Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 21:16

Έπειτα εμφανίστηκε πάλι στους μαθητές στη θάλασσα της Τιβεριάδας· εκείνοι αλίευσαν πλήθος ιχθύων και έφαγε μαζί τους. Στη συνέχεια προστάζει τον Πέτρο να ποιμαίνει τα πρόβατα, του προαναγγέλλει με ποιον θάνατο πρόκειται να πεθάνει και του δίνει εντολή να τον ακολουθήσει.

Κατά την οργή του θυμού σου δεν σε συμφέρει να τηρήσεις όσα ειπώθηκαν με όρκο και να παραβείς την εντολή του Θεού που λέει: «Ου φονεύσεις». Διότι είναι καλύτερο να μετανοήσεις ενώπιον του Θεού για κάτι που υποσχέθηκες με όρκο να πράξεις, και τελικά να μην το πράξεις, ώστε να μην πέσεις στην καταδίκη του Ηρώδη, ο οποίος, για να τηρήσει τον ασεβή όρκο του, απέκοψε το κεφάλι του Ιωάννη του Προδρόμου και εξέπεσε από την αιώνια ζωή και παραδόθηκε στην πικρή και ατελεύτητη κόλαση. Αντιθέτως, συμφέρει περισσότερο να μετανοήσεις και να ζητήσεις συγχώρεση από τον Θεό, ο Οποίος έχει τη δύναμη να την παράσχει. Διότι μακάριος θα ήταν και ο Ηρώδης, εάν είχε πράξει αυτό. Επειδή όμως δεν το έπραξε, έγινε τρισάθλιος και επικατάρατος εις τον αιώνα. Και ο Πέτρος εξάλλου, ο κορυφαίος των αποστόλων, ορκίστηκε τρεις φορές και αναθεμάτισε τον εαυτό του λέγοντας ότι δεν γνωρίζει τον Σωτήρα, αλλά, αφού μετανόησε με πικρότατο κλαυθμό και γνήσια μετάνοια, εξάλειψε την αμαρτία του και έγινε δεκτός από τον φιλάνθρωπο Δεσπότη, Χριστό και Σωτήρα. Και όχι μόνο αξιώθηκε της χαράς, όταν ο άγγελος είπε στις γυναίκες: «Πείτε στους μαθητές του και στον Πέτρο...», αλλά και ο ίδιος ο Κύριος, αντί για τις τρεις αρνήσεις, τρεις φορές τον ρώτησε, λέγοντας: «Με αγαπάς Πέτρε;», δείχνοντάς του ότι, διά της καλής μετάνοιας, θεραπεύθηκε η αμαρτία των τριών αρνήσεών του. Μην ορκιστείς λοιπόν ποτέ ξανά, παραβαίνοντας την εντολή του Θεού. Εάν όμως αμαρτήσεις ως προς αυτό, μη διστάσεις να μετανοήσεις.

Και αυτό το διδασκόμαστε από τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος κατέστησε τον Πέτρο ποιμένα της Εκκλησίας Του μετά από Αυτόν· διότι λέει: «Πέτρε, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς; Ποίμαινε τα πρόβατά μου»· παρέχοντας δε την ίδια εξουσία σε όλους τους μετέπειτα ποιμένες και διδασκάλους. Και απόδειξη αυτού είναι το ότι όλοι δεσμεύουν και λύνουν ομοίως, όπως ακριβώς εκείνος. Όπως λοιπόν τα πρόβατα υπακούουν στον ποιμένα, κατευθυνόμενα προς τα εκεί όπου τα οδηγεί ο ποιμένας· έτσι αρμόζει και οι κατά Θεόν ασκητές να υπακούουν στους ηγουμένους, χωρίς να εξετάζουν με περιέργεια τα προστάγματα, εφόσον αυτά είναι καθαρά από αμαρτία, αλλά να εκπληρώνουν τα προστασσόμενα με κάθε προθυμία και επιμέλεια. Διότι όπως ο τέκτονας ή ο οικοδόμος χρησιμοποιεί το κάθε εργαλείο της τέχνης του σύμφωνα με τη δική του βούληση, και δεν θα έλεγε το εργαλείο ότι δεν θα εκπληρώσει τον σκοπό για τον οποίο το μεταχειρίζεται ο τεχνίτης, αλλά υποτάσσεται στο χέρι εκείνου που το κατευθύνει· έτσι αρμόζει και στον ασκητή, ως εργαλείο του τεχνίτη που συμβάλλει στην ολοκλήρωση του πνευματικού οικοδομήματος, να υπακούει σε όλα, εκτός από εκείνα τα οποία ο ηγούμενος δεν κρίνει ότι είναι καλό αυτός να υπηρετήσει, ώστε να μην προκαλέσει βλάβη στην τελείωση του πνευματικού έργου, παραλείποντας να συνεισφέρει τη δική του υπηρεσία.

Κεφάλαιο ΙΘ΄. ΙΩΑΝΝΗΣ. Ο καλός ποιμένας δίνει τη ζωή του για τα πρόβατα. ΙΩΑΝΝΗΣ. Όταν, λοιπόν, γευμάτισαν, λέει στον Σίμωνα Πέτρο ο Ιησούς: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;» Του λέει: «Ναι, Κύριε· εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ». Του λέει: «Βόσκε τα αρνία μου». Του λέει πάλι για δεύτερη φορά: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;» Του λέει: «Ναι, Κύριε· εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ». Του λέει: «Ποίμαινε τα πρόβατά μου». Του λέει για τρίτη φορά: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;» Λυπήθηκε ο Πέτρος, επειδή του είπε για τρίτη φορά το «Με αγαπάς;», και του απάντησε: «Κύριε, εσύ τα γνωρίζεις όλα· εσύ ξέρεις ότι σε αγαπώ». Του λέει ο Ιησούς: «Βόσκε τα πρόβατά μου». ΠΡΑΞΕΙΣ. Την πρώτη ημέρα της εβδομάδας, όταν είχαν συγκεντρωθεί οι μαθητές για την κλάση του άρτου, ο Παύλος τους μιλούσε, καθώς επρόκειτο να αναχωρήσει την επόμενη ημέρα· και παρέτεινε τον λόγο του μέχρι τα μεσάνυχτα.

Και επειδή ανασύρθηκε το δίχτυ, είπε πάλι ο Κύριός μας στους αγίους μαθητές: Ελάτε να αριστήσετε, διδάσκοντας φυσικά και μέσω αυτού ότι, μετά τους κόπους και τους ιδρώτες για όσους έχουν κληθεί και σωθεί, θα καθίσουν πάλι μαζί Του στο τραπέζι, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα, και θα είναι μαζί Του για πάντα, έχοντας μπροστά τους την ανείπωτη τρυφή, η οποία είναι πνευματική βεβαίως, θεία και υπέρτερη του δικού μας νου. Ο Χριστός θέλει σχεδόν να επισημάνει αυτό που έχει ειπωθεί στους Ψαλμούς: Τους καρπούς των κόπων σου θα φας. Και δεν παίρνουν από μόνοι τους για να φάνε, αλλά μάλλον ο Χριστός τους τα μοιράζει, ώστε πάλι να μάθουμε συμβολικά, ότι και κατά τον καιρό εκείνο πάλι ο ίδιος ο Χριστός θα είναι ο χορηγός των θείων χαρισμάτων σε εμάς και ο διανομέας αυτών που μας ωφελούν, ως Κύριος. Αφού λοιπόν αρίστησαν, λέει ο Ιησούς στον Σίμωνα Πέτρο: Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς; Του λέει: Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ. Του λέει: Βόσκε τα αρνία μου. Του λέει πάλι για δεύτερη φορά: Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς; Του λέει: Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ. Του λέει: Ποίμαινε τα πρόβατά μου. Του λέει για τρίτη φορά: Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;

Σε αυτόν, λοιπόν, που έφτασε γρηγορότερα από τους άλλους, του απευθύνει την ερώτηση αν τον αγαπά περισσότερο από αυτούς, και αυτό έγινε τρεις φορές. Ο Πέτρος συγκατανεύει και ομολογεί την αγάπη του, λέγοντας ότι Εκείνος είναι μάρτυρας της διάθεσης που υπάρχει μέσα του· και σε καθεμία από τις ομολογίες ακούει να αναλάβει με διαφορετικό τρόπο τη φροντίδα των λογικών προβάτων.

Διότι αυτός που επιβουλεύτηκε εξολοκλήρου τη δόξα του Χριστού και τόλμησε να αδιαφορήσει για τα ποίμνια που του εμπιστεύθηκαν, με κανέναν τρόπο δεν θα διαφέρει από εκείνους που δεν Τον γνωρίζουν. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε κάποτε ο Χριστός προς τον μακάριο Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς; Ποίμαινε τα πρόβατά μου, βόσκε τα αρνιά μου». Αν λοιπόν αυτός που ποιμαίνει, αγαπά, τότε οπωσδήποτε μισεί εκείνος που το καταφρονεί. Και αν μισεί, τότε και τιμωρείται, και υποβάλλεται στην καταδίκη των απίστων· όπως ακριβώς συνέβη με εκείνον που έλαβε το τάλαντο για να το εμπορευτεί πνευματικά, και έπειτα δεν έπραξε αυτό, αλλά μάλλον παρουσίασε το δοθέν χωρίς να το έχει πολλαπλασιάσει. Όμως εκείνοι που έλαβαν τα πέντε ή και ακόμη περισσότερα, αφού κόπιασαν και εργάστηκαν φιλότιμα, τιμήθηκαν με τα πιο λαμπρά αξιώματα. Διότι ο ένας άκουσε: «Γίνε άρχοντας πάνω σε δέκα πόλεις»· και ο άλλος σε πέντε. Ενώ ο υβριστής και οκνηρός δούλος, υπέμεινε την έσχατη καταδίκη. Είναι λοιπόν πάντοτε επικίνδυνη η ραθυμία, όσον αφορά τη μυσταγωγία· γι' αυτό και ο μακάριος Πέτρος γράφει σε κάποιους: «Ποιμάνετε το ποίμνιο του Θεού που είναι ανάμεσά σας, ώστε όταν φανερωθεί ο Αρχιποίμενας των πάντων, να λάβετε τον μισθό». Γνωρίζοντας δε ότι η ραθυμία είναι πύλη της απώλειας, είπε ο Παύλος: «Αλίμονό μου, αν δεν κηρύττω το Ευαγγέλιο». Και ότι σε αυτούς που οκνούν στη μυσταγωγία επικρέμαται πικρή, οδυνηρή και δυσδιάφευκτη κόλαση, το αποδεικνύει αμέσως ο Σωτήρας, προσθέτοντας στα πρώτα άλλα δύο παραδείγματα στη σειρά.

Διότι, αφού άκουσε ο ίδιος από τον Σωτήρα μας Χριστό: «Σίμων του Ιωνά, με αγαπάς; Βόσκε τα αρνία μου» και πάλι «Ποίμαινε τα πρόβατά μου», δίνει την ίδια εντολή, ονομάζοντας ποίμνιο του Θεού τα πρόβατα του Σωτήρα, καθώς έλαβε τη γνώση του θείου μυστηρίου άνωθεν από τον Πατέρα, και όχι από σάρκα και αίμα. Αν όμως ο Υιός είναι Θεός κατά φύσιν, πώς θα είναι κτίσμα ή δημιούργημα;

Γι' αυτόν τον λόγο, το να πρέπει κανείς να συμμετέχει σε ανόσιες διδασκαλίες, και στους λόγους που θα εξέφερε ένας άνθρωπος, ο οποίος έχει γίνει βορά του διαβόλου και τρόπον τινά τροφή της αγέλης των δαιμόνων, λέει ότι είναι μόλυσμα. Και το απαγορεύει πάλι, μιλώντας αινιγματικά: «Και κρέας κατασπαραγμένο από θηρία δεν θα φάτε· στα σκυλιά να το πετάξετε». Διότι «σκύλο» συνηθίζει η θεία Γραφή να ονομάζει τον αναιδή και ακάθαρτο άνθρωπο. Σε έναν τέτοιο, λοιπόν, θα ταίριαζε, νομίζω, κάθε βδελυρός και δυσώδης λόγος, που συντίθεται από τον ίδιο τον Βεελζεβούλ, ο οποίος, σαν άγριο θηρίο, έχει κατασπαράξει την ψυχή που του έχει υποταχθεί και τον υπηρετεί σε αυτό: «Διότι κανείς δεν λέει ανάθεμα στον Ιησού, παρά μόνο μέσω του Βεελζεβούλ». Για τους αγίους, βέβαια, το να μετέχουν σε τόσο αισχρές ή κίβδηλες έννοιες και λόγια, είναι εντελώς ανάρμοστο. «Διότι καμία κοινωνία δεν υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους.» ΠΑΛΛ. Αλήθεια. ΚΥΡ. Επίσης, ότι πρέπει να αγρυπνούν εκείνοι που έλαχαν να καθοδηγούν και να ηγούνται ποιμνίων, το έχει πάλι θεσπίσει. Και ποιος θα μπορούσε να είναι ο τρόπος της δικής μας φροντίδας σε αυτό, το υποδηλώνει, λέγοντας στο Λευιτικό: «Τα ζώα σου δεν θα τα ζευγαρώσεις με ετερόκλητα είδη, και τον αμπελώνα σου δεν θα τον σπείρεις με διαφορετικούς σπόρους». Διότι, με κοπάδια αιγών και προβάτων, ή με αμπελώνα, πρέπει να παρομοιάζουμε πολύ σωστά το πλήθος των πιστών που βρίσκεται υπό την καθοδήγησή μας. Διότι και ο θεσπέσιος Πέτρος άκουσε: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς; Βόσκε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου.»

Και εμείς οι ίδιοι υποστηρίζουμε ότι υπάρχει μία μετάνοια και ότι αυτή η σωτηρία συντελείται μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, αλλά δεν αναιρούμε τη φιλανθρωπία του Θεού, εφόσον γνωρίζουμε το κήρυγμα της αλήθειας και το έλεος του Δεσπότη, καθώς και το ότι η φύση είναι επιδεκτική συγχωρήσεως, το ευμετάβολο της ψυχής, την ασθένεια της σαρκός, και το πώς η αίσθηση όλων των ανθρώπων αναβλύζει πληθώρα παραπτωμάτων, διότι «κανείς δεν είναι αναμάρτητος και καθαρός από ρύπο, έστω κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκέσει μόνο μία ημέρα». Και η μεν τέλεια μετάνοια λαμβάνει χώρα στο λουτρό· αν όμως κάποιος περιπέσει σε αμάρτημα, η αγία Εκκλησία του Θεού δεν τον αφήνει να απολεστεί. Διότι του παρέχει τη δυνατότητα της επανόδου, και μετά τη μετάνοια, τη μεταμέλεια. Επειδή στον Κάιν είπε ο Θεός: «Αμάρτησες, ησύχασε», και στον παραλυτικό: «Ιδού, έγινες υγιής, μην αμαρτάνεις πλέον», και τον Πέτρο ο Κύριος τον ανακαλεί μετά την άρνηση και, αντί για τις τρεις αρνήσεις, τον προκαλεί τρεις φορές σε ομολογία: «Με αγαπάς, Πέτρε; Με αγαπάς;».

«Πέτρε, με αγαπάς, Πέτρε;» και λέει «ποίμαινε τα πρόβατά μου». 2. Τους οδηγεί όμως σε πλάνη το ρητό του αποστόλου που λέει: «Διότι είναι αδύνατον εκείνοι που άπαξ φωτίστηκαν και γεύθηκαν τον καλό λόγο του Θεού και τις δυνάμεις του μέλλοντος αιώνος και έπειτα εξέπεσαν, να ανακαινισθούν και πάλι σε μετάνοια, εφόσον ανασταυρώνουν για τον εαυτό τους τον Υιό του Θεού και Τον εκθέτουν σε δημόσια διαπόμπευση. Επειδή η γη, η οποία ήπιε πολλές φορές τη βροχή που έρχεται πάνω της και παράγει βλάστηση χρήσιμη σε εκείνους για τους οποίους και καλλιεργείται, λαμβάνει ευλογία· εάν όμως βγάζει αγκάθια και τριβόλους, είναι αδόκιμη και βρίσκεται κοντά σε κατάρα, και το τέλος της είναι η καύση». Και διότι, πράγματι, εκείνους που άπαξ ανακαινίσθηκαν και έπεσαν, είναι αδύνατον να τους ανακαινίσει κανείς πάλι. Διότι ούτε ο Χριστός πρόκειται να γεννηθεί ξανά, για να σταυρωθεί υπέρ ημών, ούτε μπορεί κάποιος να ανασταυρώσει τον Υιό του Θεού, ο Οποίος δεν πρόκειται πλέον να σταυρωθεί, ούτε μπορεί κανείς να λάβει δεύτερο λουτρό [βαπτίσματος]· διότι ένα είναι το βάπτισμα και ένας ο ανακαινισμός. Αλλά αμέσως ο άγιος απόστολος επιφέρει τη θεραπεία αυτών, ιατρεύοντας την Εκκλησία και φροντίζοντας τα μέλη της, και λέει: «Έχουμε όμως πεισθεί για εσάς, αγαπητοί, για τα καλύτερα και αυτά που οδηγούν στη σωτηρία, αν και μιλάμε κατ' αυτόν τον τρόπο. Διότι ο Θεός δεν είναι άδικος, ώστε να λησμονήσει το αγαθό σας έργο».

Αλλά και εδώ έγινε στέρεη πέτρα οικοδομής και θεμέλιο του οίκου του Θεού, με το να αξιωθεί, αυτός που τον αρνήθηκε και πάλι επέστρεψε και βρέθηκε από τον Κύριο, να ακούσει ξανά: «ποίμαινε τα αρνία μου και ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι ο Χριστός, λέγοντας αυτά, μας οδήγησε σε επιστροφή μετάνοιας, ώστε να οικοδομηθεί πάλι σε αυτόν η καλοθεμελιωμένη πίστη, η οποία δεν αποκλείει από τη ζωή τους ανθρώπους, όλους όσοι αναπνέουν σε τούτο τον βίο και μετανοούν αληθινά και διορθώνουν τα σφάλματά τους στον παρόντα αιώνα. 9. Όπως και στο Άσμα Ασμάτων είπε η ίδια η νύμφη προς τον νυμφίο λέγοντας: «Αποκρίνεται ο αγαπημένος μου και μου λέει: σήκω, έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ο χειμώνας πέρασε», τα απεχθή και τα σκοτεινά της συννεφιάς και τα πλέον φοβερά, τρόπον τινά, πέρασαν, «η βροχή έφυγε, απομακρύνθηκε. Τα άνθη φάνηκαν στη γη μας, ο καιρός του κλαδέματος έφτασε, η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας».

Δεν αποδέχεσαι ούτε τον Δαβίδ που μετανόησε, στον οποίο η μετάνοια διαφύλαξε και το προφητικό χάρισμα; Ούτε τον μέγα Πέτρο, που υπέπεσε σε κάτι ανθρώπινο κατά το σωτήριο πάθος; Ο Ιησούς όμως τον αποδέχθηκε, και με την τριπλή ερώτηση και ομολογία θεράπευσε την τριπλή άρνηση. Ή δεν τον αποδέχεσαι ούτε όταν τελειώθηκε διά του αίματος; Διότι και αυτό είναι ίδιον της δικής σου αλαζονείας.

Η εμφάνιση του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού στους ιερούς Αποστόλους μετά την ανάσταση, προς απόδειξη αυτής, την οποία αναγγέλλουν τα εωθινά (ευαγγέλια), δεν πραγματοποιήθηκε μόνο κατά τον όρθρο της ημέρας, αλλά και το μεσημέρι και προς το βράδυ και κατά το ίδιο το βράδυ. Διότι, όταν πλησίασε τον Λουκά και τον Κλεόπα που πορεύονταν προς τους Εμμαούς και συμπορευόταν μαζί τους, δεν ήταν πρωί· όταν δε πλησίασαν στο χωριό στο οποίο πήγαιναν, «και ο ίδιος προσποιούνταν ότι θα πορευόταν μακρύτερα, εκείνοι τον πίεσαν», λέει, «λέγοντας: μείνε μαζί μας, διότι πλησιάζει το βράδυ και η ημέρα έχει πλέον γείρει». Και όταν, μετά την κλάση και τη διανομή του άρτου από τον ίδιο, αναγνωρίστηκε από αυτούς και έγινε άφαντος, εκείνοι σηκώθηκαν την ίδια ώρα, επέστρεψαν στην Ιερουσαλήμ και διηγούνταν στους άλλους μαθητές τα όσα συνέβησαν στον δρόμο, και ενώ τα έλεγαν αυτά, στάθηκε ο ίδιος ο Ιησούς ανάμεσά τους, αφού βεβαίως είχε προχωρήσει η ώρα μετά από εκείνο το δειλινό. Άλλη φορά πάλι μιλούσε στον Πέτρο μετά το γεύμα και τον καθιστά ποιμένα των λογικών του προβάτων, δηλαδή εμάς· διότι, λέει, όταν γευμάτισαν, λέει στον Σίμωνα Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς;». Και όταν εκείνος το επιβεβαίωσε, του λέει: «βόσκε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου».

Αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, κατά τον Ησαΐα, δηλαδή όλοι όσοι γνωρίζουν την ευσέβεια. Αλλά ο αμπελώνας αυτός τυγχάνει της επιμέλειας και της κηδεμονίας του Θεού, όταν φέρει θεοφιλή καρπό. Αν όμως παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, δηλαδή τα κεντριά του θανάτου που είναι οι αμαρτίες, εγκαταλείπεται ατημέλητος, εκτίθεται προς καταπάτηση στα όντως θηρία και στους πονηρούς δαίμονες και παραδίδεται στο πυρ για να καεί. Γι' αυτό και ο Κύριος, λέγοντας στους μαθητές Του: «εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός», πρόσθεσε: «κάθε κλήμα που είναι ενωμένο μαζί μου και φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό· ενώ εκείνο που δεν φέρει καρπό, πετιέται έξω όπως το κλήμα και ξεραίνεται, και τα συγκεντρώνουν και τα ρίχνουν στο πυρ και καίγονται». Ότι δε Εκείνος που μας δημιούργησε μας θεωρεί ως δικό Του ποίμνιο, το έδειξε όταν έλεγε προς τον κορυφαίο του κορυφαίου χορού των Αποστόλων: «Πέτρε, με αγαπάς; ποίμαινε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα και χαθήκαμε σαν τη δραχμή που έπεσε από το δεσποτικό χέρι. Ήλθε όμως ο καλός ποιμένας, ο κατά φύσιν δεσπότης, μας αναζήτησε, μας βρήκε, μας έσωσε και μας ένωσε με τον Εαυτό Του με τρόπο άρρητο.

Τι κάνει λοιπόν ο Κύριος; Επειδή απέδειξε ότι αυτός ούτε εξέπεσε από την αγάπη προς Αυτόν και ότι απέκτησε την ταπείνωση, εκπληρώνει φανερά την υπόσχεση που του είχε δώσει από παλιά και του λέει: «ποίμαινε τα αρνία μου». Διότι, όταν ονομάζει οικοδομή το σύνολο εκείνων που πιστεύουν σε Αυτόν, υπόσχεται να τον θέσει ως θεμέλιο, λέγοντας: «εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου». Όταν πάλι ο λόγος αφορά την αλιεία, τον καθιστά αλιέα ανθρώπων, λέγοντας: «από τώρα ανθρώπους θα αλιεύεις». Και όταν κάνει τους δικούς του πρόβατα, καθιστά τον Πέτρο ποιμένα, λέγοντας: «ποίμαινε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Μπορούμε να αντιληφθούμε, αδελφοί, και από αυτό, πόσο πολύ επιθυμεί ο Κύριος τη σωτηρία μας, σε τέτοιο σημείο ώστε και από εκείνους που Τον αγαπούν να μην ζητά τίποτε άλλο παρά το να μας καθοδηγούν προς σωτήρια νομή και μάνδρα.

ΡΓʹ. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Γιατί μετά την ανάσταση ο Κύριος ρώτησε τρεις φορές τον Πέτρο περί αγάπης. Η τριπλή ερώτηση του Κυρίου προς τον Πέτρο περί αγάπης δεν αποτελεί υπόνοια άγνοιας του Δεσπότη· ας μην παραλογίζονται μερικοί με αυτόν τον τρόπο· αλλά το τριπλό της άρνησης, με το τριπλό της συγκατάθεσης, ο αγαθός Ιατρός το εξοστράκισε.

Το να επιθυμεί να πεθάνει μαζί με τον Διδάσκαλο, και να μην αποχωρίζεται από Αυτόν ούτε όταν Εκείνος πέθανε; Αλλά, ω, εκείνη η τριπλή ερώτηση μετά την Ανάσταση, διά της οποίας όχι μόνον διατράνωσε τον εγκάρδιο έρωτα εκείνου προς Αυτόν, αλλά και υπαινίχθηκε τα του τέλους του μέσω της νεότητας, του γήρατος και του αλλότριου περιζώματος, υποδηλώνοντας το σχήμα της αντίστροφης σταύρωσης.

Διότι, εάν αυτός που εξάγει το πολύτιμο από το ανάξιο θα είναι σαν το στόμα του Θεού· αυτός που ωφελεί και ανακτά τόσες πολλές ψυχές, τόσο αυτές που υπάρχουν τώρα, όσο και αυτές που θα υπάρξουν μέχρι την παρουσία του Χριστού, πόση εύνοια δεν θα απολαύσει από τον Θεό! Κατασκεύασε φρούριο εναντίον του διαβόλου· διότι αυτό είναι η εκκλησία. Από εκεί ας ορμούν τα χέρια στον κόπο· πρώτα ας τα υψώσουν σε προσευχές, και τότε ας πηγαίνουν στην εργασία. Έτσι θα έχουν σωματική δύναμη, έτσι θα είναι άφθονη η γεωργία, έτσι θα μείνουν μακριά όλα τα κακά. Δεν είναι δυνατόν να παραστήσει κανείς με λόγια την ευχαρίστηση που προέρχεται από αυτό, παρά μόνο όταν γίνει στην πράξη. Μην κοιτάξεις το ότι δεν έχει κανένα εισόδημα· γενικώς εάν ενεργείς έτσι, μην το κάνεις, εάν δεν θεωρείς ότι λαμβάνεις εισόδημα μεγαλύτερο από ολόκληρο το κτήμα· εάν δεν έχεις αυτήν τη διάθεση, ούτε να εργαστείς· εάν δεν πιστεύεις ότι αυτό το έργο θα σε προστατεύσει περισσότερο από όλα. Τι είναι μεγαλύτερο από αυτήν την πρόσοδο, από το να εισαγάγεις ψυχές στο αλώνι που βρίσκεται στον ουρανό; Αλίμονο! Διότι δεν γνωρίζετε πόσο σπουδαίο είναι το να κερδίσει κανείς ψυχές. Άκου τι λέει προς τον Πέτρο ο Χριστός: «Εάν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Εάν, βλέποντας βασιλικά πρόβατα ή μια αγέλη αλόγων να είναι εκτεθειμένα σε κινδύνους επειδή δεν είχαν μαντρί, εσύ αναλάμβανες και έχτιζες και μαντρί και στάβλο, ή και τοποθετούσες ποιμένα, με τι δεν θα σε αντάμειβε ο βασιλιάς; Τώρα συγκεντρώνεις το ποίμνιο του Χριστού και τοποθετείς ποιμένα, και δεν νομίζεις ότι επιτελείς κάποιο σπουδαίο έργο;

«Πέτρε, με αγαπάς περισσότερο από τούτους; Ποίμαινε τα πρόβατά μου». Ιδού και ένα άλλο γνώρισμα, και αυτό πάλι προέρχεται από την ενάρετη πολιτεία. Τρίτο γνώρισμα πάλι: «Μη χαίρεστε που τα δαιμόνια σας υπακούουν, αλλά να χαίρεστε που τα ονόματά σας έχουν γραφτεί στους ουρανούς». Και αυτό πάλι είναι κατόρθωμα της ενάρετης πολιτείας.

Διότι από αυτό, λέει, θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Και όταν λέει: «Όποιος χάσει τη ζωή του εξαιτίας μου, θα την βρει»· και, «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς»· δεν το λέει αυτό με την έννοια ότι δεν γίνεται από αγάπη, αλλά φανερώνει τον μισθό που επιφυλάσσεται για αυτούς τους κόπους. Επειδή, το ότι μαζί με το μαρτύριο ζητά και αυτό (δηλαδή την αγάπη), αλλού το υπαινίχθηκε σαφώς, λέγοντας τα εξής: «Το μεν ποτήριό μου θα το πιείτε, και το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι θα το βαπτιστείτε»· δηλαδή, θα μαρτυρήσετε, θα σφαγιαστείτε για εμένα· το να καθίσετε όμως στα δεξιά και στα αριστερά —όχι βέβαια με την έννοια ότι κάποιοι κάθονται σωματικά στα δεξιά και στα αριστερά, αλλά υποδηλώνοντας την ανώτατη πρωτοκαθεδρία και τιμή— «δεν είναι δικό μου να το δώσω», λέει, «αλλά ανήκει σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί». Έπειτα, δείχνοντας για ποιους έχει ετοιμαστεί, αφού τους κάλεσε, λέει: «Όποιος από εσάς θέλει να είναι πρώτος, ας είναι διάκονος όλων σας»· φανερώνοντας την ταπεινοφροσύνη και την αγάπη. Απαιτεί μάλιστα έντονη αγάπη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά πρόσθεσε: «Όπως ο Υιός του ανθρώπου δεν ήρθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να δώσει τη ζωή του ως λύτρο για πολλούς»· δείχνοντας ότι έτσι πρέπει να αγαπάμε, ώστε να φτάνουμε στο σημείο να σφαγιαστούμε για εκείνους που αγαπούμε· διότι κυρίως αυτό σημαίνει το να αγαπά κανείς τον Ίδιο. Γι' αυτό και στον Πέτρο λέει: «Εάν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου».

Διότι, επειδή άκουσε τον Χριστό να λέει: «Πέτρε, με αγαπάς; Ποίμαινε τα πρόβατά μου», και να θέτει αυτόν ως τον μέγιστο όρο της αγάπης, τον επέδειξε σε υπερθετικό βαθμό. Μιμούμενοι, λοιπόν, και εμείς αυτόν, έστω και αν δεν αναλαμβάνουμε την οικουμένη, ούτε ολόκληρες πόλεις και έθνη, ας ρυθμίζει τουλάχιστον ο καθένας τη δική του οικία, τη γυναίκα, τα παιδιά, τους φίλους, τους γείτονες.

Δ'. Διότι, όπως ακριβώς ένας φιλόστοργος πατέρας αγαπά το μονογενές και γνήσιο παιδί του, έτσι αγαπούσε και αυτός όλους τους πιστούς· γι' αυτό και έλεγε: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και δεν φλέγομαι κι εγώ;» Διότι, πριν από όλα τα άλλα, αυτό το γνώρισμα οφείλει να έχει ο δάσκαλος. Γι' αυτό και στον Πέτρο έλεγε ο Χριστός: «Εάν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι εκείνος που αγαπά τον Χριστό, αγαπά και το ποίμνιό Του. Και τον Μωυσή τότε τον κατέστησε αρχηγό του λαού των Ιουδαίων, όταν επέδειξε την εύνοιά του προς αυτούς· και ο Δαβίδ επίσης έτσι ανήλθε στη βασιλεία, αφού πρώτα φάνηκε φιλόστοργος απέναντί τους. Έτσι λοιπόν, ενώ ήταν ακόμη νέος, πόνεσε τόσο πολύ για τον λαό, ώστε προσέφερε και την ίδια του τη ζωή, όταν κατέβαλε εκείνον τον βάρβαρο. Και αν λέει: «Τι θα δοθεί σε εκείνον που θα φονεύσει αυτόν τον αλλόφυλο;», δεν το έλεγε απαιτώντας αμοιβή, αλλά επειδή ήθελε να τον εμπιστευτούν και να του αναθέσουν τη μάχη εναντίον του. Όταν, λοιπόν, παρουσιάστηκε στον βασιλιά μετά τη νίκη, δεν μίλησε καθόλου για αυτά. Και ο Σαμουήλ, επίσης, ήταν υπερβολικά φιλόστοργος· γι' αυτό και έλεγε: «Μη γένοιτο σε εμένα να αμαρτήσω, παύοντας να προσεύχομαι για εσάς στον Κύριο». Έτσι και ο Παύλος, ή μάλλον όχι έτσι, αλλά σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, φλεγόταν από αγάπη για όλους όσους καθοδηγούσε. Γι' αυτό και ενέπνευσε στους μαθητές του τέτοια διάθεση απέναντί του, ώστε να λέει: «Αν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα μου τα δίνατε».

Διότι Εκείνος μεν πέθανε μία φορά για αυτόν, αυτός όμως πεθαίνει αμέτρητες φορές για το ποίμνιο, εφόσον βέβαια είναι τέτοιος ποιμένας, όπως ακριβώς πρέπει να είναι· διότι ένας τέτοιος ποιμένας μπορεί να πεθαίνει κάθε μέρα. Γι' αυτό και εσείς, γνωρίζοντας τον κόπο του, να συμπράττετε με τις προσευχές, με τον ζήλο, με την προθυμία, με την αγάπη, ώστε και εμείς να γίνουμε δικό σας καύχημα, και εσείς δικό μας. Γι' αυτό άλλωστε και στον κορυφαίο των αποστόλων, ο οποίος τον αγαπούσε περισσότερο από τους άλλους, αυτό το έργο εμπιστεύθηκε, αφού προηγουμένως τον ρώτησε αν αγαπιέται από εκείνον, για να μάθεις ότι αυτό τίθεται πριν από όλα τα άλλα ως τεκμήριο της αγάπης προς Αυτόν· διότι αυτό το έργο απαιτεί γενναία ψυχή.

Γι' αυτό αναφέρω αυτά τα εγκώμια, για να μάθετε ότι όντως αγαπά τον Χριστό· διότι η μέριμνα για τους δούλους αποτελεί τη μέγιστη απόδειξη της αγάπης προς τον Δεσπότη. Και αυτά δεν τα λέω εγώ, αλλά ο ίδιος ο αγαπώμενος Δεσπότης: «Εάν με αγαπάς», λέει, «ποίμαινε τα πρόβατά μου». Ας εξετάσουμε λοιπόν αν πράγματι παρέχει προστασία ποιμένα, αν πράγματι δείχνει φροντίδα, αν πράγματι αγαπά τα πρόβατα, αν είναι πράγματι φιλόστοργος προς το ποίμνιο, ώστε να κατανοήσουμε ότι αγαπά και τον Ποιμένα· διότι αυτό, είπε, πως αποτελεί το σημάδι εκείνης της αγάπης. Αυτός λοιπόν ο Πέτρος, εγκατέλειψε όλα όσα είχε, το δίχτυ, όλα τα πράγματα στο πλοίο, και άφησε πίσω του τη θάλασσα, την τέχνη του, την οικία του. Διότι ας μην προσέξουμε αυτό, ότι δηλαδή αυτά ήταν λίγα, αλλά το ότι αποτελούσαν όλα του τα υπάρχοντα· και ας επαινέσουμε την προθυμία του. Επειδή και εκείνη που προσέφερε τα δύο δηνάρια δεν κατέθεσε μεγάλο όγκο χρημάτων, αλλά επέδειξε μεγάλο πλούτο αγαθής προαιρέσεως, όπως ακριβώς και αυτός, μέσα σε πολλή φτώχεια, προσέφερε μεγάλη αφθονία προθυμίας. Διότι ό,τι αποτελούν για κάποιον άλλον τα κτήματα, οι δούλοι, τα οικήματα και το χρυσάφι, αυτό ήταν για εκείνον το δίχτυ, η θάλασσα, η τέχνη και το πλοίο. Ας μην εξετάσουμε, επομένως, το αν άφησε λίγα, αλλά το αν τα εγκατέλειψε όλα.

Το πόσο μεγάλο δείγμα αρετής είναι το να αξιωθεί κανείς από τη χάρη του Θεού μια τέτοια εξουσία, άκουσε τι λέει ο αναστημένος Χριστός στον Πέτρο. Διότι, όταν τον ρώτησε: «Πέτρε, με αγαπάς;» και εκείνος του απάντησε: «Εσύ, Κύριε, γνωρίζεις ότι σε αγαπώ», δεν του είπε ο Χριστός: «Πέταξε τα χρήματα, άσκησε νηστεία, σκληραγωγία, ανάστησε νεκρούς, δίωξε δαίμονες»· τίποτα ούτε από αυτά ούτε από τα άλλα σημεία ούτε από τα κατορθώματα δεν έφερε στο μέσον. Αλλά, προσπερνώντας τα όλα εκείνα, του λέει: «Αν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Και το έλεγε αυτό, όχι μόνο επειδή ήθελε να μας υποδείξει το μέγιστο σημείο της αγάπης προς τον Ίδιο, αλλά κατέστησε την αγάπη που επιδεικνύει κανείς για τα πρόβατα ως το πλέον μέγιστο δείγμα της αφοσίωσης προς Αυτόν, σαν να έλεγε: «Εκείνος που αγαπά τα πρόβατά μου, αγαπά εμένα». Δες, λοιπόν, πόσα υπέμεινε για αυτό το ποίμνιο ο Χριστός: έγινε άνθρωπος, έλαβε μορφή δούλου, φτύστηκε, ραπίσθηκε· και τέλος, δεν απέφυγε ούτε τον θάνατο, και μάλιστα τον πιο επονείδιστο θάνατο, διότι έχυσε το αίμα Του πάνω στον σταυρό.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Χριστός δήλωσε ότι σημείο της γνήσιας αγάπης προς τον Ίδιο είναι το να αγαπά κανείς τον πλησίον. Διότι, λέγει, «εάν με αγαπάς, Πέτρε, περισσότερο από τούτους, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Είδες πώς και από αυτό πάλι υπαινίχθηκε ότι τούτο είναι ανώτερο και από το μαρτύριο; Διότι, εάν κάποιος είχε ένα αγαπημένο παιδί, για χάρη του οποίου θα έδινε ακόμη και τη ζωή του, και στη συνέχεια κάποιος αγαπούσε μεν τον πατέρα, αλλά δεν έδινε απολύτως καμία σημασία στο παιδί, θα εξόργιζε σφόδρα τον πατέρα και εκείνος δεν θα αποδεχόταν την προς το πρόσωπό του αγάπη, εξαιτίας της περιφρόνησης προς το παιδί.

Ανάγνωσε τον Ησαΐα, και σε αυτόν θα βρεις πώς ομιλεί το βέλος: «Και με έθεσε ως βέλος εκλεκτό», λέγει ο Θεός Λόγος, «και μέσα στη φαρέτρα του με έκρυψε». Πληγωμένος από αυτό το βέλος ο Ιερεμίας έλεγε προς αυτόν: «Εγώ όμως δεν κοπίασα να σε ακολουθώ, και ημέρα ανθρώπου δεν επιθύμησα». Πληγωμένος στη διάνοια από αυτό το βέλος ο Δαβίδ έλεγε προς αυτόν: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω σου, και εμένα με στήριξε η δεξιά σου». Πληγωμένος από αυτό το βέλος ο Πέτρος έλεγε στον Χριστό: «Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ». Πληγωμένος από αυτό το βέλος ο Παύλος, και συνδεδεμένος με τον Χριστό, έλεγε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;». Πληγωμένη από αυτό το βέλος η πάνσεμνη Εκκλησία έλεγε: «Ωιμέ, είμαι πληγωμένη από αγάπη». Ω στεναγμός, που μέσα από τα βάθη της καρδιάς αναβλύζει φιλόχριστα νάματα· ω στεναγμός, με τον οποίο ελκύει προς τον εαυτό της τον ουράνιο νυμφίο Χριστό.

Ο Παύλος, λοιπόν, λέει ότι παρηγορείται στις θλίψεις με την παρουσία του Τίτου· όταν όμως εκείνος απουσιάζει, δεν βρίσκει ανάπαυση στο πνεύμα του. Η αγάπη προς τον Θεό και η αγάπη προς τους αδελφούς είναι δύο πράγματα αχώριστα. Και αυτήν την εντολή, λέει ο Ιωάννης, έχουμε από τον Θεό: εκείνος που αγαπά τον Θεό, να αγαπά και τον αδελφό του. Διότι το ίδιο είπε και στον Πέτρο: «Αν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Δηλαδή, δείξε την αγάπη σου προς τον Ποιμένα, προνοώντας με επιμέλεια για τα πρόβατα. Ποιο τείχος είναι τόσο αδιάρρηκτο, οχυρωμένο από την αρμονική σύνδεση ογκωδών λίθων και ικανό να αποτρέπει τις επιθέσεις των εχθρών, όσο μια κοινότητα αγίων που είναι συναρμοσμένη με τους δεσμούς της αγάπης και αποκρούει τις επιβουλές του διαβόλου; Και ποια ομορφιά φυτών φυτεμένων στη σειρά, ή ποια αρμονική παράταξη στρατού που προελαύνει με κοσμιότητα και ευπρεπή τάξη μπορεί να συγκριθεί μαζί της; Διότι, ενώ αυτά παρέχουν τέρψη, δεν είναι άραγε τερπνότερη και γλυκύτερη από όλα η ευπρέπεια της φυσικής αρμονίας εκείνων που είναι συναρμοσμένοι μεταξύ τους με την αγάπη; Επειδή αυτή προβάλλει σεμνή και πολύτιμη στα μάτια του Κυρίου. Άκουσε τον Δαβίδ, ή μάλλον τη χάρη του Αγίου Πνεύματος: «Ιδού», λέει, «τι είναι καλό ή τι είναι τερπνό;». Τίποτα έτερο, τίποτα άλλο από τα επίγεια, παρά μόνο «το να κατοικούν οι αδελφοί ενωμένοι μαζί· σαν το μύρο που εκκενώνεται στο κεφάλι». Οι άγγελοι περιστοιχίζουν τις δικές μας χορείες και ευφραίνονται για εμάς, επειδή μιμούμαστε τον δικό τους τρόπο ζωής.

Βεβαίως και ο κορυφαίος των μαθητών Πέτρος, η πέτρα της πίστεως, κατά τον καιρό εκείνο του σωτηρίου πάθους, αφού αφέθηκε για λίγο σε κάποια κατ' οικονομίαν εγκατάλειψη, προκειμένου να γνωρίσει την ευτέλεια και την ταλαιπωρία της ανθρώπινης αδυναμίας, υπέπεσε στο παράπτωμα της αρνήσεως. Έπειτα, αμέσως, αφού θυμήθηκε τα λόγια του Κυρίου, βγήκε έξω και έκλαψε πικρά· και με τα θερμά εκείνα δάκρυα, ανατρέποντας την ήττα, κατήγαγε αποφασιστική νίκη. Διότι, όντας εμπειροπόλεμος, αν και έπεσε, δεν κατέρρευσε ούτε απελπίστηκε, αλλά αναπηδώντας προσέφερε πικρότατα δάκρυα από συντετριμμένη καρδιά. Και αμέσως ο εχθρός, όταν τα αντίκρισε, σαν να καίγονταν τα μάτια του από σφοδρότατη φλόγα, απομακρύνθηκε φεύγοντας μακριά και ουρλιάζοντας φοβερά. Ο δε κορυφαίος έγινε ξανά κορυφαίος, και όπως ακριβώς χειροτονήθηκε διδάσκαλος της οικουμένης, έτσι έγινε και υπόδειγμα μετανοίας. Μετά δε τη θεία Έγερση, ο Χριστός, απευθύνοντάς του τρεις φορές τον λόγο: «Πέτρε, με αγαπάς;», διόρθωσε την τριπλή άρνηση, με τον απόστολο να αποκρίνεται: «Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ».

Αλλά δέξου, Δέσποτα, τα πικρότατα δάκρυά μου και άπλωσέ μου πάλι χείρα βοηθείας, όχι διασώζοντάς με από τη θάλασσα όπως παλαιότερα, αλλά από τον βυθό της απελπισίας και της πολλής αθυμίας. Λέγοντας λοιπόν αυτά και παρόμοια με αυτά και οδυρόμενος με πικρά δάκρυα, αξιώθηκε συγχωρήσεως· και από τον βυθό μεν της απελπισίας απαλλάσσεται, όμως δεν δέχεται αμέσως την απόφαση της συγχωρήσεως, μέχρι που ο θείος άγγελος ευαγγελίστηκε την ανάσταση του Χριστού στις μυροφόρους. «Πηγαίνετε», λέει, «και πείτε στους μαθητές του και στον Πέτρο ότι αναστήθηκε από τους νεκρούς και ιδού, πηγαίνει πριν από εσάς στη Γαλιλαία»· προσθέτοντας το «στον Πέτρο» απέβαλε τον φόβο της αρνήσεως· μήπως, λέει, πτοηθεί να συναντήσει τον Δεσπότη στη Γαλιλαία. Διότι ο φιλάνθρωπος Κύριος όχι μόνο αξίωσε απλώς συγχωρήσεως αυτόν που τον αρνήθηκε, αλλά και τον κατέστησε πρώτο ποιμένα των λογικών του ποιμνίων. «Εάν με αγαπάς», λέει, «ποίμαινε τα πρόβατά μου». Αυτά μεν λοιπόν αφορούν τον πρωτόθρονο των μαθητών και τα επακόλουθα αυτών.

Διότι αυτό δόθηκε από τον καλό ποιμένα ως το πρώτο έργο και τεκμήριο αγάπης, το να ποιμαίνει κανείς σωτηριωδώς τα λογικά του ποίμνια· και λέγει: «εάν με αγαπάς, Πέτρε, ποίμαινε τα πρόβατά μου», πράγμα που προφανώς σημαίνει ότι και οποιοσδήποτε άλλος με αγαπά μετά από εσένα, οφείλει να ποιμαίνει καλώς τα πρόβατά μου και τα αρνία μου.

Αλλά, αφού τους μετέδωσε την ειρήνη και το Άγιο Πνεύμα και τα όμοια χαρίσματα, έπειτα τους εμπιστεύεται την κηδεμονία όλης της οικουμένης, καθιστώντας τους άρχοντες επάνω σε όλη τη γη. Και αυτά τα έκανε προς όλον τον χορό των Αποστόλων από κοινού. Τον ίδιο όμως τον κορυφαίο, ο οποίος πολλές φορές είχε ήδη προδώσει και αρνηθεί τον προς Αυτόν πόθο και τη στοργή, πώς τον μεταχειρίσθηκε; Διότι όχι μόνο δεν έφερε στο μέσο την άρνηση, ούτε του υπενθύμισε τις συμφωνίες με τις οποίες είχε ορκισθεί ότι δεν θα αρνηθεί να συμμετάσχει στον θάνατο του Διδασκάλου — συμφωνίες των οποίων έγινε αμέσως παραβάτης, χωρίς να περάσει ούτε λίγος χρόνος — αλλά, αφού έστειλε εκείνους που θα ανήγγελλαν την Ανάσταση, τον τίμησε και με αυτόν τον τρόπο χωριστά από τους άλλους. Και όταν συναντήθηκε μαζί του, του μίλησε φιλικά, και τον ρωτά αν ο πόθος του προς Αυτόν είναι μέσα του μεγαλύτερος από ό,τι στους άλλους συντρόφους του. Και όταν ο Πέτρος είπε ότι Τον αγαπά, τον ρωτά πάλι το ίδιο· και αφού άκουσε ξανά το «Σε αγαπώ», τον ρωτά και πάλι αν αγαπάται από αυτόν. Και, όπως μου φαίνεται, δεν θα σταματούσε να τον ρωτά πολλές φορές, αν ο Πέτρος, στενοχωρημένος, δεν έλεγε ότι, για να μάθει Εκείνος πως αγαπάται, δεν έχει ανάγκη από πολλά λόγια, αφού γνωρίζει τα πάντα.

Όταν ο Κύριος ρωτούσε τον Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;», δεν ρωτούσε επειδή ο ίδιος, που τα γνωρίζει όλα, ήθελε να μάθει· αλλά, επειδή επρόκειτο να του εμπιστευθεί το ποίμνιο, το κάνει αυτό για να δείξει πόση πρόνοια έχει για το ποίμνιο. Διότι αυτός που εγκαθιστά στο ποίμνιο εκείνον που φλέγεται από πολλή αγάπη προς τον Δεσπότη, παρουσιάζει αναμφίβολα πόση στοργή έχει για τα πρόβατα. Για την ίδια αιτία ρωτάει και τρίτη φορά, αποδεικνύοντας την πολλή του φροντίδα για τα λογικά πρόβατα. Συγχρόνως, όμως, διαγράφει και κάποιον βαθμό σε όσους ποιμαίνονται, παραγγέλλοντάς του να ποιμαίνει πρώτα τα αρνία, έπειτα τα προβατάκια, τα οποία, ενώ ήταν πρόβατα, εξαιτίας κάποιων σφαλμάτων που ελάττωσαν την αρετή και την τελειότητά τους, υποβιβάστηκαν σε προβατάκια· και, τέλος, την τρίτη φορά, προσθέτει τα τέλεια πρόβατα.

Αν όμως ομολογείς ότι δεν είσαι τέτοιος όπως σε περιέγραψε ο λόγος, αλλά μάλλον νομίζεις ότι ανεβαίνεις προς τα ύψη από τα χαμηλά, ω της τόλμης, ω της σκοτίσεως, ω της έσχατης άγνοιας! Διότι αυτές οι σκέψεις και τα φρονήματα δεν ανήκουν σε λογικούς ανθρώπους, αλλά σε ανόητους και ειδωλολάτρες, ή καλύτερα σε νεκρούς, που δεν βλέπουν, δεν αισθάνονται, δεν ζουν, που δεν γνωρίζουν καθόλου τον Θεό και ποιο είναι το κριτήριο του Θεού που πρόκειται να μας κρίνει. Το ότι, βέβαια, το να προΐσταται κανείς ενός ποιμνίου και να μεριμνά για τη σωτηρία των πλησίον μας είναι ωφέλιμο, ως κάτι που ολοκληρώνει την αγάπη η οποία αποτελεί το κεφάλαιο του νόμου και των προφητών, κανείς δεν θα το αρνηθεί. Άλλωστε και στον Πέτρο ο Χριστός, αφού τον ρώτησε τρεις φορές αν Τον αγαπά, και εκείνος απάντησε «Ναι, Κύριε, εσύ γνωρίζεις ότι σε αγαπώ», του ανταπάντησε: «Ποίμαινε, αν με αγαπάς, τα πρόβατά μου». Το ότι όμως δεν πρέπει κανείς να ορμά σε αυτή τη διακονία άσκοπα ούτε και ο οποιοσδήποτε τυχαίος, αλλά να το πράττει με προσεκτική περίσκεψη και φόβο, είναι απολύτως φανερό σε όσους δεν έχουν εντελώς σκοτισμένο τον οφθαλμό της ψυχής. Διότι πολλοί, χωρίς να γνωρίζουν καν τη σημασία αυτού του ίδιου του ρήματος, ούτε να κατανοούν τον τρόπο με τον οποίο ο Κύριος πρόσταξε τον Πέτρο να ποιμαίνει τα πρόβατά Του, αλίμονο, αναλαμβάνουν με τόλμη την εξουσία, και δεν ντρέπονται να προΐστανται με αναίδεια στο ποίμνιο του Χριστού.

Αλλά ας δούμε, αν συμφωνείτε, και ας εξετάσουμε ποιος είναι αυτός ο λόγος και ποια η δύναμή του. Όταν ο Κύριος το λέει αυτό στον Πέτρο: «Ποίμαινε», λέει, «τα πρόβατά μου», άραγε μιλάει για βιωτική προστασία, δηλαδή για φροντίδα υλικών πραγμάτων ή χρημάτων της ζωής των λογικών προβάτων Του, ώστε να διατηρούνται σώα με τη δική του επιμέλεια ή και να αυξάνονται; Μήπως του λέει να ασχολείται με τις τροφές τους και να τους παρέχει τα ενδύματα; Μήπως προστάζει τον απόστολο να φιλοξενεί κάτω από τη στέγη του αυτούς που είναι ξένοι, ή να διακονεί τους ασθενείς, ή να αναγκάζεται να μεριμνά για τα αναγκαία προς τροφή και ένδυση για όλους τους πιστούς όταν συγκεντρώνονται στο ίδιο μέρος; Σε καμία απολύτως περίπτωση· διότι τίποτα από αυτά δεν του πρόσταξε ο Θεός. Από πού είναι αυτό φανερό; Από τα ίδια τα λόγια του Κυρίου· διότι λέει προς τους αποστόλους Του: «Να μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε ραβδί, ούτε σακούλι, ούτε δύο χιτώνες.» Αυτός, λοιπόν, που τους δίνει την εντολή να μην κατέχουν απολύτως τίποτα, πώς θα τους διέταζε να δίνουν σε άλλους ή να μεριμνούν καθόλου για τέτοια πράγματα;

Διότι, λέει, είπαν προς τον λαό: «Δεν είναι σωστό εμείς να εγκαταλείψουμε τον λόγο του Θεού και να διακονούμε σε τραπέζια. Ας ορίσουμε λοιπόν για το σκοπό αυτό ικανούς άνδρες, και εμείς ας αφοσιωθούμε στην προσευχή και στη διακονία του λόγου». Επειδή λοιπόν έχει αποδειχθεί ότι δεν μας έχει δοθεί καμία απολύτως εντολή να μεριμνούμε για γήινα πράγματα, ούτε καν για την κάλυψη των ίδιων των βιοτικών μας αναγκών, ούτε να υπερασπιζόμαστε είτε τους εαυτούς μας είτε τους αδελφούς μας όταν αδικούνται και κακομεταχειρίζονται από κάποιους, ελάτε λοιπόν να εξετάσουμε τι σημαίνει αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο στον κορυφαίο των αποστόλων: «Εάν με αγαπάς, λέει, περισσότερο από αυτούς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Γνωρίζω βέβαια ότι από τα προλεχθέντα αυτό έχει γίνει σαφές, και πολλοί από τους συνετούς ίσως έχουν ήδη κατανοήσει τη δύναμη του λόγου, αλλά πρέπει κι εμείς, για χάρη εκείνων που τα αγνοούν, να πούμε λίγα λόγια προς την αγάπη σας.

Λοιπόν και συ, όταν επιστρέψεις, στήριξε τους αδελφούς σου· ποίμαινε τα πρόβατά μου. Θα τα ποιμάνεις, όμως, όχι με το να τα εισάγεις και να τα εξάγεις από βοσκές σε βοσκές και να τα διατηρείς καλοθρεμμένα και παχιά στο σώμα, ούτε με το να τα περικλείεις με φράχτες και τοίχους, αλλά με το να τα διδάσκεις να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα, όχι άλλα να τηρούν και άλλα να τα περιφρονούν, αλλά να φυλάττουν όλα όσα σας παρήγγειλα. Διότι «Πηγαίνετε», λέει, «και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα.» Και προσθέτει: «Όποιος πιστέψει και βαπτιστεί θα σωθεί, ενώ όποιος απιστήσει θα καταδικαστεί.» «Ποίμαινε τα πρόβατά μου.» Ο ποιμένας των άλογων προβάτων δεν φροντίζει για γεωργία, ούτε για εμπόριο, ούτε για σπίτι, ούτε για πλούσια τραπέζια, ούτε για δόξα, ούτε για τιμή· ούτε μεριμνά για κανένα άλλο από τα βιοτικά πράγματα, ούτε ανέχεται καθόλου να προσκολλάται σε αυτά, αλλά, αφήνοντας και σπίτι και γυναίκα και παιδιά, επιδεικνύει όλο του το ενδιαφέρον στο ποίμνιό του, αγρυπνώντας γι' αυτό και αναλαμβάνοντας μακρινά ταξίδια, χωρίς να έχει κρεβάτι, χωρίς να παίρνει μαζί του στρώμα, αλλά αντέχοντας στο ύπαιθρο τον καύσωνα της ημέρας και υπομένοντας τον παγετό της νύχτας διανυκτερεύει, παλεύοντας διαρκώς με τους ανέμους και το κρύο και τον καιρό, και δεν εγκαταλείπει τη φύλαξη και τη φροντίδα τους.

Σε εσένα, όμως, είναι δυνατόν και στο σπίτι και στον δρόμο και στο κρεβάτι και στο στρώμα, ακόμη και όταν κάθεσαι στο τραπέζι, να ποιμαίνεις τα πρόβατά μου. Πώς; Με το να τα διδάσκεις να έχουν την προς εμένα πίστη αθόλωτη, ειλικρινή και αδίστακτη, και να με αγαπούν με όλη τους την ψυχή, με όλη τους τη διάνοια, όπως κι εγώ τους αγάπησα.

Λοιπόν, αφού διάβασες και κατανόησες τα έργα των αγίων και έχεις στα χέρια σου τα θεοπαράδοτα λόγια, τι ζητάς κάτι τέτοιο από εμένα τον ταλαίπωρο; Εγώ θεωρώ ότι ο επίσκοπος είναι έφορος και υπεύθυνος για κάθε πράξη που τελείται από όλους τους ποιμαινομένους, άγγελος ασίγητος που κηρύττει τα προστάγματα του Θεού, μάτι ακοίμητο που επιβλέπει την πορεία του καθενός από όσους καθοδηγούνται από αυτόν, μίμημα του Χριστού, στο οποίο όσοι τον ακολουθούν και τον προσέχουν, διαμορφώνουν τη ζωή τους σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, φωστήρας αειλαμπής που καθίσταται γνωστός σε όσους αγωνίζονται στο σκοτάδι εξαιτίας της άγνοιας και της αμαρτίας, που αναβλύζει τον λόγο της διδασκαλίας σε όσους διψούν για τη σωτηρία, μέγιστος οικονόμος, ο οποίος πρόκειται να δώσει λόγο για τη ζωή του καθενός στον καιρό της ανταπόδοσης. Επομένως, ούτε υπάρχει κάτι μεγαλύτερο ως προς την εγγύτητα και την αγάπη προς τον Θεό, ούτε κάτι που να φέρει μεγαλύτερη ανταμοιβή από μια τόσο μεγάλη επιστασία (όπως λέει ο ίδιος ο Χριστός στον κορυφαίο απόστολο: «αν με αγαπάς, Πέτρε, περισσότερο από αυτούς, ποίμαινε τα πρόβατά μου»), ούτε πιο επικίνδυνο και ολέθριο για όσους την αναλαμβάνουν ανάξια.