Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 21:15

Όταν, λοιπόν, ο Θεός και Σωτήρας μας ανελήφθη στους ουρανούς, έχοντας ως όχημα τη νεφέλη ενώ οι απόστολοι έβλεπαν, αυτός ο άνδρας ανέλαβε τη διδασκαλία του ευαγγελίου. Και πριν από όλους τους κοινωνούς της επισκοπής, ανοίγοντας το στόμα του, αψήφησε με θάρρος τα πλήθη που λυσσομανούσαν κατά της ευσέβειας και αναδείχθηκε σοφός ρήτορας ανάμεσα στα έθνη και στον Ισραήλ, απέναντι σε ανθρώπους που έτριζαν τα δόντια τους και γέμιζαν με θυμό, αν κάποιος ανέφερε το όνομα του Ιησού. Έτσι ώστε εκείνο που ειπώθηκε για τον Κύριο από την προφητεία να ταιριάζει απόλυτα και στον Πέτρο: «Με περικύκλωσαν σκυλιά πολλά, ταύροι παχείς με περιέζωσαν». Αλλά παρ' όλα αυτά, ζέοντας από το Πνεύμα και διαφυλάσσοντας άμεμπτη την εντολή που του έλεγε «Βόσκε τα αρνία μου», στάθηκε μπροστά σε ένα σύμμικτο πλήθος από αναρίθμητα έθνη και φώναξε: «Άνδρες Ιουδαίοι και όλοι εσείς που κατοικείτε στην Ιερουσαλήμ». Και για να μη μακρηγορούμε παραθέτοντας όλη την ομιλία, υπενθυμίζει τα λόγια του Ιωήλ που προφήτευαν την επιφοίτηση του Πνεύματος. Από εκεί μεταβαίνει στον Δαβίδ και, παραθέτοντας τον δέκατο πέμπτο ψαλμό, βεβαιώνει την ανάσταση. Και αφού ολοκλήρωσε όλο του τον λόγο με σοφία λόγων και με μαρτυρία του νόμου, αμέσως προσέλκυσε τους ακροατές, όχι δέκα, ούτε εκατό, ούτε τρεις ή πέντε φορές τόσους, αλλά τρεις χιλιάδες άνδρες, ένα πλήρωμα εκκλησίας, ένα ολόκληρο πλήθος ικανό να καταπλήξει τους εχθρούς, από τους οποίους αποκόπηκαν μαζικά.

Ας φροντίσουμε να λέμε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού», και τα περισσότερα από αυτά ας τα αφήσουμε στους λογομάχους, των οποίων το έργο είναι η έριδα και το τέλος η απώλεια. Άραγε λοιπόν, μέχρι τα όσα ειπώθηκαν σταματούν τα θαύματα του αποστόλου; Ή, εντελώς αντίθετα, ούτε καν φαίνεται ότι έχουμε κάνει αρχή, εάν κανείς συγκρίνει αυτά που έχουν ειπωθεί με όσα παραλείφθηκαν. Αλλά εγώ, αφήνοντας τα πολλά στη δική σας γνώση —διότι γνωρίζετε τον Πέτρο και τα έργα του, ακόμη και αν κανείς δεν προθυμοποιηθεί να επαινέσει τον άνδρα— θέλω να πω λίγα λόγια για την ανάπαυσή του και για το πώς μετοίκησε από τη γη στον ουρανό, ώστε να σταματήσω τον λόγο εκεί όπου και εκείνος τελείωσε τον βίο του. Ο Σωτήρας μας λοιπόν, όταν επρόκειτο να πλησιάσει στον εκούσιο θάνατό Του, εμπιστεύεται σε αυτόν τον άνδρα την καθολική και οικουμενική Εκκλησία σαν μια εξαίρετη παρακαταθήκη, ρωτώντας τον για τρίτη φορά το «Με αγαπάς;». Και καθώς με μεγάλη προθυμία εξέθεσε ισάριθμες ομολογίες προς τις ερωτήσεις, ανέλαβε τη φροντίδα του κόσμου, ως ένας ποιμένας για μία ποίμνη, ακούγοντας: «Βόσκε τα αρνία μου»· και ο Κύριος έδωσε στους προσηλύτους τον πιο πιστό μαθητή, σχεδόν αντί του Εαυτού Του, ως πατέρα, ποιμένα και παιδαγωγό.

Πολύ σωστά, λοιπόν, είπε για αυτόν που μετανόησε: «και όταν ήλθε στον εαυτό του»· διότι τότε μόνο συνήλθε. Δες ποιους λόγους απευθύνει στον εαυτό του, γεμάτους από κάθε σωφροσύνη και σύνεση: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα άρτων, ενώ εγώ πεθαίνω από την πείνα· θα σηκωθώ και θα πορευτώ προς τον πατέρα μου και θα του πω: πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου». Εύγε για τη μεταμέλεια. Εύγε για τους σώφρονες λογισμούς. Άφησε τον πολίτη που φέρεται αδιάφορα προς εσένα και επίστρεψε στον πατέρα, εγκατέλειψε τους χοίρους και έλα προς τον Δεσπότη των προβάτων, αυτόν που λέει: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός», που έδωσε την ψυχή του υπέρ των προβάτων, αυτόν που είπε στον Πέτρο επίμονα για τρίτη φορά: «Βόσκε τα αρνία μου». Άξια επαίνου είναι και η ικεσία του· διότι δεν αποκαλεί πλέον τον εαυτό του γιο, αλλά εκούσια τον απογυμνώνει από το αξίωμα αυτό λόγω ταπεινότητας, και τον ονομάζει μισθωτό και του δίνει όλα τα ονόματα της ατιμίας, ώστε ο λόγος να υποδείξει σε εμάς πώς πρέπει να συντρίβεται και να ταπεινώνεται αυτός που θρηνεί για τις αμαρτίες του. Διότι πολλοί από εκείνους που έχουν ανάγκη μετανοίας, επιφανειακά μεν ομολογούν την επιστροφή, στα έργα όμως πράττουν εκείνα των ακατάκριτων, ζώντας όμοια με αυτούς που έχουν βίο καθαρό και εντελώς ανεπίληπτο, χαίροντας, υπερηφανευόμενοι, απολαμβάνοντας ηδονές, χωρίς να καταδικάζουν τον εαυτό τους σε καμία θλίψη, αλλά αρκούμενοι μόνο στο όνομα του μετανοούντος.

Έπειτα εμφανίστηκε πάλι στους μαθητές στη θάλασσα της Τιβεριάδας· εκείνοι αλίευσαν πλήθος ιχθύων και έφαγε μαζί τους. Στη συνέχεια προστάζει τον Πέτρο να ποιμαίνει τα πρόβατα, του προαναγγέλλει με ποιον θάνατο πρόκειται να πεθάνει και του δίνει εντολή να τον ακολουθήσει.

Κατά την οργή του θυμού σου δεν σε συμφέρει να τηρήσεις όσα ειπώθηκαν με όρκο και να παραβείς την εντολή του Θεού που λέει: «Ου φονεύσεις». Διότι είναι καλύτερο να μετανοήσεις ενώπιον του Θεού για κάτι που υποσχέθηκες με όρκο να πράξεις, και τελικά να μην το πράξεις, ώστε να μην πέσεις στην καταδίκη του Ηρώδη, ο οποίος, για να τηρήσει τον ασεβή όρκο του, απέκοψε το κεφάλι του Ιωάννη του Προδρόμου και εξέπεσε από την αιώνια ζωή και παραδόθηκε στην πικρή και ατελεύτητη κόλαση. Αντιθέτως, συμφέρει περισσότερο να μετανοήσεις και να ζητήσεις συγχώρεση από τον Θεό, ο Οποίος έχει τη δύναμη να την παράσχει. Διότι μακάριος θα ήταν και ο Ηρώδης, εάν είχε πράξει αυτό. Επειδή όμως δεν το έπραξε, έγινε τρισάθλιος και επικατάρατος εις τον αιώνα. Και ο Πέτρος εξάλλου, ο κορυφαίος των αποστόλων, ορκίστηκε τρεις φορές και αναθεμάτισε τον εαυτό του λέγοντας ότι δεν γνωρίζει τον Σωτήρα, αλλά, αφού μετανόησε με πικρότατο κλαυθμό και γνήσια μετάνοια, εξάλειψε την αμαρτία του και έγινε δεκτός από τον φιλάνθρωπο Δεσπότη, Χριστό και Σωτήρα. Και όχι μόνο αξιώθηκε της χαράς, όταν ο άγγελος είπε στις γυναίκες: «Πείτε στους μαθητές του και στον Πέτρο...», αλλά και ο ίδιος ο Κύριος, αντί για τις τρεις αρνήσεις, τρεις φορές τον ρώτησε, λέγοντας: «Με αγαπάς Πέτρε;», δείχνοντάς του ότι, διά της καλής μετάνοιας, θεραπεύθηκε η αμαρτία των τριών αρνήσεών του. Μην ορκιστείς λοιπόν ποτέ ξανά, παραβαίνοντας την εντολή του Θεού. Εάν όμως αμαρτήσεις ως προς αυτό, μη διστάσεις να μετανοήσεις.

Και αυτό το διδασκόμαστε από τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος κατέστησε τον Πέτρο ποιμένα της Εκκλησίας Του μετά από Αυτόν· διότι λέει: «Πέτρε, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς; Ποίμαινε τα πρόβατά μου»· παρέχοντας δε την ίδια εξουσία σε όλους τους μετέπειτα ποιμένες και διδασκάλους. Και απόδειξη αυτού είναι το ότι όλοι δεσμεύουν και λύνουν ομοίως, όπως ακριβώς εκείνος. Όπως λοιπόν τα πρόβατα υπακούουν στον ποιμένα, κατευθυνόμενα προς τα εκεί όπου τα οδηγεί ο ποιμένας· έτσι αρμόζει και οι κατά Θεόν ασκητές να υπακούουν στους ηγουμένους, χωρίς να εξετάζουν με περιέργεια τα προστάγματα, εφόσον αυτά είναι καθαρά από αμαρτία, αλλά να εκπληρώνουν τα προστασσόμενα με κάθε προθυμία και επιμέλεια. Διότι όπως ο τέκτονας ή ο οικοδόμος χρησιμοποιεί το κάθε εργαλείο της τέχνης του σύμφωνα με τη δική του βούληση, και δεν θα έλεγε το εργαλείο ότι δεν θα εκπληρώσει τον σκοπό για τον οποίο το μεταχειρίζεται ο τεχνίτης, αλλά υποτάσσεται στο χέρι εκείνου που το κατευθύνει· έτσι αρμόζει και στον ασκητή, ως εργαλείο του τεχνίτη που συμβάλλει στην ολοκλήρωση του πνευματικού οικοδομήματος, να υπακούει σε όλα, εκτός από εκείνα τα οποία ο ηγούμενος δεν κρίνει ότι είναι καλό αυτός να υπηρετήσει, ώστε να μην προκαλέσει βλάβη στην τελείωση του πνευματικού έργου, παραλείποντας να συνεισφέρει τη δική του υπηρεσία.

Και ο Κύριος, εξάλλου, ονόμασε αμνούς τους αρτιγέννητους στην πίστη, όταν έλεγε στον Πέτρο: Σίμων βαρ Ιωνά, με αγαπάς; Βόσκε τα αρνία μου. Αλίμονο σε εκείνους που επισύρουν πάνω τους τις αμαρτίες σαν με μακρύ σκοινί και τις ανομίες σαν με ιμάντα από ζυγό δαμάλης, σε αυτούς που λένε: Ας πλησιάσουν γρήγορα όσα πρόκειται να κάνει, για να τα δούμε· και ας έλθει η βουλή του Αγίου του Ισραήλ, για να τη γνωρίσουμε.

Κεφάλαιο ΙΘ΄. ΙΩΑΝΝΗΣ. Ο καλός ποιμένας δίνει τη ζωή του για τα πρόβατα. ΙΩΑΝΝΗΣ. Όταν, λοιπόν, γευμάτισαν, λέει στον Σίμωνα Πέτρο ο Ιησούς: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;» Του λέει: «Ναι, Κύριε· εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ». Του λέει: «Βόσκε τα αρνία μου». Του λέει πάλι για δεύτερη φορά: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;» Του λέει: «Ναι, Κύριε· εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ». Του λέει: «Ποίμαινε τα πρόβατά μου». Του λέει για τρίτη φορά: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;» Λυπήθηκε ο Πέτρος, επειδή του είπε για τρίτη φορά το «Με αγαπάς;», και του απάντησε: «Κύριε, εσύ τα γνωρίζεις όλα· εσύ ξέρεις ότι σε αγαπώ». Του λέει ο Ιησούς: «Βόσκε τα πρόβατά μου». ΠΡΑΞΕΙΣ. Την πρώτη ημέρα της εβδομάδας, όταν είχαν συγκεντρωθεί οι μαθητές για την κλάση του άρτου, ο Παύλος τους μιλούσε, καθώς επρόκειτο να αναχωρήσει την επόμενη ημέρα· και παρέτεινε τον λόγο του μέχρι τα μεσάνυχτα.

Και επειδή ανασύρθηκε το δίχτυ, είπε πάλι ο Κύριός μας στους αγίους μαθητές: Ελάτε να αριστήσετε, διδάσκοντας φυσικά και μέσω αυτού ότι, μετά τους κόπους και τους ιδρώτες για όσους έχουν κληθεί και σωθεί, θα καθίσουν πάλι μαζί Του στο τραπέζι, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα, και θα είναι μαζί Του για πάντα, έχοντας μπροστά τους την ανείπωτη τρυφή, η οποία είναι πνευματική βεβαίως, θεία και υπέρτερη του δικού μας νου. Ο Χριστός θέλει σχεδόν να επισημάνει αυτό που έχει ειπωθεί στους Ψαλμούς: Τους καρπούς των κόπων σου θα φας. Και δεν παίρνουν από μόνοι τους για να φάνε, αλλά μάλλον ο Χριστός τους τα μοιράζει, ώστε πάλι να μάθουμε συμβολικά, ότι και κατά τον καιρό εκείνο πάλι ο ίδιος ο Χριστός θα είναι ο χορηγός των θείων χαρισμάτων σε εμάς και ο διανομέας αυτών που μας ωφελούν, ως Κύριος. Αφού λοιπόν αρίστησαν, λέει ο Ιησούς στον Σίμωνα Πέτρο: Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς; Του λέει: Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ. Του λέει: Βόσκε τα αρνία μου. Του λέει πάλι για δεύτερη φορά: Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς; Του λέει: Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ. Του λέει: Ποίμαινε τα πρόβατά μου. Του λέει για τρίτη φορά: Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;

Σε αυτόν, λοιπόν, που έφτασε γρηγορότερα από τους άλλους, του απευθύνει την ερώτηση αν τον αγαπά περισσότερο από αυτούς, και αυτό έγινε τρεις φορές. Ο Πέτρος συγκατανεύει και ομολογεί την αγάπη του, λέγοντας ότι Εκείνος είναι μάρτυρας της διάθεσης που υπάρχει μέσα του· και σε καθεμία από τις ομολογίες ακούει να αναλάβει με διαφορετικό τρόπο τη φροντίδα των λογικών προβάτων.

Νομίζω δε εγώ ότι πράγματι πρέπει να διερευνήσουμε και το κρυμμένο νόημα σε αυτά. Διότι δεν έχουν γραφτεί τυχαία και αυτά, αλλά ο λόγος πάλι κάτι κυοφορεί, και το νόημα των προκειμένων έχει οπωσδήποτε κάτι το βαθύτερο. Ή δεν θα ρωτήσει κάποιος εύλογα: Για ποια αιτία ερωτά μόνο τον Σίμωνα, αν και παρίσταντο και οι άλλοι μαθητές; Και τι άραγε να θέλει να δηλώσει το «Βόσκε τα αρνία μου» και τα παρόμοια με αυτά; Λέμε λοιπόν ότι ο θεσπέσιος Πέτρος είχε ήδη χειροτονηθεί για τη θεία αποστολή μαζί με τους άλλους μαθητές· διότι ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός τους ονόμασε αποστόλους, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Επειδή όμως συνέβη να πραγματοποιηθεί η επιβουλή των Ιουδαίων, και στο μεταξύ συνέβη και κάποιο σφάλμα· διότι, κυριευμένος από υπέρμετρο φόβο, ο θεσπέσιος Πέτρος αρνήθηκε τρεις φορές τον Κύριο· θεραπεύει το πάθημα, και απαιτεί ως αντάλλαγμα την τριπλή ομολογία, θέτοντας αυτό ως αντιστάθμισμα σε εκείνο και προετοιμάζοντας την επανόρθωση ίση και αντίρροπη προς τα σφάλματα. Διότι, αυτό στο οποίο έσφαλε με λόγια και το οποίο έχει τη δύναμη της ενοχής σε απλά ρήματα, θα επέτρεπε κανείς να εξαλειφθεί με τον ίδιο τρόπο. Του ζητά δε να πει, αν τον αγαπά και περισσότερο από τους άλλους.

Και εάν πραγματικά αμαρτάνουν στον Χριστό αυτοί που «αμαρτάνουν στους αδελφούς και πληγώνουν την ασθενή συνείδησή τους», πώς να μην είναι αλήθεια να πούμε ότι σέβονται τον ίδιο τον Κύριο εκείνοι που καθοδηγούν τον νου αυτών που ήδη έχουν πιστέψει και αυτών που προσδοκάται να κληθούν σε αυτό, και προσπαθούν να τους εξασφαλίσουν τη σταθερότητα στην πίστη παρέχοντάς τους κάθε ωφέλεια; Επομένως, μέσα από την τριπλή ομολογία του μακάριου Πέτρου καταργήθηκε το σφάλμα της τριπλής άρνησης· και με το να πει ο Κύριος «Βόσκε τα αρνία μου», νοείται ότι γίνεται σαν μια ανανέωση της αποστολής που του είχε ήδη δοθεί, η οποία διαλύει τον ενδιάμεσο ονειδισμό των σφαλμάτων του και εξαφανίζει τη μικροψυχία που προήλθε από την ανθρώπινη αδυναμία. <Αμήν αμήν σου λέγω, όταν ήσουν νεότερος, ζωνόσουν μόνος σου και περπατούσες όπου ήθελες· όταν όμως γεράσεις, θα εκτείνεις τα χέρια σου, και άλλοι θα σε ζώσουν και θα σε φέρουν εκεί που δεν θέλεις. Και αυτό το είπε σημαίνοντας με ποιον θάνατο θα δοξάσει τον Θεό. Και αφού είπε αυτό, του λέει: Ακολούθει μοι.> Με πολλή χάρη λοιπόν και εξαιρετική ευγένεια ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός έδωσε μαρτυρία στον δικό του μαθητή για τη γνησιότητα της αγάπης του προς αυτόν, και το καύχημα της ευσεβείας και της υπομονής του που έφτασε στο έπακρο. Διότι διακηρύττει με σαφήνεια σε τι θα καταλήξουν τελικά γι' αυτόν τα έργα της αποστολής, και ποιο τέλος του βίου θα τον βρει.

Διότι προανήγγειλε ότι κάποιος θα τον μεταφέρει σε κάποιον ανεπιθύμητο τόπο, δηλαδή σε αυτόν όπου οι διώκτες του έστησαν τον σταυρό, επιβάλλοντάς του δηλαδή την αιματηρή τιμωρία. Λέει δε ότι ο τόπος του σταυρού είναι ανεπιθύμητος για τον Πέτρο. Διότι κανείς από τους αγίους δεν υποφέρει με τη θέλησή του. Αλλά, αν και ο θάνατος είναι πικρός, και επέρχεται σε αυτούς εντελώς παρά τη θέλησή τους, ωστόσο, επιθυμώντας διακαώς τη δόξα που προέρχεται από τον Θεό, καταφρονούν την επίγεια ζωή. Επομένως, ο Χριστός προανήγγειλε ότι ο μακάριος Πέτρος θα μεταφερθεί σε έναν δυσάρεστο και μισητό τόπο θανάτου. Όμως, δεν θα είχε φτάσει σε αυτή τη δόξα, ούτε θα είχε σταυρωθεί για τον Χριστό, αν δεν ακολουθούσαν οι κατηγορίες εξαιτίας της φροντίδας του για τα λογικά πρόβατα, και αν, έχοντας ριζωμένη τη δύναμη της αγάπης προς τον Χριστό, δεν καλούσε σε υπακοή όσους είχαν παγιδευτεί στην πλάνη από τις διαβολικές απάτες. Διότι, αυτοί που τόλμησαν να πράξουν αυτό σκότωσαν τον μακάριο Πέτρο, χωρίς να μπορούν να του καταλογίσουν καμία άλλη αιτία, παρά μόνο κατηγορώντας τον για την ευσέβειά του προς τον Χριστό. Μπορεί, λοιπόν, κανείς να δει και μέσα από αυτά, ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προανήγγειλε χρήσιμα και αναγκαία το τέλος του Πέτρου, ώστε μέσω αυτών που επρόκειτο να πάθει να επισφραγίσει κατά κάποιον τρόπο και να αποδείξει αληθινό εκείνο που Του είχε πει: «Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ».

Διότι αυτός που επιβουλεύτηκε εξολοκλήρου τη δόξα του Χριστού και τόλμησε να αδιαφορήσει για τα ποίμνια που του εμπιστεύθηκαν, με κανέναν τρόπο δεν θα διαφέρει από εκείνους που δεν Τον γνωρίζουν. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε κάποτε ο Χριστός προς τον μακάριο Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς; Ποίμαινε τα πρόβατά μου, βόσκε τα αρνιά μου». Αν λοιπόν αυτός που ποιμαίνει, αγαπά, τότε οπωσδήποτε μισεί εκείνος που το καταφρονεί. Και αν μισεί, τότε και τιμωρείται, και υποβάλλεται στην καταδίκη των απίστων· όπως ακριβώς συνέβη με εκείνον που έλαβε το τάλαντο για να το εμπορευτεί πνευματικά, και έπειτα δεν έπραξε αυτό, αλλά μάλλον παρουσίασε το δοθέν χωρίς να το έχει πολλαπλασιάσει. Όμως εκείνοι που έλαβαν τα πέντε ή και ακόμη περισσότερα, αφού κόπιασαν και εργάστηκαν φιλότιμα, τιμήθηκαν με τα πιο λαμπρά αξιώματα. Διότι ο ένας άκουσε: «Γίνε άρχοντας πάνω σε δέκα πόλεις»· και ο άλλος σε πέντε. Ενώ ο υβριστής και οκνηρός δούλος, υπέμεινε την έσχατη καταδίκη. Είναι λοιπόν πάντοτε επικίνδυνη η ραθυμία, όσον αφορά τη μυσταγωγία· γι' αυτό και ο μακάριος Πέτρος γράφει σε κάποιους: «Ποιμάνετε το ποίμνιο του Θεού που είναι ανάμεσά σας, ώστε όταν φανερωθεί ο Αρχιποίμενας των πάντων, να λάβετε τον μισθό». Γνωρίζοντας δε ότι η ραθυμία είναι πύλη της απώλειας, είπε ο Παύλος: «Αλίμονό μου, αν δεν κηρύττω το Ευαγγέλιο». Και ότι σε αυτούς που οκνούν στη μυσταγωγία επικρέμαται πικρή, οδυνηρή και δυσδιάφευκτη κόλαση, το αποδεικνύει αμέσως ο Σωτήρας, προσθέτοντας στα πρώτα άλλα δύο παραδείγματα στη σειρά.

Διότι, αφού άκουσε ο ίδιος από τον Σωτήρα μας Χριστό: «Σίμων του Ιωνά, με αγαπάς; Βόσκε τα αρνία μου» και πάλι «Ποίμαινε τα πρόβατά μου», δίνει την ίδια εντολή, ονομάζοντας ποίμνιο του Θεού τα πρόβατα του Σωτήρα, καθώς έλαβε τη γνώση του θείου μυστηρίου άνωθεν από τον Πατέρα, και όχι από σάρκα και αίμα. Αν όμως ο Υιός είναι Θεός κατά φύσιν, πώς θα είναι κτίσμα ή δημιούργημα;

Γι' αυτόν τον λόγο, το να πρέπει κανείς να συμμετέχει σε ανόσιες διδασκαλίες, και στους λόγους που θα εξέφερε ένας άνθρωπος, ο οποίος έχει γίνει βορά του διαβόλου και τρόπον τινά τροφή της αγέλης των δαιμόνων, λέει ότι είναι μόλυσμα. Και το απαγορεύει πάλι, μιλώντας αινιγματικά: «Και κρέας κατασπαραγμένο από θηρία δεν θα φάτε· στα σκυλιά να το πετάξετε». Διότι «σκύλο» συνηθίζει η θεία Γραφή να ονομάζει τον αναιδή και ακάθαρτο άνθρωπο. Σε έναν τέτοιο, λοιπόν, θα ταίριαζε, νομίζω, κάθε βδελυρός και δυσώδης λόγος, που συντίθεται από τον ίδιο τον Βεελζεβούλ, ο οποίος, σαν άγριο θηρίο, έχει κατασπαράξει την ψυχή που του έχει υποταχθεί και τον υπηρετεί σε αυτό: «Διότι κανείς δεν λέει ανάθεμα στον Ιησού, παρά μόνο μέσω του Βεελζεβούλ». Για τους αγίους, βέβαια, το να μετέχουν σε τόσο αισχρές ή κίβδηλες έννοιες και λόγια, είναι εντελώς ανάρμοστο. «Διότι καμία κοινωνία δεν υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους.» ΠΑΛΛ. Αλήθεια. ΚΥΡ. Επίσης, ότι πρέπει να αγρυπνούν εκείνοι που έλαχαν να καθοδηγούν και να ηγούνται ποιμνίων, το έχει πάλι θεσπίσει. Και ποιος θα μπορούσε να είναι ο τρόπος της δικής μας φροντίδας σε αυτό, το υποδηλώνει, λέγοντας στο Λευιτικό: «Τα ζώα σου δεν θα τα ζευγαρώσεις με ετερόκλητα είδη, και τον αμπελώνα σου δεν θα τον σπείρεις με διαφορετικούς σπόρους». Διότι, με κοπάδια αιγών και προβάτων, ή με αμπελώνα, πρέπει να παρομοιάζουμε πολύ σωστά το πλήθος των πιστών που βρίσκεται υπό την καθοδήγησή μας. Διότι και ο θεσπέσιος Πέτρος άκουσε: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς; Βόσκε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου.»

Και εμείς οι ίδιοι υποστηρίζουμε ότι υπάρχει μία μετάνοια και ότι αυτή η σωτηρία συντελείται μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, αλλά δεν αναιρούμε τη φιλανθρωπία του Θεού, εφόσον γνωρίζουμε το κήρυγμα της αλήθειας και το έλεος του Δεσπότη, καθώς και το ότι η φύση είναι επιδεκτική συγχωρήσεως, το ευμετάβολο της ψυχής, την ασθένεια της σαρκός, και το πώς η αίσθηση όλων των ανθρώπων αναβλύζει πληθώρα παραπτωμάτων, διότι «κανείς δεν είναι αναμάρτητος και καθαρός από ρύπο, έστω κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκέσει μόνο μία ημέρα». Και η μεν τέλεια μετάνοια λαμβάνει χώρα στο λουτρό· αν όμως κάποιος περιπέσει σε αμάρτημα, η αγία Εκκλησία του Θεού δεν τον αφήνει να απολεστεί. Διότι του παρέχει τη δυνατότητα της επανόδου, και μετά τη μετάνοια, τη μεταμέλεια. Επειδή στον Κάιν είπε ο Θεός: «Αμάρτησες, ησύχασε», και στον παραλυτικό: «Ιδού, έγινες υγιής, μην αμαρτάνεις πλέον», και τον Πέτρο ο Κύριος τον ανακαλεί μετά την άρνηση και, αντί για τις τρεις αρνήσεις, τον προκαλεί τρεις φορές σε ομολογία: «Με αγαπάς, Πέτρε; Με αγαπάς;».

Αλλά και εδώ έγινε στέρεη πέτρα οικοδομής και θεμέλιο του οίκου του Θεού, με το να αξιωθεί, αυτός που τον αρνήθηκε και πάλι επέστρεψε και βρέθηκε από τον Κύριο, να ακούσει ξανά: «ποίμαινε τα αρνία μου και ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι ο Χριστός, λέγοντας αυτά, μας οδήγησε σε επιστροφή μετάνοιας, ώστε να οικοδομηθεί πάλι σε αυτόν η καλοθεμελιωμένη πίστη, η οποία δεν αποκλείει από τη ζωή τους ανθρώπους, όλους όσοι αναπνέουν σε τούτο τον βίο και μετανοούν αληθινά και διορθώνουν τα σφάλματά τους στον παρόντα αιώνα. 9. Όπως και στο Άσμα Ασμάτων είπε η ίδια η νύμφη προς τον νυμφίο λέγοντας: «Αποκρίνεται ο αγαπημένος μου και μου λέει: σήκω, έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ο χειμώνας πέρασε», τα απεχθή και τα σκοτεινά της συννεφιάς και τα πλέον φοβερά, τρόπον τινά, πέρασαν, «η βροχή έφυγε, απομακρύνθηκε. Τα άνθη φάνηκαν στη γη μας, ο καιρός του κλαδέματος έφτασε, η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας».

Δεν αποδέχεσαι ούτε τον Δαβίδ που μετανόησε, στον οποίο η μετάνοια διαφύλαξε και το προφητικό χάρισμα; Ούτε τον μέγα Πέτρο, που υπέπεσε σε κάτι ανθρώπινο κατά το σωτήριο πάθος; Ο Ιησούς όμως τον αποδέχθηκε, και με την τριπλή ερώτηση και ομολογία θεράπευσε την τριπλή άρνηση. Ή δεν τον αποδέχεσαι ούτε όταν τελειώθηκε διά του αίματος; Διότι και αυτό είναι ίδιον της δικής σου αλαζονείας.

Η εμφάνιση του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού στους ιερούς Αποστόλους μετά την ανάσταση, προς απόδειξη αυτής, την οποία αναγγέλλουν τα εωθινά (ευαγγέλια), δεν πραγματοποιήθηκε μόνο κατά τον όρθρο της ημέρας, αλλά και το μεσημέρι και προς το βράδυ και κατά το ίδιο το βράδυ. Διότι, όταν πλησίασε τον Λουκά και τον Κλεόπα που πορεύονταν προς τους Εμμαούς και συμπορευόταν μαζί τους, δεν ήταν πρωί· όταν δε πλησίασαν στο χωριό στο οποίο πήγαιναν, «και ο ίδιος προσποιούνταν ότι θα πορευόταν μακρύτερα, εκείνοι τον πίεσαν», λέει, «λέγοντας: μείνε μαζί μας, διότι πλησιάζει το βράδυ και η ημέρα έχει πλέον γείρει». Και όταν, μετά την κλάση και τη διανομή του άρτου από τον ίδιο, αναγνωρίστηκε από αυτούς και έγινε άφαντος, εκείνοι σηκώθηκαν την ίδια ώρα, επέστρεψαν στην Ιερουσαλήμ και διηγούνταν στους άλλους μαθητές τα όσα συνέβησαν στον δρόμο, και ενώ τα έλεγαν αυτά, στάθηκε ο ίδιος ο Ιησούς ανάμεσά τους, αφού βεβαίως είχε προχωρήσει η ώρα μετά από εκείνο το δειλινό. Άλλη φορά πάλι μιλούσε στον Πέτρο μετά το γεύμα και τον καθιστά ποιμένα των λογικών του προβάτων, δηλαδή εμάς· διότι, λέει, όταν γευμάτισαν, λέει στον Σίμωνα Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;». Και όταν εκείνος το επιβεβαίωσε, του λέει: «βόσκε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου».

Αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, κατά τον Ησαΐα, δηλαδή όλοι όσοι γνωρίζουν την ευσέβεια. Αλλά ο αμπελώνας αυτός τυγχάνει της επιμέλειας και της κηδεμονίας του Θεού, όταν φέρει θεοφιλή καρπό. Αν όμως παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, δηλαδή τα κεντριά του θανάτου που είναι οι αμαρτίες, εγκαταλείπεται ατημέλητος, εκτίθεται προς καταπάτηση στα όντως θηρία και στους πονηρούς δαίμονες και παραδίδεται στο πυρ για να καεί. Γι' αυτό και ο Κύριος, λέγοντας στους μαθητές Του: «εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός», πρόσθεσε: «κάθε κλήμα που είναι ενωμένο μαζί μου και φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό· ενώ εκείνο που δεν φέρει καρπό, πετιέται έξω όπως το κλήμα και ξεραίνεται, και τα συγκεντρώνουν και τα ρίχνουν στο πυρ και καίγονται». Ότι δε Εκείνος που μας δημιούργησε μας θεωρεί ως δικό Του ποίμνιο, το έδειξε όταν έλεγε προς τον κορυφαίο του κορυφαίου χορού των Αποστόλων: «Πέτρε, με αγαπάς; ποίμαινε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα και χαθήκαμε σαν τη δραχμή που έπεσε από το δεσποτικό χέρι. Ήλθε όμως ο καλός ποιμένας, ο κατά φύσιν δεσπότης, μας αναζήτησε, μας βρήκε, μας έσωσε και μας ένωσε με τον Εαυτό Του με τρόπο άρρητο.

Θα μπορούσε κανείς, εξετάζοντάς τον, να διαπιστώσει ότι όχι μόνο θεράπευσε επαρκώς, μέσω της μετάνοιας και του οδυνηρού πένθους, την άρνηση στην οποία είχε παρασυρθεί, αλλά και ότι ξερίζωσε από τα βάθη της ψυχής του το πάθος εξαιτίας του οποίου εγκαταλείφθηκε περισσότερο από τους άλλους. Και θέλοντας ο Κύριος να το δείξει αυτό σε όλους, μετά το κατά σάρκα πάθος Του για εμάς και την τριήμερη εκ νεκρών έγερσή Του, απηύθυνε στον Πέτρο τα λόγια που μόλις αναγνώστηκαν στο Ευαγγέλιο, λέγοντάς του: «Σίμων του Ιωνά, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;», εννοώντας βέβαια τους μαθητές μου. Πρόσεξε λοιπόν τη μεταβολή του προς το ταπεινότερο. Διότι αυτός, ο οποίος προηγουμένως, παρότι δεν είχε ερωτηθεί, έθετε τον εαυτό του πάνω από τους άλλους λέγοντας «ακόμη κι αν όλοι σκανδαλιστούν, εγώ όχι», τώρα που ερωτάται εάν αγαπά περισσότερο από τους άλλους, μεν συγκατατίθεται στο ότι αγαπά, αλλά παραλείπει το «περισσότερο», λέγοντας: «Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ».

Τι κάνει λοιπόν ο Κύριος; Επειδή απέδειξε ότι αυτός ούτε εξέπεσε από την αγάπη προς Αυτόν και ότι απέκτησε την ταπείνωση, εκπληρώνει φανερά την υπόσχεση που του είχε δώσει από παλιά και του λέει: «ποίμαινε τα αρνία μου». Διότι, όταν ονομάζει οικοδομή το σύνολο εκείνων που πιστεύουν σε Αυτόν, υπόσχεται να τον θέσει ως θεμέλιο, λέγοντας: «εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου». Όταν πάλι ο λόγος αφορά την αλιεία, τον καθιστά αλιέα ανθρώπων, λέγοντας: «από τώρα ανθρώπους θα αλιεύεις». Και όταν κάνει τους δικούς του πρόβατα, καθιστά τον Πέτρο ποιμένα, λέγοντας: «ποίμαινε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Μπορούμε να αντιληφθούμε, αδελφοί, και από αυτό, πόσο πολύ επιθυμεί ο Κύριος τη σωτηρία μας, σε τέτοιο σημείο ώστε και από εκείνους που Τον αγαπούν να μην ζητά τίποτε άλλο παρά το να μας καθοδηγούν προς σωτήρια νομή και μάνδρα.

Διάψαλμα: παύση του λόγου για την έναρξη άλλης προφητείας. «Ποιος θα εγερθεί;» Ποιος από τους πονηρούς δαίμονες ή τους ανθρώπους τότε θα αντισταθεί στον Θεό ή θα μπορέσει να τον κοιτάξει στα μάτια ή να μιλήσει με παρρησία; Ή «ποιος θα συμπαρασταθεί;» Ποιος, λέει, θα σταθεί μαζί μου στον σταυρό ή θα με βοηθήσει, όταν οι Ιουδαίοι διαπράττουν εναντίον μου την ανομία; Διότι είναι γραμμένο: «Πάτησα το πατητήρι μόνος μου και κανείς από τους άρχοντες των εθνών δεν ήταν μαζί μου». «Εκτός από το ότι»: Εκτός από το ότι ο Πατέρας μόνος ήταν μαζί μου. «Για λίγο»: Όπως νόμιζαν οι Ιουδαίοι, αλλά η ψυχή μου παροίκησε στον Άδη, λέει ο Κύριος· «για λίγο», δηλαδή για μικρό χρονικό διάστημα. «Αν έλεγα»: Ο λόγος αναφέρεται στον Πέτρο, ο οποίος, αφού κλονίστηκε, δίστασε. «Το έλεός σου»: Διότι ο Πέτρος είχε τον νου του στραμμένο στον Σωτήρα· και αν με το στόμα του τον αρνιόταν, εντούτοις η ψυχή του δεν εξέπιπτε από την ελπίδα. «Κατά το πλήθος»: Διότι αναλογιζόταν την άρνηση και η καρδιά του δεν άντεχε την οδύνη. «Παρηγοριές»: Όταν ο Κύριος είπε στον Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;», τότε παρηγορήθηκε ο Πέτρος. «Μήπως θα προστεθεί»: Δηλαδή δεν προστίθεται σε σένα θρόνος ανομίας, αλλά δείχνεις ευσπλαχνία για τις κακίες των ανθρώπων, ως δίκαιος κριτής, ως συμπαθής. «Αυτός που πλάθει»: Διότι επέτρεψε (επέτρεψες) να κλονιστεί ο Πέτρος, ώστε να γνωρίσει αυτόν που τον ανορθώνει, για να γίνει ευσπλαχνικός προς τον αλλόφυλο. «Θα θηρεύσουν»: Οι Ιουδαίοι την ψυχή του Χριστού. «Και αίμα»: Το αίμα του Χριστού· διότι είναι αθώος, καθώς είναι καθαρός και άμωμος.

ΡΓʹ. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Γιατί μετά την ανάσταση ο Κύριος ρώτησε τρεις φορές τον Πέτρο περί αγάπης. Η τριπλή ερώτηση του Κυρίου προς τον Πέτρο περί αγάπης δεν αποτελεί υπόνοια άγνοιας του Δεσπότη· ας μην παραλογίζονται μερικοί με αυτόν τον τρόπο· αλλά το τριπλό της άρνησης, με το τριπλό της συγκατάθεσης, ο αγαθός Ιατρός το εξοστράκισε.

Το να επιθυμεί να πεθάνει μαζί με τον Διδάσκαλο, και να μην αποχωρίζεται από Αυτόν ούτε όταν Εκείνος πέθανε; Αλλά, ω, εκείνη η τριπλή ερώτηση μετά την Ανάσταση, διά της οποίας όχι μόνον διατράνωσε τον εγκάρδιο έρωτα εκείνου προς Αυτόν, αλλά και υπαινίχθηκε τα του τέλους του μέσω της νεότητας, του γήρατος και του αλλότριου περιζώματος, υποδηλώνοντας το σχήμα της αντίστροφης σταύρωσης.

Δ'. Θέλεις να το μάθεις αυτό και από αλλού; Ο Χριστός, απευθυνόμενος προς τον Πέτρο, λέει: «Πέτρε, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;». Τίποτε δεν είναι ίσο με αυτό για την επίτευξη της βασιλείας των ουρανών, το να φανεί δηλαδή ότι αγαπάμε τον Χριστό, όπως πρέπει να τον αγαπάμε. Και υπέδειξε μάλιστα και το γνώρισμα. Ποιο άραγε είναι αυτό; Και κάνοντας τι μπορούμε να αγαπάμε περισσότερο από τους αποστόλους; Μήπως ανασταίνοντας νεκρούς; Ή επιδεικνύοντας κάποια άλλα θαύματα; Σε καμία περίπτωση. Αλλά κάνοντας τι; Ας ακούσουμε τον ίδιο τον αγαπώμενο Χριστό.

«Διότι, εάν με αγαπάς», λέει, «περισσότερο από αυτούς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Ιδού και εδώ η ενάρετη πολιτεία επιδοκιμάζεται. Διότι το να δείχνει κανείς στοργή, να είναι συμπονετικός, να προστατεύει, το να μην αναζητά το δικό του συμφέρον, αλλά όλα όσα πρέπει να διαθέτει ο ποιμένας, όλα αυτά είναι γνωρίσματα της πολιτείας, και όχι των θαυμάτων, ούτε των σημείων. «Αλλά εκείνοι», λέει κάποιος, «έγιναν τέτοιοι εξαιτίας των θαυμάτων». Όχι εξαιτίας των θαυμάτων, αλλά εξαιτίας της πολιτείας τους, και από αυτήν κυρίως έλαμψαν. Γι' αυτό τους λέει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν οι άνθρωποι, όχι τα θαύματα, αλλά τα καλά σας έργα, και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Βλέπεις ότι παντού η πολιτεία διαλάμπει, ο ενάρετος βίος θαυμάζεται; Θέλεις να σου δείξω και τον ίδιο τον Πέτρο, τον κορυφαίο αυτόν των αποστόλων, να έχει επιδείξει σπουδαιότατη πολιτεία και να έχει επιτελέσει θαύματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση, και να παρατίθενται και τα δύο παράλληλα, και το θαύμα και η πολιτεία, και να τιμάται περισσότερο για την πολιτεία του παρά για τα σημεία; Άκουσε αυτήν την ιστορία: Ο Πέτρος και ο Ιωάννης ανέβαιναν στο ιερό περί την ένατη ώρα της προσευχής.

«Πέτρε, με αγαπάς περισσότερο από τούτους; Ποίμαινε τα πρόβατά μου». Ιδού και ένα άλλο γνώρισμα, και αυτό πάλι προέρχεται από την ενάρετη πολιτεία. Τρίτο γνώρισμα πάλι: «Μη χαίρεστε που τα δαιμόνια σας υπακούουν, αλλά να χαίρεστε που τα ονόματά σας έχουν γραφτεί στους ουρανούς». Και αυτό πάλι είναι κατόρθωμα της ενάρετης πολιτείας.

Και το πόση είναι η δύναμη εκείνων των δακρύων, λέγει, κανένας λόγος δεν θα μπορέσει να το περιγράψει· η έκβαση όμως των πραγμάτων το αποδεικνύει σαφώς. Διότι, μετά από εκείνη τη φοβερή πτώση —αφού κανένα κακό δεν είναι ίσο με την άρνηση— εντούτοις, μετά από ένα τόσο μεγάλο κακό, τον επανέφερε πάλι στην προηγούμενη τιμή του και του εμπιστεύθηκε την επιστασία της οικουμενικής Εκκλησίας· και το μεγαλύτερο από όλα, μας απέδειξε ότι αυτός τρέφει προς τον Δεσπότη μεγαλύτερη αγάπη από όλους τους αποστόλους. Διότι λέγει: «Πέτρε, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;». Και τίποτε δεν θα μπορούσε να σταθεί ίσο με αυτό σε ό,τι αφορά την αρετή. Διότι για να μην πεις ότι δικαιολογημένα συγχώρησε τους Νινευίτες, ανθρώπους βαρβάρους και ασύνετους —αφού, λέγει, «ο δούλος που δεν γνώριζε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί ελαφρύτερα»— για να μην ισχυριστείς λοιπόν αυτό, γι' αυτό τον λόγο έφερε ως παράδειγμα ενώπιόν σου τον Πέτρο, έναν δούλο που γνώριζε άριστα το θέλημα του Κυρίου. Αλλά παρ' όλα αυτά, μολονότι και αυτός αμάρτησε, και μάλιστα διαπράττοντας τη χείριστη αμαρτία, πρόσεξε σε τι ύψος παρρησίας ανήλθε.

Διότι, επειδή άκουσε τον Χριστό να λέει: «Πέτρε, με αγαπάς; Ποίμαινε τα πρόβατά μου», και να θέτει αυτόν ως τον μέγιστο όρο της αγάπης, τον επέδειξε σε υπερθετικό βαθμό. Μιμούμενοι, λοιπόν, και εμείς αυτόν, έστω και αν δεν αναλαμβάνουμε την οικουμένη, ούτε ολόκληρες πόλεις και έθνη, ας ρυθμίζει τουλάχιστον ο καθένας τη δική του οικία, τη γυναίκα, τα παιδιά, τους φίλους, τους γείτονες.

Διότι δεν χαίρεται τόσο όταν ονομάζεται Δεσπότης, όσο όταν ονομάζεται Πατέρας, ούτε όταν έχει δούλο, όσο όταν έχει υιό· και επιθυμεί περισσότερο τούτο, παρά εκείνο. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, έπραξε όλα όσα έπραξε, και δεν λυπήθηκε ούτε τον Μονογενή του, ώστε να λάβουμε την υιοθεσία, για να μην τον αγαπούμε μόνο ως Δεσπότη, αλλά και ως Πατέρα. Και αν το επιτύχει αυτό από εμάς, σαν κάποιος που δοξάζεται, σεμνύνεται και το προβάλλει σε όλους Αυτός, ο οποίος δεν έχει καμία ανάγκη από τα δικά μας. Αυτό ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση του Αβραάμ, λέγοντας παντού: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ». Αν και βέβαια οι δούλοι θα έπρεπε να καυχώνται για αυτό· τώρα όμως φαίνεται ότι το πράττει αυτό ο Δεσπότης. Γι' αυτό και λέει στον Πέτρο: «Με αγαπάς περισσότερο από τούτους;», δείχνοντας ότι τίποτε δεν επιζητά από εμάς πριν από αυτό. Γι' αυτόν τον λόγο διέταξε και τον Αβραάμ να θυσιάσει τον υιό του, για να αποδείξει σε όλους ότι αγαπάται σφόδρα από τον πατριάρχη.

Διότι Εκείνος μεν πέθανε μία φορά για αυτόν, αυτός όμως πεθαίνει αμέτρητες φορές για το ποίμνιο, εφόσον βέβαια είναι τέτοιος ποιμένας, όπως ακριβώς πρέπει να είναι· διότι ένας τέτοιος ποιμένας μπορεί να πεθαίνει κάθε μέρα. Γι' αυτό και εσείς, γνωρίζοντας τον κόπο του, να συμπράττετε με τις προσευχές, με τον ζήλο, με την προθυμία, με την αγάπη, ώστε και εμείς να γίνουμε δικό σας καύχημα, και εσείς δικό μας. Γι' αυτό άλλωστε και στον κορυφαίο των αποστόλων, ο οποίος τον αγαπούσε περισσότερο από τους άλλους, αυτό το έργο εμπιστεύθηκε, αφού προηγουμένως τον ρώτησε αν αγαπιέται από εκείνον, για να μάθεις ότι αυτό τίθεται πριν από όλα τα άλλα ως τεκμήριο της αγάπης προς Αυτόν· διότι αυτό το έργο απαιτεί γενναία ψυχή.

Και τον Πέτρο, εξάλλου, τον προκρίνει έναντι αυτών λέγοντας: «Με αγαπάς περισσότερο από τούτους;» Και ο Ιωάννης επίσης αγαπιόταν περισσότερο από τους άλλους. Διότι θα υπάρξει ακριβής εξέταση των πάντων· και αν υπερέχεις έστω και λίγο του πλησίον, έστω και ελάχιστα, έστω και στο παραμικρό, ούτε αυτό θα το παραβλέψει ο Θεός.

4. Θέλετε να σας αποδείξω πάλι και από αλλού ότι οι άγιοι δεν μεριμνούν για τον εαυτό τους, ούτε φοβούνται μόνο για τα παρόντα, αλλά και για όσα πρόκειται να συμβούν στο μέλλον; Τον πλησίασαν, λέγει, οι μαθητές ενώ καθόταν στο όρος, άνθρωποι πλέον γερασμένοι και που μετά από λίγο χρόνο επρόκειτο να αναχωρήσουν από την παρούσα ζωή. Τι λοιπόν ρωτούν; Για τι αγωνιούν; Τι φοβούνται; Για ποια θέματα απευθύνουν την ερώτηση στον Διδάσκαλο; Άραγε για όσα αφορούν τη ζωή τους, ή για όσα αφορούν εκείνα τα χρόνια; Σε καμία περίπτωση. Αλλά, αφού τα προσπέρασαν όλα εκείνα, τι λένε; «Ποιο θα είναι το σημείο της παρουσίας σου και της συντέλειας του αιώνος;» Είδες και εκείνους να ρωτούν για τη συντέλεια του αιώνος και να φροντίζουν για τους μελλοντικούς ανθρώπους; Διότι οι απόστολοι δεν βλέπουν το δικό τους συμφέρον, αλλά των άλλων, και όλοι μαζί από κοινού και ο καθένας ξεχωριστά. Ο Πέτρος, λοιπόν, ο κορυφαίος του χορού, το στόμα όλων των αποστόλων, η κεφαλή εκείνης της ομήγυρης, ο προστάτης ολόκληρης της οικουμένης, το θεμέλιο της Εκκλησίας, ο θερμός εραστής του Χριστού· διότι λέγει [ο Κύριος], «Πέτρε, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;»

Άφησε πατέρα, και πλοίο, και δίχτυα, και ακολούθησε τον Ιησού. Αλλά αυτό ήταν κοινό σε αυτόν και στον αδελφό του, και στον Πέτρο και τον Ανδρέα, και στους άλλους αποστόλους. Τι ήταν λοιπόν το εξαιρετικό, το οποίο προκάλεσε αυτή τη μεγάλη αγάπη; Διότι ο ίδιος δεν λέει τίποτα τέτοιο για τον εαυτό του, παρά μόνο ότι αγαπιόταν· τα δε κατορθώματά του, για τα οποία αγαπιόταν, τα αποσιώπησε από μετριοφροσύνη. Διότι το ότι τον αγάπησε με μια εξαιρετική αγάπη, ήταν σε όλους φανερό· εντούτοις, δεν φαίνεται ούτε να συνομιλεί ούτε να τον ρωτάει κατ' ιδίαν, όπως έκανε πολλές φορές ο Πέτρος, όπως ο Φίλιππος, όπως ο Ιούδας και ο Θωμάς, παρά μόνο όταν θέλησε να κάνει τη χάρη και να υπακούσει στον συναπόστολό του, τότε μόνο. Διότι, όταν ο κορυφαίος των αποστόλων τον ανάγκασε κάνοντάς του νόημα, τότε ρώτησε· αφού αυτοί έτρεφαν πολλή αγάπη μεταξύ τους. Έτσι, λοιπόν, φαίνονται να ανεβαίνουν μαζί στο ιερό και να κηρύττουν από κοινού. Μολονότι ο Πέτρος σε πολλά σημεία και κινείται και μιλάει με περισσότερη θέρμη· και προς το τέλος ακούει τον Χριστό να λέει: «Πέτρε, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;». Εκείνος δε που αγαπούσε περισσότερο από αυτούς, είναι ολοφάνερο ότι και αγαπιόταν. Αλλά αυτό μεν έγινε φανερό από το ότι αγαπούσε τον Ιησού, εκείνο δε από το ότι αγαπιόταν από τον Ιησού. Τι είναι λοιπόν αυτό που προκάλεσε την εξαιρετική αγάπη; Μου φαίνεται ότι ο άνδρας επεδείκνυε πολλή επιείκεια και πραότητα· γι' αυτό και δεν φαίνεται σε πολλά σημεία να μιλάει με παρρησία.

ΟΜΙΛΙΑ ΠΗ΄. Όταν, λοιπόν, γευμάτισαν, λέγει ο Ιησούς στον Σίμωνα Πέτρο: «Σίμων του Ιωνά, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;» Του λέγει: «Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ». α΄. Υπάρχουν βέβαια και πολλά άλλα που μπορούν να μας δώσουν παρρησία ενώπιον του Θεού και να μας αναδείξουν λαμπρούς και ευδόκιμους· εκείνο όμως που περισσότερο από όλα μας παρέχει την άνωθεν εύνοια είναι η μέριμνα για τον πλησίον. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, απαιτεί και ο Χριστός από τον Πέτρο. Διότι, επειδή είχε τελειώσει το γεύμα τους, λέγει ο Ιησούς στον Σίμωνα Πέτρο: «Σίμων του Ιωνά, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;» Του λέγει: «Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ». Του λέγει: «Βόσκε τα πρόβατά μου». Και για ποιον λόγο άραγε, παρακάμπτοντας τους άλλους, συζητά με αυτόν για αυτά τα ζητήματα; Διότι ήταν ο εκλεκτός των Αποστόλων, το στόμα των μαθητών και η κορυφή της χορείας τους· γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο Παύλος ανέβηκε τότε για να επισκεφθεί αυτόν, προτιμώντας τον από τους άλλους.

Γι' αυτό, λοιπόν, πρώτα λέει το εξής: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος δούλος, τον οποίο ο κύριός του θα καταστήσει υπεύθυνο στην οικία του, για να τους δίνει την τροφή στον κατάλληλο καιρό; Μακάριος είναι ο δούλος εκείνος, τον οποίο, όταν έλθει ο Κύριος, θα τον βρει να πράττει έτσι. Αλήθεια σας λέω, ότι θα τον καταστήσει υπεύθυνο σε όλα τα υπάρχοντά του». Μήπως και αυτό το λέει επειδή έχει άγνοια; Πες μου. Διότι αν, επειδή είπε: «Ούτε ο Υιός γνωρίζει», ισχυρίζεσαι ότι έχει άγνοια, τώρα που είπε: «Ποιος άραγε», τι θα μπορούσες να πεις; Ή μήπως θα πεις ότι αγνοεί και αυτό; Μη γένοιτο. Διότι ούτε κάποιος από τους παράφρονες δεν θα το έλεγε αυτό· αν και στη μία περίπτωση θα μπορούσε να υπάρχει κάποια δικαιολογία για να το πει κανείς, εδώ όμως δεν υπάρχει ούτε καν αυτό. Και τι γίνεται όταν λέει ρωτώντας: «Πέτρε, με αγαπάς;», ούτε αυτό το γνώριζε; Ή όταν λέει: «Πού τον έχετε βάλει;». Αλλά και ο Πατέρας θα βρεθεί να προφέρει τέτοια λόγια. Διότι και ο ίδιος λέει: «Αδάμ, πού είσαι;» και «Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε ενώπιόν μου. Θα κατέβω, λοιπόν, να δω, αν οι πράξεις τους ανταποκρίνονται στην κραυγή τους που φτάνει σε μένα· και αν όχι, για να το μάθω». Και αλλού λέει: «Ίσως άραγε να ακούσουν, ίσως άραγε να κατανοήσουν». Και στο Ευαγγέλιο λέει: «Ίσως θα σεβαστούν τον υιό μου»· τα οποία ήταν όλα λόγια άγνοιας.

Το πόσο μεγάλο δείγμα αρετής είναι το να αξιωθεί κανείς από τη χάρη του Θεού μια τέτοια εξουσία, άκουσε τι λέει ο αναστημένος Χριστός στον Πέτρο. Διότι, όταν τον ρώτησε: «Πέτρε, με αγαπάς;» και εκείνος του απάντησε: «Εσύ, Κύριε, γνωρίζεις ότι σε αγαπώ», δεν του είπε ο Χριστός: «Πέταξε τα χρήματα, άσκησε νηστεία, σκληραγωγία, ανάστησε νεκρούς, δίωξε δαίμονες»· τίποτα ούτε από αυτά ούτε από τα άλλα σημεία ούτε από τα κατορθώματα δεν έφερε στο μέσον. Αλλά, προσπερνώντας τα όλα εκείνα, του λέει: «Αν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Και το έλεγε αυτό, όχι μόνο επειδή ήθελε να μας υποδείξει το μέγιστο σημείο της αγάπης προς τον Ίδιο, αλλά κατέστησε την αγάπη που επιδεικνύει κανείς για τα πρόβατα ως το πλέον μέγιστο δείγμα της αφοσίωσης προς Αυτόν, σαν να έλεγε: «Εκείνος που αγαπά τα πρόβατά μου, αγαπά εμένα». Δες, λοιπόν, πόσα υπέμεινε για αυτό το ποίμνιο ο Χριστός: έγινε άνθρωπος, έλαβε μορφή δούλου, φτύστηκε, ραπίσθηκε· και τέλος, δεν απέφυγε ούτε τον θάνατο, και μάλιστα τον πιο επονείδιστο θάνατο, διότι έχυσε το αίμα Του πάνω στον σταυρό.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Χριστός δήλωσε ότι σημείο της γνήσιας αγάπης προς τον Ίδιο είναι το να αγαπά κανείς τον πλησίον. Διότι, λέγει, «εάν με αγαπάς, Πέτρε, περισσότερο από τούτους, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Είδες πώς και από αυτό πάλι υπαινίχθηκε ότι τούτο είναι ανώτερο και από το μαρτύριο; Διότι, εάν κάποιος είχε ένα αγαπημένο παιδί, για χάρη του οποίου θα έδινε ακόμη και τη ζωή του, και στη συνέχεια κάποιος αγαπούσε μεν τον πατέρα, αλλά δεν έδινε απολύτως καμία σημασία στο παιδί, θα εξόργιζε σφόδρα τον πατέρα και εκείνος δεν θα αποδεχόταν την προς το πρόσωπό του αγάπη, εξαιτίας της περιφρόνησης προς το παιδί.