Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 19:34

Αυτό το δέντρο ποθώντας η νύμφη, λέει στο Άσμα Ασμάτων: «Είπα, θα ανεβώ στον φοίνικα και θα κρατήσω τα κλαδιά του», ονομάζοντάς τον φοίνικα αφενός λόγω της άδοξης όψης της σάρκας στο κάτω μέρος, αφετέρου λόγω της ευκαρπίας της θεότητας στο επάνω. Επειδή ο Αδάμ αρνήθηκε τη βρώση αυτού του δέντρου, υπέπεσε στην αντίθετη κατάσταση. Εμείς όμως, τρώγοντας τώρα μυστικώς από αυτό, εξορίζουμε την παράβαση. Διότι δέντρο ζωής είναι ο Χριστός, δέντρο θανάτου ο διάβολος. Εκείνος μεν εκδιώκει τον άνθρωπο από τον παράδεισο, αυτός δε εισάγει τον ληστή στον παράδεισο. Διότι έχει για κλαδιά του τους αποστόλους, για καρπούς τους σωζομένους, για φύλλωμα τους λόγους, για ρίζα το βάπτισμα και για γεωργό τον Πατέρα, ο οποίος τον γέννησε και άνω και κάτω χωρίς μεσίτη. Θέλεις να δεις και τον καρπό του, τον οποίο έδωσε στον καιρό του; Δες αυτόν να σταυρώνεται και την πλευρά του να λογχίζεται, η οποία ανέβλυσε αίμα και νερό, το μεν αίμα ως προτύπωση του μαρτυρίου, το δε νερό ως σύμβολο του βαπτίσματος. Διότι, επειδή μια τρωθείσα πλευρά ανέτρεψε τον Αδάμ, ήταν αναγκαίο και μια τρωθείσα πλευρά να τον αναγεννήσει. Ένα χλωρό ξύλο κατέβαλε τον έναν, ενώ ένα ξερό ξύλο ανόρθωσε τον κόσμο. Η βρώση από εκείνο γέννησε τον θάνατο, ενώ η βρώση από τούτο ανέβλαστησε τη ζωή.

Εκείνες λοιπόν που έχουν αυτή την αρετή, η καθολική Εκκλησία συνηθίζει να τις ονομάζει νύμφες του Χριστού. Αυτές, βλέποντάς τες και οι Έλληνες ως ναό του Λόγου, τις θαυμάζουν· διότι σε κανέναν άλλον δεν κατορθώνεται αληθινά αυτή η σεμνή και ουράνια πολιτεία, παρά μόνο σε εμάς τους Χριστιανούς. Μάλιστα δε, και αυτό αποτελεί μέγα τεκμήριο του ότι σε εμάς υπάρχει η όντως και αληθινή θεοσέβεια. Αυτές, πριν από όλους τους άλλους, τιμούσε και ο μακαρίας μνήμης ευσεβέστατος πατέρας σου, ο Αύγουστος Κωνσταντίνος· αυτές και η δική σου ευσέβεια, γράφοντας πολλές φορές, τις ονόμασε τίμιες και άγιες. Αλλά τώρα οι θαυμαστοί Αρειανοί, οι οποίοι διαβάλλουν και εμάς, και εξαιτίας των οποίων πλείστοι επίσκοποι έπεσαν θύματα επιβουλής, έχοντας τους ίδιους τους δικαστές ως υπηρέτες και υποτακτικούς τους, αφού τις έγδυσαν, διέταξαν να τις κρεμάσουν στα λεγόμενα ερμητάρια, και για τρίτη φορά έξεσαν τις πλευρές τους τόσο πολύ, όσο ποτέ δεν έχουν υποφέρει ούτε οι πραγματικοί κακούργοι. Ο Πιλάτος, βέβαια, θέλοντας να κολακεύσει τους τότε Ιουδαίους, κέντησε με τη λόγχη τη μία πλευρά του Σωτήρος· αυτοί όμως ξεπέρασαν ακόμη και τη μανία του Πιλάτου, διότι έξεσαν όχι τη μία, αλλά και τις δύο πλευρές· διότι τα μέλη των παρθένων ανήκουν κατεξοχήν στον ίδιο τον Σωτήρα.

Πάλι λένε: «Ακούσαμε ότι τον πότισαν με ξίδι και χολή με έναν σπόγγο· ας πράξουμε έτσι και εμείς». Και έπραξαν ομοίως, τοποθετώντας στο στόμα του Κυρίου της εικόνας έναν σπόγγο γεμάτο με ξίδι. Λένε πάλι: «Μάθαμε ότι με καλάμι χτύπησαν την κεφαλή του· το ίδιο ας πράξουμε και εμείς». Και αφού πήραν ένα καλάμι, χτυπούσαν την κεφαλή του. Λένε πάλι: «Γνωρίζουμε ακριβέστερα ότι με λόγχη άνοιξαν την πλευρά του· ας μην παραλείψουμε ούτε ένα, αλλά μάλλον ας προσθέσουμε και αυτό». Και προκειμένου να το πράξουν, διέταξαν να φέρουν μια λόγχη, και όταν η λόγχη μεταφέρθηκε, την πήραν και τρύπησαν την πλευρά της εικόνας του Σωτήρος. Αμέσως δε ανέβλυσε αίμα και ύδωρ σε μεγάλη αφθονία. Όταν δε συνέβη αυτό το παράδοξο θαύμα, έκπληξη κατέλαβε όλους όσοι έβλεπαν τις δυνάμεις του Θεού και τα παράδοξα θαυμάσια.

Και κραύγαζαν όλοι ομόφωνα, από τον μικρό μέχρι τον μεγάλο, μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά, λέγοντας: Ένας είναι ο Θεός ο Πατέρας, ένας ο μονογενής Υιός, ένας ο Κύριος. Αυτόν ομολογούμε ως Θεό, και γνωρίζουμε και κατανοούμε· αυτόν γνωρίζουμε ως Θεό, σε αυτόν εμείς πιστεύουμε, στον σταυρωθέντα επί Ποντίου Πιλάτου και αναστάντα την τρίτη ημέρα· και ο οποίος αναλήφθηκε εν δόξη ενώπιον των αγίων μαθητών του, και κάθεται εκ δεξιών του Θεού και Πατρός. Αφού, λοιπόν, δόξασαν τον Θεό με πολλές επευφημίες, και επέδειξαν την αγία εικόνα στον αρχιεπίσκοπο της εκεί πόλης, και εξιστόρησαν όσα έπραξαν στην αγία εικόνα του Χριστού, και επέδειξαν το αίμα και το ύδωρ, και πώς εξήλθε από την πλευρά του Σωτήρα· όμως, προς επιβεβαίωση όλων, αφού έλαβε ο επίσκοπος από το άγιο αίμα και ύδωρ, και του έφεραν πολλούς ασθενείς, αλείφοντάς τους, τους απέλυσε θεραπευμένους. Ύστερα από αυτά τα αναρίθμητα θαύματα που συνέβησαν, όλοι θερμά ικέτευαν τον επίσκοπο να αξιωθούν του αγίου βαπτίσματος και να μεταλάβουν των αχράντων και αθανάτων μυστηρίων του τιμίου σώματος και αίματος. Τότε ο επίσκοπος, αφού τους παρέλαβε και συγκάλεσε όλο τον κλήρο της αγιωτάτης Εκκλησίας του Θεού, και αφού τους κατήχησε επί πολλές ημέρες, τους βάπτισε εις το όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος, και μετέτρεψε τη συναγωγή των Ιουδαίων σε εκκλησία του Σωτήρα μας.

Αμήν. Εσείς δε, τέκνα, ακούστε τα υπόλοιπα, τα οποία οικονόμησε η αγαθότητά Του. Διότι, μετά το κτύπημα της πλευράς της εικόνας του Κυρίου με τη λόγχη και την ανάβλυση του αίματος και του ύδατος, όπως έχει ειπωθεί άλλωστε, λένε οι αρχιερείς και οι πρεσβύτεροι του λαού: «Επειδή διαδίδουν όσοι Τον σέβονται ότι έκανε πολλές ιάσεις, ας πάρουμε το αίμα και το ύδωρ Του, ας τα μεταφέρουμε στη συναγωγή, ας συγκεντρώσουμε όλους τους ασθενείς του λαού, ας τους αλείψουμε με αυτά και ας δούμε αν είναι αληθινά όσα λέγονται». Τότε προσέφεραν στην πλευρά του Κυρίου σφουγγάρι στο σημείο του τραύματος της λόγχης, από όπου έρεε το αίμα και το ύδωρ, και γέμισαν το σφουγγάρι. Και αφού το πήραν, χλευάζοντας –για να Τον υβρίσουν δήθεν μπροστά σε όλους, όπως νόμιζαν– συγκέντρωσαν όλους τους ασθενείς, πρώτα απ' όλα έναν παραλυτικό, τον οποίο γνώριζαν εκ γενετής, και αφού τον προσήγαγαν, τον άλειψαν. Και εκείνος αμέσως αναπήδησε και πήδηξε, έχοντας θεραπευτεί πλήρως ο άνθρωπος. Στη συνέχεια έφεραν τυφλούς, οι οποίοι επίσης αλειφθέντες ανέβλεψαν, ενώ αναρίθμητοι δαιμονισμένοι καθαρίστηκαν αμέσως.

Διότι ο Υιός, όντας Θεός και Κύριος της δόξης, βρισκόταν μέσα στο σώμα που άδοξα καθηλωνόταν και ατιμαζόταν, και το μεν σώμα έπασχε καθώς νυσσόταν πάνω στο ξύλο, και έρρεε από την πλευρά του αίμα και ύδωρ, επειδή όμως τύγχανε ναός του Λόγου, ήταν πλήρες θεότητος. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, ο ήλιος, βλέποντας τον δημιουργό του να τα υπομένει αυτά μέσα στο υβριζόμενο σώμα, συνέστειλε τις ακτίνες του και εσκότισε τη γη. Το ίδιο δε το σώμα, αν και είχε θνητή φύση, αναστήθηκε υπερβαίνοντας τη δική του φύση εξαιτίας του Λόγου που βρισκόταν μέσα σε αυτό· και έπαυσε μεν να υπόκειται στην κατά φύσιν φθορά, αλλά, καθώς ενδύθηκε τον υπεράνθρωπο Λόγο, έγινε άφθαρτο. Ως προς δε το γεγονός ότι κάποιοι πλάθουν με τη φαντασία τους και ισχυρίζονται πως, όπως ακριβώς συνέβαινε σε καθέναν από τους προφήτες, έτσι και σε κάποιον άνθρωπο γεννημένο από τη Μαρία ήλθε ο Λόγος, είναι περιττό να το αναλύουμε διεξοδικά, καθώς η ανοησία τους φέρει ολοφάνερη την καταδίκη της. Διότι, αν ήλθε κατ' αυτόν τον τρόπο, γιατί αυτός προήλθε από Παρθένο και δεν γεννήθηκε και αυτός από άνδρα και γυναίκα; Αφού έτσι γεννήθηκε και καθένας από τους αγίους. Ή γιατί, αν ο Λόγος ήλθε με αυτόν τον τρόπο, δεν λέγεται ότι ο θάνατος του καθενός συνέβη για χάρη μας, παρά μόνο ο θάνατος τούτου; Και γιατί, ενώ ο Λόγος επεδήμησε σε καθέναν από τους προφήτες, μόνο για εκείνον που προήλθε από τη Μαρία λέγεται ότι επεδήμησε άπαξ κατά τη συντέλεια των αιώνων; Ή γιατί, εφόσον ο Λόγος ήλθε σε αυτόν όπως είχε έλθει και στους προηγούμενους αγίους, όλοι οι άλλοι, αφού πέθαναν, δεν αναστήθηκαν ακόμη, ενώ μόνο αυτός από τη Μαρία αναστήθηκε τριήμερος;

Αν λοιπόν μπορείτε να πείτε ότι προηγουμένως έχει έρθει κάποιος τέτοιος και μπορείτε να αποδείξετε ότι αυτός είναι Θεός, από τα «σημεία και τέρατα που έκανε», δικαιολογημένα λογομαχείτε μαζί μας. Αν όμως δεν μπορείτε να αποδείξετε ότι έχει έρθει, αλλά εξακολουθείτε να προσδοκάτε κάποιον τέτοιο, αναγνωρίστε τον καιρό από το βιβλίο του Δανιήλ· διότι τα όσα ελέχθησαν από αυτόν εκπληρώνονται στον παρόντα χρόνο. Αν λοιπόν ο παρών καιρός είναι εκείνος που είχε προαναγγελθεί από παλιά, και είδατε τα όσα συνέβησαν τώρα σε εμάς, μάθετε ότι αυτός ο Ιησούς, «τον οποίο εσείς σταυρώσατε», αυτός είναι ο προσδοκώμενος Χριστός. Διότι ο μεν Δαβίδ και όλοι οι προφήτες πέθαναν, και τα μνήματα όλων βρίσκονται ανάμεσά σας, η δε ανάσταση που συνέβη τώρα απέδειξε ότι σε αυτόν καταλήγουν τα γεγραμμένα. Διότι το ότι σταυρώθηκε υποδεικνύει το «θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη», και το ότι τρυπήθηκε η πλευρά του με τη λόγχη εκπληρώνει το «σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή». Το δε ότι όχι μόνο αναστήθηκε, αλλά και ότι ανέστησε από τα μνήματα παλαιούς νεκρούς (διότι αυτούς τους είδαν οι περισσότεροι από εσάς), αυτό είναι το «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη» και το «ο θάνατος επικράτησε και κατάπιε, και πάλι ο Θεός τον αφαίρεσε». Το ότι έκανε τέτοια σημεία, σαν αυτά που έγιναν, αποδεικνύει ότι ο εν σώματι ευρισκόμενος είναι Θεός και ότι Αυτός είναι η ζωή και ο Κύριος του θανάτου.

Διότι έπρεπε προηγουμένως να προσηλωθεί το χειρόγραφο στον σταυρό, και να τρυπηθεί η πλευρά του Λόγου με τη λόγχη, ώστε η πληγή από το τρύπημα να καταστεί μέσο κάθαρσης για την οικουμένη, το αίμα και το ύδωρ για το γένος των ανθρώπων.

Διότι οι απόστολοι, ενώ και τότε έκλαιγαν το βράδυ, αγαλλίασαν το πρωί. Και η Μαρία η Μαγδαληνή καθόταν κοντά στο μνημείο κλαίγοντας· σε αυτήν, αφού εμφανίστηκε ο Κύριος, αφαίρεσε τα δάκρυα από τα μάτια της, και εκπληρώθηκε αυτό που είχε προφητευθεί: «Και αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο». Να θυμάστε τον Κύριό μας, ότι υπέμεινε τόσα πολλά για εμάς· εκδύθηκε τον ιματισμό του, τον έντυσαν με κόκκινη χλαμύδα, του φόρεσαν ακάνθινο στέφανο, τον έφτυσαν, τον ενέπαιξαν, και ραπίστηκε από έναν υπηρέτη ο Δεσπότης των πάντων. Κρεμάστηκε επί του ξύλου, τον πότισαν ξίδι με χολή, διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά του μπροστά στα μάτια του, του κέντησαν την πλευρά με λόγχη, παρέδωσε το πνεύμα στα χέρια του Πατρός, το σώμα του τέθηκε σε μνημείο, αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, αναλήφθηκε εν δόξη στους ουρανούς, και τον προανήγγειλαν άγιοι άγγελοι λέγοντας: «Άρατε τις πύλες σας, άρχοντες». Αναλογιστείτε, λοιπόν, Εκείνον που επέδειξε τέτοια υπομονή, ώστε όποιος γίνει μιμητής Του, να γίνει και συγκάθεδρος και συγκληρονόμος Του, όπως ο Ίδιος υποσχέθηκε, στη βασιλεία των ουρανών, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Διότι και εμείς, πριν από την πίστη στον Χριστό, υποταγμένοι στις πλεονεξίες των δαιμόνων, ήμασταν δούλοι στον νοητό Φαραώ, δηλαδή στον αρχέκακο σατανά. Κοπιάζαμε γι' αυτόν μάταια, έχοντας εμπλακεί στα έργα της σάρκας όπως στον πηλό και την πλινθοποιία. Μας ελευθέρωσε όμως και εμάς ο «μεσίτης Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο υπέρ πάντων». Μας πέρασε και εμάς απέναντι, διασχίζοντας τον κλύδωνα της παρούσας ζωής σαν κάποια θάλασσα, και μας τελειοποίησε διά του αγίου βαπτίσματος. Διότι αυτός είναι η άνωθεν και νοητή νεφέλη, η οποία χορηγεί το ζωντανό ύδωρ σε εκείνους που την αγαπούν. Ζωντανό δε ύδωρ είναι το Πνεύμα. Γι' αυτό άλλωστε είπε ο Χριστός: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού ύδατος θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Διασσαφηνίζοντας δε αυτά τα λόγια ο θεσπέσιος ευαγγελιστής, πρόσθεσε αμέσως σχετικά: «Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Φάγαμε και εμείς αληθινά τον ζωοποιό άρτο, ήπιαμε το πνευματικό ποτό, όπως ακριβώς άλλωστε και εκείνοι το νερό από την πέτρα. Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός, ο οποίος και για εμάς τους ίδιους ανέβλυσε από τη δική του πλευρά το ίδιο του το αίμα αναμεμειγμένο με νερό, όταν οι στρατιώτες του Πιλάτου τον τρύπησαν με τη λόγχη.

Και αυτά μεν τα λόγια του Σωτήρα εγώ τουλάχιστον θεωρώ ότι υπονοούν κατά κάποιον τρόπο το νόημα του προκειμένου ζητήματος. Για ποιον λόγο όμως προστάζει να επισπευσθούν τα τολμήματα, ελάτε πάλι να το εξετάσουμε. Αν και το θράσος των ανόσιων διαπιστώνεται εξαιρετικά φοβερό, καθώς επέλεξαν να τον υβρίζουν ακράτητα. Διότι αναμένονταν βασανιστήρια, και αφόρητο πλήθος ύβρεων, πληγές και φτυσίματα, και στο τέλος ο ελεεινός θάνατος πάνω στο ξύλο, τα καρφιά και ο σταυρός, το ξύδι και η χολή και τα τραύματα από τη λόγχη. Γιατί λοιπόν, λέει, τα επισπεύδει και επιθυμεί να διαπραχθούν από τον διάβολο τα τολμήματα του πάθους χωρίς καμία καθυστέρηση; Διότι, βέβαια, οι Ιουδαίοι έγιναν υπηρέτες και εκτελεστές των κακών, αλλά σε εκείνον θα αποδώσουμε το παν, ο οποίος κατηύθυνε τα πράγματα προς τη μιαιφονία και ο οποίος εξ αρχής είναι ο υποκινητής των κακών. Αλλά, αν και ήταν εξαιρετικά φοβερά τα τολμήματα των ανόσιων Ιουδαίων εναντίον του Χριστού, και αφόρητη η ύβρις εκείνων που τον σταύρωσαν, Εκείνος ωστόσο γνώριζε το τέλος του πάθους, και το τι επρόκειτο να προκύψει από αυτό.

Διότι ζήτησαν να συντριβούν τα σκέλη τους, καθιστώντας πιο σφοδρή την έλευση του θανάτου, μέσω της αφόρητης πλέον βασάνου σε εκείνους που ήδη υπέφεραν. <Ήλθαν λοιπόν οι στρατιώτες, και του μεν πρώτου έσπασαν τα σκέλη και του άλλου που συσταυρώθηκε με αυτόν. Όταν όμως ήλθαν στον Ιησού, καθώς τον είδαν να έχει ήδη πεθάνει, δεν του έσπασαν τα σκέλη, αλλά ένας από τους στρατιώτες τρύπησε με τη λόγχη την πλευρά του, και αμέσως βγήκε αίμα και νερό. Και εκείνος που το είδε το έχει μαρτυρήσει, και είναι αληθινή η μαρτυρία του, και εκείνος γνωρίζει ότι λέει την αλήθεια, για να πιστέψετε και εσείς. Διότι αυτά έγιναν για να εκπληρωθεί η Γραφή: «Οστό του δεν θα συντριβεί». Και πάλι άλλη Γραφή λέει: «Θα κοιτάξουν προς εκείνον τον οποίο εξεκέντησαν».> Εκπληρώνοντας το αίτημα των Ιουδαίων εκείνοι που έπασχαν από μανία παραπλήσια με την ωμότητα που ενυπήρχε σε αυτούς, εννοούμε δηλαδή σαφώς τους στρατιώτες του Πιλάτου, σπάζουν τα σκέλη των δύο ληστών, εφόσον βρέθηκαν να είναι ακόμη ζωντανοί, καθιστώντας πιο οξεία για αυτούς την απειλή της ανήκεστης συμφοράς, και ωθώντας τους στον θάνατο σαν από μια πιο δυσβάσταχτη πλέον ανάγκη.

Και δεν επιτρέπει να συντριβεί οστό, με το πρώτο να υποδηλώνει ότι, στον μέλλοντα αιώνα, ο Χριστός με κάποιον άλλο τρόπο θα αγιάσει και θα ευλογήσει αυτούς που του έχουν αφιερωθεί μέσω της πίστης και του αγιασμού, και βεβαίως δεν θα τους τρέφει πλέον με τη δική του σάρκα, ούτε θα τους ζωοποιεί με το αίμα του, όπως ακριβώς κάνει τώρα, αλλά, εφόσον ο θάνατος θα έχει ήδη καταργηθεί και η φθορά θα έχει πλήρως διαλυθεί, ο τρόπος αυτού που αγιάζει θα είναι νοητός. Επομένως, νομίζω ότι το πρωί δεν υποδηλώνει τίποτε άλλο παρά τον μέλλοντα αιώνα. Το δεύτερο δε, το ότι δηλαδή δεν πρέπει να συντριβεί οστό, μας ανάγει σε έννοιες που αναφέρονται στον Χριστό, και μας πείθει να ακολουθούμε τις φωνές των θεηγόρων. Διότι ο θεσπέσιος ευαγγελιστής, εκλαμβάνοντας με πιο σωματικό τρόπο την προφητεία για τον Χριστό, λέει: «Οι στρατιώτες δεν του έσπασαν τα σκέλη, για να εκπληρωθεί το γεγραμμένο: Και οστό του δεν θα συντριβεί». Και τρώνε τον αμνό έχοντας τις οσφύες τους περιεζωσμένες, φορώντας υποδήματα στα πόδια και κρατώντας ραβδιά στα χέρια, και, με μια λέξη, λαμβάνοντας τη μορφή εκείνων που συνηθίζουν να οδοιπορούν, και μάλιστα πολύ ορθά. Διότι, όντας κατά κάποιον τρόπο προετοιμασμένοι να μεταβούμε νοητώς και σαν να βιαζόμαστε να οδοιπορήσουμε μακριά από τους περισπασμούς αυτού του κόσμου, έχοντας την προθυμία να στραφούμε προς καθετί το άριστο, τότε θα μεταλάβουμε τον Χριστό με τρόπο πανάγνο και καθαρό.

Και πάλι πρέπει να νοηθεί διαφορετικά. Στους Ιουδαίους αντιστοιχεί το αίμα, ενώ στους χριστιανούς το ύδωρ. Διότι για εκείνους, ως επιβούλους, υπάρχει η καταδίκη από το αίμα, ενώ για εσένα που πιστεύεις τώρα, υπάρχει η σωτηρία διά του ύδατος. Επειδή τίποτα δεν έχει γίνει τυχαία. Οι εξηγητές πατέρες μας απέδωσαν και άλλη αιτία σε αυτό το γεγονός. Επειδή, δηλαδή, η δύναμη του σωτήριου βαπτίσματος στα Ευαγγέλια είναι διπλή: η μία είναι αυτή που δωρίζεται στους φωτιζομένους διά του ύδατος, και η δεύτερη είναι αυτή που παρέχεται στους άγιους μάρτυρες κατά τους διωγμούς διά του δικού τους αίματος, εξήλθε από τη σωτήρια πλευρά αίμα και ύδωρ, βεβαιώνοντας τη χάρη της ομολογίας υπέρ του Χριστού, τόσο κατά το φώτισμα όσο και σε καιρούς μαρτυρίου. Υπάρχει και άλλη αιτία για την πλευρά. Η γυναίκα, η οποία πλάστηκε από την πλευρά, έγινε αρχηγός της αμαρτίας. Αλλά ο Ιησούς, που ήλθε για να χαρίσει τη συγχώρεση εξίσου σε άνδρες και γυναίκες, λογχίστηκε στην πλευρά υπέρ των γυναικών, για να καταλύσει την αμαρτία.

Θα σε ελέγξει από τα άστρα ο ήλιος που σκοτείνιασε, από τα επίγεια το κρασί που αναμίχθηκε με σμύρνα, από τα καλάμια ο κάλαμος, από τα βότανα ο ύσσωπος, από τα θαλασσινά ο σπόγγος, από τα δέντρα το ξύλο του σταυρού. Οι στρατιώτες, όπως ειπώθηκε, που τον καθήλωσαν στον σταυρό και έβαλαν κλήρο για τα ιμάτιά του, ο στρατιώτης που άνοιξε με τη λόγχη την πλευρά του, οι γυναίκες που ήταν τότε παρούσες. Το καταπέτασμα του ναού που τότε σχίστηκε. Το πραιτώριο του Πιλάτου, το οποίο με τη δύναμη εκείνου που τότε σταυρώθηκε είναι τώρα ερημωμένο. Αυτός ο άγιος Γολγοθάς, που υψώνεται και φαίνεται μέχρι σήμερα, και δείχνει μέχρι τώρα πώς εξαιτίας του Χριστού σχίστηκαν τότε οι πέτρες. Το μνήμα που βρίσκεται κοντά, όπου τοποθετήθηκε, και ο λίθος που τοποθετήθηκε στη θύρα, ο οποίος μέχρι σήμερα βρίσκεται δίπλα στο μνημείο. Οι άγγελοι που ήταν τότε παρόντες. Οι γυναίκες που τον προσκύνησαν μετά την ανάσταση.

Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος έκραξε: Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες; Και αν δεν ήταν Θεός, ποιος είπε: Πατέρα, συγχώρεσέ τους; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος κρεμόταν στον σταυρό μαζί με τους ληστές; Και αν δεν ήταν Θεός, πώς έλεγε στον ληστή: Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο; Αν δεν ήταν σάρκα, σε ποιον πρόσφεραν ξίδι και χολή; Και αν δεν ήταν Θεός, τίνος τη φωνή άκουσε ο άδης και τρόμαξε; Αν δεν ήταν σάρκα, τίνος την πλευρά τρύπησε η λόγχη και βγήκε αίμα και νερό; Και αν δεν ήταν Θεός, ποιος συνέτριψε τις πύλες του άδη και έσπασε τα δεσμά, και με τίνος την προσταγή εξέρχονταν οι αποκλεισμένοι νεκροί;

Άραγε είχε ανάγκη από νηστεία ο απαθής; Εκείνος που αναπαύει όλους τους κοπιώντες, όφειλε να κοπιάσει; Και για ποιο λόγο δίψασε η αστείρευτη πηγή, εκείνος που μετέβαλε το νερό σε κρασί, εκείνος που αναβλύζει ποταμούς ζωντανών υδάτων από τα σπλάχνα όσων πιστεύουν σε αυτόν, παρά μόνο επειδή θέλησε να μας υποδείξει υπόδειγμα και τύπο ευάρεστης πολιτείας, ώστε ζώντας σύμφωνα με αυτά να γλιτώσουμε από την κακοτεχνία του Διαβόλου, και να επιτύχουμε την αιώνια βασιλεία του; Για τον λόγο αυτόν και έπαθε, ονειδιζόμενος, λοιδορούμενος, εμπτυόμενος, κολαφιζόμενος, μαστιζόμενος, στεφανούμενος με αγκάθια, παίρνοντας κάλαμο στα χέρια, ντυνόμενος με πορφύρα, δεχόμενος ράπισμα, υπομένοντας κάθε είδους χλευασμό και περίγελο, σταυρούμενος, ποτιζόμενος με όξος και χολή, λογχισμένος στην πλευρά, συγκαταλεγόμενος με τους ανόμους.

Αναλογιζόμενος αυτά, αδελφέ, δόξασε και προσκύνησε την ευδοκία Του. Πρόσεξε πώς, ευλογώντας τον άρτο, τον κόβει ως τύπο του δικού Του άχραντου σώματος, και το ποτήριο πάλι πώς το ευλογεί ως τύπο του αίματός Του και το δίνει στους μαθητές Του. Γίνε και εσύ συμμέτοχος των μυστηρίων Του. Και κατεβαίνοντας από εκεί, είσελθε στην αυλή του άνομου Καϊάφα μαζί με τον ίδιο τον Δεσπότη. Παράμεινε γενναία, για να δεις τις ύβρεις που υπέμεινε για εσένα, και να αποδειχθείς τέλειος στην αγάπη σου προς τον Δεσπότη. Ακολούθησέ Τον και στον τόπο του σταυρού. Παραστάσου ως υπηρέτης. Παρατήρησε πώς το αίμα μαζί με νερό βγήκε από την πλευρά Του για τη λύτρωση της ψυχής σου, αδελφέ. Και πρόσεξε ακριβώς πού Τον τοποθετούν. Ξύπνησε νωρίς την αυγή μαζί με τις γυναίκες στο μνημείο Του. Δες και τους Αγγέλους που παραστέκονται εκεί. Άκουσε τι λένε οι Άγγελοι στις γυναίκες: αναστήθηκε ο Κύριος, όπως σας είχε πει.

Εκεί εξέρχεται νερό από την πέτρα· εδώ πηγάζει αίμα και νερό από τη ζωοποιό πλευρά. Εκείνοι δέχθηκαν από τον ουρανό κρέας ορτυκιών· εμείς όμως δεχόμαστε από τα ύψη την περιστερά του Πνεύματος. Εκείνοι έφαγαν πρόσκαιρο μάννα και πέθαναν· εμείς τρώμε άρτο για την αιώνια ζωή.

Στη συνέχεια αυτών προσθέτει: «Σαν νερό χύθηκα»· το οποίο βέβαια με τρόπο αισθητό και κατά την ιστορική αφήγηση θα μπορούσε κανείς να πει ότι εκπληρώθηκε, όταν «ένας από τους στρατιώτες», σύμφωνα με τον ευαγγελιστή Ιωάννη, «τρύπησε με τη λόγχη την πλευρά» του Αμνού του Θεού, «και αμέσως βγήκε νερό και αίμα». Πλην όμως φαίνεται να υποδηλώνει και την πλήρη νέκρωση της πνευματικής φύσης μέσα από όσα λέει: «Σαν το νερό χύθηκα και διασκορπίστηκαν όλα τα οστά μου, έγινε η καρδιά μου σαν κερί που λιώνει στα σπλάχνα μου. Ξεράθηκε σαν όστρακο η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου». Διότι τι άλλο θα μπορούσαν να σημαίνουν όλα αυτά παρά την κατάσταση ενός νεκρού σώματος; Προσθέτει λοιπόν αμέσως λέγοντας: «Και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες». Αυτά, προβλέποντάς τα ενώ δεν είχαν ακόμη συμβεί, τα έλεγε σαν να στέκονταν ήδη δίπλα του και να τον περικύκλωναν. Στη συνέχεια πάλι, επαναλαμβάνοντας τα όσα είχαν ήδη διαπραχθεί, ως παρηγορία για όσα επρόκειτο να συμβούν, διδάσκει το τι είδους επιβουλές υπέμεινε, λέγοντας: «Διότι με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, συναγωγή πονηρευομένων με περιέσφιξαν»· με αυτά τα λόγια, όπως είναι φυσικό, υποδηλώνοντας ταυτόχρονα και τους στρατιώτες, αλλά και εκείνους από την περιτομή που ξεσηκώθηκαν εναντίον του. «

Είχαμε ανάγκη από Θεό σεσαρκωμένο και νεκρωμένο, για να ζήσουμε· συννεκρωθήκαμε, για να καθαρισθούμε· συναναστηθήκαμε, επειδή συννεκρωθήκαμε· συνδοξασθήκαμε, επειδή συναναστηθήκαμε. ΚΘʹ. Πολλά βέβαια ήταν τα θαύματα εκείνου του καιρού: Θεός που σταυρώνεται, ήλιος που σκοτίζεται και πάλι αναφλέγεται (διότι έπρεπε και τα κτίσματα να συμπάσχουν με τον Κτίστη)· καταπέτασμα που σχίζεται, αίμα και ύδωρ που χύνονται από την πλευρά· το ένα ως στοιχείο ανθρώπου, το άλλο ως υπέρτερο του ανθρώπου· γη που σείεται, πέτρες που ραγίζουν για χάρη της Πέτρας, νεκροί που ανασταίνονται προς πιστοποίηση της έσχατης και κοινής αναστάσεως· τα σημεία στον τάφο, και τα γεγονότα μετά τον τάφο, ποιος άραγε θα μπορούσε να τα υμνήσει επάξια; Τίποτα όμως δεν συγκρίνεται με το θαύμα της δικής μου σωτηρίας: λίγες σταγόνες αίματος αναπλάθουν ολόκληρο τον κόσμο, και γίνονται για όλους τους ανθρώπους ό,τι η πυτιά στο γάλα, συνδέοντας και συνενώνοντάς μας σε ένα.

Το αίμα και το ύδωρ που έρρευσαν μαζί από την πλευρά, ήταν το διπλό βάπτισμα, του λουτρού και του πάθους, όταν ο καιρός των διωγμών επιφέρει κίνδυνο. Η νέκρωσή Του είναι η αναίρεση της δικής μου νέκρωσης. Η δε εκ νεκρών έγερση, είναι απελευθέρωση από τον άδη. Και η πορεία προς τα άνω, φέρνει και εμένα προς τα άνω.

Αυτός μεν έμπηξε κάπου στα πλευρά το δόρυ, και από την τρυπημένη πλευρά με τρόπο θαυμαστό έσταξε αμέσως νερό και αίμα, χωρίς να είναι αναμεμειγμένα· διότι διπλός κρουνός έσταξε από εκεί, φρικτό θέαμα· και όλοι φοβούνταν να αγγίξουν. Ο ίδιος δε που τον λόγχισε, γεμάτος έκπληξη, αναφώνησε τα εξής: «Όντως αυτός ο νεκρός είναι Υιός Θεού». Και η θλιμμένη Μητέρα, που παριστάτο στο ικρίωμα, πέφτει στενάζοντας και εφάπτεται στο ξύλο· αμέσως θρήνησε και αγκαλιάζει τα πόδια, και με τα χέρια της άντλησε από τη διπλή ροή, και καταφιλώντας τα, λέει τα εξής: «Ω θεία κεφαλή, εσύ και νεκρός φροντίζεις ολοφάνερα τους θνητούς, και εκχέεις τον καθαρμό για το ανθρώπινο γένος· εσένα όμως κανένας δεν φροντίζει να σε εναποθέσει σε τάφο». Και όταν πλέον έπαυσε τους θρήνους και τους γόους, ποθώντας να αναστηθεί το άχραντο σώμα, προσκολλήθηκε πάνω του όπως ο κισσός στα κλαδιά της δάφνης.

Αυτός που υμνείται από τους αγγέλους και θεάται από τους ποιμένες και προσδοκάται από τον Συμεών και μαρτυρείται από την Άννα, αυτός ήταν: αυτός που αναζητείται από τους μάγους και υποδεικνύεται από τον αστέρα, αυτός που διατρίβει στον οίκο του Πατρός και δακτυλοδεικτείται από τον Ιωάννη, αυτός που από τον Πατέρα άνωθεν λαμβάνει τη μαρτυρία: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, αυτόν να ακούτε». Αυτός στεφανώνεται νικητής κατά του διαβόλου, αυτός είναι ο Ιησούς ο Ναζωραίος, ο οποίος προσκλήθηκε σε γάμο στην Κανά και μετέτρεψε το νερό σε κρασί, και επιτίμησε τη θάλασσα που ταρασσόταν από τη βία των ανέμων, και περπάτησε πάνω στη θάλασσα σαν σε ξηρά, και έκανε τον εκ γενετής τυφλό να δει, και ανέστησε τον νεκρό Λάζαρο μετά από τέσσερις ημέρες, και επιτέλεσε ποικίλα θαύματα, και συγχώρησε αμαρτίες, και έδωσε εξουσία στους μαθητές, και από την αγία πλευρά του, όταν λογχίστηκε, ανέβλυσε αίμα και νερό. Εξαιτίας του ο ήλιος σκοτεινιάζει, η ημέρα δεν φωτίζεται, οι πέτρες διαρρηγνύονται, το καταπέτασμα σκίζεται, τα θεμέλια της γης σείονται, οι τάφοι ανοίγουν και οι νεκροί εγείρονται και οι άρχοντες καταισχύνονται. Διότι, βλέποντας τον κοσμήτορα των πάντων πάνω στον σταυρό να κλείνει τα μάτια και να παραδίδει το πνεύμα, η κτίση ταράχθηκε, και μη μπορώντας να χωρέσει την υπερβάλλουσα δόξα του, σκοτείνιασε.

Διαφορετικά, θα ήταν περιττή και η κάθοδός του στη Μαρία. Διότι, για ποιον λόγο κατήλθε σε αυτήν, αν δεν επρόκειτο να λάβει τίποτε από αυτήν; Επιπλέον, αν δεν είχε λάβει τίποτε από τη Μαρία, δεν θα δεχόταν τις προερχόμενες από τη γη τροφές, με τις οποίες τρέφεται το σώμα που έχει ληφθεί από τη γη. Ούτε, αφού νήστεψε σαράντα ημέρες παρόμοια με τον Μωυσή και τον Ηλία, θα πεινούσε, επειδή το σώμα του επιζητούσε τη δική του τροφή. Ούτε ο μαθητής του Ιωάννης, γράφοντας γι' αυτόν, θα έλεγε: «Ο δε Ιησούς, κουρασμένος από την οδοιπορία, καθόταν». Ούτε ο Δαβίδ θα είχε προφητεύσει γι' αυτόν: «Και πρόσθεσαν στον πόνο των τραυμάτων μου». Ούτε θα είχε δακρύσει για τον Λάζαρο. Ούτε θα ίδρωνε θρόμβους αίματος. Ούτε θα έλεγε ότι «Περίλυπη είναι η ψυχή μου». Ούτε, όταν κεντήθηκε η πλευρά του, θα εξήρχετο αίμα και ύδωρ.

Διότι το να νύσσει κανείς σημαίνει να τραυματίζει και να πλήττει, σύμφωνα με το: «Ένυξαν την πλευρά του Ιησού με τη λόγχη». Εφόσον, λοιπόν, το να νύξει κανείς σημαίνει να πλήξει, εύλογα το να τραυματιστεί βαθιά ονομάστηκε «κατάνυξη».

Έως πότε; Έως ότου παρέλθει η ανομία μου. Ω, θαυμαστό γεγονός και καινό μυστήριο! Η πηγή βρισκόταν πάνω στο δέντρο, και ο σταυρός ποτιζόταν από αυτήν· διότι, αφού λογχίστηκε στην πλευρά του, ανέβλυσε αίμα και ύδωρ· με το μεν αίμα βάφοντας πορφυρό τον σταυρό, με το δε ύδωρ αρδεύοντας τις ρίζες του, ώστε να αναβλαστάνει διαπαντός αθάνατους καρπούς για όσους πιστεύουν. Ω, δέντρο μακαριστό, το οποίο τιμούν οι βασιλείς και σέβονται οι άρχοντες, και το οποίο άνδρες και γυναίκες, και κάθε φύση και δημιουργία ανθρώπων το κατέχουν ως φυλακτήριο· το οποίο φρίττουν οι δαίμονες και τρέμει ο διάβολος· το οποίο υμνούν οι άγγελοι και ευλογούν οι ουρανοί· και οι Εκκλησίες δοξάζουν τον Χριστό που σταυρώθηκε σε αυτό! Στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Όχι, παρακαλώ, ας μην κατασφάξουμε τους εαυτούς μας με την αναισχυντία, αλλά με ιερό δέος και με κάθε καθαρότητα ας το πλησιάσουμε. Και όταν το δεις να παρατίθεται ενώπιόν σου, λέγε στον εαυτό σου: Χάρη σε αυτό το σώμα δεν είμαι πλέον χώμα και στάχτη, δεν είμαι πλέον αιχμάλωτος, αλλά ελεύθερος· χάρη σε αυτό ελπίζω στους ουρανούς και στο ότι θα λάβω τα αγαθά που βρίσκονται σε αυτούς, την αθάνατη ζωή, την κατάσταση των αγγέλων, τη συναναστροφή με τον Χριστό. Αυτό το σώμα, καθώς καρφωνόταν στον σταυρό και μαστιγωνόταν, δεν το άντεξε ο θάνατος· αυτό το σώμα, όταν το είδε να σταυρώνεται, ακόμη και ο ήλιος απέστρεψε τις ακτίνες του· εξαιτίας του σχίστηκε τότε το καταπέτασμα, ράγισαν οι πέτρες και συγκλονίστηκε όλη η γη. Αυτό είναι εκείνο το σώμα το ματωμένο, που πληγώθηκε από τη λόγχη και ανέβλυσε τις σωτήριες πηγές, του αίματος και του ύδατος, για όλη την οικουμένη. Θέλεις να μάθεις τη δύναμή του και από αλλού; Ρώτησε την αιμορροούσα, η οποία δεν άγγιξε το ίδιο το σώμα, αλλά το ένδυμα που το περιέβαλλε, και μάλιστα ούτε καν ολόκληρο, παρά μόνο το κράσπεδό του· ρώτησε τη θάλασσα, που το βάσταξε πάνω στα νώτα της· ρώτησε και τον ίδιο τον διάβολο, λέγοντάς του: Από πού δέχθηκες το ανίατο πλήγμα; Πώς έχασες πλέον κάθε δύναμη; Πώς αιχμαλωτίστηκες; Ποιος σε συνέλαβε ενώ προσπαθούσες να διαφύγεις; Και τίποτε άλλο δεν θα σου απαντήσει, παρά το σώμα που σταυρώθηκε.

Διότι δέος κατείχε όλη την έμψυχη κτίση, βλέποντας τον Χριστό καρφωμένο στο ικρίωμα, τον δημιουργό και κυβερνήτη των συμπάντων, κεντημένο με λόγχη στην αγιασμένη πλευρά, από την οποία ανέβλυζε νερό και αίμα σαν από αέναη πηγή, να φορά το πλεγμένο ακάνθινο στεφάνι, να πίνει ξύδι αναμειγμένο με χολή, και βλέποντας τους υπηρέτες του σκότους και φίλους του γνόφου να βάζουν κλήρο με τα μιαιφόνα χέρια τους, ώστε ο καθένας να λάβει το μερίδιο που του αναλογεί. Έφριξαν οι τάξεις των ασώματων αγγέλων· ο ουρανός έγινε στυγνός και κατηφής, το φως και η λαμπρότητα των αστέρων έσβησε· ο μέγιστος γίγαντας ήλιος απέσυρε τις ακτίνες του, και σκοτάδι κατέλαβε τον αιθέρα· η ημέρα μετατράπηκε σε βαθιά εσπέρα, και το λαμπρό στόλισμα του ναού σχίστηκε· η γη σειόταν από ισχυρές δονήσεις, και από τους τάφους βγήκαν γρήγορα οι νεκροί, λυτρωμένοι από τα δεσμά τους. Ο ληστής κατοικεί στον παράδεισο μέσω της πίστης και της ομολογίας του, ενώ ο Ιούδας, συντετριμμένος, βρήκε το τέλος του στην αγχόνη· ο Πέτρος, κυριευμένος από φόβο, ορκίζεται ότι δεν γνωρίζει τον Δεσπότη που έσωσε τον κόσμο από την πλάνη, μέχρι που ο πετεινός τον ελέγχει με την κραυγή του· και αφού έκλαψε πικρά, ξέπλυνε την αμαρτία του.

Και για να μη φανεί ότι μακρηγορούμε λέγοντας πολλά, ας προχωρήσουμε στα ίδια τα κύρια σημεία των πραγμάτων. Τέλος, λοιπόν, οδηγήθηκε στον σταυρό και στον θάνατο ο Βασιλεύς της δόξης, και προσηλώνεται στο ξύλο Εκείνος που δοξολογείται από τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ, και προσκυνείται από όλες τις δυνάμεις και τους αγγέλους. Όλα αυτά τα υπέμεινε και τα έπαθε με πραότητα, προσφέροντας σε εμάς υπόδειγμα, και γινόμενος διδάσκαλος επιείκειας. Γι' αυτό, λοιπόν, οφείλουμε και εμείς να υπομένουμε γενναία τις απειλές των πονηρών ανθρώπων. Εξάλλου, ακόμη και όταν κρεμάστηκε στον σταυρό, επετέλεσε μεγαλύτερα έργα και περισσότερα θαύματα, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να καταπαύσει τη μανία των θεομίσητων, για να μην έχουν εκείνοι καμία πρόφαση για την απιστία τους, ούτε να ισχυρίζονται ότι σταύρωσαν έναν απλό άνθρωπο. Πρώτον, λοιπόν, καταδέχθηκε ο Χριστός να σταυρωθεί και να υψωθεί στον αέρα, προκειμένου να φυγαδεύσει τους δαίμονες που βρίσκονταν στον αέρα· κρεμάστηκε πάνω στο ξύλο, για να θεραπεύσει την αμαρτία που είχε παλαιότερα προκύψει στους ανθρώπους μέσω του ξύλου· και λογχίστηκε στην πλευρά, εξαιτίας της γυναίκας που είχε πλαστεί από την πλευρά του Αδάμ.

Διότι, επειδή ο όφις απάτησε την Εύα, και η Εύα παρεκίνησε τον Αδάμ να παραβεί την εντολή (και εκδόθηκε καταδικαστική απόφαση εναντίον και των δύο, και βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν), για τον λόγο αυτόν τραυματίζεται η πλευρά, ώστε να μάθουμε ότι το πάθος του Χριστού δεν έφερε σωτηρία μόνο στους άνδρες, αλλά και στις γυναίκες. Διότι πρώτος πλάστηκε ο Αδάμ, έπειτα η Εύα. Και ο Αδάμ δεν απατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση· θα σωθεί όμως μέσω της τεκνογονίας. Ποιας τεκνογονίας, αν όχι μέσω της τεκνογονίας της Μαρίας; Διότι αυτή γέννησε τον Σωτήρα Χριστό, χωρίς να συνευρεθεί με άνδρα, όπως μαρτυρεί ο Ησαΐας, αλλά επειδή την επισκίασε το Άγιο Πνεύμα, καθώς της ευαγγελίστηκε ο αρχάγγελος Γαβριήλ. Για αυτήν λοιπόν την αιτία πλήττεται και η πλευρά του Χριστού, ώστε και τα προαναφερθέντα να οικονομηθούν, και το μυστήριο του βαπτίσματος να κηρυχθεί, και η μέλλουσα χάρη να λάμψει. Διότι πηγάζει αίμα και ύδωρ από την πλευρά του Χριστού, ώστε να εξαλείψει το εναντίον μας χειρόγραφο της αμαρτίας, και με το αίμα Του να καθαριστούμε, και να ανακτήσουμε τον παράδεισο. Ω, τι μέγα μυστήριο!

Ολόκληρη η συναγωγή θα το τελέσει αυτό —ποια είναι η συναγωγή;—. «Ένας νόμος θα υπάρχει για τον αυτόχθονα και για τον προσήλυτο που προσήλθε· ένας και ο αυτός νόμος θα ισχύει και για τους δύο». Οι τύποι, λοιπόν, και τα σύμβολα και τα μυστήρια, στον Ισραήλ μεν γίνονταν ορατά, σε εμάς δε τελεσιουργούνται πνευματικά. Αφού, λοιπόν, μιλήσουμε εν συντομία για αυτά, ας εισαγάγουμε στη συνέχεια τα μυστήρια της αλήθειας: ποια είναι, μετά τον νόμο, η έλευση του Ιησού Χριστού στον κόσμο, και γιατί ήλθε έχοντας λάβει σώμα· τι είναι το Πάσχα που επιθύμησε να φάει μαζί μας, και γιατί Εκείνος που με έναν λόγο ανέστησε νεκρούς δεν επιτίμησε οριστικά τον θάνατο όσο ζούσε, και γιατί γενικά υπέμεινε τον θάνατο πάνω στο ξύλο· τι είναι τα αγκάθια με τα οποία στεφανώθηκε, ή τι είναι το ξύδι που ήπιε και η χολή, και ποια είναι η πλευρά που ανοίχτηκε και από την οποία έρρευσε αίμα και νερό· γιατί εύχεται να παρέλθει το ποτήριο το οποίο οπωσδήποτε ήλθε για να πιει· ποιοι είναι οι ληστές που συσταυρώθηκαν, και ποιος από τους δύο βρίσκεται στον παράδεισο· γιατί το πνεύμα παραδίδεται στα χέρια του Πατέρα, το δε σώμα στο καινό μνημείο, τι ήταν αυτό που επρόκειτο να συμβεί «στον παράδεισο» και συνέβαινε «σήμερα»· τι είναι η παραμονή των τριών ημερών που έμεινε κάτω από τη γη, και γιατί τον βλέπουν πρώτες οι γυναίκες, και δίνοντας το χαρμόσυνο άγγελμα λέει: «Γυναίκες, χαίρετε».

Αφού δε ήπιε την πικρή και οξεία χολή του δράκοντος, αντικέρασε σε εμάς όλες τις δικές του γλυκές πηγές. Διότι, θέλοντας να καταλύσει το έργο της γυναίκας και να ανακόψει την προηγούμενη θανατηφόρα ροή από την πλευρά, άνοιξε την ιερή του πλευρά, από την οποία έρρευσε το ιερό 〈αίμα και ύδωρ〉, τα τέλεια σημεία των μυστικών πνευματικών γάμων, της υιοθεσίας και της παλιγγενεσίας. 〈«Διότι αυτός θα σας βαπτίσει εν Αγίω Πνεύματι και πυρί»〉, το μεν ύδωρ ως 〈«εν πνεύματι»〉, το δε αίμα ως 〈«εν πυρί»〉.

Διότι δεν έκλινε την κεφαλήν επειδή εξέπνευσε, όπως ακριβώς συμβαίνει σε εμάς· αλλά επειδή έκλινε την κεφαλήν, τότε εξέπνευσε. Με όλα αυτά δήλωσε ο ευαγγελιστής, ότι αυτός ήταν ο Κύριος των πάντων. Αλλά οι Ιουδαίοι πάλι, αυτοί που καταπίνουν την κάμηλο και διυλίζουν τον κώνωπα, ενώ διέπραξαν τόσο μεγάλο τόλμημα, δείχνουν υπερβολική σχολαστικότητα για την ημέρα. Επειδή λοιπόν ήταν Παρασκευή, για να μη μείνουν τα σώματα πάνω στον σταυρό, παρακάλεσαν τον Πιλάτο να συντριβούν τα σκέλη τους. Βλέπεις πόσο ισχυρή είναι η αλήθεια; Μέσα από εκείνα που αυτοί επιδιώκουν, μέσα από αυτά εκπληρώνεται η προφητεία. Διότι από τα γεγονότα αυτά βρίσκει την εκπλήρωσή της και μία άλλη προφητεία. Αφού λοιπόν ήλθαν οι στρατιώτες, των μεν άλλων συνέτριψαν τα σκέλη, του δε Χριστού όχι. Αλλά όμως αυτοί, για να κάνουν χάρη στους Ιουδαίους, τρύπησαν την πλευρά του με τη λόγχη, και καθύβριζαν το νεκρό πλέον σώμα. Ω, τι μιαρή και εναγής προαίρεση! Αλλά μην ταράζεσαι, ούτε να σκυθρωπάζεις, αγαπητέ. Διότι αυτά που εκείνοι έπρατταν από πονηρή πρόθεση, αυτά ακριβώς συνεργούσαν υπέρ της αληθείας. Διότι υπήρχε προφητεία και γι' αυτό που έλεγε: «Θα δουν εκείνον τον οποίον εξεκέντησαν». Και όχι μόνον αυτό, αλλά και για εκείνους που επρόκειτο να απιστήσουν, το τόλμημα αυτό γινόταν απόδειξη πίστεως, όπως για τον Θωμά και όσους έμοιαζαν με εκείνον. Μαζί δε με αυτό τελούνταν και ένα απόρρητο μυστήριο. Διότι εξήλθε ύδωρ και αίμα.

Διότι, αφού σήκωσαν το σώμα του, λέγει, το μετέφεραν στα χέρια τους και το εναπέθεσαν στην πόρτα του Ιωάννη· και αυτόν που δεν ήθελε να δει όσο ζούσε, τον αναζητούσε τώρα που είχε πεθάνει, ζητώντας ζωή και πίστη. Έτσι ακριβώς έπραξαν κάποτε και οι παμπόνηροι Ιουδαίοι: όσο ζούσε ο Χριστός τον απαρνήθηκαν, και όταν πέθανε τον ομολόγησαν Υιό του Θεού. Τον απαρνήθηκαν στην περίπτωση του τυφλού, λέγοντας: «Εμείς είμαστε μαθητές του Μωυσή· αυτόν όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι». Ανέβλεψε ο τυφλός, και σκοτίστηκε ο ασύνετος λαός. Τον ομολόγησαν Υιό του Θεού πάνω στον σταυρό, όταν, γέρνοντας το κεφάλι, παρέδωσε το πνεύμα του, και διαπέρασαν με τη λόγχη την ένδοξη πλευρά του, από όπου εξήλθε άφθονο αίμα και νερό· τότε φώναζαν με δυνατή φωνή τα παιδιά των Ιουδαίων και έλεγαν: «Αληθινά, αυτός ήταν Υιός του Θεού». Ο Ιωάννης, ο ζωντανός, ο κήρυκας της θεογνωσίας, αυτός που έλαβε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, ο ρήτορας της Εκκλησίας, ο φωστήρας της ευσέβειας, ο οφθαλμός της Ασίας, από τη μία κατέστρεψε τη δαίμονα Άρτεμη, και από την άλλη κήρυξε μεγαλόφωνα σε όλον τον κόσμο τον Θεό Λόγο: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος». Ας ρωτήσουμε τον αλιέα των ιχθύων και συγγραφέα των αγίων Ευαγγελίων: ποιος τον δίδαξε αυτό; Ποιος πατέρας τον συμβούλεψε να το αποφθεγχθεί, σε ποιο βιβλίο ενέκυψε, το βρήκε και το διακήρυξε;

Θέλεις να μάθεις και από αλλού τη δύναμη αυτού του αίματος; Δες από πού άρχισε να ρέει και από πού είχε την πηγή του: από ψηλά από τον σταυρό, από τη δεσποτική πλευρά. Διότι, όπως λέει, ενώ ο Χριστός είχε ήδη πεθάνει και βρισκόταν ακόμη στον σταυρό, πλησίασε ο στρατιώτης, του τρύπησε την πλευρά με τη λόγχη, και τότε βγήκε νερό και αίμα. Και το μεν ήταν σύμβολο του βαπτίσματος, το δε των μυστηρίων. Γι' αυτόν τον λόγο δεν είπε: «Βγήκε αίμα και νερό», αλλά πρώτα βγήκε το νερό και έπειτα το αίμα, επειδή πρώτα προηγείται το βάπτισμα και έπειτα ακολουθούν τα μυστήρια.

Τρύπησε, λοιπόν, την πλευρά εκείνος ο στρατιώτης, διέρρηξε τον τοίχο του αγίου ναού, και εγώ βρήκα τον θησαυρό και έλαβα τον πλούτο. Έτσι συνέβη και με τον αμνό: οι Ιουδαίοι έσφαζαν το πρόβατο, και εγώ καρπώθηκα τη σωτηρία από τη θυσία. «Εξήλθε από την πλευρά ύδωρ και αίμα». Μην προσπεράσεις απλώς, αγαπητέ, το μυστήριο. Διότι έχω να πω και άλλον έναν μυστικό λόγο: ανέφερα ότι εκείνο το αίμα και το ύδωρ είναι σύμβολο του βαπτίσματος και των μυστηρίων.

Διότι η γυναίκα αποτελεί αναγκαίο μέλος μας· και για τον λόγο αυτόν οφείλουμε να την αγαπούμε πάρα πολύ. Αυτό ακριβώς λοιπόν διδάσκοντας πάλι ο Παύλος έλεγε: «Έτσι οφείλουν οι άνδρες να αγαπούν τις δικές τους γυναίκες, όπως τα δικά τους σώματα. Διότι κανείς ποτέ δεν μίσησε τη δική του σάρκα, αλλά την εκτρέφει και την περιθάλπει, όπως ακριβώς και ο Χριστός την Εκκλησία· διότι είμαστε μέλη του σώματός του, από τη σάρκα του και από τα οστά του». Διότι, όπως ακριβώς η Εύα, λέει, προήλθε από την πλευρά του Αδάμ, έτσι και εμείς προερχόμαστε από την πλευρά του Χριστού. Διότι αυτό σημαίνει το: «Από τη σάρκα του και από τα οστά του». Το ότι βέβαια η Εύα δημιουργήθηκε από την πλευρά του Αδάμ, όλοι το γνωρίζουμε, και η Γραφή το έχει αναφέρει με σαφήνεια, σημειώνοντας ότι επέβαλε σε αυτόν έκσταση, και έλαβε μία από τις πλευρές του, και οικοδόμησε τη γυναίκα· το ότι όμως και η Εκκλησία συστάθηκε από την πλευρά του Χριστού, από πού θα μπορούσε κανείς να το αποδείξει; Αλλά και αυτό το αποδεικνύει η Γραφή. Διότι, όταν ο Χριστός υψώθηκε στον σταυρό, προσηλώθηκε και πέθανε, πλησίασε ένας από τους στρατιώτες και του λόγχισε την πλευρά, και εξήλθε αίμα και ύδωρ· και από εκείνο το αίμα και το ύδωρ συστάθηκε ολόκληρη η Εκκλησία. Και το μαρτυρεί ο ίδιος λέγοντας: «Εάν κάποιος δεν αναγεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών». Και το αίμα το ονομάζει Πνεύμα.

Τι λέγεις; Μπορεί το αίμα ενός άλογου ζώου να σώσει λογικούς ανθρώπους; Ναι, λέει. Όπως ακριβώς οι βασιλικοί ανδριάντες, αν και είναι άψυχοι και αναίσθητοι, διασώζουν τους έμψυχους ανθρώπους που έχουν αισθήσεις και καταφεύγουν σε αυτούς, και τους σώζουν αν και άψυχοι και αναίσθητοι, όχι επειδή είναι από χαλκό, αλλά επειδή αποτελούν εικόνα του βασιλιά· έτσι λοιπόν και εκείνο το αναίσθητο και άψυχο αίμα έσωσε τους ανθρώπους που είχαν ψυχή· όχι επειδή ήταν απλώς αίμα, αλλά επειδή αποτελούσε τύπο αυτού του (θείου) αίματος. Όταν ο εξολοθρευτής είδε στις πόρτες χρισμένο το αίμα, δεν τόλμησε να ορμήσει. Τώρα, αν σε δει ο διάβολος, να έχεις χρισμένο όχι στις πόρτες το αίμα ενός σώματος, αλλά στο στόμα των πιστών χρισμένο το αίμα της αλήθειας, το αίμα του χριστοφόρου ναού, δεν θα συγκρατηθεί πολύ περισσότερο; Διότι, αν ο άγγελος, βλέποντας τον τύπο, τον σεβάστηκε, πολύ περισσότερο ο διάβολος, βλέποντας την αλήθεια, θα τραπεί σε φυγή. Λόγχισε την πλευρά εκείνος ο στρατιώτης, και άνοιξε ρήγμα στον τοίχο του αγίου ναού, και εγώ βρήκα τον θησαυρό και έλαβα τον πλούτο. Έτσι ακριβώς έγινε και με τον αμνό.

Και πώς θα έχουν κοινωνία με τον Χριστό, εκείνοι που δεν βρίσκονται στο φως της χάριτός του; Διότι εκείνοι που περπατούν στο φως της χάριτός του, τρώνε ως άρτο το σώμα του Χριστού, και πίνουν το άχραντο αίμα του· και έτσι έχουν κοινωνία μεταξύ τους, καθώς και με τον Χριστό και Θεό μας, καθαριζόμενοι από κάθε αμαρτία. Διότι στα άζυμα δεν υπάρχει καμία ζωτική δύναμη, επειδή είναι νεκρά· ενώ στον άρτο, δηλαδή στο σώμα του Χριστού, τρία είναι τα ζωντανά και αυτά που παρέχουν ζωή σε όσους τα τρώνε επάξια: το πνεύμα, το ύδωρ και το αίμα· διότι και ο Ιωάννης συμμαρτυρεί στον λόγο: «Τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν, το πνεύμα, και το ύδωρ, και το αίμα, και οι τρεις κατατείνουν στο ένα», δηλαδή στο σώμα του Χριστού. Αυτό έγινε φανερό και κατά τον καιρό της σταυρώσεως, όταν το ύδωρ και το αίμα έρρευσαν από την πλευρά του, αφού κεντήθηκε η σάρκα του με λόγχη· τρία έρρευσαν, ενώ το ζωντανό και άγιο Πνεύμα παρέμεινε στη θεωμένη σάρκα του, την οποία εμείς, όταν την τρώμε μέσω του άρτου που μεταβάλλεται διά του Πνεύματος σε σάρκα Χριστού, ζούμε εν αυτώ, εφόσον τρώμε ζωντανή και θεωμένη σάρκα· ομοίως [μεταλαμβάνουμε] και το ζωντανό και θερμότατο αίμα του, επειδή από τη ζώσα κατά το Πνεύμα σάρκα ανέβλυσε το θερμότατο αίμα και το ύδωρ του Χριστού, πράγμα που δεν έχει θέση να συμβαίνει σε όσους τρώνε τα άζυμα. Και ω, τι ατοπία!