Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 20:28

Ήλιο; Αλλά δεν επισκιάζεται από τη νύχτα. Αστέρα; Αλλά η ημέρα δεν τον κρύβει. Σε κάθε καιρό καταυγάζει την κτίση, και κάθε σκοτάδι απομακρύνει από την οικουμένη. Δεν υπάρχει πια νύχτα γι' αυτόν, το σκοτάδι δεν τον θαμπώνει, ποτάμι δεν τον εμποδίζει, θάλασσα δεν μπορεί να τον συγκρατήσει, ο ωκεανός αναγνωρίζει τον άνδρα, οι βάρβαροι τιμούν τον Θωμά· όλα τα έθνη σήμερα εορτάζουν, και τη φωνή του, σαν κάποιο δώρο, την προσφέρουν στον Δεσπότη. «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου»· ο συγγενής μου και δημιουργός μου, ο λυτρωτής μου και ο βασιλιάς μου. Διότι αυτά δίδαξε ο Θωμάς, αυτή την κληρονομιά μάς άφησε ως τέκνα του· ως θησαυρό κατέχει η ανθρώπινη φύση αυτόν τον λόγο· όλο το γένος οχυρώνεται μέσα από αυτήν τη φωνή· μέχρι τους αγγέλους απλώθηκε ο λόγος αυτός· οι άγγελοι κρατούν αυτήν την ομολογία ως άγκυρα· ολόκληρη η κτίση περιφέρει αυτό το δόγμα ως διάδημα. Μόνος ο Άρειος αποστερείται αυτόν τον λόγο, μόνος εκείνος εκπίπτει από την κληρονομιά, μόνος αυτός δεν ομολογεί τον Χριστό ως Κύριο μαζί με τον Θωμά· δεν Τον αναγνωρίζει ως Θεό μαζί του· αποκαλεί δούλο τον Δεσπότη, κτίσμα το απαύγασμα, νόθο τον γνήσιο, πλάσμα τον πλάστη· δεν αποκαλεί τον Δεσπότη Κύριο και Θεό, δεν ανέχεται την αλήθεια, δεν συμφωνεί με τον Θωμά, δεν ακολουθεί τον δίκαιο· και όλα αυτά ενώ τιμά την ημέρα της εορτής του, και πανηγυρίζει μαζί με όλη την οικουμένη, και συγκαταλέγει τον εαυτό του στους φίλους του Θωμά.

Κρατούσα και έβλεπα· και με το χέρι μεν κρατούσα σώμα, με την ψυχή δε κατανοούσα Θεό· και το εξωτερικό το έβρισκα θαυμαστό, και το εσωτερικό φοβερό· και αυτό που φαινόταν ήταν μέγα, και αυτό που κρατούσα, θαύμα. Φώναξα λοιπόν, έκπληκτος από αυτό που αντιλήφθηκα: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου»· διότι πουθενά δεν έβλεπα δούλο, πουθενά δεν φαινόταν ταπεινό σχήμα· και το συγγενές εξέλαμπε, και το θείο άστραφτε· και αυτό που φοριόταν υψωνόταν, και αυτό που το φορούσε είχε δοξαστεί· και, ενώ νοούνταν δύο πράγματα, ένα ήταν το προσκυνούμενο πρόσωπο. Αυτά εγώ τα βίωσα εμπειρικά, αυτά τα κράτησα με το δάχτυλο, αυτά τα κατανόησα με την ψυχή. Εσύ όμως, Άρειε, από πού διδάχθηκες τη βλασφημία; Από πού έμαθες αυτά που κηρύττεις; Ψηλάφησες τον Χριστό όπως εγώ; Άπλωσες το χέρι σου; Ερεύνησες τους τύπους των πληγών; Δίνουν μαρτυρία για σένα τα δάχτυλά σου; Κράτησες εσύ τον Κύριο; Σε ποιο χέρι; Σε εκείνο με το οποίο άρπαξες τα ιερά κειμήλια; Σε εκείνο με το οποίο σύλησες τους αποστόλους; Σε εκείνο με το οποίο υποδέχθηκες τα λάφυρα του βαρβάρου; Σε εκείνο με το οποίο κρατούσες τον μισθό της ασέβειας; Σε εκείνο με το οποίο έλιωσες τα ιερά σκεύη του αίματος; Σε αυτό το χέρι ψηλάφησες τον Χριστό; Μη γένοιτο. Δεν είναι τόσο άδικος ο Δεσπότης, ούτε τόσο επισφαλής ο Χριστός, ώστε να σου εμπιστευθεί τη δική Του σάρκα. Δεν κράτησες Αυτόν που αθέτησες· δεν ψηλάφησες Αυτόν που μίσησες· δεν ερεύνησες Αυτόν που υποβίβασες. Διότι, εάν Τον είχες ερευνήσει, δεν θα Τον είχες ταπεινώσει· εάν Τον είχες αναζητήσει ορθά, δεν θα Τον είχες παρερμηνεύσει τόσο άσχημα.

Ναι, μακάριε Θωμά, εκπλήρωσε με έργο τον λόγο. Ακολούθησε τη φωνή σου. Επισφράγισε την καλή αρχή και με το τέλος. Όπως ελευθέρωσες τη Θράκη, ελευθέρωσε και τη Δύση. Ας ακούσω ότι και ο ληστής εξολοθρεύτηκε όπως ο τύραννος. Στεφάνωσε τον βασιλιά με τη νίκη, δώρησε ειρήνη στον κόσμο, δέξου τους ιδρώτες εκείνων που συγκεντρώθηκαν, δέξου την πόλη που σε ικετεύει. Σου έστειλε ως πρεσβεία όλους τους ανθρώπους κάθε ηλικίας. Γέροντες και νέοι προσπίπτουμε στον τάφο σου. Παρθένοι και νέοι περιπτυσσόμαστε το σώμα σου. Νήπια, σαν μικρά πουλιά, σε ατενίζουν με ανοιχτό το στόμα. Μην παραβλέψεις μια τέτοια εικόνα. Μην αποπέμψεις μάταιους τους κόπους μας. Δώσε μας άξιο μισθό για τους ιδρώτες μας. Δεν απαιτούμε από εσένα τίποτα το μεγάλο. Όσα έχεις, αυτά ζητάμε. Όσα δίνεις, αυτά επιζητούμε. Όσα θέλεις να δεις, αυτά επιθυμούμε: τον βάρβαρο ηττημένο, τον Άρειο εκδιωγμένο, τον βασιλιά εστεμμένο, τον κόσμο να έχει επιστρέψει στον Θεό, τον Χριστό υψωμένο και να ακούει από ολόκληρη μαζί την οικουμένη το «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Στον Οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Όλα τα έχει ο Πατέρας, είναι αληθώς ζωή, και αθανασία, και φως, και παντοδύναμος, και Θεός, και Κύριος· αυτά ακριβώς έχει και ο Υιός. Διότι λέγει: «Εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή»· και, «Ήταν το φως το αληθινό»· και, «Θεός ήταν ο Λόγος»· και ο απόστολος Θωμάς λέγει: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου»· όπως ακριβώς λέγει και ο ψαλμωδός: «Με τα χέρια μου αναζήτησα τον Θεό, και δεν εξαπατήθηκα». Ψηλάφησε ο Θωμάς τον Λόγο ευρισκόμενος σε απιστία, και δεν εξαπατήθηκε όταν Τον ομολόγησε με πίστη Κύριο και Θεό. Ναι, λέγει· ονομάζω τον Υιό του Θεού Θεό, όχι όμως άναρχο, αλλά κτιστό· επομένως και δούλο. Και πώς, «Ο Οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό Του, λαμβάνοντας μορφή δούλου»; Εάν λοιπόν είναι δούλος (διότι κάθε κτίσμα είναι δούλος), πώς, ενώ ήταν δούλος, έλαβε μορφή δούλου; Και πώς κένωσε τον εαυτό Του, εάν δεν ήταν τέλειος Θεός; Διότι έλαβε εκείνο που δεν είχε, παραμένοντας αυτό που ήταν· δεν έγινε αυτό που ήταν, αλλά ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, από φιλανθρωπία έλαβε ατρέπτως μορφή δούλου. Εάν όμως δεν θέλεις να Τον ομολογείς άναρχο, επομένως υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός; Ναι, λέγει.

Εκείνος όμως τους είπε: Εάν δεν δω στα χέρια του το σημάδι των καρφιών, και δεν βάλω το δάχτυλό μου στο σημάδι των καρφιών, και δεν βάλω το χέρι μου στην πλευρά του, δεν πρόκειται να πιστέψω. Και μετά από οκτώ ημέρες, ήταν πάλι μέσα οι μαθητές του, και ο Θωμάς βρισκόταν μαζί τους. Έρχεται ο Ιησούς ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, και στάθηκε στο μέσο, και είπε: Ειρήνη σε εσάς. Έπειτα λέει στον Θωμά: Φέρε το δάχτυλό σου εδώ, και δες τα χέρια μου, και φέρε το χέρι σου και βάλε το στην πλευρά μου, και μη γίνεσαι άπιστος, αλλά πιστός. Και αποκρίθηκε ο Θωμάς και του είπε: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου.

«Διότι ο Κύριός μου και ο Θεός μου», λέει ο Θωμάς, και «Θεός ήταν ο Λόγος», και «ο Λόγος έγινε σάρκα», είπε εν Πνεύματι ο Θεολόγος, και «εν αρχή ήταν ο Λόγος», και «θέλω, καθαρίσου», και «δεν θα είχαν σταυρώσει τον Κύριο της δόξης». Αυτά και τα παρόμοια, καθώς και η δύναμη των θεοσημειών, διακηρύσσουν τη θεία Του φύση και ενέργεια.

Διότι εκείνος που τον αναγνώρισε μόνο ως άνθρωπο, δεν έχει ήδη γνωρίσει και τον Πατέρα· διότι ο Πατέρας δεν είναι άνθρωπος. Αυτή δε η γνώση, δηλαδή το να γνωρίζει κανείς τον Πατέρα ως Θεό και τον ίδιο τον Ιησού ως Θεό, είναι ζωή αιώνια. Και βεβαίως, το να μην το γνωρίζει κανείς αυτό, είναι θάνατος αιώνιος. Και ο Θωμάς αποκάλεσε αυτόν που ψηλάφησε Κύριο και Θεό, και ο μεν ίδιος ελέγχεται διότι δεν πίστεψε προτού να δει, ενώ μακαρίζονται εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν.

Ωστόσο, ο Σωτήρας φαινόταν να έχει αυτή τη φύση, όχι όμως με τον τρόπο που παρουσιαζόταν προηγουμένως σε όλους· εμφανιζόμενος, λοιπόν, σε εκείνους που ήταν άξιοι για μια τέτοια θέαση, επιδείκνυε τα σημάδια του σταυρού· και αυτό μας το επιβεβαιώνει ο μαθητής, και εμείς το δεχόμαστε με ευγνωμοσύνη και πίστη, όταν άγγιξε τη θεία πλευρά και αναφώνησε δυνατά και καθαρά: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου»· καθώς και οι σεμνές γυναίκες που άγγιξαν τα άχραντα πόδια· αλλά και όσοι συμπορεύονταν μαζί του, των οποίων η καρδιά φλεγόταν και των οποίων τα μάτια εμποδίζονταν κατά τις συνομιλίες να τον αναγνωρίσουν, κάτι που τελικά λύθηκε μετά την κλάση του άρτου. Δέχτηκε να φάει και να πιει, αν και το σώμα του ήταν άφθαρτο· πράγματα που δεν έγιναν επειδή τα είχε ανάγκη, αλλά από συγκατάβαση και για λόγους θείας οικονομίας, ώστε να πιστευτεί ότι είναι ο Ίδιος, και το μυστήριο της αναστάσεως να θεωρηθεί αληθινό και όχι φαντασία. Τι άλλο, άλλωστε, έβλεπαν οι θεσπέσιοι μαθητές να υψώνεται από ανάμεσά τους και να ανεβαίνει ψηλά προς τους ουρανούς, αυτό που έγινε συμβασιλεύον στην πατρική δόξα, και που θα έρθει πάλι με τον ίδιο τρόπο, σύμφωνα με τη φωνή των υπερκόσμιων δυνάμεων που τον προέπεμπαν, αν δεν ήταν σώμα περιγραπτό;

Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας; Είναι ο Κύριος ο κραταιός και δυνατός σε όλα όσα ανέκαθεν έκανε και κάνει, καθώς και στον τωρινό πόλεμο και στο τρόπαιο υπέρ της ανθρωπότητας. Και δώσε στη διπλή ερώτηση διπλή την απάντηση. Αν, λοιπόν, θελήσουμε να παραθέσουμε εδώ τις φωνές των πατέρων που συνηγορούν σε αυτά, θα παρασυρόμασταν επεκτείνοντας τον λόγο στο άπειρο, ενώ είναι δυνατόν, μένοντας ικανοποιημένοι με τα ευαγγελικά λόγια, να παραλείψουμε τα περισσότερα. Διότι εκείνος που είπε: «Έχω την εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου από μόνος μου και πάλι να την πάρω», αφού πραγματικά γνώρισε τον θάνατο, αναστήθηκε ξανά με το σώμα που έπαθε και εμφανίζεται στους μαθητές στον βαθμό που άξιζε να αντικρίσουν εκείνη τη δόξα, και καθώς εκείνοι αμφέβαλλαν για την ανάσταση, επειδή νόμιζαν ότι έβλεπαν πνεύμα, τους δείχνει την πλευρά και τα σημάδια των καρφιών, ώστε και ο μαθητής που τον άγγιξε, έχοντας πειστεί, να αναφωνήσει μεγαλόφωνα: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Καταδέχεται επίσης την τροφή και την πόση, ώστε να πιστέψουν ότι είναι ο ίδιος και μετά την ανάσταση. Και εκείνες οι σεμνές γυναίκες αγγίζουν τα άχραντα πόδια του. Και αφού ολοκλήρωσε όλα τα άλλα, ανεβαίνει στους ουρανούς μαζί με το σώμα που έπαθε. Αξιόπιστοι μάρτυρες είναι όσοι τον είδαν, καθώς και οι φωνές των θείων δυνάμεων που τον προέπεμπαν, λέγοντας ότι θα έρθει πάλι με τον ίδιο τρόπο που τον είδαν να πορεύεται. Επομένως, το σώμα υπάρχει· και ας κλείσει κάθε στόμα που μιλάει άδικα κατά της θείας ενσωματώσεως.

Κοντάκιο για την Καινή Κυριακή και για τον Θωμά, το οποίο φέρει την εξής ακροστιχίδα: «του ταπεινού Ρωμανού», ήχος πλάγιος τέταρτος, ιδιόμελο. Προοίμιο I. Με το φιλοπερίεργο δεξί του χέρι ο Θωμάς εξερεύνησε τη ζωοπάροχη πλευρά σου, Χριστέ ο Θεός. Διότι, όταν εισήλθες ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, αναφωνούσε μαζί με τους υπόλοιπους αποστόλους: «Είσαι ο Κύριος και ο Θεός μας».

«Παραμένω άπιστος μέχρι να δω· όταν δω και ψηλαφήσω, θα πιστέψω και θα πω· ‘Είσαι ο Κύριος και Θεός μας.’» Και ενώ ο Θωμάς έλεγε ακόμη αυτά στους αδελφούς του, παρουσιάστηκε ο Σωτήρας, το θάρρος εκείνων που βρίσκονταν σε φόβο, η άμεμπτη παρρησία εκείνων που βρίσκονταν σε φυγή και δειλία· εμφανίστηκε στο μέσον των μαθητών ενώ οι θύρες ήταν κλειστές.

«Και μετά από οκτώ ημέρες ήταν πάλι μέσα οι μαθητές του, και ο Θωμάς βρισκόταν μαζί τους. Έρχεται ο Ιησούς, ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, και στάθηκε στο μέσο, και είπε: Ειρήνη υμίν. Έπειτα λέγει στον Θωμά: Φέρε τον δάκτυλό σου εδώ, και δες τα χέρια μου, και φέρε το χέρι σου, και βάλε το στην πλευρά μου, και μη γίνεσαι άπιστος, αλλά πιστός. Αποκρίθηκε ο Θωμάς και είπε: Ο Κύριός μου, και ο Θεός μου. Λέγει προς αυτόν ο Ιησούς: Επειδή με είδες, πίστεψες· μακάριοι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν». Ο Θωμάς δεν ήταν μαζί με τους μαθητές· διότι ήταν επόμενο, λόγω της διασποράς τους, να μην έχει ακόμη συγκεντρωθεί μαζί τους.