Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 17:1

Ο Κύριος, λοιπόν, αν και είναι Θεός και Λόγος του Πατρός, και ενώ γνώριζε τον καιρό που έχει καθοριστεί για τα πάντα δι’ αυτού, και γνωρίζοντας τον χρόνο που ο ίδιος όρισε και για το ίδιο του το σώμα προκειμένου να πάθει, επειδή έγινε άνθρωπος για εμάς, τις ημέρες πριν έλθει ο χρόνος, και ο ίδιος, όπως εμείς, κρυβόταν όταν τον αναζητούσαν, και όταν τον καταδίωκαν έφευγε, και αποφεύγοντας τις επιβουλές περνούσε κατ' αυτόν τον τρόπο, και «πορευόταν ανάμεσά τους». Όταν όμως ο ίδιος έφερε τον καιρό που είχε οριστεί από αυτόν, κατά τον οποίο ήθελε να πάθει σωματικώς υπέρ όλων, τον αναγγέλλει στον Πατέρα λέγοντας: «Πάτερ, ήλθε η ώρα· δόξασέ σου τον Υιό». Στο εξής δεν κρυβόταν πλέον από εκείνους που τον αναζητούσαν, αλλά παρέμενε στο σημείο επιθυμώντας να συλληφθεί από αυτούς. Διότι, όπως αναφέρεται, είπε σε αυτούς που ήλθαν προς αυτόν: «Ποιον ζητάτε;» Και όταν εκείνοι αποκρίθηκαν: «Τον Ιησού τον Ναζωραίο», τους έλεγε: «Εγώ είμαι αυτός που ζητάτε», και αυτό δεν το έπραξε μόνο μία, αλλά και δεύτερη φορά· και έτσι λοιπόν τον απήγαγαν στον Πιλάτο. Και ούτε πριν έλθει ο χρόνος άφηνε τον εαυτό του να κρατηθεί, ούτε όταν έφθασε ο καιρός κρυβόταν, αλλά παρέδιδε τον εαυτό του έκδοτο σε εκείνους που τον επιβουλεύονταν, για να δείξει σε όλους ότι η ζωή και ο θάνατος των ανθρώπων εξαρτώνται από την άνωθεν κρίση, και ότι χωρίς τον Πατέρα μας τον εν τοις ουρανοίς ούτε μία τρίχα ανθρώπου δεν μπορεί να γίνει λευκή ή μαύρη, ούτε στρουθίο πρόκειται να πέσει ποτέ σε παγίδα.

Επομένως, σε όλους είναι φανερό τούτο, ότι η μεν άγνοια ανήκει στη σάρκα, ενώ ο ίδιος ο Λόγος, καθότι είναι Λόγος, γνωρίζει τα πάντα και πριν από τη δημιουργία τους. Διότι ούτε, επειδή έγινε άνθρωπος, έπαψε να είναι Θεός· ούτε, επειδή είναι Θεός, αποφεύγει την ανθρώπινη φύση· μη γένοιτο! Αλλά μάλλον, όντας Θεός, προσέλαβε τη σάρκα, και ευρισκόμενος εν σαρκί θεοποιούσε τη σάρκα. Διότι, όπως μέσω αυτής ρωτούσε, έτσι μέσω αυτής ανέστησε και τον νεκρό· και έδειξε σε όλους ότι αυτός που ζωοποιεί τους νεκρούς και ανακαλεί την ψυχή, πολύ περισσότερο γνωρίζει τα κρυφά όλων ανθρώπων, και γνώριζε πού βρισκόταν ο Λάζαρος· αλλά ρωτούσε· διότι και αυτό το έκανε ο πανάγιος Λόγος του Θεού, ο οποίος υπέμεινε τα πάντα για εμάς, ώστε, αφού βάσταξε κατ' αυτόν τον τρόπο και τη δική μας άγνοια, να μας χαρίσει το να γνωρίσουμε τον μόνο αληθινό Πατέρα του, και τον εαυτό του, ο οποίος στάλθηκε για εμάς προς σωτηρία όλων, χάρη από την οποία καμία δεν θα μπορούσε να υπάρξει μεγαλύτερη. Όταν λοιπόν ο Σωτήρας λέει, σχετικά με τα ρητά που προφασίζονται (οι αιρετικοί): «Μου δόθηκε εξουσία», και, «Δόξασε τον Υιό σου», και ο Πέτρος λέει: «Του δόθηκε εξουσία», με το ίδιο νόημα τα κατανοούμε όλα αυτά, ότι δηλαδή τα λέει όλα αυτά ανθρωπίνως εξαιτίας του σώματος. Διότι, χωρίς να έχει ανάγκη, παρόλα αυτά λέγεται για αυτόν ότι έλαβε όσα λάμβανε ανθρωπίνως, ώστε πάλι, επειδή τα έλαβε ο Κύριος και επειδή η δωρεά αναπαύεται σε αυτόν, να παραμείνει βέβαιη η χάρη.

Γνωρίζοντας δε την αρχή και το τέλος του καθενός, γνωρίζει οπωσδήποτε και το καθολικό και κοινό τέλος των πάντων. Βεβαίως, όταν λέει στο Ευαγγέλιο σχετικά με το ανθρώπινο στοιχείο του: «Πατέρα, ήλθε η ώρα, δόξασε τον Υιό σου», είναι φανερό ότι και την ώρα για το τέλος των πάντων, ως Λόγος μεν, τη γνωρίζει, ενώ ως άνθρωπος, την αγνοεί· διότι ίδιον του ανθρώπου είναι το να αγνοεί, και μάλιστα αυτά. Αλλά και αυτό αποτελεί γνώρισμα της φιλανθρωπίας του Σωτήρος. Επειδή, δηλαδή, έγινε άνθρωπος, δεν ντρέπεται εξαιτίας της σάρκας που αγνοεί να πει: «Δεν γνωρίζω», για να δείξει ότι, ενώ γνωρίζει ως Θεός, αγνοεί σαρκικώς. Γι' αυτό δεν είπε: «Ούτε ο Υιός του Θεού γνωρίζει», για να μη φανεί ότι αγνοεί η θεότητα, αλλά είπε απλώς: «Ούτε ο Υιός», ώστε η άγνοια να αφορά τον Υιό που προήλθε από τους ανθρώπους.

Επομένως, είναι φανερό στον καθένα ότι η άγνοια είναι ίδιον της σάρκας, ενώ ο ίδιος ο Λόγος, καθότι είναι Λόγος, γνωρίζει τα πάντα ακόμη και πριν από τη γένεσή τους. Διότι δεν έπαψε να είναι Θεός επειδή έγινε άνθρωπος, ούτε, επειδή είναι Θεός, αποφεύγει την ανθρώπινη φύση —μη γένοιτο—, αλλά μάλλον, όντας Θεός προσέλαβε τη σάρκα και, όντας εν σαρκί, θεοποιούσε τη σάρκα. Διότι, όπως ακριβώς ρωτούσε μέσα από αυτήν, έτσι και μέσα από αυτήν ανέστησε τον νεκρό και απέδειξε σε όλους ότι αυτός που ζωοποιεί τους νεκρούς και ανακαλεί την ψυχή, γνωρίζει πολύ περισσότερο τα κρυφά όλων και γνώριζε πού βρισκόταν ο Λάζαρος· ωστόσο, ρωτούσε. Διότι το έπραττε και αυτό ο πανάγιος Λόγος του Θεού, ο οποίος υπέμεινε τα πάντα για εμάς, ώστε, βαστάζοντας με αυτόν τον τρόπο και τη δική μας άγνοια, να μας χαρίσει τη γνώση του μόνου αληθινού Πατέρα του και του εαυτού του, ο οποίος απεστάλη για εμάς προς σωτηρία όλων, από την οποία χάρη καμία άλλη δεν θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη. Όταν, λοιπόν, ακόμη και για τα χωρία που προβάλλουν ως πρόφαση, ο Σωτήρας λέει «μου δόθηκε εξουσία» και «δόξασε τον Υιό σου», και ο Πέτρος λέει: «του δόθηκε εξουσία», με το ίδιο νόημα τα κατανοούμε όλα αυτά, ότι δηλαδή τα λέει όλα αυτά ανθρωπίνως εξαιτίας του σώματος. Διότι, ενώ δεν είχε καμία ανάγκη ο ίδιος, λέγεται ότι έχει λάβει αυτά που ελάμβανε ανθρωπίνως, ώστε και πάλι, επειδή τα έλαβε ο Κύριος και επειδή η δωρεά αναπαύεται σε αυτόν, η χάρις να παραμείνει βεβαία.

Βεβαίως, λέγοντας στο Ευαγγέλιο σχετικά με την ανθρώπινη φύση του: «Πατέρα, ήλθε η ώρα, δόξασε τον Υιό σου», είναι φανερό ότι και την ώρα για το τέλος των πάντων, ως Λόγος τη γνωρίζει, ενώ ως άνθρωπος την αγνοεί —διότι ίδιον του ανθρώπου είναι να αγνοεί, και μάλιστα αυτά—, αλλά και αυτό αποτελεί γνώρισμα της φιλανθρωπίας του Σωτήρος. Διότι, επειδή έγινε άνθρωπος, δεν αισθανόταν ντροπή, εξαιτίας της σάρκας που αγνοούσε, να πει «δεν γνωρίζω», για να δείξει ότι, αν και γνωρίζει ως Θεός, αγνοεί σαρκικώς. Γι' αυτό δεν είπε: «ούτε ο Υιός του Θεού γνωρίζει», για να μη φανεί ότι η θεότητα αγνοεί, αλλά απλώς: «ούτε ο Υιός», ώστε η άγνοια να αφορά τον Υιό που προήλθε από τους ανθρώπους.

Ότι η Τριάδα δοξάζεται αφ' εαυτής. Ο Υιός δοξάζει τον Πατέρα· διότι λέγει: «Εδόξασα το όνομά σου επί της γης»· ο Πατέρας λέγει προς τον Υιό στο Ευαγγέλιο: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω». Το ότι έχει δοξαστεί ο Υιός από τον Πατέρα, και ο Πατέρας από τον Υιό, το αναφέρει στο Ευαγγέλιο: «Πάτερ, δόξασε τον Υιό σου, ώστε και ο Υιός σου να σε δοξάσει». Το Πνεύμα δοξάζει τον Υιό· διότι λέγει περί του Παρακλήτου: «Εκείνος εμένα θα δοξάσει, διότι θα λάβει από τα δικά μου και θα σας τα αναγγείλει». Ο Υιός δοξάζει το Πνεύμα, λέγοντας: «Κάθε αμαρτία θα συγχωρεθεί· όμως η βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί», εξαιτίας της κοινωνίας του προς τον Πατέρα και τον Υιό· και σε τούτο, «ότι κανείς δεν μπορεί να αποκαλέσει Κύριο τον Ιησού παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι».

Αλλά εάν, λένε, θεωρείται ότι η ικανότητα του αγιάζειν ανήκει και αρμόζει μόνο σε εκείνον που είναι εκ φύσεως και κατ' αλήθειαν Θεός, και ο Υιός έχει φανεί ενεργός ως προς αυτό, τίποτα δεν μας αποτρέπει από το να ομολογήσουμε ρητά ότι είναι και κατά φύση Θεός· και εάν το δεχθούμε αυτό, ενώ ο κατά φύση Θεός δεν στερείται κανενός αγαθού, για ποιον λόγο ο Υιός και Θεός, κατά την άποψή σας, παρουσίασε τη δική του φύση να έχει έλλειψη δόξας, βασιλείας και κυριότητας; Διότι είπε κάπου προς τον εν ουρανοίς Πατέρα: «Πατέρα, έφτασε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου, ώστε και ο Υιός σου να σε δοξάσει· όπως του έδωσες εξουσία πάνω σε κάθε σάρκα, για να δώσει αιώνια ζωή σε όλους όσους του έχεις δώσει. Και αυτή είναι η αιώνια ζωή: το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό. Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη· ολοκλήρωσα το έργο που μου έδωσες για να κάνω· και τώρα, Πατέρα, δόξασέ με εσύ κοντά σου, με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος. Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους που μου έδωσες από τον κόσμο. Δικοί σου ήταν, και τους έδωσες σε εμένα, και τήρησαν τον λόγο σου. Τώρα γνώρισαν ότι όλα όσα μου έχεις δώσει προέρχονται από εσένα, διότι τα λόγια που μου έδωσες τα έχω δώσει σε αυτούς, και αυτοί τα δέχθηκαν, και γνώρισαν αληθινά ότι εξήλθα από εσένα, και πίστεψαν ότι εσύ με απέστειλες.»

Κατανοώντας δε το άτοπο αυτών των ισχυρισμών, οφείλουμε να απορρίπτουμε την ανοησία των ετεροδόξων. <Άλλο, το οποίο αποδεικνύει ότι ο Υιός δεν μορφοποιείται σύμφωνα με τον ενδιάθετο λόγο, όπως εκείνοι ισχυρίζονται, αλλά είναι εικόνα του ίδιου του Πατρός.> Αν γι' αυτόν τον λόγο ο Μονογενής Υιός του Θεού είναι και ονομάζεται Λόγος κατ' αυτούς, επειδή δηλαδή λαμβάνοντας τον ενδιάθετο λόγο του Πατρός κατά κάποιον τρόπο μορφοποιείται σύμφωνα με αυτόν, γιατί δεν φαίνεται να λέει προς τους μαθητές του: «Εγώ και ο λόγος του Πατρός είμαστε ένα», και «όποιος έχει δει εμένα, έχει δει τον λόγο του Πατρός»; Επειδή όμως, ξεπερνώντας τα πάντα, εξομοιώνει τον εαυτό του αποκλειστικά και μόνο με τον Πατέρα, χωρίς να παρεμβάλλεται κανένα μέσο για την ομοίωση, συνεπώς ο Υιός θα νοηθεί ότι προσομοιάζει στον ίδιο τον γεννήτορα και σε κανέναν άλλον εκτός από αυτόν. <Αντίθεση, προερχόμενη από τους εναντίους.> «Βρίσκουμε», λένε, «ότι ο Υιός είναι διαφορετικός από τον ενδιάθετο λόγο του Θεού, όχι στηριζόμενοι στις δικές μας επινοήσεις για αυτό το ζήτημα, αλλά στις διδαχές της Θείας Γραφής. Διότι τι θα πούμε όταν ακούμε τον Υιό να λέει προς τον Πατέρα "Δόξασέ σου τον Υιό", και τον Πατέρα πάλι να αποκρίνεται και να λέει "Και εδόξασα και πάλι θα δοξάσω"; Άραγε δεν θα δεχτούμε οπωσδήποτε ότι ο Πατέρας απαντά στον Υιό μέσω λόγου;»

Επιθυμώντας να μην κατανοηθεί το ρήμα «έστι» σε αυτά απλώς ούτε αβασάνιστα, αλλά το έχει θέσει μάλλον ως δηλωτικό της ύπαρξης του Πατέρα. Ο Υιός δε, που γεννήθηκε αρρήτως από τον υπάρχοντα Πατέρα, συνεπάγεται βεβαίως εξάπαντος το ιδίωμα αυτού που τον γέννησε, δηλαδή την ύπαρξη. Είναι, επομένως, ανώτερος και από τον Αβραάμ και από τους προφήτες. Διότι εκείνοι μεν έχουν πεθάνει ως γηγενείς, όντας παιδιά θνητών πατέρων. Εκείνος όμως, που προήλθε από τον υπάρχοντα με τρόπο ακατάληπτο, δοξάζεται πάντοτε από τον ίδιο του τον Πατέρα, όχι επειδή έχει ανάγκη από δόξα (διότι είναι ο βασιλιάς της δόξας), αλλά επειδή έχει ως καύχημα το ότι γεννήθηκε από αιώνιο Πατέρα, όντας γι' αυτόν τον λόγο και ο ίδιος αιώνιος, διότι φέρει ουσιωδώς το αξίωμα εκείνου που τον γέννησε. Άρα, δεν θα αδικήσει καθόλου τον Υιό ως προς τη θεοπρεπή περί αυτού αντίληψη το να λέγεται ο Πατέρας δόξα του, επειδή και ο ίδιος ο Πατέρας δοξάζεται ομοίως από τον Υιό, όχι επειδή έχει ανάγκη από δόξα, αλλά επειδή θεωρεί και έχει ως δόξα το να γνωρίζεται ως Πατέρας ενός τέτοιου γεννήματος, δηλαδή του ίδιου του Θεού. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και ο ίδιος ο Υιός λέει προς τον Πατέρα: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός». Επομένως, η δόξα του ανθρώπου δεν είναι απολύτως τίποτα. Διότι το γήινο πέφτει στον θάνατο, όσον αφορά το σώμα, έστω κι αν πρόκειται να αναστηθεί.

Διότι σαφώς με αυτά λέει ότι το να σταυρωθεί, σημαίνει το να δοξαστεί· και δόξα είναι ο σταυρός. Διότι, αν και κατά τον καιρό του πάθους υπέμεινε εκουσίως και με ανεξικακία πολλά υβριστικά, από το γεγονός ότι, ενώ μπορούσε να μην πάθει, υπέστη για εμάς εκουσίως το πάθος, αυτό αποτελεί δείγμα υπερβολικής ευσπλαχνίας και ύψιστης δόξας, το να υποστεί δηλαδή αυτό για την ωφέλεια άλλων. Αλλά και με άλλον τρόπο ο Υιός περιβλήθηκε με δόξα. Διότι, μέσω των όσων κατανίκησε τον θάνατο, γνωρίσαμε ότι αυτός είναι ζωή και Υιός του ζώντος Θεού. Και ο Πατέρας δοξάζεται, όταν φανερώνεται ότι έχει τέτοιον Υιό γεννημένο από τον εαυτό του, όμοιο με τον ίδιο. Δηλαδή είναι αγαθός, φως, ζωή, και ανώτερος του θανάτου, και πράττει όσα θέλει. Όταν δε λέει «Δόξασόν σου τον Υιό», εννοεί τούτο: «Συγκατάνευσε σε εμένα που θέλω να πάθω». Διότι ο Πατέρας δεν παρέδωσε τον Υιό στον θάνατο χωρίς να το θέλει, αλλά εκουσίως, για τη ζωή του κόσμου· το να συναινέσει λοιπόν ο Πατέρας, ονομάστηκε ως δωρεά αγαθών προς εμάς· διότι αντί για τη λέξη πάθος, χρησιμοποίησε τη λέξη δόξα. Το λέει δε αυτό και ως υπόδειγμα για εμάς· ότι πρέπει μεν να προσευχόμαστε να μην πέσουμε σε πειρασμό, αλλά εάν πέσουμε, να τον υπομένουμε γενναία και να μην οπισθοχωρούμε, και να προσευχόμαστε στον Θεό για να σωθούμε. Αλλά, «δόξασόν σου το όνομα». Διότι, εάν μέσω των δικών μας κινδύνων συμβαίνει να δοξαστεί ο Θεός, όλα τα άλλα ας τίθενται σε δεύτερη μοίρα μπροστά σε αυτό.

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ ΒΙΒΛΙΟ. α. Ότι το Άγιο Πνεύμα προέρχεται φυσικώς από τον Θεό και βρίσκεται μέσα στον Υιό, και μέσω αυτού και μέσα στην ουσία του. β. Ότι το Πνεύμα του, δηλαδή το Άγιο, βρίσκεται φυσικώς μέσα στον Υιό και μέσα στην ουσία του, όπως ακριβώς και μέσα στην ουσία του Πατέρα. γ. Ότι κανείς δεν θα μπορούσε να θεωρήσει τον Υιό ότι στερείται της θεοπρεπούς δόξας, ακόμη και αν διαπιστώνεται να λέει «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου». δ. Ότι με κανέναν τρόπο δεν αδικεί τη δόξα του Υιού το να λέγεται ότι έχει λάβει κάτι από τον Θεό και Πατέρα, εφόσον υπάρχει ευσεβής λόγος γι' αυτό το πράγμα. ε. Ότι ο Υιός δεν αποκλείεται από το να είναι αληθινός Θεός, ακόμη και αν ονομάζει τον Πατέρα μόνο και αληθινό Θεό.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ. Ότι κανείς δεν θα μπορούσε να θεωρήσει ότι ο Υιός στερείται της θεοπρεπούς δόξας, έστω κι αν βρίσκεται να λέει: Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου. <Αυτά είπε ο Ιησούς, και αφού σήκωσε τα μάτια του στον ουρανό είπε: Πατέρα, ήρθε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου.> Αφού δώρισε επαρκώς στους μαθητές του τα εφόδια για τη σωτηρία, και αφού τους ακόνισε με τους κατάλληλους συλλογισμούς και λόγους για την ακριβέστερη αντίληψη των δογμάτων, και τους κατέστησε όσο το δυνατόν πιο μαχητικούς απέναντι στους πειρασμούς, έχοντας ριζώσει πολύ καλά στον καθένα το γενναίο φρόνημα, μεταβάλλει αμέσως ωφέλιμα το σχήμα του λόγου, και το διαμορφώνει σε προσευχή· μη επιτρέποντας να μεσολαβήσει καθόλου χρόνος ανάμεσα στη συνομιλία με αυτούς και στη προσευχή προς τον Θεό και Πατέρα· υποδεικνύοντάς μας έτσι πάλι με το παράδειγμά του ένα πρότυπο έξοχης πολιτείας. Διότι νομίζω πως εκείνος που έχει σκοπό την ευσέβεια δεν πρέπει να αγνοεί ότι οπωσδήποτε αρμόζει είτε να αγαπά να συζητά με τους αδελφούς τα ωφέλιμα και τα αναγκαία, είτε, αν τυχόν δεν το κάνει αυτό, να σπεύδει να αναλώνει τη χρήση του λόγου σε ικεσίες προς τον Θεό, ώστε εξαιτίας αυτού να μη φαίνεται καμία παρείσφρηση φλυαρίας· διότι έτσι θα διατηρούνταν σύμφωνα με τον πρέποντα λόγο η ευπρέπεια της γλώσσας. Σε ποιον άλλωστε δεν είναι απολύτως φανερό, πόσο πολύ εύκολη είναι, ειδικά στις μάταιες συζητήσεις, η εισαγωγή πραγμάτων που καθόλου δεν στερούνται κατάκρισης;

Πατέρα, λοιπόν, λέει, έφθασε η ώρα, δόξασε τον Υιό σου για να σε δοξάσει και ο Υιός σου. Και όσον αφορά τη διατύπωση των λεγομένων, θα μπορούσε κανείς ίσως να νομίσει ότι αυτός που λέει τέτοια πράγματα στερείται δόξας· αν, όμως, αναλογιστεί το αξίωμα του Μονογενούς, νομίζω ότι εύκολα θα απομακρυνόταν από τέτοιους άθλιους λογισμούς. Διότι είναι εντελώς ανόητο να νομίζει κανείς ότι ο Υιός στερείται κάποιας δόξας και ότι στερείται της τιμής που του αρμόζει, παρόλο που είναι ο Κύριος της δόξας· διότι έτσι τον ονομάζουν οι θεόπνευστες Γραφές. Εξάλλου, και κάπου αλλού θα μπορούσε κανείς να τον δει να λέει προς τον Πατέρα: «Πατέρα, δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος».

Πώς όμως ανυψώνεται; Προφανώς με το να αναδεικνύεται εκτελεστής των έργων της θεότητας ακόμη και με την πρόσληψη της σαρκός, όχι ως υπηρέτης τυχόν μιας ξένης ενέργειας, αλλά υπάρχοντας ο ίδιος ως σοφία και δύναμη του Θεού και Πατρός. Διότι έτσι, και όχι διαφορετικά, θα θεωρήσουμε ότι αυτός εκπληρώνει τα έργα της θεότητας με εξουσία. Επειδή τα πάντα μεν προέρχονται από τον Πατέρα, πλην όμως όχι χωρίς τον Υιό. Πώς δηλαδή θα μπορούσε ο Θεός και Πατέρας να ενεργήσει κάτι από όσα του αρμόζουν, χωρίς να είναι παρούσα και να συντελεί μαζί του, σε εκείνα για τα οποία θα μπορούσε τυχόν να νοηθεί η ενεργητική κίνηση, η σοφία και η δύναμή του, εννοώ δηλαδή ο Υιός; Για τον λόγο αυτό και ο σοφός Ευαγγελιστής, ο οποίος συνέταξε το παρόν βιβλίο, στην αρχή του λόγου του αναφέρει ότι «Όλα δι' αυτού έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Επειδή λοιπόν ο λόγος περί της ομοουσιότητας μας πείθει λογικά να κατανοούμε ότι τα πάντα προέρχονται μεν εκ του Πατρός, πάντοτε όμως δια του Υιού εν Πνεύματι· και επειδή, αφού νέκρωσε τον θάνατο και τη φθορά, και κατήργησε την τυραννία του διαβόλου, επρόκειτο να καταλαμπρύνει ολόκληρη την οικουμένη με τον φωτισμό του Πνεύματος, και να αναδειχθεί κατόπιν τούτου πλέον ως πραγματικά κατά φύσιν και αληθινός Θεός, αναγκαστικά λέει: Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου.

Και αυτά μεν έχουν έτσι. Το τι ακριβώς θέλει να δηλώσει η μορφή του αιτήματος, ας το εξετάσει πάλι ο λόγος. «Πατέρα» λοιπόν, λέει, «δόξασε τον Υιό σου, ώστε να σε δοξάσει και ο Υιός σου». Πώς λοιπόν και με ποιον τρόπο θα εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε; Θέλω, λέει, όπως μου έδωσες την εξουσία επί πάσης σαρκός, έτσι και καθετί που μου έδωσες να έχει ζωή αιώνια. Διότι ο Πατέρας δόξασε τον δικό του Υιό, υποτάσσοντας όλη την οικουμένη στα σκήπτρα του, αλλά και ο ίδιος αντιδοξάστηκε μέσω αυτού. Διότι ο μεν Υιός δοξάστηκε από τον Πατέρα, επειδή όλοι πίστεψαν ότι είναι γέννημα και καρπός Εκείνου που τα πάντα δύναται και που υποτάσσει αβίαστα τα πάντα στον ζυγό της βασιλείας του, αντιδοξάστηκε δε ο Πατέρας από το δικό του γέννημα. Διότι, επειδή έγινε γνωστό ότι το γέννημα έχει τη δύναμη να επιτελεί τα πάντα με ευκολία, η χάρη της δόξας μεταβιβάστηκε σε αυτόν που το γέννησε. Όπως λοιπόν, λέει, δόξασες και δοξάστηκες, δίνοντάς του την εξουσία και την κυριότητα επί πάντων, με τον τρόπο που αναφέρθηκε βεβαίως, έτσι θέλω να μην χαθεί τίποτα από όσα δόθηκαν. Διότι και αυτή η δόξα θα μεταβεί πάλι από τον Πατέρα στον Υιό, και από τον Υιό στον Πατέρα.

Με δύο τρόπους θα κατανοήσεις το λεχθέν. Διότι, εάν μεν κάποιος επιλέξει να θεωρήσει ότι η ανάπαυση σε αυτά υποδηλώνει τον κατά σάρκα θάνατο του Χριστού, τον οποίο εκουσίως υπέμεινε για εμάς, όχι υπομένοντας πραγματικά τον θάνατο, διότι εκ φύσεως ήταν ζωή, αλλά κάνοντας τρόπον τινά τη σάρκα να ηρεμήσει για λίγο, τότε το γεγονός αυτό αποτελεί τιμή και τίποτε άλλο. Διότι έχει δοξαστεί ο Σωτήρας των όλων και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, υπομένοντας τη σφαγή υπέρ του κόσμου και υπομένοντας εθελουσίως τον θάνατο υπέρ της ζωής απάντων. Γι' αυτό και έλεγε προς τον εν ουρανοίς Πατέρα, όταν επρόκειτο να πορευθεί στον τίμιο σταυρό: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου». Και πάλι: «Τώρα δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου, και ο Θεός δοξάστηκε σε αυτόν». Διότι, όσον αφορούσε την παραφροσύνη εκείνων που τον σταύρωσαν, καθώς και το ανόσιο και απεχθές εγχείρημά τους, το πάθος αποτελούσε γι' αυτόν όνειδος και αδοξία. Επειδή ίσως νόμιζαν ότι έπαθε και χωρίς τη θέλησή του. Επειδή όμως αναστήθηκε αφού σκύλευσε τον Άδη, και αποδεικνύοντας μέσω αυτού του ίδιου του γεγονότος ότι είναι ανώτερος του θανάτου, θα διαπιστώσουμε ότι η έκβαση του πράγματος κατέληξε σε τιμή και δόξα γι' αυτόν. Επομένως, λέει, με αυτόν τον τρόπο η ανάπαυσή του θα είναι τιμή. Εάν όμως κάποιος θελήσει να προσεγγίσει τα θεωρήματα και με διαφορετικό τρόπο, θα εκλάβει τη σημασία των λεγομένων ως εξής.

Είναι δε και δόξα του Θεού και Πατρός. Διότι εν αυτώ, και δι' αυτού, και συν αυτώ δοξάζεται. Εικονίζει δε, σαν στη δική του φύση, αυτόν που τον γέννησε. Και επειδή γνωρίσαμε τον Υιό, είδαμε δι' αυτού και εν αυτώ τη μεγαλειότητα του Πατρός, και την απαράμιλλη δόξα, και την υπεροχή των θεοπρεπών αξιωμάτων. Και γι' αυτό κάπου είπε ο Χριστός: «Πάτερ, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου.» Φανερώθηκε λοιπόν σε εμάς η δόξα του Θεού και Πατρός, και έπειτα, ξεχωρίζοντας τον Ισραήλ από όλα τα άλλα έθνη, ως εξαιρετικά τιμημένο από τον Θεό και ως δικό του κλήρο, προσθέτει και λέει: «Ιδού, σκοτάδι και γνόφος θα καλύψει τη γη πάνω στα έθνη, αλλά σε εσένα θα φανερωθεί ο Κύριος.» Και λέει αυτά, όχι με την έννοια ότι σκοτάδι επρόκειτο να σκεπάσει τα έθνη όταν έλαμψε ο Χριστός στον κόσμο, αλλά αντίθετα φωτίστηκαν πλήρως και απέβαλαν το σκοτάδι της αρχαίας πλάνης.

Εάν λοιπόν προγνώστηκε ο Χριστός, προγνωστήκαμε βεβαίως και εμείς μαζί του.] <Αυτός που μόνος κάνει θαυμάσια.> (G f. 64, L f. 171) Αφού διήλθε όλα όσα κατόρθωσε μέσω της θείας Οικονομίας, του αναπέμπει ύμνο λέγοντας ότι Εσύ είσαι ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που μπόρεσε να κάνει αυτά τα θαυμάσια, ήτοι να καταργήσει την εξουσία του Σατανά και να ελευθερώσει τους επιβουλευόμενους από την τυραννία των δαιμόνων. Πρόσεξε δε ότι δεν αρμόζει στον Σολομώντα, τον γιο της γυναίκας του Ουρία, κανένα από όσα λέγονται στον ψαλμό, ούτε το «Πριν από τον ήλιο υπάρχει το όνομά του» ούτε το «Πριν από τη σελήνη γενεές γενεών υπάρχει». Από όλα λοιπόν είναι φανερό ότι έχουν ειπωθεί για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. <Και ευλογημένο είναι το όνομα της δόξας του.> Διότι σε αυτόν κάμπτεται κάθε γόνυ και, όταν δοξάζεται ο Υιός, συνδοξάζεται και αυτός που τον γέννησε· διότι λέει ότι ο Υιός είναι η δόξα του Πατέρα. Διότι έτσι κάπου, συνομιλώντας μαζί του ως Υιός, λέει: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός». Αυτό λοιπόν το όνομα, λέει, δηλαδή το Υιός ή Χριστός Ιησούς, θα είναι ευλογημένο στους αιώνες.

Διότι, όσον αφορά τη δική του φύση, αυτός είναι ο Κύριος της δόξης· έστω και αν λέει ενδεχομένως, κατά θεία οικονομία, εξαιτίας της ομοίωσής του με εμάς: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου». Παροξύνονταν λοιπόν σε λύπη οι γιοι των θεραπαινίδων, για όσα ανέφερα προηγουμένως. Και επιπλέον αυτών, έγιναν καχύποπτοι εξαιτίας της διήγησης των ονείρων.

Αντίθεση σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του Ευνομίου. Στα Ευαγγέλια, αναφέρει, βρίσκουμε τον Υιό να λέει προς τον Πατέρα: «Πάτερ, δόξασε τον Υιό σου», και να ακούει ως απάντηση από αυτόν: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω». Και πώς θα μπορούσε ο Υιός να είναι αληθινά ο Λόγος του Πατέρα, εφόσον φαίνεται ο Πατέρας να συνομιλεί μαζί του; Συνομιλία, όμως, χωρίς λόγο δεν θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει. Ή λοιπόν θα συνομιλεί με τον εαυτό του, ή αν πράγματι ο Πατέρας τού λέει κάτι, τότε είναι διαφορετικός από τον ενδιάθετο και εκ φύσεως ενυπάρχοντα στον Θεό Λόγο, ο οποίος του μιλά κατά τη βούληση του Πατέρα.

ΑΛΛΟ. Λέει κάπου, συνομιλώντας με τον δικό του Πατέρα: «Πάτερ, ήλθε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου.» Εάν λοιπόν γνωρίζει ακριβώς την ώρα, η οποία λέει ότι έχει έλθει, τι τον εμποδίζει να γνωρίζει και εκείνην, την οποία ως άνθρωπος λέει ότι αγνοεί, σύμφωνα με ό,τι ταιριάζει στην ανθρώπινη φύση, ενώ πάντως τη γνωρίζει ως Θεός; Δεν πρέπει δε εξαιτίας μιας τέτοιας φράσης να κατηγορούμε τον Θεό Λόγο, και ριψοκίνδυνα να του αποδίδουμε κάποια άγνοια, αλλά μάλλον να θαυμάζουμε τη φιλανθρωπία του, επειδή δεν δίστασε, εξαιτίας της αγάπης του προς εμάς, να υποβιβάσει τον εαυτό του σε τόση ταπείνωση, ώστε να αναλάβει όλα τα δικά μας, ένα εκ των οποίων είναι και η άγνοια.

ΑΛΛΟ, στο χωρίο «Μου δόθηκε κάθε εξουσία» και «Δόξασε τον Υιό σου», ή και γενικότερα, περί του ότι ο Υιός δοξάζεται ή λαμβάνει κάτι. Ο Υιός δεν ζητά από τον Πατέρα, ούτε λέγεται ότι λαμβάνει, επειδή βρίσκεται σε ανάγκη δόξας ή κάποιου άλλου πράγματος, καθόσον είναι Λόγος, αλλά το πράττει αυτό κατά θεία οικονομία. Λαμβάνει βέβαια ανθρώπινα, εξαιτίας της μορφής της ομοίωσής του με εμάς. Είναι όμως πλήρης ως Θεός. Διότι, επειδή ο άνθρωπος, μόνος και από μόνος του, έστω κι αν λάβει κάποιο από τα αγαθά από τον Θεό, εύκολα το χάνει (πράγμα που ακριβώς έπαθε και ο Αδάμ), και εξαιτίας της παρακοής βρέθηκε γυμνός από τη χάρη που του προσφέρθηκε, ήταν αναγκαίο, για να μην περιπέσουμε πάλι στα ίδια, ο άτρεπτος Λόγος του Θεού, αφού έγινε άνθρωπος, να ζητήσει από τον Πατέρα τα χαρίσματα που προέρχονται από Εκείνον, ώστε να διαφυλάσσονται μέσω αυτού ασφαλή στη δική μας φύση, καθώς ο ίδιος τυγχάνει άτρεπτος και αναλλοίωτος. Διότι η χάρη, λαμβάνοντας αρχή, μένει βεβαίως με ασφάλεια στον Χριστό, και ο ίδιος μεταδίδει και σε εμάς την ομοίωση, διότι όλοι είμαστε μέσα σε αυτόν, καθόσον έγινε άνθρωπος και φόρεσε την ίδια σάρκα με εμάς. Διότι έτσι ονομαζόμαστε αδελφοί και ένα σε σχέση με τον Θεό.

ΑΛΛΟ, με το οποίο αποδεικνύεται σαφώς ότι αυτά που είχε ως Θεός, τα ζητούσε για χάρη μας ως άνθρωπος. Λέει κάπου ο Χριστός: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου.» Και πάλι: «Όλα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα.» Και μετά την ανάσταση: «Μου δόθηκε, λέει, κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη.» Αλλά αποδεικνύεται ότι και πριν του παραδοθούν τα πάντα, ήταν Κύριος των πάντων. Διότι τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και ο Ψαλμωδός, γνωρίζοντας ότι αυτά είναι δούλα του δημιουργού τους, λέει ότι «Τα σύμπαντα είναι δούλα σου». Φαίνεται δε να ζητά δόξα, αν και είναι ο Κύριος της δόξας. Έτσι γράφει ο Παύλος για κάποιους, ότι «Αν γνώριζαν, δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξας». Ότι δε και πριν ζητήσει από τον Πατέρα τη δόξα, την είχε ως Υιός, ο ίδιος το διδάσκει σαφώς λέγοντας: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος». Αν λοιπόν ομολογεί μεν ότι είχε τη δόξα και πριν από τον κόσμο, αλλά τώρα τη ζητά σαν να μην την έχει, άρα το κάνει αυτό για χάρη μας· και το δικό μας αίτημα πραγματοποιήθηκε σε αυτόν, καλώντας τη δόξα στην ανθρώπινη φύση. Λέγοντας δε μετά την ανάσταση, «Μου δόθηκε κάθε εξουσία», φαίνεται πως την είχε αυτήν και πριν από την ανάσταση. Διότι, αν δεν την είχε, πώς επιτιμούσε τον διάβολο λέγοντας: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά;» πώς δε χάριζε στους μαθητές εξουσία κατά των δαιμόνων; πώς δε, όπως έχει γραφτεί, ελευθέρωσε ο ίδιος, έχοντας εξουσία, τη θυγατέρα του Αβραάμ που ήταν δεμένη από τον διάβολο;

ΑΛΛΟ. Θα συμφωνήσουμε και εμείς με το χωρίο που παραθέσατε, ω χριστομάχοι. Διότι ο Σωτήρας είπε αναντίρρητα: «Πάτερ, δόξασόν σου τον Υιόν». Αλλά σε αυτή τη φωνή του απάντησε και ο Πατέρας, λέγοντας: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω». Εάν λοιπόν ο Υιός, όπως νομίζετε, ζήτησε τέτοια δόξα επειδή τάχα την στερούνταν, και ο Πατέρας υποσχέθηκε να τον δοξάσει, για ποιον ακριβώς λόγο ακολουθούν ύβρεις μετά την αίτηση, και τα ραπίσματα από τους Ιουδαίους, και το αγκάθινο στεφάνι, και τα φτυσίματα; Διότι εδώ δεν φαίνεται ο Πατέρας να τον δοξάζει, αλλά έχει συμβεί εντελώς το αντίθετο από εκείνα που ήθελε και επιθυμούσε να λάβει, σύμφωνα με τον δικό σας ισχυρισμό. Επομένως, ο Υιός δεν ζητούσε δόξα για τον εαυτό του από τον Πατέρα (επειδή είναι ανενδεής δόξας, ως εκ φύσεως Θεός), αλλά ελκύει μέσω του εαυτού του τη δόξα του Πατέρα προς το ανθρώπινο γένος. Διότι εν αυτώ και δι' αυτού έχουμε πλουτίσει με όλα τα αγαθά.

Διότι, καθόσον μεν είναι Θεός, θα μπορούσε να νοηθεί ότι είναι ο ίδιος ο Κύριος της δόξης, καθόσον δε έγινε άνθρωπος που δοξάζεται κατά μέθεξη από τον Θεό, είχε ανάγκη και από δόξα, λέγοντας: «Πάτερ, δόξασόν σου τον Υιόν.» Αλλά «Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Όπως ακριβώς λοιπόν υπάρχει μία πίστη, αυτή στον Χριστό, και ένα αληθινά βάπτισμα, αν και εμείς βαπτιζόμαστε και πιστεύουμε στον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, κατά τον ίδιο, νομίζω, τρόπο και λόγο, υπάρχει μία προσκύνηση του Πατρός και του ενανθρωπήσαντος Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα στερηθεί ο Μονογενής το να πρέπει να προσκυνείται τόσο από εμάς όσο και από τους αγίους αγγέλους, έστω και αν έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και ονομάστηκε πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Επειδή ποιο θα ήταν πλέον το νόημα της πίστης σε αυτόν, πώς δεν αξίζει να το εξετάσουμε; Διότι, νομίζω, ούτε αυτοί που θα επέλεγαν να σκέπτονται ορθά θα έλεγαν ότι έχουμε πιστέψει μόνο στον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό, απογυμνώνοντάς τον από τη σάρκα. Ούτε πάλι θα παραλείψουμε να πούμε εκείνο· διότι θα λεχθεί. Β— Τι ακριβώς λες; Α— Διότι η πίστη μας δεν απευθύνεται σε έναν από εμάς, ούτε βέβαια σε απλό άνθρωπο, αλλά απευθύνεται ως προς τον φύσει και αληθώς Θεό στο πρόσωπο του Χριστού. Θα συνηγορήσει δε σε αυτόν τον λόγο και ο σοφός Παύλος γράφοντας: «Διότι δεν κηρύττουμε τους εαυτούς μας, αλλά τον Χριστό Ιησού ως Κύριο.»

Όταν, λοιπόν, ο Υιός του Θεού συγκεφαλαίωσε τους χρόνους, όταν εναρμόνισε την εβδομάδα με την αρχαία δημιουργία και συνέπεσαν η ισημερία, η πανσέληνος και η ημέρα της Παρασκευής, κατά την οποία έπρεπε να πάθει και με το πάθος να φανερωθεί η ανακαίνιση, τότε ακριβώς παραδίδει τον εαυτό του στο πάθος, και υψώνοντας τα μάτια του προς τον ουρανό, είπε: «Πατέρα, ήλθε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου», και προς τους μαθητές: «Ήλθε η ώρα για να δοξαστεί ο Υιός του ανθρώπου».

Διότι αυτό δεν έχει λεχθεί μόνο εδώ, αλλά και παρακάτω ο ίδιος ευαγγελιστής φαίνεται να λέει: «Δεν μπορούσαν να τον συλλάβουν, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του»· και πάλι: «Κανείς δεν άπλωσε πάνω του τα χέρια, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του»· και πάλι: «Ήλθε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου». Όλα αυτά που έχουν λεχθεί σε ολόκληρο το Ευαγγέλιο τα συγκέντρωσα εδώ, για να δώσω σε όλα μία κοινή λύση. Ποια είναι λοιπόν η εξήγηση των όσων λέγονται; Ο Χριστός δεν έλεγε «δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου» επειδή υποτασσόταν στην ανάγκη των καιρών ούτε επειδή εξαρτιόταν από την παρατήρηση των ωρών (διότι πώς θα ήταν δυνατόν αυτό για τον ποιητή των καιρών και δημιουργό των χρόνων και των αιώνων;), αλλά μέσω αυτών των λόγων θέλει να δηλώσει το εξής: ότι εργάζεται τα πάντα στον κατάλληλο καιρό, χωρίς να τα κάνει όλα ταυτόχρονα. Επειδή από αυτό θα προέκυπτε κάποια σύγχυση και αταξία, εάν δεν δημιουργούσε το καθετί στους κατάλληλους καιρούς, αλλά τα ανέμειγνυε όλα μαζί: και τη γέννηση, και την ανάσταση, και την κρίση. Πρόσεξε δε το εξής: Έπρεπε να δημιουργηθεί η κτίση, αλλά όχι όλη ταυτόχρονα· έπρεπε να δημιουργηθεί και ο άνθρωπος μαζί με τη γυναίκα, αλλά ούτε κι αυτοί ταυτόχρονα. Έπρεπε να καταδικαστεί σε θάνατο το γένος των ανθρώπων, και να γίνει η ανάσταση, αλλά υπάρχει μεγάλο χρονικό διάστημα μεταξύ τους. Έπρεπε να δοθεί ο νόμος, αλλά όχι ταυτόχρονα με τη χάρη, αλλά να οικονομηθεί το καθετί στους κατάλληλους καιρούς.

ΟΜΙΛΙΑ Π΄. Αυτά είπε ο Ιησούς, και αφού ύψωσε τα μάτια του στον ουρανό, είπε: «Πατέρα, ήλθε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου». α΄. Εκείνος που θα πράξει και θα διδάξει, λέγει, αυτός θα ονομαστεί μέγας στη βασιλεία των ουρανών· και πολύ δικαιολογημένα.

Διότι εκείνοι οι οποίοι, μετά από τόσα που είχαν προηγηθεί, έλεγαν: «Τώρα γνωρίζουμε ότι τα γνωρίζεις όλα», είχαν περισσότερο από όλους την ανάγκη να στηριχθούν. Εξάλλου, ο ευαγγελιστής ούτε καν προσευχή ονομάζει το γεγονός· αλλά τι λέει; «Σήκωσε τα μάτια του στον ουρανό», και αναφέρει ότι αυτό αποτελεί μάλλον συνομιλία με τον Πατέρα. Εάν πάλι αλλού το ονομάζει προσευχή και Τον παρουσιάζει άλλοτε να γονατίζει και άλλοτε να υψώνει τα μάτια στον ουρανό, μην ταραχθείς. Διότι μέσα από αυτά διδασκόμαστε την επιμονή στις δεήσεις, ώστε, και όταν στεκόμαστε, να κοιτάζουμε ψηλά, όχι μόνο με τα μάτια του σώματος, αλλά και της διανοίας· και να κάμπτουμε τα γόνατα, συντρίβοντας την ίδια μας την καρδιά. Διότι ο Χριστός δεν ήλθε για να φανερώσει μόνο τον εαυτό Του, αλλά και για να διδάξει την ανείπωτη αρετή. Και αυτός που διδάσκει, πρέπει να διδάσκει όχι μόνο με τα λόγια, αλλά και με τις πράξεις. Ας ακούσουμε λοιπόν τι λέει εδώ: «Πατέρα, ήλθε η ώρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου». Για άλλη μια φορά μας δείχνει ότι δεν πορεύεται προς τον σταυρό ακούσια. Πώς θα μπορούσε άλλωστε, εφόσον προσεύχεται να πραγματοποιηθεί αυτό, και ονομάζει το γεγονός δόξα, όχι μόνο του ιδίου που σταυρώνεται, αλλά και του Πατέρα; Επειδή έτσι ακριβώς και έγινε· διότι δεν δοξάσθηκε μόνο ο Υιός, αλλά και ο Πατέρας. Διότι πριν από τον σταυρό, ούτε καν οι Ιουδαίοι δεν Τον γνώριζαν· επειδή «ο Ισραήλ», λέει, «δεν με γνώρισε»· μετά τον σταυρό, όμως, προσέτρεξε σε Αυτόν ολόκληρη η οικουμένη.

Ο ίδιος πάλι λέει κάπως έτσι: «Γι' αυτό με αγαπά ο Πατέρας, επειδή εγώ παραδίδω την ψυχή μου, για να την πάρω πάλι». Διότι, αν δεν το θέλει, αλλά το αποφεύγει και παρακαλεί τον Πατέρα, πώς γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο αγαπάται; Επειδή η αγάπη προϋποθέτει την ελεύθερη θέληση. Και πώς πάλι λέει ο Παύλος: «Να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως και ο Χριστός μάς αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς»; Και ο ίδιος πάλι ο Χριστός, όταν επρόκειτο να σταυρωθεί, έλεγε: «Πατέρα, ήλθε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου», ονομάζοντας τον σταυρό δόξα. Και πώς εδώ μεν προσπαθεί να τον αποφύγει, ενώ εκεί τον επισπεύδει; Διότι, για να κατανοήσεις ότι ο σταυρός είναι δόξα, άκουσε τι λέει ο ευαγγελιστής: «Δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί». Αυτό δε που εννοεί είναι το εξής: Δεν είχε δοθεί ακόμη η χάρις, επειδή η έχθρα προς τους ανθρώπους δεν είχε ακόμη καταλυθεί, λόγω του ότι δεν είχε ακόμη πραγματοποιηθεί ο σταυρός.

Διότι, εάν ήθελε να μας απωλέσει, δεν θα έχυνε το αίμα του υπέρ ημών. Απέθανε, λοιπόν, για να σου χαρίσει αθανασία· πείνασε, για να σε χορτάσει με τη δική του σάρκα· δίψασε, για να σε ποτίσει με το δικό του αίμα· κάθισε σε πλοίο, για να σε καθίσει υπεράνω των Χερουβίμ· βαπτίσθηκε, για να σε φωτίσει· ραπίσθηκε, για να σε ελευθερώσει· οδοιπόρησε, για να σε καταστήσει ακάματο· έπλευσε, για να σε καταστήσει άφοβο· κοιμήθηκε, για να σε καταστήσει αμέριμνο· προήλθε από γυναίκα, για να σπλαχνιστεί την παράβαση που έγινε στον παράδεισο· ονομάσθηκε άνθρωπος, για να σε ονομάσει θεό· ονομάσθηκε Υιός ανθρώπου, για να σε ονομάσει υιό Θεού· έλαβε τα δικά μας και μας έδωσε τα δικά του· προσευχήθηκε, για να σε καταστήσει πιστό, καθώς λέγει στο περιστατικό του Λαζάρου: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου». Και ήλθε φωνή από τους ουρανούς, η οποία έλεγε: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω. Γνωρίζω ότι πάντοτε με ακούς, αλλά εξαιτίας του πλήθους που παρίσταται το είπα, για να πιστέψουν όλοι ότι εσύ με απέστειλες». Οτιδήποτε, λοιπόν, υπέστη, δεν το υπέστη για τον εαυτό του, ούτε για τον Πατέρα του, αλλά για να σώσει το ανθρώπινο γένος διά του σταυρού. Και εάν θέλεις να γνωρίσεις, αγαπητέ, τη δύναμη του σταυρού και όλα τα εγκώμια περί του σταυρού, άκουγε.

Πάλι αλλού λέει: «Διακαώς επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας». Για ποιον λόγο, λοιπόν, λέει «αυτό το Πάσχα»; Μολονότι και άλλες φορές εόρτασε αυτήν την εορτή μαζί τους· για ποιον λόγο, λοιπόν; Επειδή μετά από αυτό ακολουθούσε ο σταυρός. Και πάλι: «Πάτερ, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου». Και σε πολλά σημεία τον βρίσκουμε και να προλέγει το πάθος, και να επιθυμεί να λάβει χώρα αυτό, και ότι για αυτόν τον λόγο ήλθε στον κόσμο.

Κεφάλαιο ΙΖ΄. Ότι ο σταυρός αποτελεί δείγμα της μέγιστης πρόνοιας, αγαθότητας και αγάπης του Θεού Τον κοινό μας Δεσπότη, ενώ τον ανυμνούμε για όλα τα άλλα, δεν τον ανυμνούμε κυρίως για αυτό, δοξάζοντάς τον και μένοντας έκθαμβοι για τον σταυρό, για εκείνον τον επάρατο θάνατο; Αυτό ακριβώς, το ότι πέθανε, και μάλιστα ότι πέθανε για τέτοιους ανθρώπους, δεν προβάλλει συνεχώς ο Παύλος ως απόδειξη της αγάπης Του για εμάς; Και παραλείποντας να αναφέρει τον ουρανό, τη γη, τη θάλασσα και όλα τα άλλα που δημιούργησε ο Χριστός για την εξυπηρέτηση και την ανάπαυσή μας, στρέφεται διαρκώς γύρω από τον σταυρό, λέγοντας: «Ο Θεός όμως απέδειξε την αγάπη του για εμάς με το ότι, ενώ εμείς ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς»· και από αυτό το γεγονός μάς παρέχει χρηστές ελπίδες λέγοντας: «Διότι, αν, ενώ ήμασταν εχθροί, συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό μέσω του θανάτου του Υιού του, πολύ περισσότερο τώρα που συμφιλιωθήκαμε, θα σωθούμε μέσω της ζωής του». Δεν είναι κυρίως για αυτό το γεγονός που και ο ίδιος σεμνύνεται, υπερηφανεύεται, σκιρτά και πετάει από τη χαρά του, γράφοντας στους Γαλάτες τα εξής: «Εμένα όμως μη γένοιτο να καυχηθώ για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»; Και γιατί απορείς που ο Παύλος σκιρτά, πηδά από τη χαρά του και σεμνύνεται για αυτό; Ο Ίδιος που τα έπαθε αυτά, ονομάζει το γεγονός αυτό δόξα. «Πατέρα», λέει, «έφτασε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου».

Αν όμως, αντίθετα, όταν ακούς γι' Αυτόν μόνο ως Θεό —«Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»· και «είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα»· και: «Όπως ο Πατέρας ανασταίνει τους νεκρούς και ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει»· και: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου»· και: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και προς τον εκ γενετής τυφλό λέγεται: «Εσύ πιστεύεις στον Υιό του Θεού;» και όσα είναι παρόμοια με αυτά— αν Τον θεωρείς μόνο Θεό και αποστερημένο από τη δική μας ουσία, τότε οπωσδήποτε θα Τον απάλλασσες και από το σώμα, και θα Του αφαιρούσες όλα τα ανθρώπινα γνωρίσματα, ώστε να μπορείς πλέον να απορρίψεις ξεκάθαρα ολόκληρη τη θεία οικονομία.

Διότι έτσι κάπου λέει ο ίδιος προς τον Πατέρα: Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη. Και πάλι: Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους. Και: Τώρα δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου, και ο Θεός δοξάστηκε σε αυτόν. Και: Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου. Το ότι δε μέσω της εικόνας γνωρίζεται το αρχέτυπο, ο ίδιος ο Σωτήρας πάλι κάπου είπε προς τους μαθητές: Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου, και από τώρα τον γνωρίζετε. Και:

Πώς λοιπόν και πότε και από ποιους έγινε η πανωλεθρία των μυσαρών ειδώλων, θα το ακούσουν πρώτα από τα ευαγγελικά λόγια, αν βέβαια πεισθούν· διότι ο καθαιρέτης των ειδώλων και καταλύτης της πλάνης, αυτός που μας λύτρωσε από την εξουσία του σκότους και μας απάλλαξε από τη δουλεία της φθοράς, ο αρχηγός της ζωής μας, αυτός που μας χάρισε τη γνώση της αλήθειας, ο Χριστός, ο Κύριος και Θεός μας, λέει τα εξής προς τον Θεό και Πατέρα των όλων: «Πατέρα, ήλθε η ώρα· δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου· καθώς του έδωσες εξουσία πάνω σε κάθε σάρκα, ώστε σε όλους όσους του έδωσες, να τους δώσει ζωή. Και αυτή είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό, και τον Ιησού Χριστό που απέστειλες». Έπειτα πάλι λέει: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Και ξανά: «Δεν παρακαλώ μόνο για αυτούς, δηλαδή για τους μαθητές, αλλά και για εκείνους που θα πιστεύουν σε εμένα μέσω του λόγου τους, ώστε να είναι όλοι ένα, καθώς εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα σε εμένα και εγώ μέσα σε εσένα, για να είναι και αυτοί ένα μέσα σε εμάς· ώστε να πιστέψει ο κόσμος ότι εσύ με απέστειλες». Τι είναι πιο οικείο και πιο ξεκάθαρο από αυτά τα ιερά λόγια για τη θεία γνώση; Άραγε λοιπόν δεν έχει αποβληθεί εντεύθεν η πλάνη; Δεν έχει καταλυθεί η επήρεια των δαιμόνων; Δεν έχει καταστραφεί ολοσχερώς η απάτη των ειδώλων; Δεν έχει χαθεί η κυριαρχία του πονηρού;

Και Πνεύμα Άγιο, δηλαδή άυλο, άχραντο, που υπερβαίνει κάθε αισθητή και νοητή κτίση, απλώς τέτοιο, όπως ακριβώς είναι και ο Πατέρας που το προβάλλει· το οποίο δεν αντλεί την αγιότητά του επίκτητα από κάπου αλλού, αλλά είναι αυτοάγιο και αποτελεί άφθονο και ανέκλειπτο πλούτο αγιοσύνης. Ακόμη, τη μία δόξα του Πατέρα και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος την έδειξε ο Υιός, λέγοντας αφενός ότι ο ίδιος είχε δόξα κοντά στον Πατέρα πριν υπάρξει ο κόσμος, και αφετέρου ζητώντας την πάλι από Εκείνον ως άνθρωπος, και διαβεβαιώνοντας ότι και ο ίδιος θα δοξάσει τον Πατέρα. Και πάλι λέει: «Πάτερ, δόξασε τον Υιό σου, ώστε και ο Υιός σου να δοξάσει εσένα»· όχι επειδή ο Πατέρας έχει ανάγκη από δόξα, αλλά επειδή ο ίδιος, εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης, του πάθους και του θανάτου έμεινε χωρίς δόξα —διότι τον είδαμε, λέει ο προφήτης, και δεν είχε ούτε μορφή ούτε ομορφιά· αλλά η όψη του ήταν άτιμη, υπολειπόμενη σε σχέση με τους γιους των ανθρώπων, και έπειτα, μέσω της ανάστασης, επρόκειτο να επανέλθει στην οικεία του δόξα— και αυτή ακριβώς η αδοξία και η δόξα του αναφέρονται στον Πατέρα. Ομοίως δε δοξάζει και το Πνεύμα, λέγοντας γι' αυτό ό,τι είπε και για τον Πατέρα: «Εκείνος θα με δοξάσει»· διότι τα ομότιμα δοξάζουν το ένα το άλλο.

Διότι, αν και είναι κρυμμένο και διαφεύγει από όλους τους ανθρώπους το πώς και πόσος χρόνος μετριέται για τον καθένα, εντούτοις ο καθένας γνωρίζει ότι, όπως υπάρχει καιρός για την άνοιξη, το καλοκαίρι, το φθινόπωρο και τον χειμώνα, έτσι ισχύει και το γεγραμμένο: «Υπάρχει καιρός για να πεθάνει κανείς, και καιρός για να ζήσει». Προχωρώντας δε, μετά από λίγο λέει: Και όπως ακριβώς αυτά έχουν γραφτεί και ο λόγος αποδεικνύει ότι οι άγιοι γνωρίζουν πως ο χρόνος του κάθε ανθρώπου είναι μετρημένος, έτσι και απόδειξη του ότι κανείς δεν γνωρίζει το τέλος του χρόνου του αποτελεί το γεγονός ότι ο Δαβίδ λέει: «Την ολιγότητα των ημερών μου ανάγγειλέ μου»· διότι ζητούσε να μάθει αυτό ακριβώς που δεν γνώριζε. Και πάλι. Ο Κύριος λοιπόν, αν και ήταν Θεός και όντως ο Λόγος του Πατρός, και ενώ γνώριζε τον καιρό που είχε καθοριστεί από τον ίδιο, και ήξερε τον χρόνο που ο ίδιος όρισε στο δικό του σώμα για να υποστεί το πάθος, επειδή ακριβώς έγινε άνθρωπος για χάρη μας, τις ημέρες πριν έλθει ο χρόνος αυτός, και ο ίδιος, όπως εμείς, κρυβόταν όταν τον αναζητούσαν, και όταν τον καταδίωκαν έφευγε, και αποφεύγοντας τις επιβουλές περνούσε έτσι και πορευόταν ανάμεσά τους. Όταν όμως έφερε ο ίδιος τον καθορισμένο από τον ίδιο καιρό, κατά τον οποίο θέλησε να πάθει σωματικώς υπέρ πάντων, αφενός απευθύνεται προς τον Πατέρα: «Πάτερ, έφθασε η ώρα»· αφετέρου δε, πλέον δεν κρυβόταν από αυτούς που τον αναζητούσαν, αλλά στεκόταν σταθερός, θέλοντας να συλληφθεί από αυτούς.

Αλλά ως προς το πρώτο λέμε ότι η δέηση δεν ήταν μία, αλλά κάποια διπλή· η μία που ζητούσε την αποτροπή του θανάτου, και η άλλη που τον ζητούσε. Διότι λέει στην ίδια ευχή και δέηση: «όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Και δηλώνοντάς το αυτό σαφέστερα, ο Ιωάννης αναφέρει ότι ο Υιός ζητά λέγοντας: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου», ονομάζοντας δόξα, όπως είναι φανερό, τον σταυρό και τον θάνατο. Επομένως, ορθά λέει ο θείος Παύλος: «εισακούστηκε». Το δε «από την ευλάβεια» έχει σχεδόν αποσαφηνιστεί από όσα έχουν ειπωθεί. Διότι αναφέραμε δύο αιτήματα, το ένα της αποτροπής του θανάτου, και το άλλο της συγκατάθεσης, το οποίο αποτελούσε πράγματι δείγμα μεγάλης ευλάβειας: «όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα αλλά το δικό σου». «Εισακούστηκε» λοιπόν ο Χριστός όχι ως προς την αποτροπή, αλλά «από την ευλάβεια», δηλαδή εκπληρώθηκε εκείνο το αίτημά του, όχι αυτό της αποτροπής, αλλά αυτό της ευλάβειας. Γι' αυτό λέει: «και αφού τελειώθηκε», δηλαδή αφού αναγνωρίστηκε από εμάς ως τέλειος και ασύλληπτα αγαθός και φιλάνθρωπος μέσω των παθημάτων, του σταυρού και του θανάτου. Αυτό μάλιστα το υποδήλωνε και προηγουμένως, λέγοντας «δεήσεις και ικεσίες», υπαινισσόμενος τον διπλό χαρακτήρα του αιτήματος.

Μπορεί δε επίσης, ακολουθώντας την τάξη του κειμένου, να συνδεθεί με το «καὶ εἰσακουσθεὶς ἀπὸ τῆς εὐλαβείας», δηλαδή: εισακούστηκε, λέγει, αν και ήταν Υιός και δεν είχε ανάγκη να εισακουστεί, εφόσον είχε το θέλημά Του σύμφωνο με το πατρικό βούλημα και αυτό εκπληρωνόταν χωρίς καμία αίτηση. Εάν όμως το συνδέσεις και με τα επόμενα, το νόημα και πάλι θα αποδοθεί ορθά. Αλλά προηγουμένως πρέπει να εξετάσουμε τι δηλώνει το «ἔμαθεν ἀφ' ὧν ἔπαθε τὴν ὑπακοήν». Άραγε ότι έμαθε ο ίδιος από όσα έπαθε να υπακούει στον Πατέρα και απέκτησε εμπειρικά τη γνώση του να πειθαρχεί σε Αυτόν; Ή μάλλον ότι έμαθε εμπειρικά πόσο μεγάλο ήταν το μέγεθος της υπακοής με την οποία Τον υπάκουσε ο Πατέρας, όπως το να σταυρωθεί, να πεθάνει, να αναστηθεί, να ανυψώσει το ανθρώπινο φύραμα στα δεξιά του Πατρός και να σώσει το γένος μας; Διότι αυτά ανήκουν σε εκείνη την υπακοή που συντελέστηκε με το να πει: «Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱόν». Διότι αυτήν την υπακοή, ως προς το μέγεθος και την έκτασή της, ακόμη και πριν υπακούσει τον Πατέρα, ο Χριστός τη γνώριζε ως Υιός και Θεός ακριβώς όπως και ο Πατέρας, όμως «εξακουσθείς» την έμαθε πλέον μέσα από όσα έπαθε και εμπειρικά.