Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 19:34

Επειδή δε αυτοί φέρνουν, προς επιβεβαίωση αυτής τους της συνήθειας, ως μαρτυρία την ερμηνεία που κάνει στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, και νομίζουν ότι αυτός ο θείος Πατέρας, λέγοντας εκεί ότι ο Κύριος, και πριν από την Ανάσταση και μετά την Ανάσταση, χρησιμοποίησε κρασί, αναιρεί με αυτόν τον λόγο την ανάμειξη του ύδατος στα μυστήρια, εξαιτίας αυτής της εσφαλμένης αντίληψής τους, οι Πατέρες αυτοί φανερώνουν το αληθινό νόημα των λόγων του αγίου, λέγοντας τα εξής: Επειδή υπήρχε παλαιά αίρεση των ονομαζόμενων υδροπαραστατών, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν μόνο νερό στη Θεία μυσταγωγία, και όχι κρασί, ο θείος Χρυσόστομος, ανατρέποντας αυτή την αίρεση, διατύπωσε έτσι τον λόγο, και όχι επειδή αποδέχεται την πονηρή αυτή συνήθεια των υδροπαραστατών, αφού ο ίδιος ο Χρυσόστομος μέσω της Θείας Λειτουργίας του παρέδωσε στην Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως ότι στην αναίμακτη θυσία των μυστηρίων πρέπει να αναμειγνύεται νερό με κρασί, ως παράσταση του αίματος και του ύδατος που βγήκε από την τίμια πλευρά του Κυρίου, ενώ ήταν κρεμασμένος στον σταυρό, για την άφεση των αμαρτιών και τη ζωοποίηση όλου του κόσμου, σύμφωνα με το ευαγγελικό εκείνο ρητό: ένας από τους στρατιώτες τρύπησε την πλευρά του με λόγχη, και αμέσως βγήκε αίμα και ύδωρ.

Ποιος είδε; Ποιος άκουσε τέτοιο άκουσμα και θέαμα; Ή μάλλον, ποια όραση το άντεξε ποτέ; Ποια ακοή το χώρεσε; Ποιος λογισμός το δέχθηκε; Και η μεν κτίση δεν άντεξε το θέαμα, αλλά ολόκληρη σκυθρωπάζει και γεμίζει κατήφεια· και ο ήλιος μεν κρύβει την ακτίνα του, η γη σαλεύεται και σείεται, οι πέτρες σχίζονται, οι νεκροί ανασταίνονται, τα στοιχεία της φύσεως κλονίζονται· απέραντο σκοτάδι περιχύνεται στα πάντα· τα πάντα συμπάσχουν με τον πάσχοντα Δημιουργό. Οι άνθρωποι όμως, για τους οποίους έγινε όλος ο αγώνας και όλη η θεία οικονομία και πράξη, μαίνονται εναντίον του ίδιου του Δεσπότη και ευεργέτη τους και λυσσομανούν και αγνοούν τον εαυτό τους και γίνονται αυτουργοί των χειρότερων πράξεων. Τον προσηλώνουν στον Σταυρό, διαπερνώντας με καρφιά τα χέρια και τα πόδια, με λόγχη τρυπούν την πλευρά, τον ποτίζουν χολή με ξύδι, και τολμούν να πράξουν όλα τα υπόλοιπα χωρίς δισταγμό.

Και επειδή πολλές φορές, μπήγοντας το σιδερένιο εργαλείο, αποκόπτει έπειτα τον άρτο, σε τόσα μέρη διαιρεί τον προφητικό λόγο, εφαρμόζοντας το κάθε μέρος του λόγου σε κάθε μέρος της τομής, για να δείξει ότι η πράξη αποτελεί εξήγηση του λόγου: ότι, όπως ακριβώς αυτός ο άρτος, προκειμένου να ανατεθεί στον Θεό και να ιερουργηθεί, διαχωρίστηκε από τον ομοειδή του άρτο, έτσι και ο Κύριος αποχωρίστηκε από τους ανθρώπους, με τους οποίους από φιλανθρωπία κοινώνησε την ίδια φύση, και «ως πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», και με αυτόν τον τρόπο «άρθηκε από τη γη η ζωή του». Και αφού προσθέσει τα επόμενα της προφητείας, και αφού τοποθετήσει τον άρτο στον ιερό δίσκο, πράττει και λέγει εκείνα με τα οποία εξαγγέλλεται αυτή η θυσία και ο θάνατος του Κυρίου. «Θυσιάζεται», λέγει, «ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Αυτά λέγει και πράττει όσα δηλώνουν τον τρόπο του θανάτου. Διότι χαράζει σταυρό πάνω στον άρτο, και έτσι φανερώνει πώς έγινε η θυσία, δηλαδή διά του σταυρού. Μετά δε από αυτό, κεντά τον άρτο προς το δεξιό μέρος, διηγούμενος την πληγή εκείνης της πλευράς με την πληγή του άρτου. Γι' αυτό άλλωστε ονομάζει λόγχη το σιδερένιο εργαλείο που πλήττει, και το έχει κατασκευασμένο σε σχήμα λόγχης, για να υπενθυμίζει εκείνη τη λόγχη. Και ενώ διηγείται με την πράξη του αυτά, αναγινώσκει και τα λόγια της ιστορίας: «Και ένας από τους στρατιώτες», λέγει, «με τη λόγχη κέντησε την πλευρά του».

Ομοίως και το αίμα και το ύδωρ που έρρευσαν από εκεί, και με τον λόγο το διηγείται και με την πράξη το υποδεικνύει· εγχέοντας δηλαδή στο ιερό ποτήριο οίνο και ύδωρ, και εκφωνώντας παράλληλα εκείνη τη φράση: «Και αμέσως εξήλθε αίμα και ύδωρ». Και αυτά μεν αποτελούν την ανάμνηση του Κυρίου και τη διήγηση του θανάτου Του.

Αυτή είναι πράγματι πνευματική λατρεία, κατά την οποία τα τρία συνάγονται εις το ένα: το πνεύμα, το ύδωρ, το αίμα, και οι τρεις είναι εις το ένα, δηλαδή στο σώμα του Χριστού, το οποίο σαφώς φανερώθηκε και κατά τον καιρό του πάθους, όταν, αφού κεντήθηκε η σωτήρια πλευρά με τη λόγχη, ανέβλυσε εκείνο το ζωηφόρο και διπλό ρεύμα, αίμα και ύδωρ, εφόσον βεβαίως το πνεύμα, δηλαδή η θεότητα, παρέμεινε στο θείο σώμα. Έτσι πιστεύουμε, έτσι προσφέρουμε άρτο τέλειο, ζωντανό, δηλαδή το σώμα του Χριστού, που παρέμεινε τέλειο και ακέραιο και μετά το πάθος. Διότι κανένα οστό Του δεν συνετρίβη. Και όντας τόσο αχώριστο από τη θεία ζωή, όπως ακριβώς ο ίδιος ο πρώτος και μέγας αρχιερέας μας, ταυτόχρονα θύτης και θύμα, το παρέδωσε στους δικούς Του μύστες· αυτοί δε πάλι, που υπήρξαν εξ αρχής αυτόπτες του Λόγου και υπηρέτες, το παρέδωσαν στην καθολική Εκκλησία, που εκτείνεται από τα πέρατα έως τα πέρατα της οικουμένης: όλοι μεν στην Εκκλησία των Ιεροσολύμων, ο Πέτρος και ο Παύλος στην Αντιόχεια, ο Παύλος ιδιαιτέρως και σε όλη την οικουμένη, ο Μάρκος στην Αλεξάνδρεια, ο Ιωάννης και ο Ανδρέας σε Ασία και Ευρώπη, και όλοι στην απανταχού Εκκλησία. Διότι δεν επρόκειτο ο Πέτρος και ο Παύλος να έλθουν σε αντίθεση με τους εαυτούς τους και με τους υπόλοιπους αποστόλους, καθώς και με τον ίδιο τον Χριστό, και να παραδώσουν κάτι διαφορετικό στην εκκλησία της Ρώμης παρά εκείνο που οι ίδιοι παρέλαβαν και παρέδωσαν στους άλλους.

Έπειτα προλέγει και το πάθος: «Θα πλύνει με κρασί τη στολή του και με αίμα σταφυλιού το ένδυμά του· χαροποιοί θα είναι οι οφθαλμοί του από το κρασί και λευκά τα δόντια του». Και το μεν σώμα του το ονομάζει στολή, το δε αίμα κρασί· επειδή και το μυστικό κρασί ο Δεσπότης το ονόμασε αίμα. Ακούμε άλλωστε και τον ευαγγελιστή να διδάσκει ότι, όταν ο στρατιώτης κέντησε με τη λόγχη την πλευρά του, βγήκε αίμα και νερό, και αυτοί οι κρουνοί έρρευσαν μέσα από το σώμα του. Για τον λόγο αυτό λέει: «Θα πλύνει με κρασί τη στολή του και με αίμα σταφυλιού το ένδυμά του». Έπειτα, δείχνοντας την ευφροσύνη που θα προκύψει από το πάθος, προσθέτει: «χαροποιοί οι οφθαλμοί του από το κρασί»· διότι ευφροσύνη της οικουμένης είναι το σωτήριο πάθος. Και ότι έτσι ονόμασε το πάθος, μάρτυρας είναι ο ίδιος ο Κύριος που λέει: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι»· έτσι είπε και στους γιους του Ζεβεδαίου: «Μπορείτε να πιείτε το ποτήρι που εγώ πρόκειται να πιω;». Επομένως, το ότι οι οφθαλμοί γίνονται χαροποιοί δηλώνει την ευφροσύνη μετά το πάθος· διότι μετά το πάθος και την ανάσταση οι μαθητές απεστάλησαν σε όλη την οικουμένη, προσφέροντας τη σωτηρία σε όσους πιστεύουν. Το δε διαυγές και καθαρό της διδασκαλίας το παρομοίασε με λευκότατα δόντια· διότι λέει: «Λευκά τα δόντια του πιο πολύ και από το γάλα». Αυτά, λοιπόν, προείπε ο πατριάρχης ευλογώντας τον Ιούδα.

Ποιος θα λαλήσει τις δυναστείες του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Ο λόγος από προθυμία αναπηδά και επιθυμεί να αναπτύξει το μυστήριο με νεανική τόλμη, και η διάνοια, υποχωρώντας στους μυχούς του νου καταδύεται, αναστέλλοντας την ορμή της ομιλίας. Τα αυτιά έχουν ανοίξει τις πύλες τους και η φωνή, προσκρούοντας στις εκπλήξεις των λογισμών σαν σε εμπόδια, περιάγει σε αμηχανία τόσο εκείνους που τόλμησαν να μιλήσουν όσο και εκείνους που επέλεξαν να ακούσουν. Ποιος θα λαλήσει τις δυναστείες του Κυρίου, ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις του; Καρφιά διαπερνούν τις δεσποτικές παλάμες και ξεριζώνουν σύρριζα τους όζους της δικής μας κακίας που είχαν εμφυτευθεί στα μέλη μας, από τους οποίους ερημωνόταν και φθειρόταν το ανθρώπινο γένος. Στεφάνι από αγκάθια περισφίγγεται στο κεφάλι, και ο πολύκυκλος και πολυώδυνος τίτλος της παλαιάς μας κατάρας αποκόπτεται. Με λόγχη διατρυπάται η πλευρά και η πηγή της σωτηρίας μας, που είχε διανοιχθεί, διευρύνεται για πάντα, καθώς αίμα και νερό, καθαρτήριο του παγκόσμιου παραπτώματος, ανέβλυσαν από το τραύμα ακόμη και μετά τον θάνατο.

Μακαρίζω τα πλευρά των μαρτύρων, τα οποία, ενώ ξεσκίζονταν, έδειξαν αήττητη την πλευρά της ευσέβειας, χωρίς να αποβάλουν την ευσέβεια. Διότι χτυπιούνταν ως επί το πλείστον στα πλευρά, επειδή από την πλευρά βλάστησε η αμαρτία. Αμαρτία όμως δεν είναι η γυναίκα, διότι είναι και αυτή πλάσμα του Θεού, αλλά το ότι μέσω εκείνης βρήκε δρόμο η παράβαση. Ξεσκίζονται λοιπόν οι μάρτυρες στα πλευρά, από τα οποία πήγασε η αμαρτία. Και ο Σωτήρας εξάλλου γι' αυτόν τον λόγο δέχθηκε τη λόγχη στην πλευρά, και εξήλθε νερό και αίμα, μέσο καθαρμού του κόσμου και φάρμακο εκείνης της παλαιάς πληγής.

Ιερείς, πιστοί μου δούλοι, θυσιάστε αυτόν τον μόσχο και δώστε να φάνε όλοι όσοι είναι άξιοι του δείπνου μου τον άσπιλο μόσχο, τον καθαρό σε όλα, αυτόν που σιτεύτηκε από την άσπορη γη την οποία ο ίδιος έπλασε. Δώστε δε επιπλέον τίμιο ποτό, αίμα και ύδωρ, το οποίο πηγάζει από την πλευρά του για αυτούς που πιστεύουν.

Έτσι και συ, Ιάκωβε, να πράττεις· μην εγκαταλείψεις το κήρυγμα αναπολώντας τον Ζεβεδαίο, αντί του οποίου προηγουμένως προτίμησες εμένα· διότι γνωρίζω πώς άφησες στο πλοιάριο τον πατέρα σου, επειδή πόθησες εμένα, τον Πλάστη. Εκπλήρωσε το θέλημά μου μαζί με τους συνδούλους σου· μη φοβηθείς τους επιβούλους, διότι εγώ ματαίωσα τις βουλές τους· όταν σε κόβουν με μαχαίρια, να συλλογίζεσαι ποιος είναι εκείνος που λογχίστηκε στην πλευρά, ο μόνος που γνωρίζει τα βάθη των καρδιών.

Επειδή, λοιπόν, αυτά έχουν διασαφηνιστεί κατ' αυτόν τον τρόπο, ας μιλήσουμε και για το σώμα που θυσιάζεται από τους ιερείς. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, θυσιαζόμενος καθημερινά για τη ζωή και τη σωτηρία του κόσμου, όπως σταυρώθηκε στον τόπο του Κρανίου, έτσι προσφέρεται και στην αγία πρόθεση από τον ιερέα. Γίνεται δε με λόγχη, ώστε να μην λησμονούμε την άχραντη πλευρά που κεντήθηκε με λόγχη κατά το άγιο πάθος του σταυρού, οπότε και αμέσως εξήλθε αίμα και ύδωρ για την αφθαρσία και την ανάπλαση των πάντων, τα οποία προσφέρει ο ιερέας ως θυσία υπέρ του λαού.

ε΄. Και για να μη φανεί ότι μακρηγορούμε λέγοντας πολλά, ας έλθουμε στα ίδια τα κύρια σημεία των γεγονότων. Τελικά, λοιπόν, οδηγούνταν στον σταυρό και στον θάνατο ο βασιλιάς της δόξας, και προσηλωνόταν στο ξύλο αυτός που ανυμνείται από τα Χερουβίμ και τα Σεραφίμ, και προσκυνείται από όλες τις δυνάμεις και τους αγγέλους. Και αυτά τα υπέμενε και τα έπασχε με πραότητα, παρέχοντάς μας υπόδειγμα και γινόμενος δάσκαλος επιείκειας. Γι' αυτό, λοιπόν, και εμείς οφείλουμε να υπομένουμε γενναία τις απειλές των πονηρών ανθρώπων. Αλλά, βέβαια, και όταν κρεμάστηκε στον σταυρό, επέδειξε μεγαλύτερα έργα και περισσότερα θαύματα, για να σταματήσει έτσι τη μανία των θεοστυγών, ώστε να μην έχουν καμία πρόφαση για την απιστία τους, ούτε να λένε ότι: «Έναν απλό άνθρωπο σταυρώσαμε». Πρώτα, λοιπόν, ανέχθηκε ο Χριστός να σταυρωθεί και να υψωθεί στον αέρα, για να εκδιώξει τους δαίμονες που βρίσκονται στον αέρα. Κρεμάστηκε πάνω σε ξύλο, για να θεραπεύσει την αμαρτία που είχε προέλθει παλιά στους ανθρώπους μέσω του ξύλου. Λογχίστηκε και στην πλευρά, εξαιτίας της γυναίκας που είχε ληφθεί από την πλευρά του Αδάμ.

Θα σωθεί δε διά της τεκνογονίας της αγίας Μαρίας. Διότι αυτή γέννησε τον Σωτήρα Χριστό, χωρίς να συνευρεθεί με άνδρα, όπως μαρτυρεί ο Ησαΐας, αλλά με την επισκίαση του Αγίου Πνεύματος, όπως ευαγγελίστηκε ο αρχάγγελος Γαβριήλ. Για αυτήν την αιτία, λοιπόν, πλήττεται και η πλευρά του Χριστού, ώστε και τα προειρημένα να οικονομηθούν, και να κηρυχθεί το μυστήριο του βαπτίσματος, και να λάμψει η μέλλουσα χάρη. Διότι πηγάζει αίμα και ύδωρ από την πλευρά του Χριστού, ώστε και το εναντίον μας χειρόγραφο της αμαρτίας να εξαλείψει, και με το αίμα Του να καθαριστούμε, και να ανακτήσουμε τον παράδεισο.

ΣΤ΄. Ω, τι μεγάλο μυστήριο! Μετανόησε ο ληστής. Υπήρχε ανάγκη από νερό για να βαπτιστεί. Κρεμόταν πάνω στον σταυρό. Δεν υπήρχε άλλος τόπος για βάπτισμα, ούτε πηγή, ούτε λίμνη, ούτε βροχή, ούτε αυτός που θα τελούσε το μυστήριο, διότι όλοι οι μαθητές είχαν φύγει εξαιτίας του φόβου των Ιουδαίων. Όμως ο Ιησούς δεν στερήθηκε από νάματα, αλλά, αν και βρισκόταν κρεμασμένος στον σταυρό, έγινε δημιουργός υδάτων. Επειδή, λοιπόν, δεν ήταν δυνατόν να εισέλθει ο ληστής στη βασιλεία χωρίς βάπτισμα, ο Σωτήρας έκανε να αναβλύσει αίμα και νερό από την κεντημένη πλευρά Του, για να ελευθερώσει τον ληστή από τα μεγάλα κακά, και να αποδείξει το αίμα ως λύτρο για εκείνους που στηρίζουν τις ελπίδες τους σε Αυτόν. «Διότι, αν το αίμα ταύρων και τράγων και η στάχτη δαμάλεως που ραντίζει τους μολυσμένους, τους αγιάζει προσφέροντας τον καθαρισμό της σάρκας, πόσο μάλλον το αίμα του Σωτήρα μας» έγινε μέσο καθαρισμού για όλους ανεξαιρέτως τους Χριστιανούς; Εάν λοιπόν σου πει κάποιος από τους απίστους: «Γιατί σταυρώθηκε ο Χριστός;», πες του: «Για να σταυρώσει τον διάβολο».

Πάλι λένε: «Έχουμε μάθει ότι οι πατέρες μας χτύπησαν το κεφάλι του με κάλαμο· ας κάνουμε και εμείς το ίδιο». Και αφού πήραν ένα καλάμι, χτυπούσαν το κεφάλι του Δεσπότη. Τέλος, λένε: «Καθώς ακριβώς μαθαίνουμε ότι κέντησαν την πλευρά του με λόγχη, ας μην παραλείψουμε τίποτα, αλλά ας προσθέσουμε και αυτό». Και, αφού έδωσαν εντολή να φέρουν μια λόγχη, προέτρεψαν κάποιον από αυτούς να σηκώσει τη λόγχη και να χτυπήσει την πλευρά της εικόνας του Κυρίου· και μόλις έγινε αυτό, αμέσως ανέβλυσε από αυτήν άφθονο αίμα και ύδωρ.

Δεν ανέβηκε στον σταυρό; Δεν καρφώθηκαν με ήλους τα άγια χέρια και τα πόδια του; Δεν άκουσε πολλά υβριστικά λόγια πάνω στον σταυρό; Δεν τρυπήθηκε στην άγια πλευρά με λόγχη; Δεν ποτίστηκε, ενώ διψούσε, το πόμα της χολής; Δεν ετάφη και ανέστη, ως Θεός, τριήμερος;

Ακούσαμε ότι τον πότισαν με ξύδι και χολή χρησιμοποιώντας σπόγγο· ας το κάνουμε και εμείς σε αυτόν. Και το έπραξαν, τοποθετώντας στο στόμα της εικόνας του Κυρίου τον σπόγγο γεμάτο με ξύδι. Πάλι λένε: Μάθαμε ότι οι πατέρες μας χτύπησαν την κεφαλή του με καλάμι· το ίδιο ας πράξουμε και εμείς. Και αφού πήραν ένα καλάμι, χτυπούσαν την κεφαλή του Δεσπότη. Τέλος λένε: Όπως ακριβώς πληροφορούμαστε, ότι του τρύπησαν την πλευρά με λόγχη· ας μην παραλείψουμε τίποτα, αλλά ας προσθέσουμε και αυτό.

Από όλα αυτά αποδεικνύεται ότι ο ίδιος ήταν Κύριος του θανάτου και έπραττε τα πάντα με εξουσία. «Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, για να μη μείνουν τα σώματα πάνω στον σταυρό το Σάββατο, επειδή ήταν Παρασκευή (διότι η ημέρα εκείνη του Σαββάτου ήταν μεγάλη), ζήτησαν από τον Πιλάτο να τους σπάσουν τα σκέλη και να απομακρυνθούν. Ήλθαν, λοιπόν, οι στρατιώτες και έσπασαν τα σκέλη του πρώτου, καθώς και του άλλου που είχε συσταυρωθεί μαζί του. Όταν όμως ήλθαν στον Ιησού, καθώς είδαν ότι είχε ήδη πεθάνει, δεν του έσπασαν τα σκέλη, αλλά ένας από τους στρατιώτες του τρύπησε την πλευρά με τη λόγχη, και αμέσως βγήκε αίμα και νερό.» Παρέδωσε, βέβαια, ο Κύριος το πνεύμα του στον Θεό και Πατέρα, δείχνοντας ότι οι ψυχές των αγίων δεν παραμένουν πλέον στα μνήματα, αλλά σπεύδουν μάλλον στα χέρια του Πατέρα των πάντων, ενώ των αμαρτωλών κατασπώνται στον τόπο της κολάσεως, δηλαδή στον άδη. Εκείνοι, όμως, που καταπίνουν την καμήλα και διυλίζουν το κουνούπι, αφού διέπραξαν ένα τόσο μεγάλο τόλμημα, ακριβολογούν για την ημέρα. «Διότι για να μη μείνουν», λέει, «πάνω στον σταυρό τα σώματα, ρώτησαν τον Πιλάτο», το οποίο σημαίνει τον παρακάλεσαν, «να απομακρυνθούν». Και για ποιον λόγο ζητούν να συντριβούν τα σκέλη τους;