Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 20:28

Εγώ όμως, φωνάζοντας προς αυτόν υπέρ του Σεβήρου, θα πω: Τι κάνεις, μακάριε Κύριλλε, επαινώντας τον Πρόκλο, όταν, μετά την εποχή του Νεστορίου, λέγει για τον Χριστό ότι Εκείνος γεννήθηκε αφθόρως, Αυτός που εισήλθε ανεμπόδιστα ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, και του οποίου τη συνάφεια των φύσεων ο Θωμάς βλέποντας ανεβόησε και είπε: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου»; Και πάλι ο ίδιος, στο «Παιδί γεννήθηκε σε μας», λέγει τα εξής: «Με τον λόγο διάκρινε τις φύσεις, και θεολόγησε την ένωση του μυστηρίου». Του ίδιου Πρόκλου: «Και είναι ένας Υιός, όχι επειδή οι φύσεις διαιρούνται σε δύο υποστάσεις, αλλά επειδή η φρικτή οικονομία ένωσε τις δύο φύσεις σε μία υπόσταση». Αυτά διδάσκοντας ο Πρόκλος κατά τον καιρό του Νεστορίου, ο θείος Κύριλλος ομολογεί ότι αυτός είναι ομόφρων, αγιώτατος και όσιος, και τον επαινεί, ενώ φανερά λέγει δύο φύσεις στον Χριστό. Επομένως, ας μας δείξει ο νομοθέτης Σεβήρος, όταν καλείται να το πράξει, ποιος είναι εκείνος που αποδοκίμασε τις φωνές των αγίων Πατέρων περί δύο φύσεων, και ποιος από τους Πατέρες τον δίδαξε να λέγει ότι, απέναντι στις νόσους που αναφύονται από τις αιρέσεις, πρέπει να μεταβάλλονται και τα δόγματα περί Χριστού, και τώρα μεν να λέγεται Αυτός διφυής, τώρα δε μονοφυής, έπειτα, αν παρουσιασθεί άλλη αίρεση, να πρέπει να λέγεται ο Χριστός φθαρτός, και έπειτα πάλι άφθαρτος· έπειτα μονοπρόσωπος, έπειτα διπρόσωπος· έπειτα μονογενής, έπειτα διγενής· και έτσι, έως τη συντέλεια του αιώνος, να τον φέρνουν και να τον μεταφέρουν σαν κάποια σφαίρα που την πετούν και τη χτυπούν παιδιά.

Ομοίως και ο Πρόκλος Κωνσταντινουπόλεως, στον λόγο του Εἰς τὴν Θεοτόκον, λέγει για τον Χριστό ότι Εκείνος γεννήθηκε αφθόρως, Αυτός που και, ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, εισήλθε ανεμπόδιστα· και τη σύζευξη των φύσεων Του, βλέποντάς την ο Θωμάς, ανεφώνησε λέγοντας: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Ιδού σύζευξη φύσεων, δηλαδή προσώπων, επειδή δεν υπάρχει φύση απρόσωπη.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος είπε: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», και δεν αρκέστηκε μόνο στο να πει: «Ο Κύριός μου», επειδή και άνθρωπος έχει αξιωθεί αυτής της προσωνυμίας —διότι έτσι έλεγε η Σάρρα για τον Αβραάμ: «Και ο κύριός μου είναι γέρων». Παρομοίως και ο Ιακώβ έλεγε στον βέβηλο Ησαύ: «Ο κύριός μου γνωρίζει ότι τα παιδιά είναι τρυφερά». Κανείς όμως από τους αγίους δεν είπε σε άνθρωπο: «Ο Θεός μου» —επειδή λοιπόν το «Ο κύριός μου» ειπώθηκε και σε ανθρώπους, όχι μόνο αγίους αλλά και βέβηλους, κανένας άνθρωπος όμως δεν άκουσε από κάποιον άγιο το «Ο Θεός», για να δείξει ο Θωμάς ότι δεν αποκαλούσε κύριο τον Χριστό ως άνθρωπο, αλλά τον ομολογούσε ως Θεό, δεν είπε απλώς: «Ο Κύριός μου», αλλά: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». «Ο Κύριός μου», ως αυτός που με εξαγόρασε με το ίδιο του το αίμα, ενώ είχα πουληθεί στην αμαρτία. «Ο Θεός μου», ως αυτός που μου χάρισε την άφεση των αμαρτιών. Διότι κανείς δεν μπορεί να συγχωρεί αμαρτίες παρά μόνο ένας, ο Θεός. «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», αντί του: Ο δεσπότης μου και ο δημιουργός μου. Διότι το να είναι κάποιος δεσπότης ανήκει σε πολλούς, αλλά το να δημιουργεί ανήκει μόνο στον Θεό. Αυτό λοιπόν, πριν από τον Θωμά, το ομολόγησε και ο προφήτης.

«Οκτώ ημέρες μετά» την ανάσταση «έρχεται ο Ιησούς» προς τους μαθητές, «ενώ οι θύρες ήταν κλειδωμένες, και στάθηκε στο μέσο και είπε: Ειρήνη υμίν.» Διότι ο εχθρικός θάνατος έχει θανατωθεί με θάνατο. «Έπειτα λέει στον Θωμά: Φέρε το χέρι σου στην πλευρά μου», όχι για να κεντήσεις την πλευρά με λόγχη όπως ο στρατιώτης, αλλά «για να» συλλάβεις με τη διάνοιά σου το αίμα και το ύδωρ από την πλευρά, και να μάθεις γιατί εξήλθε το αίμα και το ύδωρ, οι δύο μάρτυρες των κυριοκτόνων· το αίμα, για να ελέγξει τους Ιουδαίους που είπαν: «Το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα τέκνα μας»· το ύδωρ, για να κατηγορήσει τον Πιλάτο, διότι, αφού πήρε νερό και νίφτηκε, ως δήθεν αθώος μαστίγωσε και σταύρωσε τον αθώο και δίκαιο. «Φέρε τον δάκτυλό σου», Θωμά, και «φέρε το χέρι σου», πρώτα τον δάκτυλο και έπειτα το χέρι. Πρώτα γεύσου «ότι ο Κύριος είναι αγαθός», ο οποίος δεν σε τιμώρησε αν και απίστησες, και έτσι δέξου τον άρτο της ζωής. Έπειτα, ο Θωμάς δεν είχε ακόμη γευθεί και ήδη ανέπεμψε την ομολογία· και «αποκρίθηκε ο Θωμάς και του είπε: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου. Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος. Ψαλμός του Δαβίδ» έχει ειπωθεί, διότι έβλεπε την προφητεία των μελλοντικών αγαθών ως ήδη πεπραγμένη και συντελεσμένη — «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου.»

Διότι, μάλλον, στο ίδιο το ανθρώπινο σώμα έγινε μεγάλη προσθήκη εξαιτίας της κοινωνίας και της ενώσεως του Λόγου με αυτό· διότι από θνητό έγινε αθάνατο, και από ψυχικό που ήταν έγινε πνευματικό, και, παρότι δημιουργήθηκε από γη, διάβηκε τις ουράνιες πύλες. Η Τριάδα, βέβαια, ακόμη και όταν ο Λόγος έλαβε σώμα από τη Μαρία, παραμένει Τριάδα, μη δεχόμενη καμία προσθήκη ούτε αφαίρεση· αλλά είναι πάντοτε τέλεια, και μέσα στην Τριάδα αναγνωρίζεται μία θεότητα, και έτσι μέσα στην Εκκλησία κηρύσσεται ένας Θεός, ο Πατέρας του Λόγου. Εξαιτίας αυτού, λοιπόν, θα σιωπήσουν πλέον και εκείνοι που υποστήριξαν κάποτε ότι αυτός που προήλθε από τη Μαρία δεν είναι ο ίδιος Χριστός και Κύριος και Θεός. Διότι, εάν δεν ήταν ο Θεός μέσα στο σώμα, πώς, ευθύς μόλις προήλθε από τη Μαρία, ονομάστηκε Εμμανουήλ, το οποίο μεταφράζεται «ο Θεός είναι μαζί μας»; Και πώς ο Παύλος, εάν δεν ήταν ο Λόγος εν σαρκί, θα έγραφε προς τους Ρωμαίους: «από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι υπεράνω όλων Θεός, ευλογητός εις τους αιώνας, αμήν»; Επομένως, ας ομολογήσουν και εκείνοι που πρωτύτερα αρνούνταν ότι ο Εσταυρωμένος είναι Θεός πως έχουν σφάλει, πειθόμενοι από τις θείες Γραφές, και ιδίως από τον Θωμά, ο οποίος, αφού είδε επάνω Του τα σημάδια των καρφιών, αναφώνησε: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου».

Και όταν ο Θωμάς τού λέει, «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», του επιτρέπει να το λέει, και μάλιστα το αποδέχεται, χωρίς να τον εμποδίζει. Διότι αυτός είναι, όπως λένε και οι άλλοι προφήτες και όπως ψάλλει ο Δαβίδ, ο Κύριος των δυνάμεων, ο Κύριος Σαβαώθ, το οποίο ερμηνεύεται Κύριος των στρατιών, και Θεός αληθινός και παντοκράτωρ, έστω κι αν οι Αρειανοί διαρρηγνύονται γι' αυτό.

Επομένως, το να προσκυνείται ανήκει μόνο στον Θεό· και αυτό το γνωρίζουν και οι ίδιοι οι άγγελοι, ότι, έστω κι αν υπερέχουν από άλλους σε δόξα, εντούτοις όλοι είναι κτίσματα και δεν ανήκουν σε εκείνους που προσκυνούνται, αλλά σε εκείνους που προσκυνούν τον Δεσπότη. Για παράδειγμα, τον πατέρα του Σαμψών, τον Μανωέ, όταν θέλησε να προσφέρει θυσία στον άγγελο, τον εμπόδισε ο άγγελος λέγοντας: «μην προσφέρεις σε εμένα, αλλά στον Θεό»· ο Κύριος όμως προσκυνείται και από τους αγγέλους· διότι έχει γραφτεί: «και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού»· καθώς και από όλα τα έθνη, όπως λέει ο Ησαΐας: «εκοπίασε η Αίγυπτος, και τα εμπορεύματα των Αιθιόπων και οι Σαβαίοι, άνδρες ψηλοί, θα διαβούν σε εσένα και θα γίνουν δούλοι σου», και στη συνέχεια: «και θα σε προσκυνήσουν και σε εσένα θα προσευχηθούν· διότι μέσα σου είναι ο Θεός, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εσένα»· και τους μαθητές δέχεται όταν τον προσκυνούν, και τους βεβαιώνει για το ποιος είναι λέγοντας: «δεν με λέτε εσείς, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος; Καλά λέτε· διότι είμαι». Και τον Θωμά, όταν του έλεγε «ο Κύριός μου και ο Θεός μου», του επιτρέπει να το λέει και μάλλον το αποδέχεται, χωρίς να τον εμποδίζει. Διότι Αυτός είναι, όπως λένε και οι άλλοι προφήτες και ο Δαβίδ ψάλλει, ο «Κύριος των δυνάμεων» και «Σαβαώθ», που ερμηνεύεται «Κύριος των στρατιών» και «Θεός αληθινός και Παντοκράτωρ», έστω κι αν οι Αρειανοί διαρρηγνύονται γι' αυτό.

Απολ. Πώς μιλάς για κυριακό σώμα, εφόσον το παρουσιάζεις ως ανθρώπινο; Ορθ. Εγώ ομιλώ και για κυριακό σώμα, και για κυριακή ψυχή, και για κυριακό αίμα, και για κυριακή ταφή, και γενικώς για άνθρωπο κυριακό μέσω της ενώσεως με τον Θεό Λόγο, έτσι ώστε ο ίδιος να είναι ένας Κύριος, Θεός και άνθρωπος· και άλλοτε να αποκαλείται ο ίδιος εξ ολοκλήρου Θεός και Κύριος, και άλλοτε ο ίδιος εξ ολοκλήρου άνθρωπος. Διότι ο ίδιος λέγει για τον εαυτό του: «Γιατί ζητάτε να σκοτώσετε εμένα, έναν άνθρωπο που σας έχω πει την αλήθεια;»· και ο Παύλος: «Ο άνθρωπος Ιησούς Χριστός χθες και σήμερα είναι ο ίδιος, και στους αιώνες»· και αυτόν ακριβώς τον άνθρωπο ψηλαφώντας ο Θωμάς λέγει: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου»· και ομοίως ο Παύλος λέγει: «Στους οποίους ανήκουν οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός υπεράνω όλων, ευλογητός στους αιώνες»· είναι επομένως εξ ολοκλήρου Θεός και άνθρωπος εξαιτίας της κατ' ευδοκίαν ενώσεως. Διότι αν «εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα μαζί του», πολύ περισσότερο όταν ο Κύριος ομολογείται και πιστεύεται ότι έχει γίνει άνθρωπος χωρίς να απολέσει το να είναι Θεός, ο ίδιος είναι Θεός και άνθρωπος· Θεός μεν λόγω της φύσεως, άνθρωπος δε λόγω της κατ' ευδοκίαν μετοχής στην ανθρωπότητα.

Και ο Θωμάς, μετά την πλήρη βεβαίωση, ασπαζόμενος τον Δεσπότη λέει: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Εγκάρδια, λοιπόν, είναι η φωνή «Κύριε ο Θεός μου» και αρμόζουσα στην προφητική κατάσταση. «Έκραξα προς εσένα, και με θεράπευσες». Τίποτα δεν μεσολάβησε μεταξύ της φωνής μου και της δικής σου χάριτος, αλλά ταυτόχρονα έκραξα, και ήλθε η ίαση. Διότι λέει: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, εγώ θα πω: Ιδού, είμαι παρών». Πρέπει, λοιπόν, να υψώνουμε ισχυρή φωνή προσευχόμενοι στον Θεό, ώστε να ανατείλει γρήγορα σε εμάς η ίαση. «Κύριε, ανήγαγες από τον άδη την ψυχή μου». Για αυτήν την ίαση ευχαριστεί τον Θεό εκείνος που κατήλθε μεν από αδυναμία στον άδη, ανήχθη δε από τον άδη διά της δυνάμεως Εκείνου που καταπάλαιψε για χάρη μας αυτόν ο οποίος κατείχε το κράτος του θανάτου.

Επομένως, σύμφωνα με αυτούς, ούτε ο Σωτήρας είναι Θεός, ούτε ο Πατέρας Κύριος. Και μάταια ειπώθηκε το: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου». Ψευδές είναι επίσης και το: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου»· και το: «Έβρεξε ο Κύριος από τον Κύριο»· και το: «Έπλασε ο Θεός κατ' εικόνα Θεού»· και το: «Ποιος είναι Θεός εκτός από τον Κύριο;» και, «Ποιος είναι Θεός εκτός από τον Θεό μας;»· και τα λόγια του Ιωάννη ότι, «Θεός ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό»· και του Θωμά για τον Υιό: «Ο Κύριός μου, και ο Θεός μου». Πρέπει λοιπόν να νοούμε τις αντιδιαστολές αυτές σε σχέση με τα κτίσματα και τους ψεύτικους θεούς και εκείνους που δεν ονομάζονται έτσι με την κυριολεκτική έννοια, και όχι ως προς τον Πατέρα και τον Υιό.

Α. Δεν είναι Μονογενής, και δεν βρίσκεται στον κόλπο του Πατέρα; Δεν έρχεται από άνω και δεν είναι υπεράνω πάντων; Και ο ίδιος δεν λέει για τον εαυτό του: «Εγώ δεν είμαι από τον κόσμο τούτο;» Β. Ναι· διότι μας λέγεις αυτά που λέγει και η Θεία Γραφή. Α. Άραγε, λοιπόν, νομίζεις ότι η κένωση προκάλεσε στον Λόγο κάποια ζημία των αρχικών φυσικών και προσωπικών του ιδιωμάτων, ώστε να υποστεί την εμπειρία της μεταβολής και της αλλοίωσης προς το χειρότερο; Β. Ποτέ δεν θα το νόμιζα αυτό. Διότι γνωρίζουμε και έχουμε πιστέψει ότι ο Υιός είναι ανώτερος από κάθε μεταβολή, αφού ο Παύλος μας έχει γράψει: «Ιησούς Χριστός χθες και σήμερα ο ίδιος και στους αιώνες.» Α. Ορθά, φίλε μου, και πάρα πολύ σοφά. Διότι, εάν επιδεχόταν μέσω της μεταβολής κάτι το επιζήμιο και βλαπτικό για την ίδια τη δόξα και τη φύση του, πώς θα μπορούσε πλέον να νοείται από εμάς ως ο ίδιος; Είναι ανάγκη, επομένως, να δοξάζουμε τον Μονογενή ως εδραιωμένο πάντοτε σε εκείνα που ήταν εξαρχής, ακόμη και αν έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας. Β. Είναι ανάγκη. Α. Πρέπει, λοιπόν, να προχωρήσουμε τώρα και σε εκείνα που αφορούν τη σάρκα, δηλαδή εξαιτίας της σάρκας. Ψηλαφητός έγινε ο αψηλάφητος· γι' αυτό και ο Θωμάς, ψηλαφώντας με το χέρι και τα δάχτυλά του τα σημάδια των ήλων, έλεγε: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου.» Ορατός εμφανίστηκε ο αόρατος, και αναπέμποντας γι' αυτό ηχηρό ύμνο ο θείος Δαβίδ έλεγε: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος μίλησε, και κάλεσε τη γη. Από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση, από τη Σιών προέρχεται η ευπρέπεια της ωραιότητάς του· ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει.»

Όπως ακριβώς στον Θωμά που δυσπιστούσε επέδειξε τα σημάδια των καρφιών και την ίδια την πλευρά, ώστε τελικά να τον πείσει να πει με φωτισμένη διάνοια «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», έτσι, όπως νομίζω, καθιστώντας φανερό στους αγίους αγγέλους τον τρόπο της ένσαρκης οικονομίας, εμφανιζόταν με τα σημάδια του πάθους, φέροντας δηλαδή ερυθρά ιμάτια και τα ίδια τα σημάδια των καρφιών, ώστε να πιστέψουν και αυτοί ότι, ενώ υπάρχει από τη φύση του και αληθινά Θεός, έγινε και υιός ανθρώπου, λαμβάνοντας σώμα από την αγία Παρθένο και υποβάλλοντας τον εαυτό του σε κένωση, έτσι ώστε, αφού προσφέρει τον εαυτό του ως προσφορά και θυσία υπέρ πάντων σε οσμή ευωδίας στον Θεό και Πατέρα, να διασώσει την οικουμένη. Προσκυνά, λοιπόν, και το άγιο πλήθος των αγγέλων, χωρίς να αποφεύγει την προσκύνηση επειδή ήταν πρωτότοκος και άνθρωπος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, αλλά έχοντας διδαχθεί την οικονομία και αναγνωρίζοντας τον κατά φύση Υιό του Θεού ακόμη και όταν έγινε σάρκα. <Προς δε τον Υιό· Ο θρόνος σου, ο Θεός.> Πώς, επομένως, δεν είναι ασύνετο και θρασύ το να περιεργάζεται κανείς τη φύση μέσω της οποίας τα πάντα παρήχθησαν στην ύπαρξη, η οποία είναι παλαιότερη από κάθε χρόνο;

Όταν, λοιπόν, ο Χριστός θέλησε να πληροφορήσει και τους ίδιους τους αγίους αγγέλους, ότι πράγματι έγινε άνθρωπος, και ότι υπέμεινε τον σταυρό για εμάς, ότι αναστήθηκε και επανήλθε στη ζωή πάλι από τους νεκρούς, δεν αρκέστηκε μόνο σε λόγια, αλλά έδειξε τα σημάδια του πάθους· τι το θαυμαστό ή το παράξενο υπάρχει, αν, θέλοντας να απαλλάξει από την απιστία και τον ίδιο τον μακάριο Θωμά, του έδειξε τα σημάδια των καρφιών, και εμφανίστηκε υπερβαίνοντας τη φυσική τάξη για το συμφέρον όλων, προκειμένου να πιστέψουμε αναμφίβολα ότι έχει συντελεστεί το μυστήριο της αναστάσεως, και ότι δεν αναστήθηκε κάποιο άλλο σώμα, αλλά αυτό ακριβώς που υπέστη τον θάνατο; <Αποκρίθηκε σε αυτόν ο Θωμάς και του λέει: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου.> Γρήγορος στην ομολογία αυτός που πριν από λίγο ήταν βραδύς στο χρέος του να πιστέψει, σε λίγο χρόνο θεραπεύτηκε εντελώς. Διότι πέρασαν μόνο οκτώ ημέρες, και τα εμπόδια της ολιγοπιστίας καταργήθηκαν από τον Χριστό, ο οποίος του έδειξε τα σημάδια των καρφιών και την ίδια του την πλευρά. Αλλά ίσως κάποιος πει σχετικά με αυτό: Γιατί, πες μου, ο νους των αγίων μαθητών προχωρά μέσα από τόσο λεπτομερή αναζήτηση και ακριβέστατη έρευνα; Δεν θα αρκούσε άραγε, ως απόδειξη του ότι πράγματι αναστήθηκε από τους νεκρούς και για να αναγνωριστεί ο Κύριος, η όψη του σώματός του, τα χαρακτηριστικά του προσώπου του, το μέτρο του αναστήματός του; Και τι απαντούμε σε αυτό;

Επομένως, η έκπληξη προκαλούσε στους μαθητές βραδύτητα στην πίστη. Επειδή όμως πλέον η απιστία ήταν αδικαιολόγητη για εκείνους που έβλεπαν, ακολούθως ο μακάριος Θωμάς έκανε την πιο ορθή ομολογία για αυτόν λέγοντας: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου. Διότι σε αυτόν που είναι κατά φύση Κύριος και κατέχει την εξουσία επί των πάντων, θα ακολουθούσε αληθινά και ομολογουμένως το να είναι Θεός· όπως ακριβώς βεβαίως και σε αυτόν που είναι κατά φύση Θεός θεωρείται ως απολύτως ενυπάρχον γνώρισμα το να μπορεί να εξουσιάζει τα πάντα και να περιβάλλεται τη δόξα της κυριότητας.

Πρέπει να παρατηρήσουμε ότι μοναδικά και με τη χρήση άρθρου λέει: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Διότι δεν είπε απλώς «Κύριός μου και Θεός μου», ώστε να μη νομίσει κανείς ότι ονομάζεται Κύριος και Θεός κατά τη δική μας ομοιότητα ή των αγίων αγγέλων· διότι υπάρχουν πολλοί στον ουρανό και στη γη κύριοι και θεοί, όπως μας δίδαξε ο σοφός Παύλος· αλλά αποκλειστικά αυτόν ως έναν Κύριο και Θεό, ως γεννηθέντα από τον κατά φύση Κύριο και Θεό Πατέρα, λέει «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», και το ακόμη σπουδαιότερο για την απόδειξη της αλήθειας, ο Σωτήρας άκουσε τον ίδιο τον μαθητή Του να λέει αυτά, έχοντας την πεποίθηση και την πίστη ότι πράγματι αυτός είναι ο Κύριος και ο Θεός, και όμως δεν θεώρησε σωστό να τον επιπλήξει. Επομένως, τον επαινούσε επειδή πίστεψε, και πολύ σωστά. Αυτό μάλιστα θα μπορούσες να το διαπιστώσεις ότι είναι αληθινό, και πολύ εύκολα. Διότι προς αυτόν που έτσι είχε πιστέψει και τέτοια διάθεση είχε, στο τέλος του Ευαγγελίου λέει: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη». Εάν λοιπόν, ενώ είχε αυτό το φρόνημα, του δίνει εντολή να διδάσκει όλα τα έθνη, και τον ανέδειξε οικουμενικό μυσταγωγό, δεν θέλει να έχουμε εμείς διαφορετική πίστη. Διότι είναι όντως κατά φύση Κύριος και Θεός ακόμη και όταν έγινε άνθρωπος.

ΛΟΓΟΣ ΣΤ΄. 1. Καθώς η αγία μας εορτή αναλάμπει, και προβάλλει τον ένδοξο αγώνα της καρτερίας σε όσους έχουν τη συνήθεια να διακρίνονται στα καλά έργα, θεωρώ ότι είναι επόμενο να συγκεντρωθούμε όλοι στο πνευματικό θέατρο, λέγοντας: «Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ,» ώστε, αφού συγκροτήσουμε εκεί έναν πάναγνο θίασο, και εναρμονιστούμε σαν σε μία λύρα μέσω της κατά Πνεύμα μεταξύ μας ενότητας, να υμνήσουμε τον χοροστάτη τους, λέγοντας: «Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια σας· αλαλάξτε προς τον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως.» Διότι δίκαια θα μπορούσε να κατηγορηθεί κάποιος για οκνηρία και αναβλητικότητα ως προς τα ανώτερα αγαθά, εξαιτίας της αδυναμίας του να προσφέρει, σαν σε εκπλήρωση χρέους, τα ευχαριστήρια στον Σωτήρα, ο οποίος στόλισε την ανθρώπινη φύση με πλήθος αναρίθμητων αγαθών και τη μεταμόρφωσε ολόκληρη με ανέκφραστη δύναμη προς εκείνη την αρχαία δόξα· ο οποίος, αφενός, εξαφάνισε την εντελώς άσχημη μορφή που προήλθε από την αμαρτία, και αφετέρου, αναδημιουργεί σύμφωνα με την αρχέτυπη εικόνα και τα χαρακτηριστικά της οικείας φύσεως, όσους τον αναγνωρίζουν και λένε, κατά τον σοφότατο εκείνο μαθητή: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου.» Προς τον μακάριο εκείνο προφήτη Ησαΐα, λοιπόν, αντήχησε η φωνή μέσω του Πνεύματος: «Φώναξε με δύναμη, μη διστάζεις· ύψωσε τη φωνή σου σαν σάλπιγγα.»

Τι θα πούμε λοιπόν πάλι, όταν, συναντώντας τα συγγράμματα των αγίων ευαγγελιστών, βρίσκουμε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό σωματικώς να φυσά πάνω στους μαθητές του και να λέει: «Λάβετε Πνεύμα άγιον;» Ο Παύλος πάλι στέλνει επιστολή, λέγοντας: «Εμείς, όμως, δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα.» Και σε άλλους πάλι αναφερόμενος στους Ιουδαίους λέει: «Στους οποίους ανήκουν οι επαγγελίες, των οποίων είναι οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι πάνω από όλους Θεός ευλογητός στους αιώνες. Αμήν.» Και ο Θωμάς, ποιον ψηλάφησε μετά την ανάσταση από τους νεκρούς, και άφησε την πάνσοφη φωνή, «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου;» Άραγε θα νομίσουμε ότι και ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα μπορεί να υποστεί την αφή του χεριού; Αλλά, νομίζω, κάποιος θα πει ότι φλυαρούμε υπερβολικά, αν τολμήσουμε ασύνετα να πούμε κάτι τέτοιο. Το τι ήταν όμως αυτό που ψηλαφήθηκε από εκείνον, σε κανέναν απολύτως δεν είναι δυσνόητο. Αλλά ας προστεθεί σε όλα αυτά και ο κορυφαίος των αγίων μαθητών Πέτρος, ο οποίος, όταν ο Σωτήρας ρωτούσε κάποτε: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;» με σαφήνεια αναφωνεί: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζωντανού.» Δεν λέει «Μέσα σου είναι ο Υιός», αλλά γνωρίζοντας ότι είναι ένας και ο αυτός, και πριν από τη σάρκα και μετά τη σάρκα, λέει «Εσύ είσαι ο Υιός του Θεού του ζωντανού.» Τι συμπεραίνεται λοιπόν από αυτά;

Διότι οι άθλιοι Ιουδαίοι, έχοντας αγνοήσει το μυστήριο της ευσέβειας, όταν ο Χριστός τους ρώτησε για ποιον λόγο τον διώκουν και μαίνονται ανεξέλεγκτα, μέσα στην αμάθειά τους έλεγαν: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Εμείς όμως ας μη διακείμεθα έτσι. Διότι δεν ανήλθε στη δόξα της θεότητας όντας άνθρωπος, αλλά όντας Θεός εκ φύσεως, έγινε άνθρωπος. Αλλιώς, πώς εκένωσε τον εαυτό του, σύμφωνα με τις Γραφές; Άρα λοιπόν, όντας Θεός έγινε άνθρωπος· διότι σε καμία περίπτωση δεν θεοποιήθηκε όντας άνθρωπος. Γι' αυτόν τον λόγο είναι πρέπον και να προσκυνείται, ακόμη και αν νοείται με σάρκα. Διότι ο μεν μακάριος Δαβίδ έψαλλε: «Ο Θεός θα έλθει φανερά· ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει». Ο δε θεσπέσιος Θωμάς, αφού ψηλάφησε τα σημάδια των καρφιών και αναγνωρίζοντάς τον πλέον ως Θεό, τον προσκυνούσε λέγοντας: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Και η Θεότητα είναι μεν αψηλάφητη και αόρατη· όμως επιδήμησε φανερά, επειδή ο Λόγος δεν είναι κάτι διαφορετικό από τη δική του σάρκα και τον ναό που προήλθε από την Παρθένο, αλλά νοείται ως ένα με αυτήν· δηλαδή, προφανώς κατά την ένωση, σύμφωνα με την οποία λέγεται ότι έγινε σάρκα. Αυτόν ατίμασαν οι άθλιοι Ιουδαίοι, μολονότι έλεγε σαφώς: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια»· και, «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· και, «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή».

Ας πορευόμαστε στη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνουμε δεξιά ούτε αριστερά. Ας τηρήσουμε την ορθή πίστη απλή και ανόθευτη, αναγνωρίζοντάς την όχι ως αφορμή για αιρετική λογομαχία, αλλά ως πίστη αληθινής ευσέβειας. Ας ομολογούμε ομοούσια την Τριάδα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Διότι αυτό μας έχουν παραδώσει ανέκαθεν οι θείες Γραφές. Ας αναγνωρίζουμε τον Κύριο που ενανθρώπησε για εμάς και γεννήθηκε από τη μακαρία Παρθένο Θεοτόκο Μαρία. Ας λέμε σε αυτόν, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου».

ΑΛΛΟ. Λέει ο Χριστός προς τους μαθητές του: «Εσείς με αποκαλείτε, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, και καλά λέτε· διότι είμαι». Έπειτα λέει προς αυτόν ο Θωμάς: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», και δεν εμπόδισε τον μαθητή να τα λέει αυτά, όπως έκαναν οι άγγελοι στους αγίους. Και ο Ψαλμωδός λέει: «Ο θρόνος σου, Θεέ, παραμένει στον αιώνα του αιώνος». Αλλά εάν ήταν και αυτός κτίσμα, δεν θα δεχόταν προσκύνηση, δεν θα ονομαζόταν Κύριος, δεν θα ανεχόταν να ακούει κάποιον να λέει: Εσύ είσαι ο Θεός μου. Επειδή όμως εκ φύσεως είναι αυτά, έχοντας τα ιδιώματα του Πατρός ως Υιός και γνήσιο γέννημα, αποδέχεται αυτούς που λένε τέτοια λόγια, ως ανθρώπους που ομολογούν την αλήθεια.

ΑΛΛΟ. Ο Θωμάς, ο μακάριος μαθητής, όταν οι συναπόστολοί του του ανήγγειλαν ότι: «Είδαμε τον Κύριο αναστημένο από τους νεκρούς», δυσπιστώντας λίγο είπε: «Εάν δεν βάλω τα χέρια μου στους τύπους των ήλων, δεν θα πιστέψω». Επειδή όμως παρουσιάστηκε ο Σωτήρας για να πείσει και αυτόν, και μάλιστα τον πρόσταξε να βάλει τα χέρια του στα σημάδια των καρφιών, ο μαθητής, έχοντας ανακληθεί στην πίστη, λέει προς αυτόν: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Και λέγοντας αυτό, όχι μόνο από αυτούς που ζούσαν μαζί του τότε, αλλά μέχρι σήμερα και από εμάς θαυμάζεται, επειδή προφανώς αντιλήφθηκε ορθά και αληθινά τα περί του Σωτήρος. Εάν λοιπόν είναι και Κύριος και Θεός, πώς θα είναι ένας από τα δημιουργήματα; Διότι κάθε τι που είναι δημιουργημένο, είναι και δούλο κατά φύση, και όχι Θεός κατά φύση. Ο δε Σωτήρας είναι κατά φύση Κύριος και Θεός, άρα δεν είναι κτιστός αυτός στον οποίο ταιριάζουν τα κάλλη της θείας ουσίας.

ΑΛΛΟ, από τον ίδιο. Εάν ο Υιός είναι κατά φύση κτίσμα, και, παρόλο που ισχύει αυτό κατ' αυτούς, ο Θωμάς του λέει, «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», και έχει αποφύγει το έγκλημα της βλασφημίας, σαν να είναι επιτρεπτό να ονομάζεται με αυτά τα λόγια και ένα κτίσμα, τι θα μας εμποδίσει να λέμε ίσως αυτό το ίδιο και στους αγγέλους και σε καθέναν από τους αγίους, όταν τους θαυμάζουμε για κάποια παράδοξα; Όμως, κανένας λογικός άνθρωπος δεν θα έλεγε τέτοια φράση σε κανέναν από αυτούς που αναφέρθηκαν, καθώς αυτή ταιριάζει μόνο στον Θεό, και λέμε ότι ο μαθητής απέχει πολύ από το να έχει σφάλει. Επομένως, λέει την αλήθεια όταν τον αποκαλεί Θεό και Κύριο· και εκείνος που είναι αυτό εκ φύσεως, και έτσι ονομάζεται, με ποιον τρόπο θα είναι δημιουργημένος;

Στο Ευαγγέλιο. Και είπε στον Θωμά ο Ιησούς: Φέρε το δάχτυλό σου εδώ και δες τα χέρια μου, και φέρε το χέρι σου και βάλε το στην πλευρά μου, και μη γίνεσαι άπιστος, αλλά πιστός. Και αποκρίθηκε ο Θωμάς και του είπε: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου.

Διότι ο Θωμάς αναφώνησε: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», ψηλαφώντας με το δάχτυλο την πλευρά του σώματος και τις τρύπες των καρφιών. Και ο θείος Λουκάς μάς λέει ότι οι άγιοι απόστολοι έγιναν αυτόπτες και υπηρέτες του Λόγου. Διότι ο ασώματος έγινε ορατός, και ο άυλος ψηλαφητός, μη έχοντας την από γη σάρκα ως ξένο πλέον περίβλημα, αλλά κάνοντάς την δικό του ναό, και μαζί με αυτήν αναγνωριζόμενος ως Θεός και Κύριος. Και γνωρίζεις βέβαια ότι ο ιερώτατος Παύλος έχει γράψει: «Διότι κανείς από εμάς δεν ζει για τον εαυτό του, και κανείς δεν πεθαίνει για τον εαυτό του. Εάν ζούμε, ζούμε για τον Κύριο, και εάν πεθαίνουμε, πεθαίνουμε για τον Κύριο. Είτε λοιπόν ζούμε, είτε πεθαίνουμε, του Κυρίου είμαστε. Διότι γι' αυτό τον σκοπό ο Χριστός πέθανε και ανέστη, για να κυριεύσει και επί νεκρών και επί ζώντων». Είναι λοιπόν βέβαιο ότι κυρίευσε αληθινά και νεκρούς και ζωντανούς αυτός που πέθανε και αναστήθηκε όχι για κάποιον άλλο λόγο, αλλά μόνο γι' αυτόν. Β — Είναι βέβαιο. Α — Ποιον λοιπόν, γενναίε μου, λέμε ότι υπέστη τον θάνατο και αναστήθηκε πάλι; Β — Τον Υιό προφανώς. Α — Πολύ σωστά λες τον Υιό, και γι' αυτό σε επαινώ. Θα ήθελα όμως να μάθω από εσένα: ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα είναι θνητός και υποκείμενος στη φθορά, ή βρίσκεται πέρα από τον θάνατο και υπεράνω της φθοράς ως ζωή; Β — Αυτό λέω. Α — Τότε πώς βρέθηκε «ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς» σύμφωνα με τις Γραφές; Διότι ο Λόγος από μόνος του σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε να πεθάνει.

Όταν οι Απόστολοι είπαν, είδαμε τον Κύριο, αυτός απορώντας είπε: εάν δεν δω στα χέρια του το σημάδι των καρφιών, και δεν βάλω το χέρι μου στην πλευρά του, δεν πρόκειται να πιστέψω. Έπειτα, όταν ο Χριστός μετά από ημέρες εμφανίστηκε σε αυτόν και είπε: φέρε το δάχτυλό σου εδώ και δες τα χέρια μου, και μην γίνεσαι άπιστος, αλλά πιστός, αυτός γεμάτος έκπληξη αποκρίθηκε με δυνατή φωνή: ο Κύριός μου και ο Θεός μου. Ο δε Χριστός δεν απέρριψε αυτή τη φωνή, αλλά και με χαρά την αποδέχθηκε. Και για τον λόγο αυτό η γραφίδα της προφητείας πρόσθεσε: και με πρόσεξε.

Μόλις τοποθέτησα τα δάχτυλα στις ζωηφόρες πληγές, θυμήθηκα ότι ο Θεός είναι αυτός που σαρκώθηκε· θυμήθηκα και, γεμάτος χαρά, θεολόγησα διπλά· δεν είπα μόνο «ο Κύριος», ούτε μόνο «ο Θεός», αλλά «ο Κύριός μου και ο Θεός μου», θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον για τον οποίο, λέει, έλεγε ο Μωυσής: «Αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός σου· είναι Θεός των θεών και Κύριος των κυρίων»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, τον οποίο ο Ωσηέ μάς υπαινίχθηκε με τον κάλαμο της προφητείας: «Επίστρεψε, Ισραήλ, στον Θεό σου, διότι ασθένησες εξαιτίας των αδικιών σου· πάρτε μαζί σας λόγια και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, για τον οποίο και ο Αμώς, μέσα στις προφητείες, κήρυττε τα εξής: «Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός, ο Παντοκράτορας· σε όλες τις πλατείες θα γίνει θρήνος, και σε όλους τους δρόμους θα ειπωθεί αλίμονο, αλίμονο»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, για τον οποίο και ο Ιωήλ, ο άριστος προφήτης και θεολόγος, σάλπιζε αυτά: «Επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί τις τιμωρίες για τα κακά»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον προς τον οποίο ο Ιωνάς έψαλε από την κοιλιά του κήτους: «Φώναξα μέσα στη θλίψη μου προς τον Κύριο τον Θεό μου»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, τον οποίο ο Αβδιού υπαινίχθηκε λέγοντας: «Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός στην Ιδουμαία· άκουσα μήνυμα από τον Κύριο, και έστειλε αγγελιαφόρο στα έθνη»· θέλοντας να αναγάγω τη θεολογία σε εκείνον, όπως ο μέγιστος προφήτης Αββακούμ, ο οποίος, πριν από πολλές γενιές, θεολογώντας και αυτός για τον Χριστό, διακήρυττε τα εξής: «Δεν είσαι εσύ από την αρχή, Κύριε, ο Άγιος Θεός;»

Αν δεν ήταν σάρκα, ποιον είδαν οι Απόστολοι στο υπερώο; Και αν δεν ήταν Θεός, πώς εισήλθε ενώ οι θύρες ήταν κλειστές; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιανού τις πληγές των ήλων στα χέρια και της λόγχης στην πλευρά ψηλάφησε ο Θωμάς; Και αν δεν ήταν Θεός, προς ποιον αναφώνησε: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου»; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος έφαγε στη θάλασσα της Τιβεριάδος;

Διότι, αν δεν ήταν ο Θεός μέσα στο σώμα, πώς, αμέσως μόλις προήλθε από τη Μαρία, ονομάστηκε «Εμμανουήλ, που μεταφράζεται "ο Θεός είναι μαζί μας"»; Και πώς ο Παύλος, αν ο Λόγος δεν βρισκόταν εν σαρκί, θα έγραφε προς τους Ρωμαίους «από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός υπεράνω όλων, ευλογητός στους αιώνες, αμήν»; Ας ομολογήσουν, λοιπόν, εκείνοι που προηγουμένως αρνούνταν ότι ο Εσταυρωμένος είναι Θεός, πως πλανήθηκαν, πειθόμενοι σε όλες τις θείες Γραφές και ιδιαίτερα στον Θωμά, ο οποίος, αφού είδε πάνω Του τα σημάδια των καρφιών, αναφώνησε «ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Διότι ο Υιός, όντας Θεός και Κύριος της δόξης, βρισκόταν μέσα στο άδοξα προσηλωμένο και ατιμασμένο σώμα· το σώμα αυτό έπασχε, καθώς τρυπιόταν πάνω στο ξύλο, και από την πλευρά Του έρρεε αίμα και ύδωρ, όντας όμως ναός του Λόγου ήταν πλήρες από τη θεότητα. Γι' αυτόν τον λόγο ο ήλιος, βλέποντας τον Δημιουργό του να υπομένει τα πάθη μέσα στο υβριζόμενο σώμα, απέσυρε τις ακτίνες του και σκοτείνιασε τη γη. Και αυτό το ίδιο το σώμα, αν και είχε θνητή φύση, αναστήθηκε υπερβαίνοντας τη δική του φύση χάρη στον Λόγο που βρισκόταν μέσα σε αυτό· έτσι απαλλάχθηκε από τη φυσική φθορά, έγινε ένδυμα του Λόγου, και, επειδή ενδύθηκε τον Λόγο που είναι ανώτερος από τον άνθρωπο, έγινε άφθαρτο. Σχετικά δε με το ότι ορισμένοι έχουν τη φαντασίωση και ισχυρίζονται πως «όπως ακριβώς ο Λόγος ερχόταν στον καθένα από τους προφήτες, έτσι ήρθε ο Λόγος και σε κάποιον συγκεκριμένο άνθρωπο που γεννήθηκε από τη Μαρία», είναι περιττό να το εξετάζουμε διεξοδικά, καθώς η ανοησία τους καθιστά την καταδίκη τους ολοφάνερη.

Πώς, όμως, ο Λόγος που βρίσκεται στον Θεό θα πει ότι έχει κατέλθει «όχι για να πράξει το δικό του θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που τον έστειλε»; Μέσω αυτών μεν ο Υιός του Θεού παρουσιάζει τον δικό του σεβασμό προς τον Πατέρα· όταν όμως ηγείται όλων των δημιουργημάτων που έχουν γίνει δι' αυτού, εφόσον υπάρχει ως Σωτήρας, Κύριος και Δημιουργός όλων («επειδή τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα»), τότε αναγορεύεται δικαίως και Θεός και Δεσπότης και Σωτήρας και Βασιλιάς. Γι' αυτό και η Εκκλησία του έχει διδαχθεί να τον σέβεται, να τον προσκυνά και να τον τιμά ως Θεό, έχοντας μάθει να το πράττει αυτό από τον ίδιο. Λέει, λοιπόν, ο ίδιος ο Σωτήρας: «Διότι ούτε ο Πατέρας κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό, ώστε όλοι να τιμούν τον Υιό καθώς τιμούν τον Πατέρα», παραγγέλλοντας ρητώς να τον τιμούν όχι όπως τους προφήτες ούτε όπως τους αγγέλους ή τις ανώτερες από αυτούς δυνάμεις, αλλά παρόμοια με τον ίδιο τον Πατέρα. Διότι ο ίδιος ο Πατέρας, έχοντας θελήσει αυτό το πράγμα, «έδωσε όλη την κρίση στον Υιό, ώστε όλοι να τον τιμούν καθώς τιμούν τον Πατέρα». Αυτά ακριβώς γνωρίζοντας με ακρίβεια και ο Θωμάς ο Δίδυμος, όντας μέλος της χορείας των δώδεκα μαθητών, με λαμπρά λόγια τον ομολογούσε και Θεό και Κύριο, λέγοντας: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου».

Το σώμα του Χριστού όμως, επειδή κατείχε μέσα του την πηγή του θείου φωτός, εκλάμποντας από εκεί, φώτισε νοερά αυτόν που δίσταζε, ώστε αμέσως ο Θωμάς να αναφωνήσει θεολογώντας τέλεια: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Ο δε Κύριος του είπε: «Επειδή με είδες, πίστεψες· μακάριοι είναι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν», δείχνοντας ότι εκείνοι που έγιναν αυτόπτες μάρτυρες δεν έχουν τίποτα περισσότερο στη δόξα από εκείνους που μέσω αυτών οδηγούνται στην πίστη σε Αυτόν. Και αν δεν είπε «εκείνοι που θα πιστέψουν», αλλά «εκείνοι που πίστεψαν», το έκανε με τη θεία και προγνωστική δύναμη Εκείνου που γνωρίζει τα πάντα πριν δημιουργηθούν, θεωρώντας τα μελλοντικά ως ήδη γεγονότα.

Προς αυτόν ο ψαλμωδός πρόσθεσε τα εξής χωρίς καμία αμφιβολία: Κύριε ο Θεός μας, εσύ τους εισάκουες. Ο Θεός μας· ποιών; Εκείνων που μέσω της πίστεως στρατεύθηκαν σε αυτόν και, μέσω της υιοθεσίας του βαπτίσματος, απέκτησαν τον επί πάντων Θεό ως δικό τους. Διότι το ότι ονομάζεται κατ' εξοχήν Θεός εκείνων που έχουν πιστέψει σε αυτόν, το διδάσκει ο Θωμάς: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου· αποκαλώντας τον δικό του Κύριο και Θεό, αναγνώρισε μεγαλοφώνως τον επί πάντων Θεό. Αυτός, λοιπόν, στον οποίο εμείς πιστέψαμε, δεν αγνοούνταν ούτε από τους παλαιότερους δικαίους, γι' αυτό και τους εισάκουε όταν προσεύχονταν· και αυτό το μαρτυρούν τα επόμενα: Θεέ, εσύ έγινες ίλεως σε αυτούς, και εκδικητής για όλες τις πράξεις τους.

Εννοεί δε τον Γολγοθά. Διότι εκείνος όντως βρέθηκε κάτω από τα πόδια της σάρκας του κατά τον καιρό του σταυρού. «Κύριε ο Θεός ημών, εσύ τους εισάκουσες.» Ο Θεός ημών. Ποιων; Εκείνων που μέσω της πίστεως στρατεύθηκαν σε αυτόν, και απέκτησαν τον επί πάντων Θεό ως δικό τους μέσω της υιοθεσίας του βαπτίσματος. Διότι το ότι λέγεται Θεός κατ' εξοχήν εκείνων που έχουν πιστέψει σε αυτόν, το διδάσκει ο Θωμάς. Όταν δηλαδή, αφού ψηλάφησε τον Χριστό, πίστεψε, λέγει: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», και αποκαλώντας δικό του Κύριο και Θεό, αναφώνησε προς τον επί πάντων Θεό. «Υψούτε Κύριον τον Θεόν ημών.» Και γιατί έχει ανάγκη να υψωθεί ο ύψιστος; Και πώς θα υψωθεί από τους ανθρώπους αυτός που βρίσκεται στους ουρανούς; Αλλά υψηλά, λέγει, να διανοείσθε περί αυτού. Επομένως, ύψος του Θεού Λόγου είναι η προσκύνηση στο άγιο όρος. Διότι όπως για τον βασιλιά δόξα είναι τα τρόπαια στον πόλεμο, έτσι και για τον Χριστό είναι το κατόρθωμα μέσω των παθημάτων, το οποίο πραγματοποιήθηκε στο άγιο όρος που δέχθηκε τον σταυρό. Άγιο δε το όρος δεν το ονομάζει από τη φύση του, αλλά εξαιτίας της επισκέψεως του Σταυρωθέντος.

Εγώ όμως δεν γνωρίζω ότι έλαβε σώμα μόνο κατά τη γέννηση και τη σταύρωση, αλλά γνωρίζω και πιστεύω ότι και μετά την ανάσταση υπάρχει εν σαρκί. Και όταν ήλθε προς τον Πέτρο και τους γύρω του, τους είπε: Λάβετε, ψηλαφήστε με και δείτε, ότι δεν είμαι ασώματο δαιμόνιο· διότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ. Και στον Θωμά λέει: Φέρε το δάχτυλό σου στον τύπο των ήλων, και φέρε το χέρι σου και βάλε το στην πλευρά μου. Και αμέσως πίστεψαν ότι αυτός είναι ο Χριστός. Γι' αυτό και ο Θωμάς του λέει: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου. Για τον λόγο αυτό άλλωστε και περιφρόνησαν τον θάνατο, πράγμα μικρό αν αναλογιστεί κανείς τις ύβρεις και τις πληγές. Και όχι μόνο αυτό, αλλά αφού τους έδειξε τον εαυτό του, αποδεικνύοντας ότι αναστήθηκε αληθινά και όχι φαινομενικά, συνέφαγε και συνέπιε μαζί τους επί σαράντα ολόκληρες ημέρες. Και έτσι, μαζί με τη σάρκα του, ενώ εκείνοι έβλεπαν, αναλήφθηκε προς Εκείνον που τον απέστειλε, και μαζί με αυτήν θα έλθει πάλι με δόξα και δύναμη. Διότι λένε τα λόγια της Γραφής: Αυτός ο Ιησούς, ο οποίος αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, θα έλθει έτσι, με τον ίδιο τρόπο που τον είδατε να πορεύεται στον ουρανό. Αν όμως ισχυρίζονται ότι θα έλθει χωρίς σώμα κατά τη συντέλεια του αιώνος, πώς θα τον δουν αυτοί που τον εξεκέντησαν, και αναγνωρίζοντάς τον θα θρηνήσουν; Διότι τα ασώματα δεν έχουν ούτε είδος ούτε εξωτερικά χαρακτηριστικά ούτε κάποιο ομοίωμα που να έχει μορφή εμβίου όντος, εξαιτίας της απλότητας της φύσης τους.

Σαφώς εδώ ο προφήτης επισήμανε τη δυάδα των φύσεων της εν Χριστώ οικονομίας· με τον ίδιο δε τρόπο και ο Θωμάς, μετά την ανάσταση του Κυρίου, αφού ψηλάφησε την πλευρά Του, αναφωνούσε λέγοντας: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Με αλαλαγμό μεν, διότι με ακατάπαυστη φωνή αναπέμπουν στον Θεό τον τρισάγιο ύμνο· και το πώς αναλήφθηκε πάνω σε χερουβικό θρόνο, το προαποδείξαμε· με φωνή δε σάλπιγγας, δηλαδή αρχαγγελικής, η οποία προμήνυε την άνοδό Του στους ουρανούς. Αλλά και το Άγιο Πνεύμα διακήρυσσε προς τις άνω δυνάμεις με προστακτική φωνή: Ανοίξτε τις πύλες σας, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλεύς της δόξης. Οι δε δυνάμεις έλεγαν: Ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης; Έπειτα το Πνεύμα: Ο Κύριος ο κραταιός και δυνατός, ο Κύριος ο δυνατός στον πόλεμο. Διότι νίκησε τον Πολέμιο, οπλίστηκε κατά της τυραννίας του διαβόλου μέσα στο ανθρώπινο σώμα, έσβησε τα πεπυρωμένα βέλη του· και, αφού προσηλώθηκε στον σταυρό και γεύτηκε θάνατο, όντας αθάνατος, σκύλευσε τον Άδη, και αφού αναδείχθηκε νικητής αναστήθηκε εκ νεκρών· και αφού επανέφερε το πλανημένο πρόβατο, ιδού, ανέρχεται φέροντάς το στους ώμους προς τα ενενήντα εννέα τα απλανή, τα οποία βόσκουν στα όρη, δηλαδή στους ουρανούς. Ο Κύριος ο κραταιός και δυνατός, ο Κύριος ο δυνατός στον πόλεμο.

Διότι, εάν εσύ ρίξεις σαν βροχή από ψηλά το έλεός σου, η αύλακα της ψυχής μου θα καρποφορήσει, άλλη τριάντα, άλλη εξήντα και άλλη εκατό. Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Μη με απορρίψεις, Πατέρα· διότι ο Εχθρός δεν με εξάντλησε τελείως, ώστε να με απογυμνώσει από τη στολή της πίστεως. Διότι, αν και κηλίδωσε το κάλλος της σωφροσύνης μου, ωστόσο ποτέ δεν με λύγισε ώστε να λατρεύσω τα είδωλά του· δεν σε αρνήθηκα, Κύριέ μου. Αν και αμάρτησα στην ακμή της νεότητάς μου, ωστόσο καταπάτησα την κνίσα των ειδώλων, κατέστρεψα τις εικόνες των δαιμόνων, εξευτέλισα τα ξόανα των ειδώλων, φύσηξα τον διάβολο, έφτυσα τους δαίμονες. Τώρα όμως προσπίπτω στα ίχνη σου, Κύριέ μου και Θεέ μου· Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Εάν έτσι μετανοήσεις, εάν έτσι εξομολογηθείς· ενώ απέχεις ακόμη μακριά, προστρέχει ο ουράνιος Πατέρας, πέφτοντας νοερά στον τράχηλο της ψυχής σου, τοποθετώντας επάνω σου τον ζυγό της χάριτος και περισφίγγοντας τον αυχένα της καρδιάς σου με τη ζεύγλη της αλήθειας· με ένα φιλί διαλύει την έχθρα σου και λέει στους δούλους του, τους ιερείς: Φέρτε την πρώτη στολή. Δεν είπε, Φέρτε μία στολή, αλλά, Φέρτε την πρώτη στολή, για να δείξει την αρχική αξία του βαπτίσματος που σου δίδεται ξανά. Φέρτε του την πρώτη στολή και ενδύστε τον· και δώστε του δαχτυλίδι, το δείγμα του πλούτου, τον φύλακα του θησαυρού, τον αρραβώνα της χάριτος, τη σφραγίδα του Πνεύματος.

Αφού, λοιπόν, ο Θωμάς άγγιξε τα δεσποτικά χέρια και τη θεία πλευρά, και αφού πλημμύρισε ταυτόχρονα από δέος και απέραντη χαρά από το θέαμα εκείνων που επιθυμούσε, αμέσως κινεί τη γλώσσα του σε υμνωδία, ανακράζοντας προς τον Κύριο: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου· εσύ είσαι Κύριος και Θεός, εσύ είσαι και άνθρωπος και φιλάνθρωπος, εσύ είσαι πρωτόγνωρος και παράδοξος ιατρός της φύσεως. Δεν τέμνεις τις παθήσεις με σίδηρο, δεν καυτηριάζεις τα έλκη με πυρ, δεν αντλείς από τα βότανα τη δύναμη των φαρμάκων, δεν επιδένεις με ορατούς επιδέσμους τις πληγές που υποφέρουν· διαθέτεις αόρατους επιδέσμους ευσπλαχνίας, οι οποίοι συσφίγγουν αοράτως τα διαλελυμένα· έχεις λόγο οξύτερο από τον σίδηρο, έχεις ρήμα ισχυρότερο από το πυρ, έχεις νεύμα πιο καταπραϋντικό από το φάρμακο. Ως δημιουργός αγιάζεις άκοπα το δημιούργημά σου, ως πλάστης αναπλάθεις ακούραστα τα πλάσματά σου.

Εσύ εξάλειψας τη λέπρα, όπως το θέλησας, εσύ έκανες τους χωλούς να τρέχουν, εσύ έκανες τους παραλύτους να σηκώσουν τις κλίνες τους, εσύ πρόσταξες τους εκ γενετής τυφλούς να απονίψουν το σκοτάδι, εσύ εξόρισες τους δαίμονες από τα δημιουργήματά σου, εσύ συνελήφθης από τους εχθρούς με τη δική σου θέληση, εσύ εκούσια υπέμεινες τα πάντα κατά σάρκα από τους Ιουδαίους για χάρη μου, ο Κύριός μου και ο Θεός μου.

Αναγνώρισα τον Δεσπότη μου, αναγνώρισα τον αλιέα και φύλακά μου, αναγνώρισα τον βασιλιά και κύριό μου: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Πιστεύω, Δέσποτα, στην οικονομία σου, πιστεύω στη συγκατάβασή σου, πιστεύω στην πρόσληψη της δικής μου απαρχής, πιστεύω στον προσκυνητό σου σταυρό, πιστεύω στα πάθη της σάρκας σου, πιστεύω στον τριήμερο θάνατό σου, πιστεύω στην ανάστασή σου. Λοιπόν, δεν πολυπραγμονώ πλέον· πιστεύω, δεν λογοθετώ πλέον· πιστεύω, δεν σταθμίζω πλέον· πιστεύω, δεν περιεργάζομαι πλέον· πιστεύω στα ίδια μου τα μάτια, πιστεύω στο δεξί μου χέρι. Έμαθα από όσα είδα να μη λογοθετώ· έμαθα από όσα ψηλάφησα να προσκυνώ, να μην αντιδικώ· έναν Κύριο και Θεό γνωρίζω, τον Δεσπότη Χριστό, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Από πού όμως γνώριζε ότι είχε ανοιχτεί και η πλευρά; Το είχε ακούσει από τους μαθητές. Πώς λοιπόν το ένα το πίστεψε, ενώ το άλλο δεν το πίστεψε; Διότι αυτό ήταν πολύ παράδοξο και θαυμαστό. Παρατήρησε, σε παρακαλώ, τη φιλαλήθεια των αποστόλων, πώς δεν αποκρύπτουν τα ελαττώματα, ούτε τα δικά τους ούτε των άλλων, αλλά τα καταγράφουν με πολλή αλήθεια. Εμφανίζεται λοιπόν και πάλι ο Ιησούς, και δεν περιμένει να του το ζητήσει εκείνος, ούτε να ακούσει κάτι τέτοιο, αλλά, χωρίς να πει εκείνος τίποτα, ο Ίδιος προλαβαίνει και εκπληρώνει αυτά που επιθυμούσε, αποδεικνύοντας ότι ήταν παρών την ώρα που ο Θωμάς έλεγε αυτά τα λόγια προς τους μαθητές. Διότι χρησιμοποίησε ακριβώς τα ίδια λόγια, με τρόπο αρκετά επιτιμητικό αλλά και παιδαγωγικό για το μέλλον. Διότι, αφού είπε: «Φέρε το δάχτυλό σου, και δες τα χέρια μου, και βάλε το χέρι σου στην πλευρά μου», πρόσθεσε: «Και μη γίνεσαι άπιστος, αλλά πιστός». Βλέπεις ότι η αμφιβολία ήταν γνώρισμα της απιστίας; Αλλά αυτό συνέβαινε πριν λάβουν το Πνεύμα· έπειτα από αυτά όμως ποτέ πια, αλλά είχαν καταστεί πλέον τέλειοι. Δεν τον επέπληξε όμως μόνο με αυτόν τον τρόπο, αλλά και με όσα είπε στη συνέχεια. Διότι, όταν εκείνος βεβαιώθηκε, ανέπνευσε με ανακούφιση και αναφώνησε: «Ο Κύριός μου, και ο Θεός μου», του λέει: «Επειδή με έχεις δει, έχεις πιστέψει· μακάριοι όσοι δεν είδαν, και πίστεψαν».

Είδε αυτό για το οποίο προσευχόταν, με το άγγιγμα αγίασε τα χέρια του και φτερούγιζε από αγαλλίαση για το γεγονός. «Ο Κύριός μου», λέγει, «και ο Θεός μου. Έχω αυτό που ποθούσα, καταρτίστηκα με αυτά που επιθυμούσα, δεν αναβάλλω πλέον το κήρυγμα, διαλαλώ τον Κύριο ως Θεό μου, αγίασα τα χέρια μου στρεφόμενος προς τον Κύριο, θα αγιάσω λοιπόν με την ομολογία και το στόμα μου, γνώρισα τι να πω για αυτό που φαίνεται και τι για αυτό που νοείται, με το χέρι και με τη γλώσσα θα αναγγείλω τον Δεσπότη μου. Ο Κύριός μου και ο Θεός μου, εσύ είσαι ο ίδιος ο Βασιλεύς και Θεός μου. Το θαύμα δεν είναι απλώς έργο κάποιου θνητού· κανένας άνθρωπος δεν ανέστησε το δικό του νεκρωμένο σώμα, κανείς δεν κατατρόπωσε τον εχθρό πάνω στον σταυρό, κανείς δεν συνέτριψε τον θάνατο με τον θάνατο. Της δικής σου δύναμης είναι το θαύμα, της δικής σου βασιλείας το χάρισμα. Ο Κύριός μου και ο Θεός μου, αυτός είναι ο πλούτος σου, αυτός ο θησαυρός σου». Ω μακάριε, αυτό είναι καρπός ευφροσύνης, αυτό στεφάνι κάλλους, αυτό σκήπτρο, αυτό βασίλειο. Με αυτά που είπες πλούτισες, με αυτά που αναγνώρισες τιμήθηκες, με τα δικά σου λόγια προσέλαβες τη δύναμη, η φωνή σου ακούγεται και μετά τον τάφο, κηρύττεις αν και αναπαύεσαι στον τάφο, διαλαλείς την αλήθεια με τα θαύματα, με τα έργα σου διδάσκεις, με τις πράξεις σου δημηγορείς. Δεν χρειάζεσαι γλώσσα για το κήρυγμα, κάθε σου μέλος καθίσταται στόμα παντού για τους παρόντες, δεν σου έχει κληρωθεί μόνο ένας αιώνας για διδασκαλία, δεν μεταβαίνεις από τόπο σε τόπο.