Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 17:5

Το Άγιο Πνεύμα, πρώτα απ' όλα, μεταξύ εκείνων που είναι κατά φύση άγια, είναι εκείνο ακριβώς που είναι ο Πατέρας, ο οποίος είναι κατά φύση άγιος, όπως και ο Μονογενής. Έτσι είναι και το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι, ως προς το ζωοποιό, το άφθαρτο, το αναλλοίωτο και το αΐδιο, είναι δίκαιο, σοφό, ευθές, ηγεμονικό, αγαθό, δυνατό, χορηγός όλων των αγαθών και πρωτίστως αυτής της ίδιας της ζωής. Βρίσκεται παντού και είναι παρόν στον καθένα, γεμίζει τη γη και παραμένει στους ουρανούς, εκχέεται στις υπερκόσμιες δυνάμεις, τα γεμίζει όλα ανάλογα με την αξία του καθενός και παραμένει το ίδιο πλήρες, βρίσκεται μαζί με όλους τους άξιους και δεν χωρίζεται από την Αγία Τριάδα. Πάντοτε ερευνά τα βάθη του Θεού, πάντοτε λαμβάνει από τον Υιό, αποστέλλεται, δεν χωρίζεται, δοξάζεται και έχει δόξα· διότι αυτό που δίνει δόξα σε άλλον, είναι φανερό ότι περιβάλλεται από υπερβάλλουσα δόξα. Πώς άλλωστε θα μπορούσε να δοξάσει εκείνο που στερείται δόξας; Εάν κάτι δεν είναι φως, πώς θα επιδείξει τη χάρη του φωτός; Έτσι, δεν θα μπορούσε να επιδείξει δοξαστική δύναμη εκείνο που δεν είναι το ίδιο δόξα, τιμή, μεγαλωσύνη και μεγαλοπρέπεια. Το Πνεύμα, λοιπόν, δοξάζει τον Πατέρα και τον Υιό. Αλλά είναι αψευδής Αυτός που είπε: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». «Εγώ σε δόξασα», λέει προς τον Πατέρα ο Κύριος· και πάλι: «Δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου από την αρχή, προτού να υπάρξει ο κόσμος». Και αποκρίνεται η θεία φωνή: «Και σε δόξασα, και πάλι θα σε δοξάσω».

«Αυτό το φως έχει τα νικητήρια εναντίον κάθε φύσεως· αυτή είναι η ζωή που νίκησε τον κόσμο»· διότι «φανερώνεται δόξα άχρονη και αδιάκοπη και αιωνίως διαμένουσα», «η οποία είναι επέκεινα των πάντων». Και ο θεσπέσιος πρόεδρος Ανδρέας Κρήτης λέγει: «Επάνω στο όρος ο Κύριος άστραψε υπερβολικά, καθώς θεωρούνταν αληθινά από τους μαθητές που τελειώνονταν και μυούνταν στα υψηλότερα»· διότι, «αφού βρέθηκαν έξω από τη σάρκα και τον κόσμο, όσο ήταν δυνατόν, διδάχθηκαν εκεί, από όσα δοκίμασαν, τα της μελλούσης καταστάσεως»· και ακόμη, ότι «το φως αυτό, στο οποίο όλη η νοητή διακόσμηση των υπερκοσμίων δυνάμεων εστιάζεται αΰλως, τίθεται ως αψευδέστατο τεκμήριο της φιλανθρωπίας του Λόγου προς εμάς». Και ο Γρηγόριος, ο επώνυμος της Θεολογίας, λέγει: «Επάνω στο όρος αστράπτει και γίνεται φωτοειδέστερος από τον ήλιο, μυσταγωγώντας το μέλλον· και θα έλθει, όπως λέγει ο λόγος μου, τέτοιος όπως φάνηκε στους μαθητές στο όρος, ή όπως προδηλώθηκε τότε, καθώς η θεότητα υπερνικούσε το σαρκίο». Και ο θείος Μάξιμος διδάσκει ότι «σε όσους μπορούν να ακολουθήσουν τον Χριστό, όταν αυτός ανεβαίνει στο υψηλό όρος της μεταμορφώσεώς του, εμφανίζεται με μορφή Θεού, στην οποία υπήρχε πριν υπάρξει ο κόσμος». Και ο μέγας Αθανάσιος αποφαίνεται ρητώς ότι «οι άγιοι δεν βλέπουν την ουσία του Θεού, αλλά τη δόξα»· και ότι, «αφού ο Κύριος ανέβηκε στον ουρανό, θα έλθει πάλι με φυσική δόξα και όχι κατά χάριν, όπως και στο όρος την έδειξε εν μέρει· διότι δεν έχει ο Κύριος αυτή τη δόξα κατά χάριν». Και ο μέγας θεοφάντωρ Διονύσιος λέγει ότι «έτσι θα περιλάμπονται όλοι όσοι φθάνουν στη χριστοειδή και μακαριότατη λήξη, όπως στη θειοτάτη μεταμόρφωση περιλάμφθηκαν οι μαθητές του Κυρίου». Και ο ίδιος ο μέγας Βασίλειος λέγει ότι «βραβείο της αρετής είναι να γίνει κανείς θεός και να καταυγασθεί από το καθαρότατο φως· διότι έτσι οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο». Και ο χρυσορρήμων Πατέρας λέγει: «Δεν μεταμορφώθηκε απλώς ο Χριστός, αλλά για να μας υποδείξει τη μέλλουσα, επάνω στις νεφέλες, μέσα σε φως και μαζί με αγγέλους, δεύτερη και σωτήρια έλευσή του»· και πάλι: «Έδειξε στους μαθητές τη δόξα της αθεάτου θεϊκής βασιλείας του· όχι όση ήταν, αλλά όση μπορούσαν να χωρέσουν εκείνοι που είχαν σωματικούς οφθαλμούς». Ακούγοντας λοιπόν ο Ακίνδυνος αυτά, που τα λέγουν από κοινού όλοι οι άγιοι, συνήκε ότι είναι ένα και το αυτό το προκόσμιο, υπερκόσμιο και υπερουράνιο φως, μέσα στο οποίο οι αξίες των αγγέλων και όλες οι επουράνιες στρατιές έχουν την αρμόζουσα σε αυτές κατάσταση, και το φως της μεταμορφώσεως του Κυρίου επάνω στο όρος· αυτό το φως πρόκειται και να υποδεχθεί τους υιούς του μέλλοντος αιώνος.

Κατά το ότι λοιπόν είναι οφθαλμοί, φως είναι αυτό που οράται από αυτούς, αλλά κατά το ότι δεν είναι η ίδια η χρήση της θεωρίας μέσω του καθενός, φαίνεται κάποια διπλότητα στη θεωρία αυτού του φωτός· διότι με τον καθένα από τους οφθαλμούς οράται άλλο φως, το οποίο δεν οράται με τον άλλον. Το τι ακριβώς είναι το καθένα από αυτά μας το εξήγησε αυτός ο θείος Ισαάκ, ονομάζοντας το ένα κατανόηση της δύναμης, της σοφίας και της πρόνοιας του Θεού, και γενικά τη γνώση Εκείνου που τα δημιούργησε, η οποία προκύπτει από τα κτίσματα, και το άλλο θεωρία όχι της θείας φύσης, για να μη βρουν πάλι αφορμή οι συκοφάντες, αλλά «της δόξας της φύσης Του», την οποία έδωσε ο Κύριος στους μαθητές και μέσω αυτών σε όλους όσοι πίστεψαν σε Αυτόν και απέδειξαν την πίστη τους με έργα, την οποία και θέλησε να βλέπουν αυτοί. Διότι «Θέλω», λέει προς τον Πατέρα, «να θεωρούν αυτοί τη δόξα τη δική μου, την οποία μου έδωσες, επειδή με αγάπησες προ καταβολής κόσμου»· και πάλι: «Δόξασέ με Εσύ, Πατέρα, κοντά Σου με τη δόξα που είχα κοντά Σου πριν υπάρξει ο κόσμος». Ώστε έδωσε και στην ανθρώπινη φύση τη δόξα της θεότητας, όχι όμως τη φύση· επομένως, άλλο πράγμα είναι η φύση του Θεού και άλλο η δόξα της, έστω και αν είναι αχώριστα μεταξύ τους. Αλλά έστω και αν είναι διαφορετικό από τη θεία φύση, δεν θα μπορούσε να συγκαταλεχθεί σε αυτά που υπόκεινται στον χρόνο, αφού είναι «ανύπαρκτη» κατά τρόπο υπεροχικό, και ενυπάρχει στην ίδια τη θεία φύση με τρόπο ανέκφραστο.

Κάθε κτίση λοιπόν, κάθε φύση, κάθε πνοή αίνεσε, δόξασε, μεγάλυνε, βλέποντας τον δικό της δεσπότη και βασιλιά, αυτόν που φανερώθηκε προηγουμένως ως κτίστης και δημιουργός στο όρος να μεταμορφώνεται και να αλλοιώνεται, και ως Θεός να λάμπει περισσότερο από τον ήλιο, ως άνθρωπος να δοξάζεται από τον Θεό και ως Θεός να ανυμνείται υπεράνω αυτού, ως Θεός να δοξάζεται και ως άνθρωπος να συνδοξάζεται μέσω αυτού και μαζί με αυτόν, ως Θεός να αστράφτει και ως άνθρωπος να συνεκλάμπει, ως άνθρωπος να γνωρίζεται και ως θεάνθρωπος να αναγνωρίζεται, με τη σάρκα προηγουμένως να εμφανίζεται και μέσα στο φως να θεωρείται, ως άνθρωπος να γνωρίζεται και ως Θεός να καθοράται, ως άνθρωπος να μεταμορφώνεται και ως θεάνθρωπος να λαμβάνει τη μαρτυρία άνωθεν, με το πρόσωπό του να λάμπει περισσότερο από τον ήλιο και τα ιμάτιά του λευκά σαν το χιόνι να ακτινοβολούν φως. Εξάλλου και ο ίδιος ο Υιός μετά από λίγο έλεγε, πριν από το πάθος, προς τον Πατέρα του: «Δόξασέ με εσύ, Πατέρα, πλησίον σου και θέωσε το δικό μου φύραμα με τη δόξα της θεότητας που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος»· γι' αυτό και ο Πατέρας του είπε άνωθεν: «Και δόξασα», στο Θαβώρ δηλαδή, όπου συνάστραψε και έδωσε τη μαρτυρία και επισκίασε, «και πάλι θα δοξάσω», στον σταυρό πιο λαμπρά και πιο τέλεια.

Και ούτε απλός άνθρωπος είναι εκείνος μέσω του οποίου και στον οποίο δημιουργήθηκαν τα πάντα· διότι τα πάντα δημιουργήθηκαν μέσω αυτού. Όταν δημιουργούσε τον ουρανό, ήμουν μαζί του, και ήμουν εκεί κοντά του ρυθμίζοντας τα πάντα, και χαιρόταν μαζί μου καθημερινά. Πώς λοιπόν ένας απλός άνθρωπος θα άκουγε: Κάθισε στα δεξιά μου; Και πώς θα έλεγε: Πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι; Και: Δόξασέ με με τη δόξα που είχα πριν δημιουργηθεί ο κόσμος; Ποιος άνθρωπος έλεγε: Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε; Και για ποιον άνθρωπο λέγονταν το εξής: Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· βρισκόταν στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε μέσω αυτού, αλλά ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήρθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν; Πώς λοιπόν ένας τέτοιος είναι απλός άνθρωπος, που έχει την αρχή της υπάρξεώς του από τη Μαρία, και όχι ο Θεός Λόγος και ο Μονογενής Υιός; Διότι στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Και σε άλλα χωρία λέει: Ο Κύριος με δημιούργησε ως αρχή των οδών του για τα έργα του· προ του αιώνος με θεμελίωσε, και πριν από όλα τα βουνά με γεννά.

Έμαθα δε ότι πέρασαν από εσάς μερικοί, οι οποίοι έφεραν κακή διδασκαλία κάποιου αλλόκοτου και πονηρού πνεύματος, στους οποίους δεν επιτρέψατε να περάσουν για να σπείρουν τα ζιζάνια, κλείνοντας τα αυτιά σας, ώστε να μην αποδεχθείτε την πλάνη που κήρυτταν αυτοί, όντας πεπεισμένοι ότι το λαοπλάνο πνεύμα δεν λαλεί τα του Χριστού, αλλά τα δικά του· διότι είναι ψευδολόγο. Το Άγιο Πνεύμα όμως δεν λαλεί τα δικά του, αλλά τα του Χριστού, και όχι από τον εαυτό του, αλλά από τον Κύριο, όπως ακριβώς και ο Κύριος κήρυττε σε εμάς αυτά που προέρχονται από τον Πατέρα. Διότι λέγει: «Ο λόγος που ακούτε, δεν είναι δικός μου, αλλά του Πατέρα που με έστειλε». Και για το Άγιο Πνεύμα: «Δεν θα μιλήσει», λέγει, «από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει από εμένα». Και για τον εαυτό του λέγει προς τον Πατέρα: «Εγώ σε δόξασα επί της γης· το έργο, που μου έδωσες, το ολοκλήρωσα· φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Και για το Άγιο Πνεύμα: «Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα το αναγγείλει σε εσάς». Επομένως, ο καθένας δοξάζει εκείνον από τον οποίο και έλαβε αυτό που θα πράξει· και εκείνον κηρύττει και τα δικά του λόγια αναγγέλλει.

Αν όμως δεν το αναφέρει αυτό σε όλες τις επιστολές, δεν είναι παράξενο· διότι δεν ήταν πάντοτε δεμένος, αλλά κατά ορισμένες περιόδους. Είναι προτιμότερο για μένα να κακοπαθήσω για τον Χριστό, παρά να λάβω τιμές από τον Χριστό. Αυτή είναι μεγάλη τιμή, αυτή είναι δόξα που ξεπερνά τα πάντα. Αν Αυτός, αφού έγινε δούλος για εμένα και κένωσε τη δόξα Του, δεν θεωρούσε ότι βρισκόταν τόσο πολύ σε δόξα, όσο όταν σταυρωνόταν για εμένα, τι δεν πρέπει να υποφέρω εγώ; Διότι, άκουσέ Τον που λέει: «Δόξασέ με εσύ, Πατέρα». Τι λες; Οδηγείσαι στον σταυρό μαζί με ληστές και τυμβωρύχους, για να υποστείς τον θάνατο των καταραμένων, πρόκειται να σε φτύσουν και να σε ραπίσουν, και αυτά τα ονομάζεις δόξα; Ναι, λέει· διότι τα πάσχω αυτά για χάρη αυτών που αγαπώ, και τώρα τα θεωρώ αυτά δόξα. Αν λοιπόν Αυτός, που αγάπησε τους οικτρούς και τους ταλαίπωρους, ονομάζει το γεγονός αυτό δόξα, και δεν θεωρούσε δόξα το να βρίσκεται στον πατρικό θρόνο, ούτε μέσα στη δόξα, αλλά η ατιμία ήταν γι' Αυτόν δόξα, και την προτιμούσε από εκείνη, πολύ περισσότερο οφείλω εγώ να τα θεωρώ αυτά δόξα. Ω, μακάρια δεσμά, ω, μακάρια χέρια, τα οποία στόλισε η αλυσίδα εκείνη! Δεν ήταν τόσο τίμια τα χέρια του Παύλου όταν ανόρθωσαν και σήκωσαν τον χωλό στα Λύστρα, όσο όταν ήταν τυλιγμένα με τα δεσμά. Αν ζούσα εγώ σε εκείνους τους καιρούς, τότε κυρίως θα τα αγκάλιαζα και θα τα ακουμπούσα στις κόρες των οφθαλμών μου· δεν θα σταματούσα να καταφιλώ τα χέρια που αξιώθηκαν να δεθούν για τον Δεσπότη μου.

Επομένως, και το «Δόξασόν με», έχει τέτοια έννοια. Και για να μάθεις ότι με αυτόν τον τρόπο εννοεί τη δόξα, άκουσε τα εξής: «Το έργο το τελείωσα, το οποίο μου έδωσες για να το κάνω». Αν και το γεγονός βρισκόταν ακόμη στην αρχή, ή μάλλον ούτε καν στην αρχή. Πώς λοιπόν λέει: «Το τελείωσα»; Είτε διότι έπραξα καθετί που εξαρτιόταν από εμένα· είτε διότι αναφέρει αυτό που πρόκειται να συμβεί σαν να έχει ήδη γίνει· είτε, αυτό που κυρίως πρέπει να ειπωθεί, επειδή τα πάντα είχαν ήδη συντελεστεί με το να τεθεί η ρίζα των αγαθών, την οποία εξάπαντος και κατ' ανάγκην επρόκειτο να ακολουθήσουν οι καρποί, και επειδή στα όσα επρόκειτο να γίνουν έπειτα, θα παρευρισκόταν και θα συνέπραττε ο Ίδιος. Γι' αυτό πάλι με συγκατάβαση λέει: «Το οποίο μου έδωσες». Διότι, εάν περίμενε να ακούσει και να μάθει, αυτά θα υπολείπονταν πολύ της δόξας Του. Αφού το ότι προσήλθε σε αυτό με δική Του βούληση, είναι φανερό από πολλά σημεία. Όπως όταν λέει ο Παύλος, ότι «Τόσο μας αγάπησε, ώστε παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς»· και, «Εκένωσε τον εαυτό Του, λαμβάνοντας μορφή δούλου»· και πάλι, «Καθώς με αγάπησε ο Πατέρας, και εγώ αγάπησα εσάς». «Δόξασέ με εσύ, Πατέρα, κοντά Σου, με τη δόξα που είχα κοντά Σου προτού να υπάρξει ο κόσμος». Και πού είναι εκείνη η δόξα; Έστω δηλαδή ότι μεταξύ των ανθρώπων ήταν εύλογα άδοξος εξαιτίας του σαρκικού ενδύματος που φορούσε· πώς όμως ζητά να δοξαστεί και από τον Θεό; Τι λοιπόν εννοεί εδώ;

Στον σταυρό, εκφωνήθηκε την Αγία και Μεγάλη Παρασκευή· και για την εξομολόγηση του ληστή, και για το ότι πρέπει εμείς να προσευχόμαστε για τους εχθρούς μας. Ομιλία Β΄. α΄. Εορτή τελούμε σήμερα και πανήγυρη, αγαπητοί· διότι ο Δεσπότης μας βρίσκεται πάνω στον σταυρό καρφωμένος με τα καρφιά. Και να μην παραξενευτείς, εάν εμείς εορτάζουμε ενώ το γεγονός είναι σκυθρωπό· διότι όλα τα πνευματικά πράγματα είναι τέτοια, εντελώς αντίθετα προς την ανθρώπινη συνήθεια. Και για να το μάθεις αυτό με ακρίβεια, ο σταυρός προηγουμένως ήταν όνομα καταδίκης και τιμωρίας, τώρα όμως έχει γίνει πράγμα τίμιο και ποθεινό· ο σταυρός προηγουμένως ήταν αιτία αισχύνης και κολάσεως, τώρα όμως έχει γίνει αφορμή δόξας και τιμής. Και ότι ο σταυρός είναι δόξα, άκουσε τον Χριστό που λέει: «Πάτερ, δόξασόν με με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν να υπάρξει ο κόσμος», ονομάζοντας δόξα τον σταυρό. Ο σταυρός είναι το κεφάλαιο της σωτηρίας μας· ο σταυρός είναι η αιτία των αναρίθμητων αγαθών.

Δεν τον μακαρίζω τόσο επειδή αρπάχθηκε στον τρίτο ουρανό και στον παράδεισο, όσο επειδή ρίχτηκε στη φυλακή· δεν τον μακαρίζω τόσο επειδή άκουσε άρρητα ρήματα, όσο επειδή υπέμεινε τα δεσμά· διότι αυτά είναι κατά πολύ ανώτερα από εκείνα. Διότι για εμένα είναι προτιμότερο να κακοπαθήσω για τον Χριστό, παρά να τιμηθώ από τον Χριστό. Αυτό ακριβώς συλλογιζόμενος και ο Παύλος έλεγε, όπως ήταν φυσικό: Εάν Εκείνος, αφού έγινε δούλος για εμένα και κένωσε τη δόξα Του, δεν θεωρούσε ότι βρισκόταν τόσο στη δόξα, όσο όταν σταυρωνόταν για εμένα, τι δεν οφείλω να πάθω εγώ; Διότι, άκουσέ Τον που λέγει: «Δόξασόν με, Πατέρα». Τι λέγεις; Οδηγείσαι στον σταυρό μαζί με ληστές και τυμβωρύχους, για να υποστείς τον θάνατο των καταραμένων, πρόκειται να φτυστείς και να ραπιστείς, και αυτά τα ονομάζεις δόξα; Ναι, λέγει· για χάρη αυτών που αγαπώ τα πάσχω αυτά, και εύλογα τα θεωρώ δόξα. Εάν, λοιπόν, ο Δεσπότης μου, έχοντας αγαπήσει τους οικτρούς και ταλαίπωρους, ονομάζει το γεγονός αυτό δόξα, και το προτιμά περισσότερο από τη δόξα του πατρικού θρόνου, πολύ περισσότερο οφείλω εγώ να τα θεωρώ έτσι. Όλοι οι άνθρωποι εκπλήσσονται με τον Ιώβ για την υπομονή του, για την καθαρότητα του βίου του, για τη μαρτυρία του Θεού, για εκείνη την καρτερική μάχη, για τη θαυμαστή νίκη μετά τη μάχη· όμως την υπομονή του Παύλου, ποια αδαμάντινη ψυχή θα μπορούσε άραγε να την επιδείξει;

Αυτό ακριβώς σκεπτόμενος και ο Παύλος, όπως ήταν φυσικό, έλεγε: Αν Αυτός, αφού έγινε δούλος για εμένα και εκένωσε τη δόξα Του, δεν θεωρούσε ότι βρίσκεται τόσο πολύ σε δόξα, όσο όταν σταυρωνόταν για εμένα· τι δεν πρέπει να υποστώ εγώ; Διότι, άκουσέ Τον να λέει: «Δόξασόν με, Πατέρα». Τι λες; Οδηγείσαι στον σταυρό μαζί με ληστές και τυμβωρύχους, υφίστασαι τον θάνατο των καταραμένων, πρόκειται να σε φτύσουν και να σε ραπίσουν, και αυτά τα ονομάζεις δόξα; Ναι, λέγει· διότι εγώ τα πάσχω αυτά για χάρη εκείνων που αγαπώ, και ευλόγως τα θεωρώ δόξα. Αν, λοιπόν, ο Δεσπότης μου, επειδή αγάπησε τους οικτρούς και ταλαίπωρους, ονομάζει το γεγονός αυτό δόξα, και το προτιμά περισσότερο από τη δόξα στον πατρικό θρόνο, πολύ περισσότερο οφείλω εγώ να τα θεωρώ αυτά δόξα. Αληθινά, τίποτε δεν είναι πιο μακάριο από την ψυχή του Παύλου.

Έτσι ονόμασε και τον Πατέρα Θεό του. — ε' Εκείνα δε που ειπώθηκαν για τη φανέρωση και τη βεβαίωση σε εμάς, όπως το «Πάτερ, δόξασέ με με τη δόξα, την οποία είχα κοντά σου πριν να υπάρξει ο κόσμος» (διότι ο ίδιος ήταν και είναι δοξασμένος, αλλά σε εμάς δεν είχε φανερωθεί και βεβαιωθεί η δόξα του), και εκείνο που ειπώθηκε από τον απόστολο: «ο οποίος ορίστηκε Υιός Θεού με δύναμη κατά το Πνεύμα της αγιοσύνης, μέσα από την ανάσταση των νεκρών» (διότι δια των θαυμάτων και της ανάστασης και της επιφοίτησης του Αγίου Πνεύματος φανερώθηκε και βεβαιώθηκε στον κόσμο ότι είναι Υιός του Θεού), καθώς και το «πρόκοβε σε σοφία και χάρη». — στ' Εκείνα που ειπώθηκαν με την οικειοποίηση του προσώπου των Ιουδαίων, συγκαταλέγοντας τον εαυτό του με τους Ιουδαίους, όπως λέει προς τη Σαμαρείτισσα: «Εσείς προσκυνάτε αυτό που δεν γνωρίζετε, εμείς προσκυνάμε αυτό που γνωρίζουμε, διότι η σωτηρία προέρχεται από τους Ιουδαίους». — Τρίτος τρόπος είναι εκείνος που δηλώνει τη μία υπόσταση και παριστάνει το συναμφότερο, όπως το «εγώ ζω δια του Πατέρα, και εκείνος που με τρώει, θα ζήσει και εκείνος δι' εμέ», και το «πηγαίνω προς τον Πατέρα και δεν θα με βλέπετε πλέον», και το «δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης», και το «κανείς δεν έχει ανέβει στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του Ανθρώπου που είναι στον ουρανό» και τα παρόμοια.

Λέγει ο Κύριος προς τον Πατέρα: «Πατέρα, δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν να υπάρξει ο κόσμος.» Αν είναι μόνο Θεός, πώς δοξάζεται; Αν πάλι είναι μόνο άνθρωπος, πώς είχε τη δόξα προ αιώνων; «Δεν θα υπάρξει σε σένα νέος Θεός.» Πώς λοιπόν, σύμφωνα με εσάς, θεοποιείται ένας άνθρωπος μέσω της σχετικής συνάφειας με τον Λόγο και αποδεικνύεται κοινωνός της δόξας και της αξίας του Πατέρα; Εμείς, αντίθετα, δεν ισχυριζόμαστε ότι ένας άνθρωπος θεοποιείται προσφάτως, αλλά ότι ο προαιωνίως υπάρχων Υιός του Θεού και Θεός σαρκώνεται ατρέπτως· διότι δεν παρέμεινε καθόλου λιγότερο Θεός, έστω και αν έγινε άνθρωπος.

Εάν όμως ο θεοφόρος πατέρας λέει ότι «οι άνω (άγγελοι) έψαλλαν αναγγέλλοντας τη σωτηρία πάνω στη γη», αυτό το διατυπώνει με τρόπο εξαιρετικά άριστο και θεόπνευστο. Διότι γνωρίζουμε ότι ο ουρανός και η γη ήσαν ανέκαθεν πλήρεις από τη θεία δόξα. Επειδή όλα τα έργα του Κυρίου ευλογούν τον Κύριο και διηγούνται τη δόξα Του. Αλλά, επειδή στους μεν ουρανούς οι άγγελοι γνώριζαν τη δόξα του αληθινού Θεού, ενώ η ανθρώπινη φύση, η οποία έλαβε ως κατοικία της τη γη, εξώκειλε και αντάλλαξε τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου και πτηνών και τετράποδων, ο θεοφόρος άνδρας λέει ότι η γη έχει πληρωθεί από θεία δόξα ως προς την επίγνωσή της από τους κατοίκους της γης, πράγμα το οποίο —και ουδέν άλλο— έχει γίνει σωτηρία για τους επί της γης. Είναι δε φανερό ότι η θεία δόξα ανήκει στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Διότι έτσι ακριβώς είπε και ο αψευδής Κύριος προς τον Πατέρα: «Πατέρα, το έργο που μου έδωσες, το ολοκλήρωσα· φανέρωσα το όνομά Σου», και πάλι: «Αυτή είναι η αιώνιος ζωή, το να γνωρίζουν Εσένα τον μόνο αληθινό Θεό και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Κατ' αυτόν τον τρόπο, όπως ακριβώς η φύση, έτσι και η δόξα είναι κοινή στις τρεις υποστάσεις της θεότητας.

Στη δε Καινή ο ίδιος, άλλοτε μεν απαντώντας άμεσα προς αυτόν «και εδόξασα και πάλι θα δοξάσω»· άλλοτε δε λέγοντας για αυτόν προς εμάς, «αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα, αυτόν να ακούτε». Έδωσε μαρτυρία και για το Πνεύμα, στη μεν Παλαιά λέγοντας «θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα»· στη δε Νέα, «μεριμνώντας ώστε αυτό να φανεί ωσεί περιστερά, και να κατέλθει, και να παραμείνει πάνω στον ίδιο τον Υιό». Έδωσε μαρτυρία και ο Υιός για τον Πατέρα κατά την ένσαρκη οικονομία· άλλοτε μεν λέγοντας σε αυτόν «σε δοξολογώ, Πατέρα, κύριε του ουρανού και της γης· και δόξασέ με εσύ, Πατέρα, κοντά σου, με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν να υπάρξει ο κόσμος»· και, «Πατέρα άγιε, ο κόσμος δεν σε γνώρισε»· και όσα είναι παρόμοια με αυτά· άλλοτε δε λέγοντας για αυτόν σε εμάς «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και «αυτός που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· και όσα έχουν αυτήν την έννοια.

Έτσι και το «εγώ σε δόξασα επί της γης» και το «δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος» και το «εκείνος θα με δοξάσει», και όλα τα παρόμοια, θα ερμηνευθούν με ευσέβεια. Ειδάλλως, και ο Πατέρας τον Υιό και ο Υιός τον Πατέρα και το Πνεύμα τον Λόγο θα τους δοξάσουν είτε ως εντελώς κατώτερους είτε ως ανώτερους, γεγονός που αποτελεί βλασφημία.

Και για τον λόγο αυτόν, με αυτόν τον τρόπο ο Σωτήρας διά του εαυτού Του τιμά τον Πατέρα επάξια προς τον εαυτό Του και προς Εκείνον που Τον γέννησε. Διότι τιμή προς τον Θεό τι άλλο θα μπορούσε να είναι, παρά το να καταδειχθεί ότι είναι εξαιρετικά αγαθός; Και αυτή είναι η δόξα που οφειλόταν μεν από παλιά, δεν ήταν δυνατόν όμως να προσφερθεί από κανέναν απολύτως άνθρωπο. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Αν εγώ είμαι πατέρας, πού είναι η δόξα μου;». Διότι μόνο στον Μονογενή ήταν δυνατόν να αποδώσει σωστά όλα τα πρέποντα προς τον Πατέρα. Επομένως, δείχνοντας ακριβώς αυτό, ότι δηλαδή μόνος Αυτός μπόρεσε να φέρει εις πέρας αυτόν τον άθλο, επειδή ολοκλήρωσε εξολοκλήρου το «έργο» προς τον τιμώμενο Πατέρα, λέει: «Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη, φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Και πολύ εύλογα.

Ή είναι προφανές ότι απευθύνεται στη διάνοια των μαθητών, όπως είπαμε, για να την ανορθώσει από την αθυμία στην οποία είχε ξεπέσει και να δείξει ότι αυτός που λέει προς τον Πατέρα ότι τον δόξασε, δεν θα παραμεληθεί από αυτόν ούτε ο ίδιος ούτε όσοι πίστεψαν και τον ακολούθησαν. Όπως λοιπόν αυτά ελέχθησαν γι' αυτούς και αποβλέπουν στη δική τους διάνοια, έτσι και το να πει: «το έργο που μου έδωσες, το τελείωσα». Έτσι και το «τώρα δόξασέ με εσύ, Πατέρα, κοντά σου με τη δόξα» και τα εξής. Τουτέστιν, ακόμη κι αν οι Ιουδαίοι με οδηγούν σε σταυρό και θάνατο, εσύ όμως «δόξασέ με κοντά σου» και μην επιτρέψεις η δική τους επιβουλή και μιαιφονία να γίνει ισχυρότερη, ώστε να αποκρύψει και να επισκοτίσει μέσω του θανάτου τη δόξα που «είχα», αλλά, παρόλο που επιτρέπεις να προχωρήσει ο θάνατος από αυτούς, συγχρόνως διατήρησε τη δόξα λαμπρή και υπέρθεη. Αυτά δε, όπως είπαμε, τα λέει όχι επειδή επρόκειτο να μείνει άδοξος ή επειδή χρειαζόταν δόξα από αλλού, αφού ο ίδιος είναι «απαύγασμα» και «εικόνα» και «δόξα» του Πατέρα, αλλά αποβλέποντας στη διάνοια και στον φόβο που κυριαρχούσε στους μαθητές· και για να μη λέει μόνο ταπεινά λόγια και τους παρασύρει πάλι μακριά από την αλήθεια, προσθέτει: «με τη δόξα που είχα κοντά σου προτού να υπάρξει ο κόσμος»· διότι, αν δεν είχε λεχθεί και αυτό εξαιτίας των μαθητών, για ποιον άλλον λόγο θα είχε λεχθεί;

Ιωάν. 17, 5: Αποδεικνύεται δια του ότι λέει «με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος», ότι το μυστήριο της ενανθρωπήσεως και του σταυρού, το οποίο ονομάζει και δόξα, ήταν γνωστό στον Πατέρα και στον Υιό προ καταβολής κόσμου. Και αυτό ακριβώς κήρυττε και ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «σύμφωνα με την αποκάλυψη του μυστηρίου που είχε αποσιωπηθεί σε χρόνους αιώνιους». Με αυτήν λοιπόν, λέει, «τη δόξα», που δεν εφευρέθηκε πρόσφατα, αλλά «πριν υπάρξει ο κόσμος» ήταν διαγνωσμένη και καθορισμένη «κοντά σε σένα», με αυτήν «δόξασέ με»· διότι αυτήν την είχα έκτοτε, ένεκα της συμπάθειας και στοργής προς το πλάσμα, επιθυμώντας διακαώς να υποστώ εκουσίως και με ευφροσύνη τον θάνατο υπέρ αυτών. Αυτά και τα παρόμοια τα λέει, για να δείξει ότι το πάθος του δεν ήταν αποτέλεσμα αδυναμίας ή άγνοιας, αλλά μάλλον ήταν απόδειξη δύναμης και πρόγνωσης και της μεγάλης και άφατης πρόνοιάς του για τον άνθρωπο.

Όταν, λοιπόν, φτάσουν σε αυτήν την κατάσταση έχοντας τελειωθεί με καλόν τρόπο, τότε και ο ουράνιος Πατέρας τους παραδίδει τα υπάρχοντά του στα χέρια τους. Και με τη λέξη «χέρια» να εννοήσεις την ασφάλεια και την απόλυτη βεβαιότητα. Τα υπάρχοντά του, πάλι, είναι αυτά: το αθάνατο, το άφθαρτο, το άτρεπτο, το αναλλοίωτο, το αιώνιο, το ασύλληπτο κάλλος της δόξας που είχε ο Υιός κοντά στον Θεό και Πατέρα πριν δημιουργηθεί ο κόσμος, καθώς λέει ο ίδιος ο Λόγος και Υιός του Πατρός: «Δόξασέ με εσύ, Πατέρα, με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος», και πάλι: «Τη δόξα που μου έδωσες την έδωσα σε αυτούς, για να είναι ένα, όπως εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα σε εμένα και εγώ μέσα σε αυτούς.» Από αυτό πηγάζει το φως, το οποίο είναι μεν απρόσιτο σε όλους τους αμαρτωλούς, προσιτό όμως σε αυτούς, καθώς ανατέλλει μέσα τους και γίνεται για αυτούς χαρά ανεκλάλητη, ειρήνη που υπερβαίνει κάθε νου, τρυφή και απόλαυση και ευφροσύνη σε έναν αχόρταγο κορεσμό, τώρα και στους ατελεύτητους αιώνες.

Διδάχθηκες, λοιπόν, αγαπητέ, ότι η βασιλεία των ουρανών βρίσκεται μέσα σου, αν το θέλεις, και όλα τα αιώνια αγαθά είναι στα χέρια σου. Βιάσου, επομένως, να δεις, να λάβεις και να αποκτήσεις μέσα σου τα αποταμιευμένα αγαθά, και μην τα στερηθείς όλα αυτά από την ψευδαίσθηση ότι ήδη τα έχεις· κλάψε, προσκύνησε, όπως κάποτε ο τυφλός, έτσι και τώρα και εσύ, και πες: «Ελέησέ με, Υιέ του Θεού, και άνοιξε τα μάτια της ψυχής μου, για να δω το φως του κόσμου, εσένα τον Θεό, και να γίνω και εγώ υιός της θείας ημέρας· και μην με εγκαταλείψεις άμοιρο της θεότητάς σου, ως ανάξιο, Αγαθέ. Εμφανίσου σε εμένα, Κύριε, για να γνωρίσω ότι με αγάπησες, επειδή τήρησα, Δέσποτα, τις θείες εντολές σου. Στείλε τον Παράκλητο, Ελεήμον, και σε εμένα, για να με διδάξει Εκείνος τα περί εσού και να μου αναγγείλει τα δικά σου, ω Θεέ των πάντων. Λάμψε σε εμένα το αληθινό φως, Εύσπλαχνε, για να δω τη δόξα σου, την οποία είχες κοντά στον Πατέρα σου προτού να δημιουργηθεί ο κόσμος. Μείνε, όπως είπες, και μέσα μου, για να αξιωθώ και εγώ να μείνω μέσα σε εσένα και να εισέλθω τότε με επίγνωση σε εσένα και με επίγνωση να σε αποκτήσω μέσα μου. Θέλησε να μορφωθείς μέσα μου, Αόρατε, ώστε, βλέποντας το ασύλληπτο κάλλος σου, να φορέσω την εικόνα σου, Επουράνιε, και να λησμονήσω όλα τα ορατά».

81. Ας εξετάσουμε πώς θα δοξάσουμε τον Θεό· δοξάζεται δε από εμάς όχι διαφορετικά, παρά όπως ακριβώς δοξάστηκε από τον Υιό. Διότι τα έργα με τα οποία Εκείνος δόξασε τον δικό Του Πατέρα, και με τα οποία δοξάστηκε και ο Υιός από τον Πατέρα, αυτά ας πράξουμε και εμείς με ζήλο, ώστε μέσω αυτών να δοξάσουμε τον Πατέρα μας που καταδέχθηκε να ονομάζεται επουράνιος, και να δοξαστούμε από Αυτόν με τη δόξα του Ιησού, την οποία είχε κοντά Του προτού δημιουργηθεί ο κόσμος. Αυτά είναι ο σταυρός, δηλαδή η νέκρωση ως προς όλο τον κόσμο, οι θλίψεις, οι πειρασμοί και ό,τι άλλο από τα παθήματα του Χριστού. Υπομένοντάς τα με πολλή υπομονή, μιμούμαστε τα παθήματα του Χριστού και δοξάζουμε μέσω αυτών τον Πατέρα μας και Θεό, ως υιοί Του κατά χάριν και συγκληρονόμοι του Χριστού.

Διότι και ο ίδιος ο Υιός, εφόσον είναι αληθινός, δεν θα μπορούσε να είναι Θεός ψεύτικος, αλλά αληθινός· όπως ακριβώς ο ίδιος αυτός ο ευαγγελιστής αναφέρει για τον Κύριο στην Καθολική του Επιστολή, ότι «ο Ιησούς Χριστός, αυτός είναι αληθινός Θεός και ζωή αιώνια». Εάν όμως προβάλλουν την ένσταση οι αιρετικοί ότι ο Υιός είναι ψεύτικος Θεός, επειδή ο Πατέρας ονομάστηκε μόνος αληθινός Θεός, ας μάθουν ότι για τον Υιό ο ίδιος ευαγγελιστής λέει το εξής, ότι «Ήταν το φως το αληθινό». Άρα λοιπόν, σύμφωνα με αυτούς, ο Πατέρας είναι ψεύτικο φως· αλλά μη γένοιτο! Ώστε, και όταν αποκαλεί αληθινό Θεό τον Πατέρα, το λέει αντιδιαστέλλοντάς τον προς τους ψεύτικους θεούς των Ελλήνων· όπως ακριβώς και το «Τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό δεν την αναζητάτε». Διότι έτσι όπως τα κατανοούν οι αιρετικοί λοιπόν, επειδή μόνος Θεός είναι ο Πατέρας, ο Υιός δεν είναι καθόλου Θεός, αυτά είναι όντως ανόητα. «Εγώ σε δόξασα επί της γης· το έργο που μου έδωσες για να κάνω, το ολοκλήρωσα. Και τώρα δόξασέ με εσύ, Πατέρα, πλησίον σου με τη δόξα, την οποία είχα, πριν να υπάρξει ο κόσμος, κοντά σου. Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Μάθε από εδώ πώς δοξάζει ο Πατέρας τον Υιό· διότι πάντως έτσι, όπως και ο Υιός τον Πατέρα. «Εγώ», λέει, «σε δόξασα επί της γης». Εύλογα πρόσθεσε το «Επί της γης». Διότι στους ουρανούς ήταν δεδοξασμένος, καθώς τον προσκυνούσαν οι άγγελοι· η γη όμως τον αγνοούσε.

«Πάτερα, αυτούς που μου έδωσες, θέλω όπου είμαι εγώ, να είναι κι εκείνοι μαζί μου, για να θεωρούν τη δική μου δόξα, την οποία μου έδωσες, επειδή με αγάπησες πριν από τη δημιουργία του κόσμου.» Πάλι εδώ, το «καθώς», να το κατανοήσεις με την έννοια ότι αγαπήθηκε ως άνθρωπος. Αφού είπε, λοιπόν, ότι θα είναι ασφαλείς, ότι θα είναι άγιοι, ότι πολλοί θα πιστέψουν εξαιτίας τους, ότι θα απολαύσουν πολλή δόξα, μιλάει πλέον και για τα βραβεία και τα στεφάνια που τους επιφυλάσσονται μετά την αναχώρηση από αυτήν εδώ τη ζωή. «Διότι θέλω», λέει, «όπου είμαι εγώ, να είναι κι εκείνοι». Και για να μην ακούσεις αυτό και νομίσεις ότι πρόκειται να πετύχουν την ίδια αξία, προσθέτει: «για να θεωρούν τη δική μου δόξα». Διότι δεν είπε: για να απολαύσουν τη δική μου δόξα, αλλά «για να θεωρούν». Διότι για τον άνθρωπο η μεγαλύτερη ανάπαυση είναι το να θεωρεί τον Υιό του Θεού· επειδή αυτό αποτελεί δόξα για όλους τους άξιους· το οποίο λέει και ο Παύλος: «Εμείς δε, αντικρίζοντας σαν σε καθρέφτη με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου». Δείχνει λοιπόν από αυτό, ότι δεν θα φανεί τότε σε αυτούς με ευτελή μορφή, όπως φαίνεται τώρα, αλλά με τη δόξα που είχε «πριν από τη δημιουργία του κόσμου». Είχα δε, λέει, αυτήν τη δόξα, επειδή «με αγάπησες»· διότι ενδιάμεσα τοποθετείται το, «Με αγάπησες». Όπως, λοιπόν, και παραπάνω είπε: «Δόξασέ με με τη δόξα που είχα προτού να υπάρξει ο κόσμος»· έτσι και τώρα λέει ότι του έχει δοθεί η δόξα της θεότητας «πριν από τη δημιουργία του κόσμου».