Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 17:10

Και για να δώσουμε έναν τύπο στον λόγο και να έχουμε τα της θεολογίας ως άθροισμα ή πλήρωμα, το άκτιστο, το άχρονο, το άναρχο και όσα λέγονται αποφατικά για τον Θεό, καθώς και το φως, η ζωή, το αγαθό, το παντοδύναμο και όσα λέγονται καταφατικά για τον Θεό, καθένα από αυτά δεν ονομάζεται ουσία, αλλά αναφέρεται γύρω από την ουσία· τα οποία ονομάζονται άθροισμα και πλήρωμα της θεότητας σύμφωνα με τη Γραφή, θεωρούμενα και θεολογούμενα εξίσου σε καθεμία από τις τρεις άγιες υποστάσεις —«διότι όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου» και «έχω δοξαστεί σε αυτά»—, επειδή τίποτα δεν λείπει από το πλήρωμα γύρω από τη θεότητα, αλλά έχει ισία, δηλαδή ισότητα, σε όλα τα ιδιώματα, με τα οποία θεωρείται εξίσου και το πλήρωμα της θεότητας».

«Ακόμη και αν εννοεί την ίδια τη φύση, μία είναι η θεότητα των τριών προσώπων», όπως λέει και ο μέγας Βασίλειος, ότι «ακόμη και αν το όνομα της θεότητας σημαίνει τη φύση, η κοινότητα της ουσίας συνηγορεί στο να εφαρμόζεται κυρίως αυτή η ονομασία και στο άγιο Πνεύμα· αλλά η ονομασία φέρει την ένδειξη κάποιας εξουσίας, είτε εποπτικής είτε ενεργητικής»· διότι ένα Θεό σε τρεις υποστάσεις, για να μιλήσουμε κατά τον μέγα Αθανάσιο, θεολογούμε, ο οποίος έχει μία ουσία και δύναμη και ενέργεια και όλα τα άλλα που θεωρούνται γύρω από την ουσία, τα οποία θεολογούνται και υμνούνται. Αφού δε τα απαρίθμησε όλα με τη σειρά, όσα θεολογούνται γύρω από την ουσία, τόσο κατά θέση όσο και κατ' αφαίρεση, έπειτα προσθέτει σχετικά με αυτά λέγοντας: «το καθένα από αυτά δεν λέγεται ουσία, αλλά θεωρείται γύρω από την ουσία, έχοντας την αναφορά τους, ως από δύο και περισσότερα, προς το ένα, κατά το επιμεριζόμενο, όπως μάθαμε, τα οποία λέγονται και άθροισμα και πλήρωμα της θεότητας κατά την Γραφή, και τα οποία θεωρούνται και θεολογούνται εξίσου σε καθεμία από τις τρεις άγιες υποστάσεις· διότι όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου και έχω δοξαστεί σε αυτά».

Διότι γι' αυτόν τον λόγο και το καθένα από αυτά θεολογείται και υμνείται, επειδή προέρχεται από το πλήρωμα της θεότητας, και γι' αυτό είναι άκτιστο, επειδή δεν διαχωρίζεται από αυτήν· διότι έξω από τη μία άκτιστη θεότητα δεν υπάρχει τίποτα άκτιστο. «Διότι όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου, και έχω δοξαστεί σε αυτά», λέει ο Κύριος. Ο δε μέγας Αθανάσιος λέει: «Ο Σωτήρας δεν είπε 'όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου' αναφερόμενος σε κτιστά πράγματα». Επίσης, ο Γρηγόριος, που φέρει την επωνυμία του Θεολόγου, αναφέρει: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας ανήκουν στον Υιό, εκτός από την αγεννησία· και όλα όσα έχει ο Υιός ανήκουν στο Πνεύμα, εκτός από τη γέννηση».

Επειδή, λοιπόν, το θείο διακρίνεται και κατά τις υποστάσεις και κατά τις ενέργειες, παρατηρείται ετερότητα σε κάθε διάκριση, με την καθεμία να σχετίζεται εναλλάξ με την άλλη· διότι τα ιδιαίτερα ονόματα των θείων υποστάσεων είναι κοινά στις ενέργειες, ενώ τα κοινά στις υποστάσεις είναι ιδιαίτερα ονόματα των θείων ενεργειών. Για παράδειγμα, η ζωή είναι κοινό όνομα του Πατρός, του Υιού και του Πνεύματος, αλλά η πρόγνωση δεν ονομάζεται ζωή, ούτε η απλότητα, ούτε η ατρεψία, ούτε κάτι άλλο από τα παρόμοια. Έτσι, λοιπόν, και καθένα από αυτά που απαριθμήθηκαν, είναι μεν κοινό όνομα του Πατρός, του Υιού και του Πνεύματος, αντιστοιχεί όμως σε μία ενέργεια και όχι σε όλες, διότι το καθένα είναι δηλωτικό μίας σημασίας. Αντιθέτως, το «Πατήρ» είναι ιδιαίτερο όνομα μίας υπόστασης, αλλά τις συμπεριλαμβάνει όλες εκείνες· διότι δεν περιλαμβάνει μόνο την όντως ζωή, αλλά και την ατρεψία, και το έλεος, και τη θεία απλότητα, και καθετί παρόμοιο με αυτά. Το ίδιο ισχύει και για το «Υιός», το ίδιο και για το «Άγιο Πνεύμα»· διότι «όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου», είπε ο θεαρχικός Λόγος προς τον ίδιο Του τον Πατέρα.

Στην πραγματικότητα όμως, και αυτά ανήκουν σε εκείνον και εκείνα σε τούτον· διότι λέει: «Τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου». Και δεν είπε: «Απομακρύνεστε από το Ευαγγέλιο», αλλά, «Από τον Θεό που σας κάλεσε». Διότι διατύπωσε αυτό που ήταν πιο φοβερό και ικανό να τους συγκλονίσει. Επειδή αυτοί που ήθελαν να τους εξαπατήσουν, δεν το έκαναν αυτό απότομα, αλλά, απομακρύνοντάς τους σιγά σιγά από την ουσία των πραγμάτων, δεν τους απομάκρυναν από τα ονόματα. Διότι τέτοια είναι η πλάνη του διαβόλου, να μην προβάλλει γυμνές τις παγίδες του. Αν βέβαια έλεγαν: «Αποστατήστε από τον Χριστό», θα φυλάγονταν από αυτούς θεωρώντας τους πλάνους και διαφθορείς· τώρα όμως, αφήνοντάς τους προς το παρόν στην πίστη και δίνοντας στην πλάνη το όνομα του Ευαγγελίου, υπέσκαπταν την οικοδομή με μεγάλη άνεση, καθώς τα όσα έλεγαν λειτουργούσαν σαν παραπετάσματα, κρύβοντας τους τοιχωρύχους πίσω από αυτά τα ονόματα.

Εάν όμως λέει, «Εκ δυνάμεως Θεού», [δεν το λέει επειδή ο Ίδιος αδυνατεί να ζωογονήσει τη σάρκα, αλλά διότι του είναι το ίδιο να το λέει και για τον Πατέρα και για τον Υιό. Διότι, όταν είπε, «Εκ δυνάμεως Θεού»,] εννοούσε από τη δική Του δύναμη. Διότι το ότι και ο Ίδιος την ανέστησε και τη διακρατεί, άκουσέ τον να το λέει: «Γκρεμίστε τον ναό αυτόν, και εγώ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Εάν δε αυτό που είναι δικό Του, λέει ότι ανήκει στον Πατέρα, μην ταραχθείς· διότι «Όλα όσα είναι του Πατέρα μου είναι και δικά μου», λέει· και πάλι, «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου». Όπως ακριβώς, λοιπόν, Εκείνος που σταυρώθηκε δεν υπέστη καμία βλάβη, λέει, έτσι και εμείς, αν και διωκόμαστε και πολεμούμαστε· γι' αυτό και προσθέτει: «Διότι και εμείς ασθενούμε εν αυτώ, αλλά θα ζήσουμε εν αυτώ εκ δυνάμεως Θεού». Τι σημαίνει, «Ασθενούμε εν αυτώ»; Διωκόμαστε, καταδιωκόμαστε, υποφέρουμε τα έσχατα. Αλλά τι σημαίνει το «Εν αυτώ»; Εξαιτίας του κηρύγματος, λέει, και της πίστεως σε Αυτόν. Αν, λοιπόν, υπομένουμε τα λυπηρά και τα βαριά για χάρη Του, είναι προφανές ότι θα απολαύσουμε και τα χαρμόσυνα· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Αλλά σωζόμαστε εν αυτώ εκ δυνάμεως Θεού». Τον εαυτό σας να εξετάζετε εάν βρίσκεστε στην πίστη, τον εαυτό σας να δοκιμάζετε. Ή μήπως δεν αναγνωρίζετε για τον εαυτό σας ότι ο Χριστός είναι μέσα σας, εκτός πια και αν είστε αδόκιμοι; Ελπίζω, όμως, ότι θα κατανοήσετε πως εμείς δεν είμαστε αδόκιμοι.

«Στο Ευαγγέλιο του Υιού του». Ενώ προηγουμένως είπε ότι το Ευαγγέλιο είναι του Πατρός, εδώ λέει ότι είναι του Υιού· τόσο δεν υπάρχει διαφορά στο να λέγεται και του Πατρός και του Υιού. Διότι διδάχθηκε από εκείνη τη μακάρια φωνή ότι τα του Πατρός είναι του Υιού, και τα του Υιού του Πατρός· διότι λέει: «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου».

Και από πού το έμαθαν; Από τα δικά μου λόγια· διότι έτσι δίδασκα. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ότι «από εσένα προήλθα»· διότι αυτό προσπάθησε να αποδείξει καθ' όλο το Ευαγγέλιο. Εγώ για αυτούς παρακαλώ. Τι λες; Διδάσκεις τον Πατέρα σαν να έχει άγνοια; Συνομιλείς μαζί του σαν να απευθύνεσαι σε άνθρωπο που δεν γνωρίζει; Τι εξυπηρετεί λοιπόν αυτός ο διαχωρισμός; Βλέπεις ότι η προσευχή δεν γίνεται για κανέναν άλλο λόγο, παρά για να μάθουν την αγάπη που τρέφει γι' αυτούς; Διότι εκείνος που όχι μόνο προσφέρει τα δικά του, αλλά παρακαλεί και άλλον γι' αυτόν τον σκοπό, αποδεικνύει μεγαλύτερη αγάπη. Τι σημαίνει λοιπόν το «Για αυτούς παρακαλώ»; Όχι για όλον τον κόσμο, λέει, αλλά για εκείνους που μου έδωσες. Συνεχώς επαναλαμβάνει το «Έδωσες», για να μάθουν ότι αυτό είναι το θέλημα του Πατέρα. Έπειτα, επειδή συνεχώς έλεγε: «Δικοί σου είναι, και εσύ μου τους έδωσες», αναιρώντας την πονηρή υποψία, για να μη νομίσει κανείς ότι η εξουσία του είναι πρόσφατη και ότι μόλις τώρα τους έλαβε, τι λέει; Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου, και έχω δοξαστεί μέσω αυτών.

Είδες την ισοτιμία; Διότι, για να μη νομίσεις, ακούγοντας το «Μου έδωσες», ότι αυτοί αποξενώνονται από την εξουσία του Πατέρα, ή, πριν από αυτό, από την εξουσία του Υιού, τα αναίρεσε και τα δύο, λέγοντας όσα είπε· σαν να έλεγε: Ούτε, ακούγοντας ότι «σε εμένα τους έδωσες», να νομίσεις ότι αυτοί είναι ξένοι προς τον Πατέρα (διότι τα δικά μου είναι δικά του)· ούτε, ακούγοντας ότι «δικοί σου ήταν», να νομίσεις ότι είναι ξένοι σε εμένα· διότι τα δικά του είναι δικά μου. Επομένως το «έδωσες» έχει ειπωθεί μόνο για λόγους συγκατάβασης. Διότι όσα έχει ο Πατέρας, ανήκουν στον Υιό· και όσα έχει ο Υιός, στον Πατέρα. Αυτό δε δεν μπορεί να λεχθεί ούτε στην περίπτωση ανθρώπινου υιού, παρά μόνο επειδή ο πατέρας είναι ανώτερος. Διότι το ότι τα πράγματα του κατώτερου ανήκουν στον ανώτερο, είναι σε όλους προφανές· το αντίστροφο όμως όχι. Εδώ όμως γίνεται αντιστροφή, και η αντιστροφή αυτή φανερώνει την ισότητα. Αυτό δηλώνοντας και αλλού έλεγε: «Όλα τα του Πατέρα μου είναι δικά μου», συζητώντας περί της γνώσεως· ενώ το «Μου έδωσες» και όσα παρόμοια, τα λέει για να δείξει ότι δεν ήρθε ως ξένος για να τους προσελκύσει, αλλά παρέλαβε τους δικούς του. Έπειτα παραθέτει και την αιτία και την απόδειξη, λέγοντας: «Και έχω δοξαστεί σε αυτούς»· δηλαδή, είτε επειδή έχω εξουσία σε αυτούς, είτε επειδή θα με δοξάσουν, πιστεύοντας σε εσένα και σε εμένα, και θα μας δοξάσουν το ίδιο. Εάν όμως δεν έχει δοξαστεί το ίδιο σε αυτούς, τότε δεν είναι πλέον δικά του τα όσα ανήκουν σε εκείνον.

Αλλά ο Υιός δεν είναι έτσι. Διότι εκείνοι μεν διακήρυτταν τα λόγια του Δεσπότη, ενώ αυτός τα λόγια του Πατέρα. Όταν δε λέω τα του Πατέρα, εννοώ τα δικά του· διότι λέει, «τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου». Και εκείνοι μεν νομοθετούσαν στους συνδούλους τους, ενώ αυτός νομοθετούσε στους δικούς του δούλους. Ας ρωτήσουμε, λοιπόν, αυτούς που απορρίπτουν τον Νόμο: Το να μην οργίζεται κανείς είναι αντίθετο προς το να μη φονεύει, ή μήπως αυτό αποτελεί μάλλον τελείωση και θεμελίωση εκείνου; Είναι ολοφάνερο ότι αυτό αποτελεί πλήρωση εκείνου, και γι' αυτόν τον λόγο είναι ανώτερο.

Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία. Επειδή, δηλαδή, ανέφερε παραπάνω τα κατορθώματα, τις νίκες, τα τρόπαια, τη σωτηρία της οικουμένης, ότι τη γέμισε με αλήθεια, με πραότητα, με δικαιοσύνη, δείχνοντας ότι καθόλου δεν είναι παράλογο να συμβούν αυτά, κάνει λόγο στη συνέχεια για το αξίωμα εκείνου που τα κατόρθωσε: ότι είναι Θεός, ότι είναι βασιλιάς, ότι είναι ατελεύτητος, ότι είναι αδέκαστος δικαστής, ότι είναι εραστής των δικαίων, ότι είναι μισοπόνηρος. Επειδή είναι τέτοιος, λέει, γι' αυτό και έχουν κατορθωθεί από αυτόν τέτοια έργα. Κανείς, λοιπόν, ας μην απιστεί, προσθέτει. Διότι αυτός που κατόρθωσε τόσα πολλά, έχοντας και τη δύναμη και τη θέληση τα κατόρθωσε. Αφού λοιπόν ανέφερε τα υψηλά γνωρίσματα της θεότητάς του, κατεβάζει και πάλι τον λόγο στη σάρκα και λέει: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου». Κάποιος άλλος λέει: «Γι' αυτό σε άλειψε». Με σκοπό να κατορθώσεις τα προειρημένα, λέει, να εξαλείψεις την ανομία, να φυτέψεις τη δικαιοσύνη, να κάνεις όσα ακριβώς έκανες. Εσύ όμως μην ταραχτείς ακούγοντας ότι αυτά λογίζονται στον Πατέρα. Διότι δεν τα λέει αυτά για να του στερήσει τα κατορθώματα, αλλά αναθέτοντας τα έργα του Υιού στον Πατέρα, όπως ακριβώς λέει ότι και τα έργα του Πατέρα είναι δικά του: «Διότι όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου». Επειδή και για την ανάσταση, ο μεν Παύλος ομιλώντας λέει ότι «Ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς», ενώ ο Ιωάννης λέει: «Γκρεμίστε τον ναό αυτόν, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Τι είναι όμως το «έλαιον αγαλλιάσεως»;

Βλέπεις ότι δεν πρέπει να προσέχουμε απλώς στις λέξεις, αλλά να αναγόμαστε στα νοήματα; Εσύ, λοιπόν, ακούγοντας τον Προφήτη να λέει ότι ο Πατέρας θέτει τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του, μην ταραχτείς καθόλου στο σημείο αυτό. Διότι δεν ειπώθηκαν αυτά επειδή ο Υιός στερείται δυνάμεως. Εξάλλου, ο Παύλος λέει ότι ο ίδιος θέτει τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του: «Διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει, μέχρις ότου θέσει τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του». Και πάλι του αποδίδει τα πάντα λέγοντας: «Όταν παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα, όταν καταργήσει κάθε εξουσία και δύναμη». Δηλαδή, όταν εδραιώσει τη βασιλεία, θα καταπαύσει κάθε εξουσία. Διότι αυτό σημαίνει το «θα καταργήσει». Λέγοντας δε ότι τα πάντα είναι δικά του, δεν αποχωρίζει από αυτόν τον Πατέρα, όπως ακριβώς ούτε τον Υιό διαχωρίζει από τον Πατέρα. Διότι τα του ενός ανήκουν στον άλλο, και τα του άλλου στον ένα. Γι' αυτό και λέει: «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου». Όταν, λοιπόν, ακούσεις ότι ο Πατέρας τα υπέταξε, μην νομίσεις ότι ο Υιός είναι αμέτοχος αυτού του κατορθώματος· κι αν πάλι μάθεις ότι ο Υιός τα υπέταξε, μη λες ότι ο Πατέρας είναι ξένος προς αυτά.

Έχει από τη θεία και πατρική φύση το άκτιστο, το άχρονο, το άναρχο· διότι δεν άρχισε να υπάρχει ενώ προηγουμένως δεν υπήρχε, αλλά πάντοτε υπήρχε γεννητώς ως Θεός· το θελητικό, το ενεργητικό, το παντοδύναμο, το απειροδύναμο, το δημιουργικό, το παντουργικό, το άπειρο, το απερίγραπτο, το ακατάληπτο, το ανεξερεύνητο, το αθάνατο, το παντοκρατορικό, το συνεκτικό, το αγαθό, το σοφό, το δίκαιο, το σωστικό, το απλό κατά τη φύση και ασύνθετο, το άτρεπτο, το αναλλοίωτο, το παντεποπτικό, το προγνωστικό των μελλόντων, το περιεκτικό των πάντων δηλαδή το περιληπτικό, το αμέτοχο, αλλά μεθεκτό ως προς την ενέργεια και όχι ως προς τη φύση· το αυτεξούσιο και παντεξούσιο, το ευεργετικό, το μεταδοτικό, το φωτιστικό, το αόρατο, το αναφές, το υπέρθεο, το υπερούσιο, και για να το πούμε απλά, όλα όσα έχει ο Πατέρας, ανήκουν στον Υιό εκτός από την αγεννησία. Και αληθινός μάρτυρας αυτού είναι ο ίδιος ο Κύριος και Θεός μας που είπε: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, είναι δικά μου». Και προς τον ίδιο τον Πατέρα λέει: «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου και τα δικά σου είναι δικά μου». Ίδιον δε της υποστάσεώς του είναι το να είναι Υιός γεννητός από τον Πατέρα, και όχι Πατέρας αγέννητος ούτε γεννήτορας. Διότι έχει γεννηθεί από τον Πατέρα απαθώς, ασυνδυάστως, δηλαδή χωρίς μίξη, όπως το φως από τη φωτιά, ή μάλλον όπως το τέλειο φως από το τέλειο φως. Από τον Πατέρα, λοιπόν, έχει την ύπαρξη και όλα όσα έχει.

Όπως, για παράδειγμα, αυτό που λέει στο όγδοο κεφάλαιο της προς Ρωμαίους επιστολής ο θειότατος Παύλος, το «αν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν»· και αυτό που αναφέρει στο ίδιο κεφάλαιο προς τους ίδιους, «εκείνους που προγνώρισε ο Θεός, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του»· και αυτό που γράφει στο τέταρτο κεφάλαιο της προς Γαλάτας, το «επειδή δε είστε Υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: αββά, ο Πατήρ»· και αυτό στη δεύτερη προς Θεσσαλονικείς, το «τον οποίο ο Κύριος Ιησούς θα εξολοθρεύσει με το Πνεύμα του στόματός του»· το «δύναμη εξερχόταν από αυτόν και θεράπευε τους πάντες», όπως αναφέρει ο Λουκάς στο έκτο κεφάλαιο του Ευαγγελίου του· το «αν όμως εγώ με το δάχτυλο του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού», που λέει ο Κύριος στο ενδέκατο κεφάλαιο του ιδίου Ευαγγελίου· το «όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου»· το «όλα όσα έχει ο Πατήρ είναι δικά μου»· το «εγώ και ο Πατήρ είμαστε ένα»· το «εγώ βρίσκομαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατήρ μέσα σε εμένα»· το «εμφύσησε και είπε στους μαθητές, λάβετε Πνεύμα Άγιον»· το «εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει»· και το «τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα», τα οποία περιέχονται στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο. Διότι όλα αυτά αποβλέπουν σε έναν σκοπό: να καταδείξουν τη συμφυΐα του Παρακλήτου με τον Υιό, και το ίσο και ταυτόσημο της ουσίας και της ενέργειας που έχει με τον Θεό· και αυτό είναι προφανές από τα παραπάνω χωρία.

Όσο για το «όλα τα δικά μου είναι δικά σου και τα δικά σου δικά μου» και «όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου», οι θείοι διδάσκαλοι, ερμηνεύοντάς τα, λένε ότι ο Υιός έχει εκείνα που αρμόζουν στον Θεό ως Θεό, όχι όμως ώστε να προβάλλει και αυτός το Πνεύμα ως προβολέας· διότι ο πολύαθλος Αθανάσιος, για να παραλείψω τους άλλους, αναπτύσσει ρητώς για αυτό το θέμα: «δεν είπε ο Σωτήρας εξαιτίας κτιστών πραγμάτων ότι όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου, αλλά όσα ανήκουν στη θεότητα του Πατέρα, ο Κύριος τα ονόμασε δικά του· έχει δε ο Πατέρας το κτίζειν, το δημιουργείν, το να είναι παντοκράτορας, το άτρεπτο, και τα παρόμοια».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, και εκείνοι που πρωτύτερα ήταν εκτεθειμένοι σε αυτόν ως έτοιμη λεία και ευχάριστη τροφή, έλαβαν εξουσία από Εκείνον που νίκησε τον κόσμο και κατέλυσε την υπερήφανη και εχθρική δυναστεία του Πονηρού, να πατούν επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του Εχθρού. Αλλά και θα σύρουν με αγκίστρι τον δράκοντα, θα περάσουν χαλινάρι γύρω από τη μύτη του, θα δέσουν κρίκο στο ρουθούνι του και με χαλκά θα τρυπήσουν το χείλος του. Έστω κι αν εκείνοι που έχουν πιαστεί στις παγίδες της πλάνης προσφέρουν ανόητα τον σεβασμό τους, όπως οι ίδιοι ισχυρίζονται, σε αυτόν που είναι δεσμώτης, τρυπημένος και μαστιγωμένος. Πράγματι, οι ταλαίπωροι δεν είχαν τη φρόνηση να δουν ούτε να κατανοήσουν. Γι' αυτόν τον λόγο αλαζονεύονται εις βάρος της αλήθειας και τολμούν πράγματα που ούτε βάρβαροι ούτε ειδωλολάτρες θα τολμούσαν να κάνουν. Τι θα πουν, άραγε, ακούγοντας αυτά που στα Ευαγγέλια ο δικός μας βασιλιάς και ποιμένας διακηρύσσει ρητά: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι μου»; Και ότι ο Πατέρας τού έδωσε εξουσία πάνω σε κάθε σάρκα, και πως όλα όσα έχει ο Πατέρας, τα έχει και ο Υιός; «Διότι όλα τα δικά μου», λέει, «είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου, και έχω δοξαστεί μέσω αυτών». Διότι έχουμε πιστέψει ότι ο Μονογενής μετέχει σε όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα. Πώς λοιπόν έχει δοξαστεί, εάν έχει νικηθεί και ηττηθεί; Και πώς έχει στερηθεί την εξουσία Εκείνος που λαμπρύνεται με τα πατρικά αξιώματα και συμμετέχει στην εξουσία Του που υφίσταται πάνω στα πάντα;

76. Επειδή είναι πολλά τα άτοπα που προκύπτουν από αυτά (διότι η ασέβεια είναι τεράστια και υπερβολική), αφού πούμε λίγα, θα παραλείψουμε τα περισσότερα. Διότι, αν αγνοεί πώς να σώζει, πολύ λιγότερο θα γνώριζε πώς να δημιουργεί από το μηδέν. Αν όμως δεν δημιουργούσε, δεν θα ήταν ούτε αγαθός. Διότι αν δεν έσωζε, δεν θα είχε ανάγκη ούτε να δημιουργήσει. Επειδή σε τι θα ωφεληθεί αυτό που δημιουργείται, αν δεν σώζεται; Και αν δεν είναι αγαθός, δεν είναι ούτε Θεός, ούτε θα γνώριζε κάτι από τα άλλα. Διότι το να δημιουργεί είναι γνώρισμα του αγαθού. Πώς όμως, αν αγνοεί το να σώζει, θα διαφύγει το πάθος της άγνοιας; Και σε τι θα διαφέρει από τα κτίσματα, αν αγνοεί κάτι; Διότι όχι μόνο δεν είναι Θεός, αλλά θα φανεί και κατώτερος από τα κτίσματα, εφόσον οι προφήτες και όσοι άνδρες επικαλέστηκαν τον Θεό φωτίστηκαν άνωθεν για πολλά από τα παρόντα και τα μέλλοντα. Και αν δεν τα γνωρίζει αυτά, οπωσδήποτε θα είναι κατώτερός τους. Και αν ο Υιός και Θεός λέγει προς τον Θεό και Πατέρα «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου, και έχω δοξαστεί δι' αυτών», αν όμως αγνοεί κάτι από όλα, κατ' ανάγκην και ο Πατέρας το έχει αγνοήσει, πράγμα που είναι πιο άτοπο και πιο ασεβές από όλα τα άλλα. Έπειτα, στερείται εκ φύσεως τη γνώση, ή μήπως υπέστη τη στέρηση από κάποιον άλλον;

Διότι τι λέει; «Ούτε ο Υιός θα γνώριζε, εάν δεν γνώριζε ο Πατέρας»· δηλαδή, από εκεί πηγάζει η γνώση στον Υιό, από όπου προέρχεται σε Αυτόν και η αιτία της γεννήσεώς Του. Διότι δεν είναι άναρχος και αναίτιος, όπως ο Πατέρας, αλλά αναφέρεται σε αρχή και συμφυές αίτιο, σε Αυτόν που Τον γέννησε. «Ούτε ο Υιός θα γνώριζε, εάν δεν γνώριζε ο Πατέρας.» Τι είναι πιο λαμπρό και πιο βαρυσήμαντο από αυτή τη μαρτυρία; Το γνωρίζει ο Πατέρας; Το γνωρίζει και ο Υιός. Εάν κάτι διαφεύγει από τον Υιό, αντλεί την αιτία από τον Πατέρα· αλλά τίποτε δεν διαφεύγει από τη γνώση του Πατέρα, άρα ούτε από του Υιού. Κοινή είναι η φύση, κοινή η θεότητα, κοινή η ουσία, και η κοινωνία αυτών καθιστά και τα άλλα θεοπρεπή αξιώματα κοινά και αδιαίρετα. Όποιους θέλει ζωοποιεί ο Πατέρας, και όποιους θέλει πάλι ο Υιός ζωοποιεί. Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω του Υιού, και κανείς δεν έρχεται προς τον Υιό, παρά μόνο μέσω του Πατέρα. Γνωρίζει ο Πατέρας τον Υιό, αλλά όπως ακριβώς Τον γνωρίζει, έτσι και ο Υιός γνωρίζει τον Πατέρα. Όσα έχει ο Πατέρας, εκτός από την αγεννησία, τα έχει όλα ο Υιός, αλλά και όσα έχει ο Υιός, εκτός από τη γέννηση, τα έχει όλα ο Πατέρας· διότι λέει «τα δικά μου είναι δικά σου και τα δικά σου είναι δικά μου».

4. Από εκεί ανέβηκε στα Ιεροσόλυμα, και γνωρίζουμε ποια ήταν τα λόγια του Συμεών, ο οποίος τον υποδέχθηκε στην αγκαλιά του: ότι είναι το σωτήριο του Θεού, προετοιμασμένο ενώπιον όλων των λαών, και φως για την αποκάλυψη των εθνών. Και με όποιον άλλο παρόμοιο τρόπο και αν αποκληθεί, αυτά θεολογούνται ισότιμα με τον Πατέρα· επειδή και ο Πατέρας στις Γραφές ονομάζεται και Σωτήρας και φως. Εκείνα δε που υφίστανται με την ίδια ονομασία, είναι δηλωτικά και της ίδιας φύσεως. Γι' αυτό άλλωστε και ο Υιός λέει προς τον Πατέρα: «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου»· η αντιστροφή αυτή, προφανώς, ομολογείται ως προς τον λόγο της ουσίας και όχι ως προς τον όρο των υποστάσεων· διότι αυτό αποτελεί το φρόνημα της σύγχυσης του Σαβελλίου, το οποίο έχουμε απορρίψει. Από εκεί κατεβαίνει στην Αίγυπτο, βασταζόμενος στα χέρια· αλλά άκουσε τι λέει ο Ησαΐας: «Ιδού, κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έρθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν όλα τα χειροποίητα της Αιγύπτου από το πρόσωπό του», από το οποίο τι θα μπορούσε να γίνει σαφέστερο για το ότι αυτός που έφτασε εκεί είναι Θεός εν σαρκί;

Σύμφωνα λοιπόν με τη φυσική ακολουθία, για παράδειγμα, ο ευαγγελιστής Ιωάννης το υποδεικνύει λέγοντας: «Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας». Αν λοιπόν ο Λόγος έγινε σάρκα, είναι φανερό ότι ως Λόγος είναι απερίγραπτος, ενώ ως σάρκα είναι περιγραπτός. Και, αν κατοίκησε ανάμεσά μας (επειδή άλλο είναι αυτός που κατοικεί μέσα στη σκηνή και άλλο η ίδια η σκηνή), ως προς το ένα θα μπορούσε να περιγραφεί, ενώ ως προς το άλλο είναι ανώτερος από κάθε περιγραφή. Διότι, με ποια σημάδια θα αναγνωριστεί ότι έγινε άνθρωπος, εάν δεν κατέχει εκ φύσεως το ιδίωμα της απεικόνισης, το οποίο είναι το πρώτο γνώρισμα σε έναν μορφοποιημένο άνθρωπο, και με την αναίρεση του οποίου εκμηδενίζεται ο άνθρωπος; Αλλά βέβαια είναι αληθινά άνθρωπος, επομένως και ως άνθρωπος είναι περιγραπτός αυτός που ως Θεός είναι απερίγραπτος. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ονομάστηκε μεσίτης Θεού και ανθρώπων, επειδή συνδέει στον εαυτό του και τα δύο άκρα, υπάρχοντας και ως τα δύο, και κατέχοντας ανελλιπώς σε μία υπόσταση τα ιδιώματα και των δύο φύσεων από τις οποίες συντέθηκε. Από τον Πατέρα κατέχει, μαζί με όλα τα άλλα, και το απερίγραπτο, εφόσον έχει πει: «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου και τα δικά σου δικά μου», και από τη μητέρα του, μαζί με όλα τα άλλα, και το περιγραπτό, εφόσον είναι γραμμένο: «Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει τη φύση των αγγέλων, αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ. Γι' αυτό όφειλε σε όλα να γίνει όμοιος με τους αδελφούς του».

Διότι πάντοτε τους δίδασκε ότι: «Όλα όσα έχω, ανήκουν στον Πατέρα». Και όχι μόνο αυτό, αλλά ότι και «από εσένα προήλθα», και ότι «εσύ με απέστειλες». Επειδή μέσα από ολόκληρο το Ευαγγέλιο, αυτό ήθελε να καταδείξει, ότι δηλαδή δεν είναι αντίθεος, αλλά ότι εκπληρώνει το Πατρικό θέλημα. «Εγώ για αυτούς παρακαλώ, δεν παρακαλώ για τον κόσμο, αλλά για αυτούς που μου έχεις δώσει, επειδή σε εσένα ανήκουν· και όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου, και έχω δοξαστεί μέσω αυτών». Δείχνοντας, λοιπόν, ότι για κανέναν άλλο λόγο δεν λέει αυτά προς τον Πατέρα παρά μόνο για αυτούς, ώστε να μάθουν ότι τους αγαπά και προνοεί για αυτούς, λέει: «Εγώ για αυτούς παρακαλώ» και ζητώ, «όχι για τον κόσμο». Διότι αποδεικνύω με κάθε τρόπο μέσα από αυτό, ότι τους αγαπώ. Επειδή όχι μόνο προσφέρω τα δικά μου, αλλά και εσένα παρακαλώ να τους φυλάξεις. Επομένως, δεν σε παρακαλώ για τους κοινούς ανθρώπους, ούτε για εκείνους που έχουν κοσμικό φρόνημα, «αλλά για αυτούς που μου έχεις δώσει· διότι δικοί σου είναι». Αλλά για να μην νομίσεις, ακούγοντάς τον να λέει συνεχώς ότι «Μου τους έχεις δώσει», πως του δόθηκε πρόσφατα αυτή η αρχή και η εξουσία, και ότι όταν τους είχε ο Πατέρας, δεν τους είχε αυτός, ή πάλι τώρα, που τους έχει αυτός, ότι ο Πατέρας στερήθηκε την εξουσία τους· για αυτόν τον λόγο λέει: «Και όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου». Διότι δεν έλαβα τώρα την εξουσία, αλλά όταν ανήκαν σε εσένα, ανήκαν και σε εμένα· «Επειδή όλα τα δικά σου, είναι δικά μου».

Και όταν εγώ τους έχω, τους έχεις και εσύ, και δεν τους στερήθηκες. «Διότι όλα τα δικά μου είναι δικά σου». —«Και έχω δοξαστεί σε αυτούς»· δηλαδή: Έχοντας εξουσία πάνω τους ως Δεσπότης, «δοξάζομαι σε αυτούς»· όπως ακριβώς και ο γιος του βασιλιά, έχοντας την ίδια τιμή με τον πατέρα του και τη βασιλεία, δοξάζεται με το να κατέχει τόσα όσα και ο πατέρας. Εάν λοιπόν ο Υιός ήταν κατώτερος από τον Πατέρα, πώς θα τολμούσε να πει ότι «Όλα τα δικά σου είναι δικά μου»; Διότι ο κύριος κατέχει όλα τα υπάρχοντα του δούλου, ο δούλος όμως δεν κατέχει όλα τα υπάρχοντα του κυρίου. Εδώ όμως τα πράγματα αντιστρέφονται, και όσα ανήκουν στον Πατέρα ανήκουν στον Υιό, όπως ακριβώς και όσα ανήκουν στον Υιό ανήκουν στον Πατέρα. Δοξάζεται λοιπόν ο Υιός μέσα από τα του Πατρός. Διότι έχει τόση εξουσία επί πάντων, όση ακριβώς έχει και ο Πατήρ. «Και δεν είμαι πλέον στον κόσμο· αυτοί όμως είναι στον κόσμο, και εγώ έρχομαι προς εσένα. Πάτερ άγιε, διαφύλαξέ τους στο όνομά σου αυτούς που μου έδωσες, ώστε να είναι ένα όπως κι εμείς. Όταν ήμουν μαζί τους στον κόσμο, εγώ τους διαφύλαττα στο όνομά σου». Για ποιο λόγο λέει συνεχώς αυτό, το «Δεν είμαι πλέον στον κόσμο» και «Όταν ήμουν μαζί τους στον κόσμο»; Διότι φαίνονται άτοπα, εάν κάποιος τα εκλάβει χωρίς προσεκτική εξέταση. Επειδή αλλού τους υποσχέθηκε ότι «Θα είμαι μαζί σας» και ότι «Θα με δείτε»· τώρα όμως φαίνεται να λέει άλλα. Η αλήθεια, λοιπόν, είναι ότι τα λέει αυτά προσαρμοζόμενος στη δική τους ικανότητα κατανόησης.