Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 19:15

«Το πρόσωπόν σου». Διότι πρόσωπο με πρόσωπο σώθηκε ο άνθρωπος μέσω της ενανθρωπήσεως. «Μην αποστρέψεις». Δηλαδή, μην παραβλέψεις το πλάσμα σου, αλλά επισκέψου το ως συμπαθής, ως ελεήμων. «Μην εκκλίνεις». Δηλαδή, αν και πάλι αμαρτήσει ο άνθρωπος, ως σάρκινος, και σε κινήσει σε οργή, εσύ μην τον αποστραφείς, ως αγαθός. «Βοηθός μου». Δηλαδή, μην αφαιρέσεις από εμένα τη δόξα, την οποία μου έδωσες· μην με αποστραφείς μισώντας με [διότι το να μην με αποδιώξεις σημαίνει να μην με αποστραφείς]. «Και μην υπερίδεις». Μην με παραβλέψεις ως άχρηστο. «Διότι ο πατέρας μου». Επειδή ούτε [σαρκικό] πατέρα ούτε μητέρα είχε ο Αδάμ, όπως ούτε ο Κύριος είχε πατέρα κάτω στη γη ούτε μητέρα πάνω στον ουρανό. Αλλά αυτός προσέλαβε τον Αδάμ. Και ο Κύριος [Δηλαδή με ανέλαβε]. «Νομοθέτησέ με». Δηλαδή, κανόνισέ με, λέει ο άνθρωπος, με τον ευαγγελικό νόμο της χάριτος. «Και οδήγησέ με». Ώστε να μην παρεκκλίνω ούτε δεξιά ούτε αριστερά, αλλά να πορεύομαι σε οδό ελεύθερη από προσκόμματα. «Μην με παραδώσεις». Για να μην προσχωρήσω πάλι στα είδωλα εξαιτίας των δαιμόνων· διότι οι δαίμονες είναι σκληροί εχθροί του ανθρώπου. «Διότι επαναστάτησαν». Ο λαός των Ιουδαίων, λέγοντας ενάντια στον Χριστό: αυτός είπε ότι είμαι Υιός του Θεού, ενώ εκείνος έλεγε την αλήθεια, εκείνοι όμως (αυτοί) έλεγαν ψέματα. «Και ψεύστηκε». Η άδικη συναγωγή λέγοντας: δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα. «Θα πιστέψω». Διότι οι δίκαιοι εξ ολοκλήρου προς εκείνη τη γη σπεύδουν.

«και άφρων λαός» Ο λαός των Ιουδαίων λέγοντας: εμείς δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα. «μη παραδώσεις» Την ψυχή του λαού [που προέρχεται από τα έθνη] μην την εγκαταλείψεις στους δαίμονες, ώστε να υποτάσσεται σε αυτούς. «των ψυχών» Διότι τα έθνη ήταν φτωχά από θεοσέβεια, γι' αυτό ο Θεός κατέστησε τα έθνη λαό περιούσιο, ευάρεστο σε Αυτόν. «επίβλεψον» Κοίταξε τον λαό σου, προς τους οποίους συνήψες τη διαθήκη σου εξαιτίας των πατέρων τους· πώς, λησμονώντας την, την αθέτησαν. «ότι επληρώθησαν» Σκοτίστηκαν τα παιδιά των αιρετικών και των Ελλήνων (ειδωλολατρών) και δημιούργησαν για τον εαυτό τους άνομες εκκλησίες. «μην αποστραφεί» Ο λόγος είναι μεταφορικός· ας αποστραφεί, λέει, ο διάβολος, ταπεινωμένος και κατροπιασμένος, για όσα μηχανεύτηκε. «φτωχός» Ο Χριστός· διότι και τα δύο τα ανέλαβε εκουσίως [ο Σωτήρας]· επειδή Αυτός δοξάζει το όνομα του Πατέρα αληθινά· εδόξασα, λέει, και πάλι θα δοξάσω. «Ανάστα, ο Θεός» Αναφέρεται μεν στη δική του ανάσταση, μέσω της οποίας καταδικάστηκαν οι Ιουδαίοι· αναφέρεται δε και στη μέλλουσα παγκόσμια κρίση. «θυμήσου» Διότι τότε θα θυμηθεί ο Θεός [τον λαό] των Ιουδαίων, πώς με αφροσύνη χλεύαζαν τον Χριστό πάνω στον σταυρό την ημέρα του πάθους. «μην ξεχάσεις» Τότε, [λέει,] όταν πρόκειται να αποδώσεις στον καθένα [σύμφωνα με τα έργα του], τότε θυμήσου αυτούς που σε δοξολογούν και όρισε σε αυτούς τον μισθό, ως ελεήμων.

Και δεν άκουσε ο εβραϊκός λαός αυτόν τον λόγο ούτε καθόλου ανέχθηκε να υπακούσει. «Και ο Ισραήλ», διότι έκλεισαν τα μάτια τους, ώστε να μην δουν τα μυστήρια του πιστού λαού. «Και τους εξαπέστειλα», όπως δηλαδή σχεδίασαν, λέει, και επιθύμησαν, τους άφησα να εκτελέσουν τα σχέδιά τους, επειδή έγιναν αποκρουστικοί (πρόσκομμα) σε εμένα, λέει ο Κύριος. «Θα πορευθούν», διότι όπως ακριβώς έπραξαν, έτσι και έλαβαν. «Εάν ο λαός μου», εάν άκουγαν τον Θεό και πορεύονταν στις οδούς του, δεν θα είχαν στερηθεί τη συγγένεια με τον Θεό, ούτε τα έθνη θα ελάμβαναν τη δόξα τους. «Στο τίποτα», διότι εάν δεν είχαν πέσει (αμαρτήσει), δεν θα κυριεύονταν από τους εχθρούς. «Και επί τους θλίβοντες», διότι ο Θεός επέβαλε πάντοτε το χέρι του επί των εχθρών τους, αυτοί όμως πάντοτε τον αθετούσαν. «Οι εχθροί», δηλαδή οι Ιουδαίοι που έλεγαν: Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον καίσαρα. «Και θα είναι ο καιρός τους», διότι ο καιρός εκείνος, κατά τον οποίο είπαν ψέματα στον Θεό, τους περιμένει εις τους αιώνας. «Και τους έθρεψε», μεταφορικά εννοεί τον πιστό λαό, ο οποίος τρώει τον μυστικό άρτο. «Και από πέτρα», εννοεί τότε το ύδωρ από την απόκρημνη πέτρα, ενώ τώρα εννοεί το μυστήριο που εξήλθε από τη ζωοκέντητη πλευρά, το οποίο είναι ανώτερο από κάθε γλυκύτητα.

Αγαθόν: Διότι είναι αγαθό η εμπιστοσύνη στον Θεό· διότι άνθρωπος δεν είναι δυνατόν να ελεήσει άνθρωπο· και αν ακόμη τον ελεεί, τον ελεεί προσωρινά. Αγαθόν ελπίζειν: Διότι η ελπίδα στον Κύριο είναι αλάνθαστη, ανώτερη από την ελπίδα στους άρχοντες αυτού του αιώνα· διότι αυτοί είναι προσωρινοί. Πάντα: Και οι δαίμονες και οι Ιουδαίοι περικύκλωσαν τον Χριστό. Διότι πίστεψαν ότι ήταν ένας απλός άνθρωπος και ήθελαν να τον εξολοθρεύσουν. Κυκλώσαντες: Διότι ο Θεός τούς ανταπέδωσε σύμφωνα με τα έργα τους και εκμηδενίστηκαν. Εκύκλωσαν: Όλοι μαζί παρατάχθηκαν μπροστά του κραυγάζοντας: άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν. Και εξεκαύθησαν: Όπως όταν η φωτιά βρει ξερά αγκάθια τα καταναλώνει ταχέως· έτσι και οι Ιουδαίοι άναψαν από οργή και θυμό εναντίον του Χριστού, αλλά ομοίως έσβησαν. Και τω ονόματι: Διότι τους εξάλειψε από το βιβλίο των ζώντων. Ωσθείς: Διότι τον απώθησαν, ώστε να τον ρίξουν κάτω για να μη στέκεται όρθιος· διότι δεν ήθελαν να ζει. Και Κύριος: Η θεότητα, η οποία ενοικούσε στον άνθρωπο, δεν επέτρεπε να πέσει ο άνθρωπος, αλλά παρέμενε άμεμπτος. Ισχύς μου: Διότι για τον λόγο αυτόν ο Θεός προσέλαβε τον άνθρωπο, ενδυναμώνοντάς τον στα πάντα (για να τον καταστήσει ισχυρό έναντι πάντων). Και εγένετο: Ο Θεός για τον άνθρωπο.

Ο Κύριος εβασίλευσε, ας οργιστούν οι λαοί. Εννοεί τους λαούς των Ιουδαίων· διότι αυτούς η βασιλεία του Χριστού τους κίνησε σε οργή και θυμό, ώστε να πουν στον Πιλάτο: «Μη λες ότι είναι βασιλιάς των Ιουδαίων»· και πάλι: «Δεν έχουμε βασιλιά εκτός από τον Καίσαρα». Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, ας σαλευτεί η γη. Υπονοεί και πάλι την Ιουδαία. Διότι, όταν έφτασαν οι μάγοι από την ανατολή λέγοντας: «Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε το άστρο του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε», ο Ηρώδης ταράχθηκε στο άκουσμά τους, και μαζί του όλα τα Ιεροσόλυμα. Το τι έπραξε λοιπόν Εκείνος που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, το φανερώνουν τα εξής: Ο Κύριος στη Σιών είναι μέγας και υψηλός πάνω από όλους τους λαούς. Διότι, έχοντας εισέλθει στη Σιών με κλειστές τις θύρες, φανέρωσε το δικό του μεγαλείο, και έδειξε σαφώς μέσω εκείνου του θαύματος ότι Αυτός είναι που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ.

ΣΝΣΤ΄. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Περί του ιδίου. Το ότι ο Κύριος καταδέχθηκε να σταυρωθεί ανάμεσα σε ληστές, αποκάλυψε την εκούσια παρουσία του προς τους δύο λαούς, στους οποίους με τη θέλησή του προσήλθε, επιθυμώντας να ανανεώσει και τους δύο με την ενανθρώπησή του· αν και ο πρώτος λαός, όπως ο ένας από τους ληστές, τον αρνήθηκε, λέγοντας: «Δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα». Και ζήτησε να πέσει το αθώο αίμα πάνω στο κεφάλι του, υπερηφανευόμενος για τον φόνο σαν να ήταν δίκαιος.

ΤΝΘ΄. Προς τον ίδιο. Περί του ιδίου. Η πρώτη αθέτηση είναι η παράβαση της εντολής, η οποία πρόσταζε να μη γευθούν από το δέντρο στο μέσο του παραδείσου. Η δεύτερη δυσσέβεια, την περίοδο του νόμου, είναι η προσήλωση των Εβραίων προς τον μόσχο. Η δε τρίτη ασέβεια τυγχάνει να είναι η απόρριψη την περίοδο της χάριτος, όταν είπαν «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα» και απαρνήθηκαν τον Κύριο της δόξης.

Και το να τον αρνηθούν κατά πρόσωπο του Πιλάτου δεν ήταν κάτι το τυχαίο, εφόσον εκείνος επιθυμούσε να τον απολύσει· και ότι δεν σας είναι δυνατόν να το αρνηθείτε, αποτελεί κατηγορία εναντίον σας εκείνος που ζητήθηκε αντί για αυτόν. Έτσι και αυτό αποτέλεσε μεγάλη οικονομία. Εδώ καταδεικνύει την αναισχυντία και το θράσος τους· και ότι, ενώ ο εθνικός, βλέποντάς τον τότε για πρώτη φορά, τον απάλλαξε, καίτοι δεν είχε ακούσει τίποτα σπουδαίο για αυτόν, εκείνοι αντίθετα, που είχαν ανατραφεί με τα θαύματα, έπραξαν το αντίθετο. Και το ότι εκείνος έκρινε δίκαιο να τον απολύσει, και δεν το έπραττε αυτό ως χάρη, άκουσέ τον να λέει αλλού: «Είναι έθιμό σας να σας απολύω κάποιον· θέλετε λοιπόν να σας απολύσω τούτον;». «Εσείς όμως αρνηθήκατε τον άγιο και δίκαιο». Δεν είπε, «Παραδώσατε», αλλά παντού λέει, «Αρνηθήκατε». Και δικαιολογημένα. Διότι έτσι έλεγαν: «Δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα». Και δεν είπε, «Δεν ζητήσατε τον αθώο», ούτε «μόνο τον αρνηθήκατε», αλλά «και τον σκοτώσατε». Όταν ήταν πωρωμένοι, δεν τους είπε τίποτα τέτοιο· όταν όμως συγκλονίστηκαν έντονα οι ψυχές τους, τότε τους πλήττει σφοδρότερα, διότι τότε μπορούν και να αισθανθούν.

Από την ίδια διάθεση κινούμενοι, φαίνεται ότι λένε τα ίδια και προς τον Χριστό: «Δεν έχουμε βασιλέα, παρά μόνον τον Καίσαρα». Αυτό συνηθίζουν πάντοτε να πράττουν οι Ιουδαίοι, ακόμη και όταν ευεργετούνται. Είδες ανοησία; Συκοφαντούν εκείνον που επρόκειτο να τους σώσει, με τα όσα λένε: «Με τον τρόπο που σκότωσες χθες τον Αιγύπτιο». Και εξαιτίας αυτού του λόγου έφυγε ο Μωυσής, και έγινε πάροικος στη γη Μαδιάμ, όπου απέκτησε δύο υιούς. Φεύγει, αλλά ούτε η φυγή του ματαίωσε τη θεία οικονομία, όπως άλλωστε δεν τη ματαίωσε ούτε ο θάνατος. Και όταν συμπληρώθηκαν σαράντα έτη, του εμφανίστηκε στην έρημο του όρους Σινά άγγελος Κυρίου μέσα σε πύρινη φλόγα μιας βάτου.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΖ΄. Αυτόν τον Μωυσή, τον οποίο αρνήθηκαν λέγοντας: Ποιος σε κατέστησε άρχοντα και δικαστή πάνω μας; αυτόν απέστειλε ο Θεός ως αρχηγό και λυτρωτή, διά χειρός του αγγέλου που του εμφανίστηκε στη βάτο. α΄. Αυτό είναι απολύτως κατάλληλο για το προκείμενο ζήτημα. «Αυτόν τον Μωυσή», λέει. Ποιον αυτόν; Αυτόν που κινδύνευσε να χαθεί, αυτόν που εξουθενώθηκε από αυτούς, τον οποίο αρνήθηκαν λέγοντας: «Ποιος σε κατέστησε άρχοντα;». Όπως ακριβώς έλεγαν και για τον Χριστό: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα». Αυτόν απέστειλε ο Θεός ως αρχηγό και λυτρωτή διά χειρός του αγγέλου που του είπε: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ».

Αυτό τους καθιστά πιο λαμπρούς, το να μπορούν δηλαδή να εκδιώκουν δαίμονες, παρά το να τους υπακούουν. Ιδού και τα σημεία, κι όμως η φιλοχρηματία επικράτησε περισσότερο. Και οι στρατηγοί, αφού τους έσχισαν τα ενδύματα, διέταξαν να τους ραβδίσουν· και αφού τους κατέφεραν πολλά χτυπήματα, τους έριξαν στη φυλακή, δίνοντας παραγγελία στον δεσμοφύλακα να τους φρουρεί με ασφάλεια. Ο μεν Παύλος, λοιπόν, τα έπραξε όλα, και τα θαύματα και τη διδασκαλία· όμως στους κινδύνους συμμετέχει και ο Σίλας. Τι σημαίνει το «Διαπονηθεὶς δὲ ὁ Παῦλος» (αγανάκτησε δε ο Παύλος); Επειδή είδε, λέει, την κακουργία του δαίμονα, όπως ο ίδιος αναφέρει σε άλλο σημείο: «Διότι δεν αγνοούμε τα τεχνάσματά του». Γιατί δεν είπαν ότι «Εξέβαλαν τον δαίμονα», ή ότι «Ασέβησαν απέναντι στον Θεό», αλλά καταφεύγουν στην κατηγορία περί εσχάτης προδοσίας; Διότι αυτό αποτελούσε ήττα για εκείνους. Έτσι έλεγαν και στην περίπτωση του Χριστού: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα».

Αυτές τις συλλαβές βρίσκω χρήσιμες για εκείνους· αλλού όμως πουθενά δεν βρίσκω να σφαγιάζεται δίκαια ο Ιησούς. Εισήλθε ο Πιλάτος στο πραιτώριο, υποχωρώντας στον θυμό των Ιουδαίων, πασχίζοντας να σβήσει μια άσβεστη φλόγα. Εισήλθε και εξήλθε· μάλλον όμως άναψε περισσότερο τη φωτιά. Διότι εξήλθε έχοντας τον Ιησού στεφανωμένο, ένα αθέλητο για τους Ιουδαίους θαύμα, δείχνοντάς τους τον εχθρό τους ήδη στεφανωμένο, ήδη νικητή, ενδεδυμένο ήδη το βασιλικό σχήμα. Διότι αυτό που συνέβη είχε μεν σκοπό την ύβρη, αποτελούσε όμως αίνιγμα της κατά φύσιν βασιλείας Του. Όταν δε Τον είδαν, Αυτόν που πολλές φορές είδαν, Αυτόν που ποτέ δεν είδαν, Αυτόν που βλέποντάς Τον διαρκώς εξάπτονται, καταναλωνόμενοι από το ίδιο τους το πυρ (διότι θα προτιμούσαν να είχαν κατακαεί από φωτιά), ύψωσαν τη σοδομιτική τους κραυγή, την ύψωσαν και κυριεύτηκαν από μανία: Άρε, άρε, σταύρωσον αυτόν. Τον βασιλιά σας θέλετε να σταυρώσω;

«Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα», λένε. Άρνηση χωρίς διωγμό, αθεΐα μετά τα δεινά της Αιγύπτου: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, που σε οδήγησαν έξω από τη γη της Αιγύπτου». Δεν έχετε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα; Ποιος, λοιπόν, σας οδήγησε στην έρημο; Ή ποιος σας έθρεψε; Ποιον επικαλείται ο Μωυσής, λέγοντας: «Ο Κύριος θα βασιλεύει αιώνια και παντοτινά»;

Δεν ήταν η κραυγή τέτοια, σαν εκείνη των κυριοκτόνων· εκείνοι ενώπιον του Πιλάτου κραύγασαν: «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον». Αλλά δώσε προσοχή στην κραυγή μου. Έτσι κραυγάζοντας ο Μωυσής απέκτησε σύμμαχό του την κτίση· έτσι βοώντας ο Ιησούς χαλιναγώγησε τις πορείες του ήλιου και της σελήνης· έτσι κραυγάζοντας ο Ηλίας κατέστησε στείρα τα ουράνια σύννεφα· έτσι βοώντας η Άννα, παρά κάθε ελπίδα, γέννησε βρέφος.

«Διότι η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτα· αλλά δεν δικαιώνομαι εξαιτίας αυτού». Αυτό είναι φρόνημα που αρμόζει σε Χριστιανό. Και πάλι: «Τολμά κάποιος από εσάς, όταν έχει διαφορά με τον άλλον, να δικάζεται ενώπιον των αδίκων, και όχι ενώπιον των αγίων;» Θέλεις να δεις την κολακεία των ανόητων Ιουδαίων; Άκουσέ τους να λένε: «Εμείς δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα». Θέλεις να δεις ταπεινοφροσύνη; Άκουσε πάλι τον Παύλο να λέει: «Διότι δεν κηρύττουμε τους εαυτούς μας, αλλά τον Χριστό Ιησού ως Κύριο, και τους εαυτούς μας ως δούλους σας για χάρη του Ιησού». Θέλεις να δεις και κολακεία και θρασύτητα; Θρασύτητα μεν αυτήν του Νάβαλ, κολακεία δε αυτήν των Ζιφαίων· και πώς ο μεν πρώτος εξύβριζε, ενώ οι δεύτεροι πρόδωσαν ηθελημένα τον Δαβίδ; Θέλεις να δεις τη φιλοσοφία και όχι την κολακεία του Δαβίδ; Το πώς έπιασε στα χέρια του τον Σαούλ και του χάρισε τη ζωή; Θέλεις να δεις την κολακεία εκείνων που σκότωσαν τον Μεμφιβοσθέ, τους οποίους μάλιστα θανάτωσε ο Δαβίδ; Απλώς δε, και σαν σε γενικό περίγραμμα, για να μιλήσουμε συνοπτικά: θρασύτητα μεν είναι το να οργίζεται κάποιος και να υβρίζει χωρίς καμία εύλογη αιτία, είτε εκδικούμενος για τον εαυτό του, είτε επιδεικνύοντας θράσος με άδικο τρόπο· ενώ παρρησία και ανδρεία είναι το να αψηφά κανείς τους κινδύνους και τον θάνατο, και να περιφρονεί φιλίες και έχθρες για χάρη αυτών που είναι αρεστά στον Θεό.

Διότι δεν τους εγκατέλειψε νωρίτερα, ώστε να χρησιμεύσει αυτό ως μαρτυρία γι' αυτούς. Διότι, μέχρις ότου τον απέκρουσαν με τα έργα τους, μέχρις ότου τον σταύρωσαν, δεν είπε: «Πηγαίνετε και κάντε μαθητές σας όλα τα έθνη», αλλά: «Μην πάτε σε δρόμο εθνικών»· και, «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· και, «Δεν είναι καλό να πάρει κανείς τον άρτο των τέκνων και να τον δώσει στα σκυλιά». Επειδή όμως τον μίσησαν, και τόσο πολύ τον μίσησαν ώστε να τον θανατώσουν, ήταν περιττό να παραμένει κοντά τους από τη στιγμή που εκείνοι τον απέκρουαν. Διότι τον αποποιήθηκαν λέγοντας: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα». Τότε πλέον τους εγκατέλειψε, επειδή εκείνοι τον εγκατέλειψαν. Γι' αυτό λέει: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σας, και δεν θελήσατε!».

Αλλά αυτοί πάλι κραύγαζαν: «Εάν τον απολύσεις, δεν είσαι φίλος του Καίσαρα». Διότι, επειδή παρουσιάζοντας κατηγορίες βασισμένες στον δικό τους νόμο δεν ωφελήθηκαν σε τίποτα, στρέφονται κακόβουλα στους εξωτερικούς νόμους, λέγοντας: «Καθένας που ανακηρύσσει τον εαυτό του βασιλιά, εναντιώνεται στον Καίσαρα». Και πού φάνηκε αυτός ως σφετεριστής της εξουσίας; Από πού μπορείτε να το αποδείξετε αυτό; Από την πορφύρα; Από το διάδημα; Από την εμφάνιση; Από τους στρατιώτες; Δεν περπατούσε πάντοτε μόνος μαζί με τους δώδεκα μαθητές, ακολουθώντας σε όλα έναν ταπεινό βίο, και στην τροφή και στην ενδυμασία και στην κατοικία; Αλλά, ω της αναιδείας και της άκαιρης δειλίας! Διότι ο Πιλάτος, νομίζοντας ότι πλέον θα κινδύνευε εάν τα παρέβλεπε αυτά, εξέρχεται δήθεν για να εξετάσει την υπόθεση (διότι αυτό ακριβώς φανέρωνε το ότι κάθισε στη δικαστική έδρα)· ωστόσο, χωρίς να κάνει καμία απολύτως εξέταση, τον παραδίδει, θεωρώντας ότι έτσι θα τους κατευνάσει. Για να βεβαιωθείς ότι για αυτόν τον λόγο ενήργησε έτσι, άκουσε τι λέει: «Να ο βασιλιάς σας». Και επειδή εκείνοι είπαν, «Σταύρωσέ τον», πρόσθεσε πάλι λέγοντας: «Τον βασιλιά σας να σταυρώσω;» Εκείνοι δε κραύγαζαν: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα».

Το ότι δεν μισούσαν τους ληστές, τους το λέγει ο Πιλάτος: «Ποιον να σας απολύσω, τον Ιησού ή τον Βαραββά τον ληστή, ο οποίος, λέγει, είχε ριχτεί στη φυλακή για φόνο;». Και εκείνοι απαντούν: «Απόλυσέ μας τον Βαραββά». Οι ληστές ζήτησαν τον ληστή και παρέδωσαν τον Κύριο στον σταυρό, όχι επειδή Τον νίκησαν με τη βία, αλλά επειδή Τον παρέδωσαν κατά τη θεία οικονομία. Τους λέγει ο Πιλάτος: «Τον βασιλέα σας να σταυρώσω;». Και εκείνοι απαντούν: «Δεν έχουμε βασιλέα παρά μόνο τον Καίσαρα». Αρνήθηκαν τη βασιλεία του Θεού και παραδόθηκαν στη βασιλεία των Ρωμαίων· επειδή αγνόησαν αυτό που είχαν, έλαβαν αυτό που ζήτησαν.

Αλλ' όμως δεν τον βάσταξαν λόγω της σκληροτραχηλίας τους· και όχι μόνο δεν τον βάσταξαν, αλλά και τον συνέτριψαν και τον διέρρηξαν. Διότι από τα παλαιά χρόνια, λέγει, συνέτριψες τον ζυγό σου, διέρρηξες τον δεσμό σου. Δεν τα λέει αυτά ο Παύλος, αλλά ο προφήτης ανακράζει, αποκαλώντας τον ζυγό και τον δεσμό σύμβολα της εξουσίας, επειδή αρνήθηκαν τη δεσποτεία του Χριστού, λέγοντας: Εμείς δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα.

Όχι απλώς, ούτε στην τύχη, ούτε ενεργώντας με κάποια προσωποληψία, αλλά με τρόπο ωφέλιμο και συμφέροντα. Είναι όμως αναγκαίο να ανατρέξουμε λίγο πιο πίσω στον λόγο μας. Επειδή τα πράγματα των Ιουδαίων μεταβλήθηκαν, και αφού σταύρωσαν τον Ιησού, επικύρωσαν εναντίον του εαυτού τους εκείνη τη φωνή, λέγοντας: «Δεν έχουμε βασιλιά εκτός από τον Καίσαρα», και στο εξής τέθηκαν υπό τη ρωμαϊκή εξουσία, δεν ήταν ούτε αυτόνομοι, όπως προηγουμένως, ούτε εντελώς δούλοι, όπως είναι τώρα· αλλά εξακολουθούσαν να βρίσκονται σε τάξη συμμάχων, πληρώνοντας μεν φόρους στους ηγεμόνες τους και αποδεχόμενοι τους άρχοντες που αποστέλλονταν από εκείνους, εφαρμόζοντας όμως σε πολλές περιπτώσεις τους δικούς τους νόμους και τιμωρώντας όσους από αυτούς παρανομούσαν σύμφωνα με τις πατροπαράδοτες διατάξεις. Και το ότι μεν κατέβαλλαν φόρους στους Ρωμαίους, είναι φανερό από αυτό που, πειράζοντας τον Ιησού, ρωτούσαν: «Διδάσκαλε, επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα ή όχι;»· τότε και ο ίδιος, αφού τους ζήτησε να του δείξουν ένα νόμισμα, αποκρίθηκε λέγοντας: «Αποδώστε τα του Καίσαρος στον Καίσαρα, και τα του Θεού στον Θεό». Ο Λουκάς, εξάλλου, αναφέρει ότι ο ναός διέθετε και στρατηγούς και χιλιάρχους. Το ότι, λοιπόν, οι Ιουδαίοι ήταν υποταγμένοι στους Ρωμαίους, τα παραπάνω αποτελούν όχι μικρά τεκμήρια· το ότι όμως εφάρμοζαν και τους δικούς τους νόμους, είναι φανερό από τα εξής: τον Στέφανο τον λιθοβόλησαν χωρίς να τον οδηγήσουν σε δικαστήριο· τον Ιάκωβο, τον αδελφό του Κυρίου, τον θανάτωσαν· τον ίδιο τον Χριστό τον σταύρωσαν, παρόλο που ο δικαστής τον είχε συγχωρήσει και τον είχε απαλλάξει από κάθε κατηγορία.

Δεν είπε: «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν». Δεν άρθρωσε την κραυγή των άθλιων, επισύροντας πάνω στον εαυτό του και στους απογόνους του την ποινή για το αθώο και θείο αίμα· αλλά, έχοντας το θέλημά του στον νόμο του Κυρίου, και μελετώντας αδιάκοπα τον νόμο Του όταν πλάγιαζε και όταν σηκωνόταν, άρδευε τη διάνοιά του με τα θεόρρυτα νάματα του Πνεύματος. Διότι είχε γίνει μαθητής του καλού Διδασκάλου και ακολούθησε πιστά τα ίχνη Του. Ω, τι προαίρεση ενός πλούσιου άνδρα! Ω, τι σοφός έμπορος, που μέσω του επίγειου άρπαξε τον ουράνιο πλούτο, και έκρυψε μέσα του τον θησαυρό της ζωής!

Ο ασκητής, δοκιμαζόμενος διά της υπομονής των πειρασμών, καθαιρόμενος διά της σωματικής παιδαγωγίας και τελειούμενος διά της επιμελείας των υψηλών θεωρημάτων, αξιώνεται της θείας παρακλήσεως. Διότι, όπως λέει ο Μωυσής, ο Κύριος ήλθε από το Σινά, δηλαδή από τους πειρασμούς, και εμφανίστηκε σε εμάς από το Σηείρ, δηλαδή από τους σωματικούς πόνους, και κατέπαυσε προερχόμενος από το όρος Φαράν μαζί με τις μυριάδες της Κάδης, δηλαδή από το όρος της πίστεως μαζί με μυριάδες άγιες γνώσεις. Οε'. Ο Ηρώδης επέχει θέση σαρκικού φρονήματος, ο Πιλάτος της αισθήσεως, ο Καίσαρας των αισθητών πραγμάτων, και οι Ιουδαίοι των ψυχικών λογισμών. Όταν, λοιπόν, η ψυχή από άγνοια προσκολληθεί στα αισθητά, προδίδει τον Λόγο στην αίσθηση προς θάνατον, επικυρώνοντας εναντίον του εαυτού της με την ομολογία της τη βασιλεία των φθαρτών πραγμάτων. Διότι λένε οι Ιουδαίοι: «Δεν έχουμε άλλον βασιλιά παρά μόνον τον Καίσαρα».

Όχι ότι ο Χριστός ανελήφθη με σάλπιγγες, αλλά επειδή το μεγαλείο της ένσαρκης οικονομίας ακούστηκε πιο πέρα και από τις σάλπιγγες, μέχρι και τα πέρατα της γης. «Ψάλατε στον Θεό μας, ψάλατε, ψάλατε στον βασιλιά μας, ψάλατε· διότι ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλατε συνετώς», ψάλατε με σύνεση τη μία τρισυπόστατη θεότητα, ψάλατε. Και αφού οι Ιουδαίοι απέρριψαν τη βασιλεία του Χριστού και είπαν «Δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα», στη συνέχεια «εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών», για τα οποία και άκουσε από τον Πατέρα «και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομία σου». «Ο Θεός κάθεται επί του αγίου θρόνου του». Η ασώματη φύση του Θεού ούτε κάθεται ούτε στέκεται, αυτή που βρίσκεται παντού και πληροί τα πάντα· κάθεται όμως η σαρκωθείσα φύση θεοπρεπώς. «Άρχοντες των λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ». Δεν εννοεί το συνέδριο των Ιουδαίων, αλλά τους προερχόμενους από τα έθνη άρχοντες των λαών, οι οποίοι συγκεντρώθηκαν στην πίστη του πατριάρχη Αβραάμ, και οι οποίοι, ως «κραταιοί του Θεού της γης, υψώθηκαν σφόδρα προς τα άνω», πιστεύοντας στον Χριστό.

«Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον ηγαπημένο σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο», δηλαδή στην Ιερουσαλήμ, στην οποία δημιουργήθηκε «αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ που είναι ο οίκος του Ισραήλ», ο οποίος έπρεπε «να παραγάγει σταφύλια, αλλά παρήγαγε αγκάθια». «Ο αμπελώνας», λέει, «του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και κάθε άνθρωπος του Ιούδα είναι νεόφυτο αγαπημένο· περίμενα να πράξει κρίση, αλλά έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη αλλά κραυγή». Κραυγή προφανώς αυτή που όλοι φώναζαν στον Πιλάτο λέγοντας: «Άρε, άρε, σταύρωσέ τον», και «απόλυσέ μας τον Βαραββά», μεταχειριζόμενοι τον ένοχο ως αθώο και ως κάποιον που είναι όμοιός μας στα ήθη των φονιάδων. «Άρε δε, άρε, σταύρωσε» ως ένοχο τον αναμάρτητο, διότι «είναι ανόμοιος με εμάς ο βίος του και παράδοξες οι οδοί του»· «επειδή ισχυρίζεται ότι κατέχει τη γνώση του Θεού και ονομάζει τον εαυτό του παίδα του Κυρίου». «Άρε, άρε, σταύρωσέ τον», και «έπραξε ανομία, και όχι δικαιοσύνη αλλά κραυγή». «Και τώρα θα σας αναγγείλω τι θα κάνω εγώ στον αμπελώνα μου· θα αφαιρέσω τον φράχτη του και θα παραδοθεί σε διαρπαγή, και θα γκρεμίσω τον τοίχο του και θα καταπατηθεί, και θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου και δεν θα κλαδευτεί ούτε θα σκαφτεί, και θα φυτρώσουν σε αυτόν αγκάθια σαν σε χέρσο τόπο· και θα διατάξω τα σύννεφα να μη ρίξουν βροχή πάνω του». «Θα ψάλω λοιπόν στον ηγαπημένο το άσμα του αγαπητού μου για τον αμπελώνα μου». «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα· αυτόν να ακούτε». «

Προγνωρίζοντας αυτό το μακάριο ξύλο και τον άγιο άρτο, τον Χριστό, καθώς και την αυθάδεια των Ιουδαίων, προείπε ο Ιερεμίας: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων». Και όταν οι Ιουδαίοι άκουγαν τον Χριστό να λέει ότι είναι ο ουράνιος άρτος που παρέχει ζωή στον κόσμο, αυτοί έλεγαν: «Εμείς γνωρίζουμε από πού είναι, και ο πατέρας και η μητέρα και οι αδελφοί του είναι μαζί μας· πώς λοιπόν αυτός είναι ουράνιος άρτος;». Και έλεγαν στον Πιλάτο: «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν».

Επαναστάτησαν κατά της βασιλείας του Χριστού, όπως ακριβώς παλαιά ο αγαπημένος Ισραήλ, διέρρηξαν τον δεσμό, απέρριψαν τον ζυγό, αποτίναξαν την υποταγή, απομακρύνονται ανεξέλεγκτα από την κατά Χριστόν πίστη, έχουν απαρνηθεί τη βασιλεία του Χριστού μαζί με το μυστήριο της θείας οικονομίας, έχοντας ασκήσει τη γλώσσα τους ώστε να είναι εφάμιλλη και όμοια με τις αυθάδειες των Ιουδαίων που μαίνονταν κατά του Σωτήρα, με τους οποίους ως ομοϊδεάτες σχεδόν τα ίδια φθέγγονται: Δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα. Για τα ίδια πράγματα εξοργίζονται και τούτοι τώρα, για τα οποία οργίζονταν και εκείνοι παλαιότερα. Διότι έτσι, φθονώντας τον Χριστό, επειδή έβλεπαν τα μεγάλα, υπερφυή και θεία θαύματα που επιτελούνταν, τα οποία τον αναδείκνυαν και τον διακήρυτταν ταυτόχρονα ως βασιλιά και Θεό των πάντων, τι έλεγαν; Κάθε ένας που κάνει τον εαυτό του βασιλιά, εναντιώνεται στον Καίσαρα.

Αφού αρνήθηκαν τον ίδιο τον Χριστό, προστρέχουν στους άρχοντες του κόσμου, έχοντας αιχμαλωτιστεί στο δικό τους θέλημα και έχοντας γίνει εύκολη λεία και ευάλωτοι στα δίχτυα της αυθάδειάς τους. Γι' αυτούς θα μπορούσε κανείς δικαίως να ανακράξει μαζί με τον Μωυσή, λέγοντας και τώρα: «Λάκτισε ο αγαπημένος Ισραήλ» και απομακρύνεται φανερά από τη φιλία προς τον Θεό. Διότι, υιοθετώντας φρόνημα όμοιο και αντίστοιχο με την παρανομία των Ιουδαίων, σχεδόν και αυτοί φανερά κραύγασαν: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα». Επειδή προσηλώθηκαν στη δόξα του κόσμου και, ζητώντας να επιβάλουν τη δική τους, κακώς και αφρόνως θεωρούμενη δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού· και προσκυνώντας τη χρυσή εικόνα, δεν θέλησαν να προσκυνήσουν την εικόνα του Χριστού. Αφού λοιπόν στράφηκαν με αυτόν τον τρόπο εναντίον των διδασκάλων, στη συνέχεια προχωρούν σε ύβρη της οικονομίας του Θεού Λόγου, γράφοντας τα εξής: ... εδογμάτισε να ζωγραφίζεται μέσω άτιμης ύλης ο ακατάληπτος Υιός και Λόγος του Θεού κατά τη σάρκωσή Του, ...

Ο οικοδεσπότης Χριστός, αφού ήλθε και ζήτησε καρπό πίστεως και αγαθοεργίας σε αυτήν, δεν βρήκε. Ήλθε δε επί τρία έτη, μέσω του Μωυσή, μέσω των προφητών, και το τρίτο μέσω του εαυτού Του. Ύστερα όμως, επειδή δεν μετανόησαν, τους απέκοψε από την αγάπη του Θεού. Διότι πλέον δεν ονομάζονται έθνος του Κυρίου και λαός άγιος, ενώ στη θέση τους εισήχθησαν τα έθνη που μπορούν να καρποφορήσουν. Θα μπορούσε δε να νοηθεί ως συκιά και ολόκληρη η ανθρωπότητα, ως οικοδεσπότης ο Θεός και Πατέρας, και ως αμπελουργός ο Υιός του Θεού, ο Οποίος, αφού ήλθε ανάμεσά μας, φρόντισε φιλόπονα και καθάρισε τον αμπελώνα μας. Ο Χριστός δεν επιτρέπει να κοπεί αυτή η συκιά ως άκαρπη, λέγοντας τα εξής: «Άφησέ την και αυτή τη χρονιά.» Εάν μέσω του νόμου και των προφητών δεν βελτιώθηκαν και δεν απέδωσαν καρπό μετανοίας, τουλάχιστον όμως Εγώ θα τους ποτίσω με τις δικές Μου διδασκαλίες και τα πάθη, και αν μεν κάνουν καρπό υπακοής [έχει καλώς], εάν όμως όχι, στο μέλλον θα την κόψεις, αποκόπτοντάς τους από τη μερίδα των δικαίων. Αφού δε ζητήθηκε καρπός από τη φύση μας για τρίτη φορά, δεν απέδωσε: την πρώτη φορά, όταν στον παράδεισο παραβήκαμε την εντολή. Τη δεύτερη δε, όταν επί του νόμου κατασκεύασαν τον μόσχο, «και αντάλλαξαν τη δόξα του Θεού με ομοίωμα μόσχου που τρώει χόρτο.» Και τρίτον, όταν αρνήθηκαν τον Σωτήρα και Κύριο, λέγοντας: Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα.

Αυτό δε θα συμβεί κατά τη συντέλεια, όταν τα πάντα, ακόμη και ακούσια, θα υποταχθούν σε αυτόν πιστεύοντας ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν Θεού Πατρός. Πολίτες του δε είναι οι Ιουδαίοι, οι οποίοι τον μισούν. Διότι, λέει, «έχουν δει και έχουν μισήσει και εμένα και τον Πατέρα μου», οι οποίοι δεν θέλησαν να βασιλεύσει αυτός επάνω τους. Γι' αυτό και έλεγαν προς τον Πιλάτο, αρνούμενοι τη βασιλεία του: «Δεν έχουμε βασιλιά»· και πάλι: «Μη γράφεις, Ο βασιλιάς των Ιουδαίων». Αν και ο Ζαχαρίας αναφωνεί: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα Σιών, διότι ο Βασιλιάς σου έρχεται σε σένα δίκαιος και σώζων»· και ο Ησαΐας: «Ιδού λοιπόν δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει»· και ο Δαβίδ: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν». Οι μεν Ιουδαίοι λοιπόν μίσησαν τον Κύριο, εκείνος δε έδωσε στους δούλους του δέκα μνες.

Αυτοί τότε κραύγασαν: «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον». Τους λέγει ο Πιλάτος: «Τον βασιλιά σας να σταυρώσω;» Αποκρίθηκαν οι αρχιερείς: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα». Τότε λοιπόν τους τον παρέδωσε για να σταυρωθεί. Παρέλαβαν λοιπόν τον Ιησού, και τον οδήγησαν για να τον σταυρώσουν, και, βαστάζοντας τον σταυρό του, εξήλθε στον τόπο που ονομάζεται Κρανίου τόπος, ο οποίος εβραϊκά λέγεται Γολγοθάς, όπου τον σταύρωσαν, και μαζί του άλλους δύο, από τη μία πλευρά και από την άλλη, και στη μέση τον Ιησού». Πολλές φορές έχουμε πει ότι ο Πιλάτος ήταν μάλλον άνανδρος και δειλός, παρά κακοήθης. Πρόσεξε λοιπόν ότι και τώρα περιβάλλει την υπόθεση με το σχήμα της ανάκρισης και του δικαστηρίου, αλλά χειρίζεται το όλο θέμα με μαλθακότητα. «Διότι δέστε», λέγει, «ο βασιλιάς σας». Επειδή ούτε τον Ιησού καταδικάζει φανερά ούτε τους Ιουδαίους αποστομώνει ευθέως, αλλά σαν να τους ονειδίζει συγκεκαλυμμένα ως συκοφάντες, λέγει: «Δείτε, για ποιον άνθρωπο λέτε ότι επιχείρησε να γίνει βασιλιάς σας, για έναν ασήμαντο δηλαδή, που δεν θα επιχειρούσε κάτι τέτοιο, ώστε η κατηγορία είναι ψευδής».

Εκείνοι όμως έλεγαν: «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον». Πιέζουν φορτικά και ζητούν τον σταυρό, επειδή θέλουν να προσάψουν κακή φήμη στον Χριστό. Διότι αυτός ο θάνατος ήταν ο πλέον επονείδιστος και επικατάρατος, καθώς έχει γραφτεί: «Επικατάρατος είναι καθένας που κρεμάται πάνω σε ξύλο». Δεν γνώριζαν όμως ότι, όπως ακριβώς μέσω του ξύλου επήλθε η πτώση, έτσι και μέσω του ξύλου ήρθε η ανόρθωση. Παρατήρησε δε, πώς δεν αναγνωρίζουν άλλον βασιλιά για τους εαυτούς τους παρά μόνο τον Καίσαρα, υποτάσσοντας εκούσια τους εαυτούς τους στη ρωμαϊκή εξουσία και αποτινάσσοντας τη βασιλεία του Θεού. Γι' αυτό και ο Θεός τους παρέδωσε στους Ρωμαίους, τους οποίους επικαλέστηκαν ως βασιλιάδες τους, αφού αποστάτησαν από την πρόνοια και την επιστασία του Θεού. «Τότε, λοιπόν, τον παρέδωσε σε αυτούς» ο ανόητος.