο κόσμος δεν δύναται να το λάβει», και το «Αυτό θα σας υπενθυμίσει τα πάντα», και [το αποκάλεσε] «Πνεύμα αληθείας», και «Πνεύμα άγιο», και «Παράκλητο», και [τους είπε] ότι «σας συμφέρει»· ώστε να μην αποθαρρυνθούν νομίζοντας ότι δεν υπάρχει κανείς που θα τους προστατεύσει και θα τους βοηθήσει.

Για να μάθεις ότι ήταν πάρα πολύ ενάρετοι. Διότι, εάν δεν αποσκίρτησαν ενώ δεν είχαν ακόμη αξιωθεί το Πνεύμα, παρόλο που είχαν καταβληθεί από τη λύπη, αναλογίσου ποιοι επρόκειτο να γίνουν όταν θα απολάμβαναν τη χάρη. Επειδή, εάν τα είχαν υπομείνει ακούγοντάς τα τότε, θα τα αποδίδαμε όλα στο Πνεύμα· τώρα όμως είναι ολόκληρος καρπός της δικής τους διανοίας, και σαφής απόδειξη του πόθου τους για τον Χριστό, ο οποίος δοκίμαζε τη διάνοιά τους, η οποία ήταν ακόμη γυμνή. «Αλλά εγώ σας λέω την αλήθεια». Δες πώς τους παρηγορεί πάλι. Διότι δεν λέω αυτά που σας είναι ευχάριστα, λέει, αλλά, έστω κι αν λυπάστε μυριάδες φορές, πρέπει να ακούσετε το συμφέρον σας. Επειδή η δική σας επιθυμία είναι να είμαι εγώ παρών· αλλά το συμφέρον είναι άλλο. Και είναι γνώρισμα εκείνου που ενδιαφέρεται πραγματικά, το να μη δείχνει άκαιρη επιείκεια εις βάρος του συμφέροντος των δικών του ανθρώπων και τους απομακρύνει από το ωφέλιμο. «Διότι, εάν εγώ δεν απέλθω», λέει, «ο Παράκλητος δεν θα έλθει». Τι λένε εδώ όσοι δεν έχουν την πρέπουσα πίστη περί του Πνεύματος; Συμφέρει να απέλθει ο Δεσπότης και να έλθει ο δούλος; Βλέπεις πόσο μεγάλη είναι η αξία του Πνεύματος;

Εάν όμως αναχωρήσω, θα τον στείλω σε εσάς. Και ποιο είναι το όφελος; Εκείνος, όταν έλθει, θα ελέγξει τον κόσμο· δηλαδή, δεν θα πράξουν αυτά ατιμώρητα, εάν έλθει εκείνος. Διότι είναι βεβαίως ικανά και όσα έχουν ήδη γίνει να τους αποστομώσουν· όταν όμως και μέσω εκείνου γίνονται αυτά, και διδάγματα τελειότερα και σημεία μεγαλύτερα, πολύ περισσότερο θα κατακριθούν, βλέποντας να γίνονται τόσα πολλά στο όνομά μου· γεγονός το οποίο καθιστά σαφέστερη την απόδειξη της αναστάσεως.

Εφόσον, λοιπόν, εκείνα είναι δικά μου, και εκείνος θα πει από εκείνα που ανήκουν στον Πατέρα, από τα δικά μου θα πει. Γιατί όμως δεν ερχόταν προτού εκείνος αναχωρήσει; Διότι, εφόσον δεν είχε ακόμη αρθεί η κατάρα, ούτε είχε λυθεί η αμαρτία, αλλά όλοι ήταν ακόμη υπόδικοι στην τιμωρία, δεν θα ήταν δυνατόν να έρθει. Πρέπει, λοιπόν, λέει, να καταργηθεί η έχθρα και να συμφιλιωθείτε με τον Θεό, και τότε να δεχθείτε εκείνο το δώρο. Και γιατί λέει: «Θα τον στείλω»; Δηλαδή, θα σας προετοιμάσω για την υποδοχή του. Διότι πώς είναι δυνατόν να αποστέλλεται αυτό που είναι πανταχού παρόν; Εξάλλου, με τον τρόπο αυτό δείχνει και τη διαφορά των υποστάσεων. Για αυτούς τους δύο λόγους εκφράζεται έτσι: αφενός επειδή αυτοί τον αποχωρίζονταν με μεγάλη δυσκολία, ώστε να τους πείσει να προσκολληθούν στο Πνεύμα, και αφετέρου για να του αποδίδουν τον προσήκοντα σεβασμό.

Ακόμη, «εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα: το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας». Ακόμη, «αυτά σας τα έχω πει ενώ μένω μαζί σας. Ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας τα διδάξει όλα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα». Ακόμη, «σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ. Διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς. Εάν όμως πορευθώ, θα τον στείλω σε εσάς». Ακόμη, «όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αλήθειας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά». Ακόμη, «όταν σας παραδώσουν, μην μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε, διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα το τι θα πείτε. Διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας είναι που μιλάει μέσα σας».

Γι' αυτό λέει: Εάν πορευθώ, θα τον στείλω σε εσάς. Αυτό όμως δεν δηλώνει πάντως την αΐδια πρόοδο· διότι δεν λέει αυτό, ότι δηλαδή, «εάν εγώ δεν απέλθω, δεν θα προβάλω τον Παράκλητο, εάν όμως πορευθώ, τότε θα τον προβάλω», αλλ' ότι, «εάν εγώ απομακρυνθώ από τα μάτια σας, θα σας φανερώσω τη δική του χάρη και δύναμη».

Η'. Το γεγονός ότι το Πνεύμα δόθηκε από τον Κύριο στους μαθητές μετά την ανάσταση μέσω του εμφυσήματος, οι Λατίνοι το θεωρούν σύμβολο του ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται και από Αυτόν. Ότι, βέβαια, δεν ήταν η ουσία του Πνεύματος αυτή που δόθηκε τότε μέσω του εμφυσήματος, είναι προφανές από το γεγονός ότι το Άγιο Πνεύμα δεν είχε ακόμη έλθει τότε. Διότι «εάν εγώ δεν απέλθω», λέγει, «ο Παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς». Το μαρτυρεί άλλωστε και ο θείος Χρυσόστομος στα Εξηγητικά του στο κατά Ιωάννην, λέγοντας τα εξής: «Μερικοί, βέβαια, λένε ότι δεν τους έδωσε το Πνεύμα, αλλά τους κατέστησε κατάλληλους για την υποδοχή του μέσω του εμφυσήματος.

ιγʹ. Διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει προς εσάς· και όταν έλθει εκείνος, θα ελέγξει τον κόσμο περί αμαρτίας και δικαιοσύνης. ιδʹ. Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα· όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια· διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα επερχόμενα.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΕ΄ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗ ΝΙΚΑΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΠΙΣΤΗΣ ΠΟΥ ΔΟΓΜΑΤΙΣΑΝ ΚΑΙ ΟΤΙ Η ΟΡΘΗ ΠΙΣΤΗ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΚΑΙ ΟΡΘΟ ΒΙΟ Ευλόγησον, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, ιδού ανάμεσα σε δύο φωτεινές και σωτήριες εορτές υπάρχει μια εορτή. Ιδού ανάμεσα σε δύο ουρανομήκεις πανηγύρεις υπάρχουν πολύφωτοι αστέρες. Ιδού ανάμεσα σε δύο ουρανοδρόμα άρματα τριακόσιοι δεκαοκτώ ηνίοχοι, όχι βεβαίως για να κατευθύνουν την ορμή αυτών των θείων αρμάτων που καθοδηγούνται, αλλά για να κατευθύνουν προς την πίστη εκείνους που απιστούν για αυτούς που ανέβηκαν σε αυτά τα άρματα, ότι δηλαδή το μεν ένα ανέβασε τον σαρκοφόρο Θεό Λόγο από τη γη προς τις ουράνιες αψίδες και τους κόλπους του Πατέρα, ενώ το άλλο αντίθετα κατέβασε από εκεί «άλλον παράκλητο» αντί για αυτόν που αναλήφθηκε, «σαν βίαιη πνοή ανέμου που φέρεται με ορμή», ώστε να εκπληρωθεί το ρηθέν ότι «σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ. Διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς· εάν όμως πορευθώ, θα τον στείλω σε εσάς· και όταν έρθει εκείνος, θα ελέγξει τον κόσμο περί αμαρτίας και περί δικαιοσύνης και περί κρίσεως».

Διότι ή εκείνος που παραδέχεται αυτό, θα παραδεχθεί και ότι το πρώτο εκείνο εμφύσημα —το οποίο, αφού ο Θεός έπλασε εξαρχής τον άνθρωπο, ενεφύσησε στο πρόσωπό του, και έγινε ο άνθρωπος, όπως λέγει η Γραφή, ψυχή ζώσα— ήταν το Άγιο Πνεύμα, το ομοούσιο με τον Δημιουργό· και έτσι θα συνταχθεί με την κακόνοια των Μανιχαίων· ή, για ποιο λόγο, ενώ παραδέχεται αυτό, δεν θα παραδεχθεί και εκείνο, αφού μάλλον θα έπρεπε να παραδεχθεί εκείνο παρά αυτό; Διότι εκείνο είναι ολόκληρο ασώματο, ενώ αυτό είναι σωματικό, επειδή και το εμφύσημα προέρχεται από σώμα. Έπειτα, αν τότε ενεφύσησε ολόκληρο το Πνεύμα και το έδωσε στους Αποστόλους, τι ήταν εκείνο που μετά από αυτά, όταν συμπληρωνόταν η Πεντηκοστή, καταπέμφθηκε σε αυτούς και διαμερίσθηκε με τη μορφή πύρινων γλωσσών; Διότι ούτε αφαιρέθηκε από αυτούς αυτό που μία φορά είχε δοθεί, ούτε πάλι έλαβαν εκ νέου εκείνο που είχαν ήδη προλάβει να έχουν. Ή πώς αλήθευε όταν έλεγε: «Αν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει»; Και βέβαια, Πνεύμα Άγιο δεν λέγεται μόνον εκείνο το Πνεύμα που συμπληρώνει την Τριάδα· αλλά υπάρχουν χωρία όπου και ο Πατήρ ονομάζεται Πνεύμα· διότι λέγει: «Πνεύμα είναι ο Θεός, και όσοι τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία». Ποιον δε Θεό είπε ότι προσκυνούν, το φανέρωσε προηγουμένως λέγοντας: «Έρχεται ώρα κατά την οποία δεν θα προσκυνήσουν τον Πατέρα ούτε εδώ ούτε εκεί». Υπάρχουν επίσης χωρία όπου και ο Υιός ονομάζεται Πνεύμα, όπως το: «Το Πνεύμα ενώπιον του προσώπου μας, ο Χριστός Κύριος». Πνεύμα, τέλος, λέγεται απλώς και η θεότητα, όπως στο: «Σε εκείνον όμως που θα βλασφημήσει κατά του Αγίου Πνεύματος δεν θα συγχωρηθεί».

λστ΄. Ακόμη, εάν ο ίδιος ο Παράκλητος δόθηκε τότε μέσω του εμφυσήματος, και όχι το χάρισμα της αφέσεως των αμαρτιών, όπως αμέσως εξήγησε ο Σωτήρας προσθέτοντας: «Αν τινών αφήσετε τις αμαρτίες, τους συγχωρούνται» (διότι ο λόγος της Γραφής συνηθίζει να ονομάζει πνεύματα και τα χαρίσματα), τότε τίνος ήταν η παρουσία κατά την Πεντηκοστή; Διότι, είτε θα ήταν του ιδίου και συνεπώς περιττή, είτε κάποιου άλλου, και ποιο θα ήταν αυτό; λζ΄. Ακόμη, εάν τότε το Πνεύμα δινόταν μέσω του εμφυσήματος, πώς έλεγε την αλήθεια ο Κύριος όταν έλεγε: «Εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς»; λη΄. Ακόμη, εάν ταυτίζεται η εμφύσηση και η εκπόρευση, δηλαδή το εμφύσημα και το πνεύμα, εφόσον αναφέρεται ότι ο Υιός εμφύσησε δύο φορές, και τώρα αλλά και όταν εμφύσησε στο πρόσωπο του πρωτοπλάστου και έγινε ο άνθρωπος ζωντανή ψυχή· και εφόσον αυτές οι δύο εμφυσήσεις συνέβησαν μέσα στον χρόνο· τότε άρα είναι διπλή και χρονική και η εκπόρευση του Πνεύματος από τον Υιό. Πώς, λοιπόν, είναι ίδια με την εκπόρευση από τον Πατέρα, η οποία είναι μία, υπερχρονική και προαιώνια; Διότι είναι μία, εφόσον και το Πνεύμα είναι ένα, και προαιώνια και υπερχρονική, επειδή τέτοιο είναι και το Πνεύμα. Εάν όμως ίσχυε αυτό, τότε και η ψυχή θα ήταν Άγιο Πνεύμα, δηλαδή θεία ουσία, πράγμα το οποίο πρεσβεύει η αίρεση των Μανιχαίων. λθ΄. Έπειτα, φαίνεται να διαφεύγει και από τους ίδιους ότι επικαλούνται επιχειρήματα που στρέφονται εναντίον του εαυτού τους.

Όπως φαίνεται σύμφωνα με τον δικό μας, ορθό λόγο, σε διαφορετικές στιγμές φανερώνονται διαφορετικές πρόνοιες και χάριτες του θείου Πνεύματος, ή μάλλον ολόκληρης της θεαρχίας· ενώ σύμφωνα με τα δικά σου επιχειρήματα, κατ' ανάγκην συνεπάγεται ότι υπάρχουν προόδοι του Πνεύματος. Και αυτές είναι μάλιστα κάποιες άλλες, και διαφέρουν οπωσδήποτε ως προς τη φύση τους από την προαιώνια και υπερχρόνια [πρόοδο], στον βαθμό που αυτά είναι ανάξια της θεοπρεπούς δόξας του Πνεύματος. Εκτός από αυτά, εάν τώρα ο Χριστός δίνει το Πνεύμα πριν από την Ανάληψη, πριν από την εγκαθίδρυσή Του στον πατρικό θρόνο, πώς ήταν αληθινός όταν έλεγε: «Εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει»; Και τι είναι αυτό που συνέβη έπειτα από αυτά; Που ήρθε με ήχο, σαν ορμητική πνοή ανέμου, και κάθισε πάνω στον καθένα από αυτούς με τη μορφή πύρινων γλωσσών; Όπως ακριβώς καταγράφει ο θείος Λουκάς: «Και γέμισαν όλοι από Άγιο Πνεύμα, και μιλούσαν σε άλλες, ξένες γλώσσες τα μεγαλεία του Θεού, όπως το Πνεύμα τους έδινε». Και για να μην προχωρά επ' άπειρον ο λόγος, εξετάζοντας λεπτομερώς το κάθε τι, και τις απορίες και τα άτοπα, αφού ζήτησε τόσες εξηγήσεις για την αδιάκριτη ερμηνεία περί του Πνεύματος, ας αρκεστεί σε αυτά.

Αλλά επειδή σας τα είπα αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας. Εγώ όμως σας λέω την αλήθεια· σας συμφέρει να φύγω εγώ· διότι, εάν δεν φύγω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς. Και λίγο πιο κάτω: Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα· όταν όμως έρθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια· διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά. Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου· γι' αυτό είπα, ότι θα λάβει από τα δικά μου και θα τα αναγγείλει σε εσάς. Άραγε δεν είναι αυτά ιερά και θεόπνευστα λόγια, και δεν παρέχουν σαφή κατανόηση του μυστηρίου της ευσέβειας; Και δεν φανερώνει την αιτία για την οποία θεώρησε σωστό να τα πει αυτά, και δεν διατηρεί ακέραιη την εξ αρχής μυσταγωγία, και δεν καταισχύνει κάθε συκοφαντία, αποκόπτοντας κάθε αφορμή ασέβειας;

Επειδή, λοιπόν, γνώριζε ότι οι μαθητές είχαν πέσει σε αθυμία, επειδή όντας μαζί τους τούς ανήγγειλε τον σωματικό χωρισμό και ότι πορεύεται προς τον Πατέρα, γι' αυτό, βλέποντάς τους να έχουν βυθιστεί σε κατήφεια, παρηγορώντας τους και ενισχύοντας αληθινά την ψυχή τους, πρώτον μεν τους διδάσκει ότι τους συμφέρει να αναχωρήσει· έπειτα, εξηγώντας και το πώς τους συμφέρει, λέει: «Διότι εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν πρόκειται να έλθει σε εσάς».

«διότι το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε, αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει υπέρ ημών με στεναγμούς αλάλητους». Διότι μόνο το ίδιο το Πνεύμα γνωρίζει το θέλημα του Θεού· επειδή «τα του Θεού κανείς δεν τα γνωρίζει παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού». Λέει δηλαδή ο Κύριος: «Αν δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν έρχεται. Σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ», <και πάλι: «αναχωρώ και έρχομαι προς εσάς»> και «πάλι θα σας δω, και θα χαρεί η καρδιά σας, και τη χαρά σας κανείς δεν την αφαιρεί από εσάς». Διότι τότε οι απόστολοι, βλέποντας τη σάρκα του, εφόσον δεν είχε έρθει ακόμη σε αυτούς η δύναμη του Πνεύματος, νόμιζαν ότι εγκαταλείπονται από τον Κύριο λόγω του αποχωρισμού του από αυτούς.

Αν λοιπόν το κλειδί δεν ανοίξει —«διότι σε αυτόν, λέγει, ο θυρωρός ανοίγει»—, η θύρα δεν ανοίγεται. Και αν η θύρα δεν διανοιχθεί, κανείς δεν εισέρχεται στην οικία του Πατρός, καθώς λέγει ο Χριστός: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνον δι' εμού». Το ότι δε το Άγιο Πνεύμα διανοίγει πρώτα τον νου μας και μας διδάσκει τα περί του Πατρός και του Υιού, ο ίδιος πάλι είπε: «Όταν δε έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, εκείνος θα μαρτυρήσει περί εμού και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», —βλέπεις πώς διά του Πνεύματος, ή μάλλον εν τω Πνεύματι, ο Πατήρ και ο Υιός επιγινώσκονται αχωρίστως;— και πάλι: «Διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος, λέγει, δεν θα έλθει προς εσάς. Όταν δε έλθει εκείνος, θα σας υπενθυμίσει τα πάντα» και πάλι: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας» και μετά από λίγο: «Εκείνη την ημέρα —όταν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα θα έλθει προς εσάς— θα γνωρίσετε εσείς ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί μου και εσείς εν εμοί και εγώ εν υμίν» και πάλι: «Ο μεν Ιωάννης εβάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι», και δικαίως. Διότι εάν κάποιος δεν βαπτισθεί εν Αγίω Πνεύματι, δεν γίνεται ούτε υιός Θεού ούτε συγκληρονόμος του Χριστού.

Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού. Ότι δε το Άγιο Πνεύμα διανοίγει πρώτα τον νου μας και μας διδάσκει τα περί του Πατρός και του Υιού, ο ίδιος πάλι είπε: «Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», —βλέπεις πώς διά του Πνεύματος, ή μάλλον εν τω Πνεύματι, ο Πατήρ και ο Υιός επιγινώσκονται αχωρίστως;— και πάλι: «Διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος», λέει, «δεν θα έλθει προς εσάς. Όταν όμως έλθει εκείνος, θα σας υπενθυμίσει τα πάντα»· και πάλι: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας»· και μετά από λίγο: «Εκείνη την ημέρα —όταν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα έλθει προς εσάς— θα γνωρίσετε εσείς ότι εγώ βρίσκομαι εν τω Πατρί μου και εσείς εν εμοί και εγώ εν υμίν»· και πάλι: «Ο μεν Ιωάννης βάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι», και ευλόγως· διότι εάν κάποιος δεν βαπτισθεί εν Αγίω Πνεύματι, δεν γίνεται ούτε υιός Θεού ούτε συγκληρονόμος του Χριστού. Αλλά και προς τον Πέτρο λέει: «Σε εσένα θα δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών», όχι βεβαίως κλειδιά χάλκινα ή σιδερένια, αλλά κλειδιά άξια εκείνης της οικίας.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Θ' ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΚΑΘΟΔΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΟΥ ΤΑΠΕΙΝΟΥ ΕΥΠΡΕΠΙΑΝΟΥ Αδελφοί και πατέρες, βρισκόμαστε στην Πεντηκοστή, στην κάθοδο του Αγίου Πνεύματος, διότι λέγει ο Κύριος: «Σας συμφέρει να απέλθω εγώ· διότι αν δεν απέλθω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έλθει προς εσάς· αν όμως πορευθώ, θα τον πέμψω προς εσάς, και όταν έλθει εκείνος, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια.» Ω της μεγαλειώδους επαγγελίας και αξιώσεως! Δεν υποσχέθηκε να στείλει άγγελο ούτε άνθρωπο, αλλά το ίδιο το συμφυές Πνεύμα. Ανέρχεται λοιπόν στους ουρανούς ο μονογενής Υιός, έχοντας εκπληρώσει το πατρικό έργο· κατέρχεται το Άγιο Πνεύμα, όχι άλλος Θεός, μη γένοιτο! αλλά άλλος Παράκλητος, όπως έχει γραφτεί, και, ω της άφατης φιλανθρωπίας! ο Θεός γίνεται για εμάς παράκληση. Παρηγορεί λοιπόν την τεθλιμμένη και καταπονημένη ψυχή να μην αποκάμνει στις δυσκολίες· και μαρτυρεί ο ιερός Απόστολος λέγοντας: «Έξωθεν μάχες, έσωθεν φόβοι· αλλά ο Θεός, που παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου.» Παρηγορεί την τρομαγμένη από τους δαιμονικούς φόβους καρδιά, επαναφέροντάς την μέσω του θάρρους σε ακατάσχετη ανδρεία. Και μαρτυρεί ο άγιος Δαβίδ λέγοντας: «Διότι εσύ, Κύριε, με βοήθησες και με παρηγόρησες.» Παρηγορεί τον γεμάτο έχθρα νου ώστε να βρίσκεται σε ειρήνη και ησυχία.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Ο' ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΥΠΟΜΕΙΝΟΥΜΕ ΚΑΘΕ ΒΑΣΑΝΟ ΚΑΤΑ ΜΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ Αδελφοί και πατέρες, ίσως σας λύπησε η προηγούμενη κατήχηση, η οποία υπέδειξε ότι σχεδιάζονται πειρασμοί εναντίον μας. «Αλλ' επειδή σας τα είπα αυτά, λέει ο Κύριος, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας· εγώ όμως σας λέω την αλήθεια». Και πάλι ο Απόστολος: «Το να τα λέω δεν μου είναι κουραστικό, για εσάς όμως είναι ασφαλές». Ας εξασφαλιστούμε, λοιπόν, παρακαλώ, με κάθε πνευματική ασφάλεια· και αν μεν γίνουν πράξη όσα λέγονται, θα τα αντιμετωπίσουμε άριστα με τη βοήθεια του Θεού· αν πάλι όχι, και έτσι δεν θα μας αποβεί ανώφελο, αφού ο αγαθός μας Θεός αποδέχεται αυτή την προετοιμασία και στεφανώνει, χωρίς πόνους και πληγές, εκείνους που έχουν τέτοια προαίρεση. Ήδη η Τεσσαρακοστή φτάνει στο τέλος της, και ο καιρός έφερε το ωραίο επιστέγασμα, δηλαδή την ανάμνηση των ζωοποιών παθών του Σωτήρα, στα οποία μπορούμε να βρούμε τεράστια παρηγοριά. Διότι, εάν ο Κύριος και Θεός μας συνελήφθη για τις αμαρτίες μας, τι το σπουδαίο είναι αν συλληφθούμε και εμείς οι αχρείοι δούλοι για χάρη Του; Και εάν Αυτός δέθηκε και οδηγήθηκε ως δεσμώτης και φυλακίστηκε, τι το παράξενο είναι εάν και εμείς πάθουμε τα ίδια με τον Δεσπότη;