Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:13

Ας γίνει, λοιπόν, για εμάς αρχή της ανασκευής τους ο ίδιος ο Χριστός, τον οποίο εκείνοι βλασφημούν, όταν λέγει: «Κανείς δεν ανέβηκε στον ουρανό, παρά μόνον εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο ων εν τω ουρανώ». Να, ενώ ο Χριστός ζούσε και κινείτο πάνω στη γη, λέγει για τον εαυτό του ότι είναι και στον ουρανό, πριν ακόμη από την ανάληψή του από τη γη στους ουρανούς. Πες μου, λοιπόν: πώς ενεργούσε στον ουρανό πριν ανεβεί με τη σάρκα στον ουρανό; Θεανδρικώς, άραγε, ή μόνο θεϊκώς; Και αν σου πει ότι ενεργούσε θεανδρικώς ή κοινώς ή συνθέτως, ελέγχεται ότι κάνει φαντασίωση το μυστήριο της σαρκώσεως, αφού φαντάζεται τη σάρκα του Χριστού να είναι ταυτόχρονα στη γη και στους ουρανούς. Αν όμως ενεργούσε στον ουρανό, πριν από την από τη γη ανάληψή του, με τη θεϊκή και μόνη, την απερίγραπτη ενέργεια, τότε αφανίσθηκαν και κατέρρευσαν οι ληρώδεις μύθοι σας, που ισχυρίζονται ότι μετά τη σάρκωση ο Χριστός ενεργούσε σε κάθε χρόνο και τόπο και πράγμα με θεανδρική και σύνθετη ενέργεια. Διότι, ενώ η φύση και η ενέργεια της αγίας του σαρκός διέμεναν μόνο στην Ιουδαία, η ενέργεια του Θεού Λόγου, που πληροί τον κόσμο και είναι παρούσα σε όλα, πες μου, τι ανθρώπινο ενήργησε στις ανατολικές ή στις δυτικές και νότιες χώρες, και στα νησιά και στις ηπείρους και στις ερήμους και στις μεσόγειες περιοχές, όπου ο Χριστός κατά τη σάρκα ούτε φάνηκε ποτέ ούτε βρέθηκε; Διότι, έστω κι αν ο κατά φύσιν όμοιος με εμάς άνθρωπος ενώθηκε με τον απερίγραπτο Θεό Λόγο, πάντως δεν μεταβλήθηκε στην απερίγραπτη και πανταχού παρουσία του. Επειδή ο Θεός Λόγος και η ενέργειά του, που πληροί τον ουρανό και τη γη, ενεργεί στα πάντα· ο δε άνθρωπος, που ενώθηκε μαζί του καθ’ υπόσταση και είναι περιγραπτός, όταν βρισκόταν στη μήτρα της Παρθένου, δεν ενεργούσε τίποτε έξω από τη μητέρα του· και όταν ο Χριστός γεννήθηκε από τη μητέρα, το σώμα του πλέον δεν ενεργούσε τίποτε μέσα στη μήτρα· και όταν ήταν στη Ναζαρέτ, ο Χριστός δεν ενεργούσε θεανδρικώς στη Σιών· και όταν ήταν στη φάτνη, δεν ενεργούσε θεανδρικώς στην Αίγυπτο· και όταν ήλθε στην Αίγυπτο, δεν ενεργούσε θεανδρικώς στη Συρία· και όταν ήταν επάνω στον σταυρό, δεν ήταν παρών θεανδρικώς στη Ναζαρέτ· και όταν ήταν στον τάφο, δεν ενεργούσε θεανδρικώς μέσα στον τάφο, αφού οι ενεργητικές αισθήσεις του σώματος ήσαν νεκρές· και, με μία λέξη, όταν ήταν πάνω στη γη, δεν ενεργούσε θεανδρικώς στον ουρανό· και τώρα επίσης, ενώ η σάρκα του παραμένει περιγραπτή στον ουρανό, δεν ενεργεί τώρα θεανδρικώς πάνω στη γη, αλλά κατά τη θεία, παγκόσμια και απερίγραπτη ενέργειά του.

Του ιδίου (Αθανασίου) κατά του Ουαλεντίνου, ο οποίος κατά τα περισσότερα συμφωνεί με τους προαναφερθέντες αιρετικούς. Πώς λέγετε ότι ο Χριστός έχει περιβληθεί ουράνια σάρκα και όχι ανθρώπινη, καίτοι ο Απόστολος αναφέρει: «Εκείνος που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται προέρχονται όλοι από έναν»; Γι' αυτή την αιτία δεν ντρέπεται, λέγει, να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Από έναν δε, από ποιον; Από τον Αδάμ προφανώς, σύμφωνα με τη γενεαλογία του Λουκά. Και πάλι: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινωνήσει σάρκα και αίμα, και αυτός παρομοίως μετέσχε στα ίδια». Αναιρώντας μάλιστα και την αντίληψη περί ουράνιας σάρκας, πρόσθεσε: «Διότι βεβαίως δεν αναλαμβάνει φύση αγγέλων, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ· γι' αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς του». Και υπάρχουν πολλά τέτοια χωρία. Αλλά ο Κύριος, ισχυρίζονται, έχει πει στα Ευαγγέλια: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνον αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό»· και ο Απόστολος πάλι: «Ο πρώτος άνθρωπος πλάστηκε από γη και είναι χοϊκός· ο δεύτερος άνθρωπος, ο Κύριος, προέρχεται από τον ουρανό και είναι ουράνιος». Ιδού, διότι και από τις δύο πλευρές ονομάζεται ουράνιος άνθρωπος. Προς αυτούς θα απαντήσουμε ότι, επειδή ο Χριστός είναι διπλός ως προς τις φύσεις, αλλά μοναδικός ως προς την υπόσταση, οικειοποιείται τα γνωρίσματα της κάθε φύσης.

Κάθε φιλονικία τους, όμως, την αποκλείουν οι θείες Γραφές, καθώς ο μεν Μωυσής αναφωνεί για τον Υιό: «Ο Ων με απέστειλε»· ο δε Ευαγγελιστής (γράφει): «Εν αρχή ην ο Λόγος». Και δεν (απαντάται) το «ην» μόνο μία φορά, αλλά τέσσερις. Και πάλι αλλού: «Ο ων εκ του Θεού»· και: «Ο ων εις τους κόλπους του Πατρός»· και σε άλλα σημεία: «Ο ων εν τω ουρανώ»· και στην Αποκάλυψη: «Ο ων και ο ην και ο ερχόμενος»· και ο Παύλος: «Ος ων απαύγασμα της δόξης»· και: «Ος εν μορφή Θεού υπάρχων»· και πάλι: «Ο ων επί πάντων Θεός ευλογητός». Εάν ο Υιός είναι αληθινός Θεός, και φως, και άτρεπτος, και αγαθός, και άγιος, και Κύριος, και εφόσον ο Πατήρ είναι όλα αυτά, δεν είναι απλώς ομοίως, αλλά σε μεγαλύτερο βαθμό· όχι λόγω υπεροχής της ουσίας, αλλά λόγω υπερβολής της ποιότητας.

Διότι, βεβαίως, δεν πρόκειται να παραλογιστούμε ούτε να χάσουμε τα λογικά μας ώστε, όταν ο Χριστός λέει: «Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου», να θεωρήσουμε ότι έφερε από τον ουρανό και την ίδια του τη σάρκα, παρόλο που ο προφήτης μας υποδεικνύει σαφώς την αγία Παρθένο και διακηρύττει φανερά: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ.» Ούτε πάλι θα νομίσουμε ότι ο εκ Θεού Θεός Λόγος έλαβε την απαρχή της ύπαρξής του μέσα σε σωματική μήτρα, όταν ο Παύλος τον αποκαλεί απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρα της υποστάσεως του Πατρός, υποδεικνύοντάς μας την ασώματη και ανέκφραστη γέννησή του με έννοιες που ξεπερνούν τη λογική. Β. Απολύτως, βεβαίως. Α. Επομένως, μαζί με τα γεγονότα πρέπει να κατανοούμε και όσα αρμόζουν στο καθένα από τα δύο. Διότι έτσι θα φτάσουμε κατευθείαν στην αλήθεια, χωρίς ούτε να υποβιβάζουμε το ύψος του Λόγου στο άδοξο εξαιτίας της σάρκας και των ιδιοτήτων της, ούτε, λόγω της θείας οικονομίας, να αναβιβάζουμε εντελώς στον Λόγο τα της σάρκας και όσα μας χαρακτηρίζουν εξαιτίας της, αλλά μάλλον διασώζοντας στο ακέραιο για τον Μονογενή το αναλλοίωτο της φύσης του, γνωρίζουμε ότι είναι ο ίδιος και πριν από την ένωσή του με τη σάρκα και όταν έγινε σάρκα, έστω και αν λέγεται γι' αυτόν κάτι από εκείνα που είναι πιο ταπεινά και υποδεέστερα εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης του. Β.

Πολύ σωστά λοιπόν και απολύτως δίκαια έλεγε ο Σωτήρας ότι η Ιερουσαλήμ θα είναι αναπολόγητη, καθώς με δική της πρωτοβουλία επιφέρει στον εαυτό της τον όλεθρο: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ», λέει, «εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς αυτούς που είναι απεσταλμένοι σε σένα, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα παιδιά σου, με τον τρόπο που η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας εγκαταλείπεται σε εσάς». <Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε εάν σας πω τα επουράνια; Και κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό.> Μία διδασκαλία, λέει, η οποία δεν ξεπερνά την ανθρώπινη σύνεση, δεν την αποδεχθήκατε εξαιτίας της απύθμενης αλογίας σας, και πώς λοιπόν να σας εξηγήσω τα θεϊκότερα πράγματα; Και αυτοί που στα δικά τους ζητήματα είναι εντελώς αμαθείς, πώς θα μπορούσαν να είναι σοφοί στα υπέρτερα; Και όσοι αποδείχθηκαν αδύναμοι στο μικρότερο, πώς δεν θα θεωρούσαν το μεγαλύτερο αβάσταχτο; Και εάν δεν πιστεύετε, λέει, μόνο σε εμένα που ομιλώ, αλλά για το καθετί ζητάτε πολλούς μάρτυρες, ποιον να σας φέρω ως αυτόπτη μάρτυρα των επουράνιων μυστηρίων; Διότι κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ. Ότι φυσικώς ο Υιός είναι ένα με τον δικό Του Θεό Πατέρα, και Αυτός μεν είναι μέσα στον Πατέρα, ο Πατέρας δε είναι μέσα σε Αυτόν, κατά τον ουσιώδη δεσμό και τρόπο της ενότητάς τους. Ομοίως δε και εμείς οι ίδιοι, έχοντας αποδεχθεί την πίστη σε Αυτόν, αναδεικνυόμαστε ένα τόσο μεταξύ μας όσο και με τον Θεό, σωματικώς και πνευματικώς. <Αλλά δεν παρακαλώ μόνο για αυτούς, αλλά και για εκείνους που θα πιστεύουν σε εμένα μέσω του λόγου τους, ώστε να είναι όλοι ένα, όπως εσύ, Πατέρα, είσαι σε εμένα και εγώ σε εσένα, ώστε και αυτοί να είναι ένα σε εμάς, για να πιστέψει ο κόσμος ότι εσύ με απέστειλας.> Ως απαρχή, λοιπόν, αυτών που αναδημιουργούνται σε μια νέα ζωή φανερώθηκε ο Χριστός και ο Ίδιος ως ο πρώτος επουράνιος άνθρωπος. Διότι, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, «ο δεύτερος Αδάμ είναι ο Κύριος εξ ουρανού»· γι' αυτό και έλεγε: «Και κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου.» Πολύ κοντά δε στην απαρχή, και πολύ περισσότερο γείτονες από τους άλλους, είναι εκείνοι που πρώτοι επιλέχθηκαν για τη μαθητεία, και οι οποίοι έλαβαν το αξίωμα της ακολουθίας, αυτοί που έγιναν και αυτόπτες και θεωροί της δόξας Του, παραμένοντας πάντοτε δίπλα Του και ζώντας μαζί Του και συγκεντρώνοντας τις απαρχές της ωφέλειας στις δικές τους ψυχές. Ήταν λοιπόν και είναι, μετά την υπέρτατη και πάνω από όλους «κεφαλή του σώματος της εκκλησίας», τα πιο πολύτιμα και αξιόλογα μέλη.

Ο τύπος αυτός μάς υποδηλώνει το μέγα και σεπτό μυστήριο του Σωτήρα μας. Διότι ο Λόγος ήταν μεν άνωθεν, δηλαδή εκ του Πατρός και εξ ουρανών· γι' αυτό και πολύ εύλογα παρομοιάζεται με πτηνό. Κατήλθε δε κατ' οικονομίαν, καθ' ομοίωση προς εμάς, και έλαβε μορφή δούλου· όμως, ακόμη και έτσι, παρέμενε άνωθεν· γι' αυτό και έλεγε μιλώντας ξεκάθαρα στους Ιουδαίους: «Εσείς είστε από τα κάτω, εγώ είμαι από τα άνω· εγώ δεν είμαι από τον κόσμο τούτο». Και πάλι: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνον εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου». Διότι, όπως μόλις είπα, μολονότι έγινε σάρκα, δηλαδή τέλειος άνθρωπος, δεν ήταν γήινος, δεν ήταν χοϊκός όπως εμείς, αλλά ουράνιος και υπερκόσμιος, κατά το ότι νοείται ως Θεός. Ωστόσο, μέσω αυτών των πτηνών, μπορεί κανείς να δει Αυτόν που έπαθε σαρκικά κατά τις Γραφές, αλλά παρέμεινε αλώβητος και πέραν του πάθους· και που πέθανε μεν ανθρωπίνως, αλλά ζει θεϊκώς· διότι ο Λόγος είναι ζωή.

Διότι δεν λέγει αυτά τα πράγματα επειδή παραβίασε αυθαίρετα τα δόγματα της ευσέβειας και τα προσάρμοσε απλώς σε ό,τι του φαινόταν σωστό, αλλά επειδή διδάχθηκε από τα ίδια τα λόγια του Σωτήρα. Διότι, αν θέλεις να μάθεις τι είπε προς τον Νικόδημο, μπορείς να το δεις ανατρέχοντας στα Ευαγγέλια. Θα το αναφέρω όμως και εγώ, επειδή είναι ωφέλιμο για όλους: «Εάν σας είπα τα επίγεια», λέγει, «και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε εάν σας πω τα επουράνια;» και: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου.» Κάποτε πάλι, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους, επέμενε και αποδείκνυε σαφώς ότι θα παραμείνουν εντελώς αμέτοχοι της αιώνιας ζωής, εάν δεν γευθούν τη μυστική ευλογία. Επειδή δε εκείνοι δυσανασχέτησαν με αυτό και γύρισαν πίσω, όπως είναι γραμμένο, λέγει πάλι, προαναγγέλλοντας την από εδώ αναχώρησή του προς τους ουρανούς: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει λοιπόν εάν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως;» Εντούτοις, για να συνοψίσω πάλι ολόκληρο το σκεπτικό, γεννήθηκε μεν πάνω στη γη μέσω της αγίας Παρθένου ως προς τη σάρκα, ο Θεός Λόγος όμως κατέβηκε από τον ουρανό.

Διότι κάπου έτσι λέει: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του Θεού». Γράφει δε και ο σοφός Ιωάννης: «Εκείνος που έρχεται από ψηλά είναι πάνω από όλους». Καθαρά μάλιστα είναι τα πτηνά. Διότι πράγματι ο Κύριος είναι αληθινά καθαρός και αμόλυντος, χωρίς να γνωρίζει αμαρτία. Και βεβαίως δεν λέμε ότι εννοούμε δύο Χριστούς, έστω κι αν αναφέρονται δύο πτηνά. Αλλά ο λόγος μάς εισάγει σε μια σοφή και αναγκαία πνευματική θεώρηση. Διότι, όντας Θεός κατά φύση ο Μονογενής, φόρεσε τη σάρκα της αγίας Παρθένου, και συντίθεται σαν από δύο μέρη, εννοώ από την ύψιστη θεία φύση και από την ανθρωπότητα, με τρόπο άρρητο και υπερβαίνοντα τον νου. Πλην όμως ένας είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός.

Διότι το ότι επιθυμεί να αναγνωρίζεται έτσι από εμάς, θα το μάθεις και από το εξής. Αν και δηλαδή ήταν ορατός εν σαρκί και είχε ενταχθεί στα μέτρα της ανθρωπότητας, μαρτύρησε ο ίδιος για την προαιώνια ύπαρξή του, λέγοντας: «Αλήθεια σας λέω, πριν να υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι». Και πάλι: «Αν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, αν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε;» Και: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου.» Διότι, ως πάντοτε υπάρχων και προαιώνιος Λόγος που κατήλθε από τους ουρανούς, και έπειτα φανερώθηκε ο ίδιος ως άνθρωπος όμοιος με εμάς, παραμένοντας ένας Χριστός και Κύριος ακόμη και όταν έγινε σάρκα, λέει αυτά. Β— Έχει εφευρεθεί από αυτούς και κάποιος άλλος ισχυρισμός. Είναι δε ο εξής: λένε δηλαδή ότι πρέπει να νοείται ως Υιός του Θεού εκείνος που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ, με τον ίδιο τρόπο που και ο ίδιος ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος θα μπορούσε να ονομαστεί υιός του Δαβίδ. Διότι εκ φύσεως δεν είναι κανένας από τους δύο. Α— Επομένως, ας εισέλθει ο τρόπος της αληθινής ενώσεως, ώστε να πιστεύεται έτσι ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, δηλαδή άνθρωπος, και γι' αυτό είναι υιός του Δαβίδ όχι ψευδώς, αλλά επειδή φανερώθηκε από αυτόν κατά σάρκα, ενώ παρέμεινε αυτό που ήταν, δηλαδή σαφώς Θεός εκ Θεού. Γι' αυτό άλλωστε και οι ιερουργοί των ευαγγελικών κηρυγμάτων, γνωρίζοντας τον ίδιο να είναι ταυτόχρονα και Θεός και άνθρωπος, διατύπωσαν προς εμάς τους λόγους περί αυτού.

Ο τρίτος τρόπος είναι αυτός που δηλώνει τη μία υπόσταση και παρουσιάζει το συναμφότερο, όπως το «Εγώ ζω διά τον Πατέρα», και το «Εκείνος που με τρώει, θα ζήσει και αυτός εξαιτίας μου»· και το «Πηγαίνω προς τον Πατέρα, και δεν θα με βλέπετε πλέον»· και το «Δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης»· και το «Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου που βρίσκεται στον ουρανό»· και τα παρόμοια. Από αυτά δε που λέγονται ανθρωποπρεπώς για τον Χριστό, είτε με λόγια είτε με πράξεις, υπάρχουν έξι τρόποι. Διότι άλλα από αυτά έχουν πραχθεί και λέγονται σύμφωνα με τη φύση, κατά θεία οικονομία· όπως η γέννηση από την Παρθένο, η σωματική αύξηση κατά την ηλικία και η προκοπή, η πείνα, η δίψα, ο κόπος, το δάκρυ, ο ύπνος, το τρύπημα των ήλων (καρφιών), ο θάνατος και τα παρόμοια, καθώς και όσα αποτελούν φυσικά και αδιάβλητα πάθη.

«Και κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του 〈ανθρώπου〉.» Απευθυνόμενος δε πάλι στους Ιουδαίους, οι οποίοι έπασχαν από την ίδια ακριβώς αμάθεια με εκείνον, και επέλεξαν, δεν ξέρω πώς, να τον περιγελούν επειδή είπε ότι το ίδιο του το σώμα είναι ζωοποιό και προέρχεται από τον ουρανό, λέει: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν θεωρείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως;» Ή μήπως δεν θα πούμε ότι ο Εμμανουήλ γεννήθηκε από γυναίκα; Β— Πώς όχι; Α— Πού ήταν λοιπόν προηγουμένως; Ή πώς ανέβηκε εκεί όπου ο ίδιος λέει ότι ήταν, καίτοι το σώμα που ενώθηκε με αυτόν γεννήθηκε μέσω της αγίας Παρθένου; Και δεν θα ομολογούσαμε ότι η σάρκα που προέρχεται από τη γη αδυνατεί να ζωοποιεί, όσον αφορά τη δική της φύση; Β— Αλήθεια. Α— Πώς λοιπόν, πες μου, είναι ζωοποιός η σάρκα; Ή πώς θα μπορούσε να νοηθεί ως προερχόμενο από τον ουρανό αυτό που είναι από τη γη; Β— Νομίζω, μέσω της ένωσής της με τον ζωντανό και εξ ουρανού Λόγο. Α— Να γνωρίζεις ότι σκέφτεσαι πολύ ορθά και σύμφωνα με τους ιερούς λόγους. Διότι δεν θα μπορούσε αλλιώς να είναι Δημιουργός με θεϊκό τρόπο, ακόμη και όταν δεν νοείται χωρίς τη σάρκα.

Γιατί διαβάζετε και δεν κατανοείτε; Διότι, τι λέει η θεία Γραφή; «Και ανελήφθη ο Ηλίας μέσα σε ανεμοστρόβιλο ως εις τον ουρανόν»· το «ως εις τον ουρανόν» [σαν στον ουρανό], όμως, έχει αμφίβολη έννοια, ενώ το «εις τον ουρανόν» [στον ουρανό] δείχνει ξεκάθαρη την αλήθεια. Για το ότι δε ούτε ο Ηλίας ούτε κανένας άλλος ανέβηκε στον ουρανό, παρά μόνον ο εκ του ουρανού καταβάς, ο μονογενής Υιός του Θεού, ο ίδιος βεβαιώνοντας τους πάντες για τον εαυτό του λέει: «Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνον αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό». Αυτός, ο ποιμένας ο καλός, που εγκατέλειψε τα ενενήντα εννέα πρόβατα των αγγέλων στα ουράνια όρη, και, αφού βρήκε το πλανημένο πρόβατο και το σήκωσε στους ώμους της φιλανθρωπίας του, το ανέβασε στο ουράνιο λιμάνι και προσφέροντάς το ως δώρο στον δικό του Γεννήτορα, φθέγγεται: «Βρήκα, Πατέρα, το πλανημένο πρόβατο, το οποίο ο απατεώνας όφις εξαπάτησε με δόλια τεχνάσματα και του υπέδειξε τους δρόμους της κακίας, και μόλυνε με τον πηλό της πολυθεΐας την καθαρότητα της θεογνωσίας».

Θα επανέλθω, λοιπόν, πάλι στα προκείμενα, σε αυτά που αυτοί φαντάζονται για τον Μελχισεδέκ. Διότι το ότι ο δίκαιος αυτός ήταν άγιος και ιερέας του Θεού και βασιλιάς της Σαλήμ είναι φανερό, αλλά δεν ανήκε στην ουράνια τάξη ούτε είχε κατέβει από τον ουρανό· «διότι κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου», λέει ο άγιος και αψευδής Θεός Λόγος. Η δε Θεία Γραφή, κηρύττοντας την τάξη του Μελχισεδέκ, και το Πνεύμα, διδάσκοντας ρητώς, υπέδειξαν τη μετάθεση της ιερωσύνης από την παλαιά συναγωγή και το έθνος σε ένα έθνος άριστο και υπέρτατο, το οποίο δεν ενώνεται μέσω της συμμετοχής σε σαρκική διαδοχή. Διότι αυτός ο άγιος Μελχισεδέκ δεν είχε καμία διαδοχή μετά από αυτόν, αλλά ούτε και αφαίρεση της ιερωσύνης του. Παρέμεινε δηλαδή ο ίδιος ιερέας σε όλη τη διάρκεια της ζωής του και ακόμη στη Γραφή εξυμνείται ως ιερέας, χωρίς κανείς να τον διαδεχθεί ή να ανατρέψει την ιερωσύνη του κατά τον χρόνο της διακονίας του. Έτσι και ο Κύριός μας, μη όντας απλώς άνθρωπος, αλλά ο άγιος Θεός Λόγος του Θεού, ο Υιός του Θεού που γεννήθηκε ανάρχως και αχρόνως, ο οποίος βρίσκεται πάντοτε μαζί με τον Πατέρα, αφού έγινε για εμάς άνθρωπος από τη Μαρία και όχι από σπέρμα ανδρός, προσφέρει την ιερωσύνη στον Πατέρα, λαμβάνοντας το φύραμα από την ανθρωπότητα, ώστε να καταστεί υπέρ ημών ιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ, η οποία δεν έχει διαδοχή.

Διότι μυστικά τα πάντα τα οικονομεί ο Θεός Λόγος, ο οποίος εστάλη από τον Πατέρα εν σαρκί, και, δείχνοντας τον σύνδεσμο της πνευματικής αγάπης, προσλαμβάνει σάρκα, σμικρύνοντας τον εαυτό του αν και είναι μέγας Θεός, ο ίδιος ο Λόγος που γεννήθηκε από Παρθένο διά του Αγίου Πνεύματος, όντας ένας Υιός Θεού, έχοντας καταστήσει τον εαυτό του ένα με σάρκα και πνεύμα, όπως λέει: «Εκείνος που κατέβηκε, αυτός είναι και εκείνος που ανέβηκε, ο Υιός του Ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό». 8. Τι θα πει λοιπόν ο Νόητος μέσα στην ανοησία του; Μήπως υπήρχε σάρκα στον ουρανό; Είναι φανερό ότι δεν υπήρχε. Πώς λοιπόν αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό είναι ο ίδιος με αυτόν που ανέβηκε; Αλλά, για να υποδηλώσει ότι ο Λόγος που ήλθε δεν βρισκόταν κάτω, αλλά κατέβηκε από πάνω, επειδή ενανθρώπησε εν σαρκί, όχι από σπέρμα ανδρός, αλλά εκ Πνεύματος και σαρκός εκπληρώνοντας την οικονομία του, γι' αυτόν τον λόγο, υποδηλώνοντας τη μία ενότητα της συνενώσεως του Λόγου και της ενανθρωπήσεως, λέει ότι αυτός που ήλθε από πάνω ανεβαίνει προς τα πάνω εν τελειώσει θεότητος. Διότι και τώρα, αυτός που δεν ήταν ποτέ σάρκα, αλλά πνεύμα, έγινε σάρκα εκ Πνεύματος και Παρθένου, ο τέλειος Λόγος που προσφέρθηκε στον Πατέρα, ο οποίος πριν από αυτό δεν ήταν σάρκα στον ουρανό. Τι ήταν λοιπόν αυτό στον ουρανό, παρά ο Λόγος που εστάλη από τον ουρανό, έχοντας την ένωση σε μία θεότητα συνενωμένη σύμφωνα με τη δύναμη του Πατρός, για να δείξει ότι επί της γης και εν τω ουρανώ ο ίδιος Θεός Λόγος υπήρχε, όντας άτρεπτος και αναλλοίωτος.

Διότι ήταν Λόγος, ήταν πάντοτε Θεός, ήταν πνεύμα, ήταν δύναμη, ο οποίος ανέλαβε το κοινό όνομα που ήταν κατανοητό στους ανθρώπους, ονομαζόμενος έτσι Υιός ανθρώπου, ενώ ήταν Υιός του Θεού· και από τους προφήτες έφερε εκ των προτέρων αυτό το όνομα, αν και δεν είχε ακόμη λάβει σάρκα, εξαιτίας αυτού που επρόκειτο να ολοκληρωθεί στο πρόσωπό του, όπως ακριβώς είπε και ο Δανιήλ: «είδα να έρχεται πάνω στις νεφέλες κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου». Γι' αυτό δίκαια ο προφήτης, βλέποντας εν Αγίω Πνεύματι τον Λόγο να βρίσκεται στον ουρανό, τον ονόμαζε με αυτό το όνομα Υιό ανθρώπου, προθεωρώντας εκείνο που επρόκειτο να συμβεί και αποκαλώντας τον Υιό ανθρώπου πριν να γεννηθεί κατά σάρκα. Γι' αυτό, ο Μονογενής, δηλώνοντας τα πρώτα μέσω των υστέρων, λέγει: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, ειμή μόνον εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου»· όχι βέβαια ότι η σάρκα βρισκόταν ψηλά, αλλά ότι, κατεβαίνοντας από άνω, επρόκειτο να ονομαστεί με αυτό το όνομα. 9. Αλλά τι είναι αυτό που θα πεις, άνθρωπέ μου; Ότι: «αυτός», λέγει, «είναι ο Θεός μας, και κανένας άλλος δεν θα θεωρηθεί ίσος του». Και πολύ ορθά το είπε, όπως διαβεβαιώνει και ο Απόστολος λέγοντας: «στους οποίους ανήκουν οι πατέρες και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός επί πάντων». Και θαυμαστά το εξηγεί· διότι αυτός που υπάρχει είναι Θεός επί πάντων· επειδή ακριβώς ο ίδιος μας διδάσκει λέγοντας: «Τα πάντα μού παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου», γι' αυτόν τον λόγο είναι Θεός επί πάντων.

Διότι αφενός είναι Θεός και αφετέρου άνθρωπος, και ο μεν είναι στον ουρανό, ο δε επί της γης, εξαιτίας των λειψάνων που βρίσκονται επί της γης, με εξαίρεση εκείνους που αναστήθηκαν και εισήλθαν μαζί στον νυμφώνα, όπως αναφέρει το άγιο Ευαγγέλιο: «πολλά σώματα των αγίων αναστήθηκαν και εισήλθαν μαζί Του στην αγία πόλη». Και ποια ονομάζει «αγία πόλη» αυτήν; Διότι ο λόγος εκπληρώνεται και για τις δύο, και για την επίγεια και για την επουράνια. Διότι το ότι εισήλθαν μαζί Του πρώτα στην επίγεια Ιερουσαλήμ, αυτό είναι φανερό. Όμως, πριν αναβεί ο Σωτήρας στον ουρανό, κανείς δεν είχε αναβεί, παρά μόνο όταν ανέβηκαν μαζί Του. «Διότι κανένας δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου». Αλλά σχετικά με αυτά, όταν φτάσαμε στο αντίστοιχο χωρίο, υποδείξαμε τις δύο φράσεις. Εάν όμως κάποιος ρωτήσει αν άραγε εισήλθαν στην Ιερουσαλήμ, ας μάθει ότι εκείνη την ημέρα, «ενώ οι θύρες ήταν κλειδωμένες, παρουσιάστηκε ο Ιησούς εκεί όπου ήταν συγκεντρωμένοι οι μαθητές, και τους λέει: ειρήνη σε εσάς». 8. Έπειτα, σχετικά με το θέμα αυτό θα πιάσω πάλι τη συνέχεια του λόγου, ότι αναγκαίως η Εκκλησία το επιτελεί αυτό, έχοντας παραλάβει την παράδοση από τους Πατέρες. Ποιος άλλωστε θα μπορέσει να καταλύσει τον θεσμό της μητέρας ή τον νόμο του πατέρα;

«Ποιο είναι το όνομά του, και ποιο είναι το όνομα του Υιού του;» Διότι έτσι το ερμήνευσαν οι υπόλοιποι· ο μεν Ακύλας λέγοντας: «Ποιο είναι το όνομά του, και ποιο είναι το όνομα του Υιού του;», και ο Θεοδοτίων ομοίως: «Ποιο είναι το όνομά του, και ποιο είναι το όνομα του Υιού του;». Διότι, σαφώς, σε αυτά τα λόγια, αυτός που συγκράτησε τη γη, που κατέβηκε και ανέβηκε στον ουρανό, και που έπραξε τα υπόλοιπα τα οποία χρίζουν διεξοδικής ερμηνείας, δεν θα μπορούσε να είναι κανένας άλλος παρά ο Υιός του Θεού, ο οποίος, διδάσκοντας ακριβώς αυτά, έλεγε: «Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου». Ο αναφερόμενος δε εδώ Υιός του θα πρέπει να νοηθεί ως ο κατά σάρκα, την οποία προσέλαβε προερχόμενη από το σπέρμα του Δαβίδ και του Σολομώντα.

Αναζητούμε τίνος βγήκε ο φθόγγος σε όλη τη γη, και τα λόγια έως τα πέρατα της οικουμένης, έτσι ώστε να μην έχουν απομείνει σε κάποιους λόγοι και λαλιές στους οποίους να μην ακούστηκαν και οι δικές τους φωνές· αλλά κανείς δεν θα μπορούσε να υποδείξει άλλους εκτός από τους ιερούς αποστόλους, στους οποίους έχει εκπληρωθεί η προφητεία, αφού η διδασκαλία τους για τον Χριστό έγινε ξακουστή σε όλη την υφήλιο, όταν, ενώ διέμεναν στον παρόντα βίο με τη θεία δύναμη να συνεργεί μαζί τους, κήρυτταν σε όλη την οικουμένη την πίστη στον Χριστό του Θεού· για τον οποίο, μετά την προφητεία του κηρύγματος των αποστόλων του, στη συνέχεια ο λόγος διδάσκει ότι έθεσε το σκήνωμά του στον ήλιο. Ως ήλιος νοείται η θεότητα, στην οποία έθεσε τη μονή του και την οιονεί κατασκήνωσή του, ή και το σώμα το οποίο έλαβε από την Παρθένο, το οποίο ήταν σαν ένα σκήνωμα της θείας δύναμης που κατοικούσε μέσα του. Αυτός, εξάλλου, σαν νυμφίος που εξέρχεται από τον παστό του, αγαλλιάστηκε σαν γίγαντας για να τρέξει τον δρόμο του· διότι, σαν ένας νυμφίος, για χάρη της νύμφης του, της Εκκλησίας, αφού σηκώθηκε από τους πατρικούς κόλπους, και σαν ένας γίγαντας, ανδρείος και ισχυρός, αφού έφερε εις πέρας τον αγώνα που βρισκόταν μπροστά του, και αφού νίκησε και κατατρόπωσε τους αντιπάλους, αγαλλιάστηκε λαμβάνοντας τη σύζυγο και νύμφη του· έχει δε γίνει και η έξοδός του από το άκρο του ουρανού· και πάλι, η κατάληξή του έως το άκρο αυτού. Επειδή κανείς άλλος δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνον αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου· και πάλι, αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος με αυτόν που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, σύμφωνα με τον ιερό απόστολο. Αλλά και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θέρμη του· για την οποία και ο ίδιος είπε: «φωτιά ήρθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω αν ήδη άναψε;»

Εάν κάποιος ισχυρίζεται ότι η σάρκα κατήλθε από τον ουρανό, και ότι δεν προέρχεται από εδώ και από εμάς, «ανάθεμα έστω». Διότι το «Ο δεύτερος άνθρωπος προέρχεται από τον ουρανό», και το «Όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι», και το «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου», και οτιδήποτε άλλο παρόμοιο, πρέπει να θεωρηθεί ότι λέγεται εξαιτίας της ενώσεως με τον Επουράνιο. Όπως ακριβώς και το «μέσω του Χριστού δημιουργήθηκαν τα πάντα» και το «ο Χριστός κατοικεί στις καρδιές μας» δεν λέγονται ως προς το ορατό του Θεού, αλλά ως προς το νοούμενο· διότι, όπως ακριβώς συγκεράννυνται οι φύσεις, κατά τον ίδιο τρόπο συνενώνονται και οι ονομασίες, και περιχωρούν η μία μέσα στην άλλη λόγω της συμφυΐας τους.

Διότι διαβεβαιώνει ότι η σάρκα δεν είναι επίκτητη, έχοντας προσληφθεί κατά θεία οικονομία από τον μονογενή Υιό για τη μεταστοιχείωση της δικής μας φύσης, αλλά ότι αυτή η σαρκική φύση υπήρχε εξαρχής στον Υιό. Και αφού εξέλαβε εσφαλμένα κάποια ευαγγελική ρήση, την προβάλλει ως μαρτυρία μιας τέτοιας ατοπίας, λέγοντας ότι: «Κανείς δεν ανέβηκε στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου», σαν να ήταν Υιός ανθρώπου και πριν από την κάθοδό του, και ότι κατήλθε φέρνοντας μαζί του εκείνη τη δική του σάρκα, την οποία ήδη κατείχε στους ουρανούς, ως μία σάρκα προαιώνια και συνουσιωμένη.

Διότι ασφαλώς θα παραδεχθεί ότι, όπως ακριβώς πάνω στη γη προεπινοούμε τους πατέρες πριν από τους υιούς, έτσι συμβαίνει και με τον άνθρωπο που, κατ’ αυτόν, έχει έλθει από τον ουρανό: επειδή ονομάζεται Υιός ανθρώπου, δεν λαμβάνει μάταια την ονομασία του από κάποιον πατέρα, αλλά ότι υπάρχει στον ουρανό, όσον αφορά την ανθρώπινη ιδιότητά του, κάποιος άλλος άνθρωπος που προθεωρείται ως πατέρας του. Διότι, εάν στηρίζεται σε αυτό το ρητό που λέει: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνον εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου», και εξαιτίας αυτού τον αποκόπτει από τη συγγένεια με τον γήινο άνθρωπο, αποκαλώντας Υιό ανθρώπου εκείνον που έχει έλθει από τον ουρανό, τότε αναπόφευκτα θα παραδεχθεί ότι υπάρχει για εκείνον που κατέβηκε σε εμάς κάποιος άλλος τέτοιος πατέρας στον ουρανό, με αποτέλεσμα να υποθέσουμε ότι και στην επουράνια ζωή υπάρχουν έθνη ανθρώπων, δήμοι, πατριές και όλα όσα υπάρχουν στον παρόντα βίο. Εάν, λοιπόν, αυτός που ήλθε από τον ουρανό είναι Υιός ανθρώπου, και εκείνος που γεννήθηκε από τη Μαρία εκ σπέρματος Δαβίδ κατά σάρκα έχει ονομαστεί άνωθεν Υιός ανθρώπου, τότε, σύμφωνα με αυτούς, ψευδώς ονομάζεται Υιός Θεού, εφόσον ούτε ο επουράνιος ούτε ο επίγειος αποκτά οικειότητα με το θείο. Αλλά, αφού συνόψισε τα όσα ειπώθηκαν στο κεντρικό του επιχείρημα, ολοκληρώνει τον συλλογισμό του ως εξής: «Εάν όμως είναι και Υιός ανθρώπου από τον ουρανό και Υιός Θεού από γυναίκα, πώς δεν είναι ο Ίδιος Θεός και άνθρωπος;».

Αλλά ότι τέτοιος έγινε ο δεύτερος άνθρωπος, καθώς το πρόσλημμα, το οποίο ανέλαβε από εμάς ο Υιός του Θεού, έγινε ουράνιο ως προς το αξίωμα, αλλά όχι ως προς τη φύση, και εξαιτίας της καθ' υπόστασιν ενώσεως με τον Λόγο του Θεού αξιώθηκε αυτής της ονομασίας· και όχι μόνο δέχεται αυτήν, αλλά και όλες τις υψηλές προσηγορίες της θεότητας, ενώ παράλληλα αντιδίδει όλες τις επωνυμίες της κτιστής και ανθρώπινης φύσης, με τις φύσεις να περιχωρούν η μία στην άλλη ασυγχύτως και αμεταβλήτως· έτσι λοιπόν περιχωρούν και οι ονομασίες εξαιτίας της ενώσεως, όπως αναφέρει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος: Έτσι ο Υιός του ανθρώπου βρισκόταν στον ουρανό, ενώ διέμενε στην Ιουδαία, και κατέβηκε από τον ουρανό αυτός που δεν είχε ακόμη ανεβεί σωματικά στον ουρανό. Διότι λέει: «Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό»· έτσι «χθες και σήμερα είναι ο ίδιος και στους αιώνες»· έτσι υπήρχε πριν να «γίνει ο Αβραάμ» αυτός που συνομιλούσε αισθητά με τους Ιουδαίους· έτσι οι άγγελοι του Υιού του ανθρώπου είναι άγγελοι του Θεού, διότι «θα αποστείλει», λέει, «ο Υιός του ανθρώπου τους αγγέλους του». Και προς τι να αναφέρω τα υπόλοιπα;

Μετατέθηκε, λοιπόν, ο Ενώχ επειδή ευαρέστησε τον Θεό· παραβλέπω, λοιπόν, πάλι το γεγονός ότι εκείνος μεν ήταν τριακοσίων εξήντα πέντε ετών και είχε διανύσει όλο του τον βίο, ενώ η παιδίσκη που προβάλλεται τώρα ενώπιόν μας ήταν μόλις τριών ετών, όταν, έχοντας καταπιαστεί με τα υπερφυή έργα και τις χάριτες και έχοντας αρχίσει από τότε επάνω στη γη, αμέσως έπειτα εδραίωσε από τη γη ως τον ουρανό το κλέος της που συμπεριέλαβε τα πάντα. Αλλά μετέθεσε και εκείνον ο Θεός. Άραγε όμως στον ουρανό; Μη γένοιτο. «Διότι κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνον εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό» και ο οποίος, για χάρη μας, έγινε όμοιος με εμάς γεννηθείς από αυτήν εδώ την αγία Παρθένο, «εκείνος που υπάρχει στον ουρανό».

Απορία. Για ποιο λόγο λέει ο Κύριος στον Νικόδημο, ότι κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό; Διότι, αν μεν ως Υιός ανθρώπου πρέπει να νοηθεί η ανθρώπινη φύση, αυτή δεν κατέβηκε από τον ουρανό· αν πάλι νοείται ολόκληρος ο σαρκωθείς Λόγος, πώς λεγόταν ότι έχει αναληφθεί στους ουρανούς, εφόσον δεν είχε ακόμη αναληφθεί;

ΟΜΙΛΙΑ ΚΖ΄. Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, εάν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε; Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό.

Αλλά ίσως θα έλεγε κάποιος: Και για ποιον λόγο λέγονταν αυτά, αν δεν επρόκειτο να πιστέψουν όσοι τα άκουγαν; Διότι, ακόμη και αν δεν πίστευαν εκείνοι, οι μεταγενέστεροί τους επρόκειτο να τα αποδεχθούν και να ωφεληθούν από αυτά. Αφού, λοιπόν, τον έλεγξε εντονότατα, του δείχνει στη συνέχεια ότι δεν γνωρίζει μόνο αυτά, αλλά και άλλα πολύ περισσότερα και σπουδαιότερα. Γι' αυτό και το φανέρωσε αυτό με τη συνέχεια των λόγων του, λέγοντας τα εξής: «Και κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνον εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό». Και ποια είναι, λέγει, αυτή η λογική ακολουθία;

Γι' αυτό και έλεγαν: «Ποιος μπορεί να τον ακούει;», προβάλλοντας ίσως δικαιολογίες για τον εαυτό τους, επειδή επρόκειτο να αποσκιρτήσουν. Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι οι μαθητές γογγύζουν γι' αυτό (διότι και αυτό αποτελούσε γνώρισμα της θεότητάς του, το να φέρνει στο φως τα απόκρυφα), λέει έπειτα: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Αν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως;». Αυτό έπραξε και στην περίπτωση του Ναθαναήλ, λέγοντας: «Επειδή σου είπα ότι σε είδα κάτω από τη συκιά, πιστεύεις; Θα δεις μεγαλύτερα από αυτά»· αλλά και στην περίπτωση του Νικοδήμου, λέγοντας ότι: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό».

Διότι λέγει: «Κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό»· και πάλι: «Όταν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου βρισκόταν προηγουμένως». Έπειτα, επειδή είπαν: «Άλλοι μεν τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, άλλοι τον Ηλία, άλλοι τον Ιερεμία, και άλλοι κάποιον από τους προφήτες»· και έφεραν στο μέσον την πλανημένη αντίληψη εκείνων, τότε πρόσθεσε: «Εσείς όμως, ποιος λέτε ότι είμαι;», προκαλώντας τους μέσω της δεύτερης ερώτησης να συλλάβουν κάτι ανώτερο για αυτόν, και υποδεικνύοντάς τους ότι η προηγούμενη γνώμη υπολείπεται υπερβολικά της αξίας του. Γι' αυτό ζητά από αυτούς διαφορετική απάντηση, και θέτει δεύτερο ερώτημα, ώστε να μην ταυτιστούν με τους πολλούς, οι οποίοι, επειδή είδαν θαύματα ανώτερα από τα ανθρώπινα μέτρα, τον θεωρούσαν μεν άνθρωπο, ο οποίος όμως εμφανίστηκε μετά από ανάσταση, όπως ακριβώς έλεγε και ο Ηρώδης. Αλλά ο ίδιος, απομακρύνοντάς τους από αυτή την εσφαλμένη εντύπωση, λέγει: «Εσείς όμως, ποιος λέτε ότι είμαι;», δηλαδή, εσείς που είστε πάντοτε μαζί μου και με βλέπετε να θαυματουργώ, και που έχετε επιτελέσει και οι ίδιοι πολλά θαύματα μέσω εμού. Τι κάνει λοιπόν το στόμα των αποστόλων, ο Πέτρος, ο πάντοτε ένθερμος, ο κορυφαίος του χορού των αποστόλων; Ενώ ρωτήθηκαν όλοι, εκείνος αποκρίνεται. Και όταν μεν ρωτούσε για τη γνώμη του λαού, όλοι είπαν αυτό που τους ρωτήθηκε· όταν όμως ρώτησε για τη δική τους, ο Πέτρος σπεύδει μπροστά και τους προλαβαίνει, και λέγει: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Τι απαντά λοιπόν ο Χριστός;

ΙΓ΄. Διότι, εάν δεν είναι ένας καθ' υπόστασιν, πώς ο Λόγος έγινε σάρκα; Το Άγιο Πνεύμα δηλώνει με αυτό όχι ότι ο Λόγος μετατράπηκε σε σάρκα, αλλά μάλλον ότι ενώθηκε με τη σάρκα καθ' υπόστασιν. Ή πώς, όπως λέγεται, ο μονογενής Υιός, ο οποίος βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα, εκείνος τον φανέρωσε; Διότι ο άνθρωπος που φαινόταν, αυτός τον φανέρωσε· ο οποίος, εάν δεν ήταν και Θεός, πώς θα πιστευθεί ότι βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα; Ή πώς (νοείται το): «Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό»; Διότι δεν είχε ανεβεί ακόμη σωματικώς στον ουρανό, εφόσον μάλιστα και μετά την ανάσταση είπε: «Δεν έχω ανεβεί ακόμη προς τον Πατέρα μου».

Έτσι ονόμασε και τον Πατέρα Θεό του. — ε' Εκείνα δε που ειπώθηκαν για τη φανέρωση και τη βεβαίωση σε εμάς, όπως το «Πάτερ, δόξασέ με με τη δόξα, την οποία είχα κοντά σου πριν να υπάρξει ο κόσμος» (διότι ο ίδιος ήταν και είναι δοξασμένος, αλλά σε εμάς δεν είχε φανερωθεί και βεβαιωθεί η δόξα του), και εκείνο που ειπώθηκε από τον απόστολο: «ο οποίος ορίστηκε Υιός Θεού με δύναμη κατά το Πνεύμα της αγιοσύνης, μέσα από την ανάσταση των νεκρών» (διότι δια των θαυμάτων και της ανάστασης και της επιφοίτησης του Αγίου Πνεύματος φανερώθηκε και βεβαιώθηκε στον κόσμο ότι είναι Υιός του Θεού), καθώς και το «πρόκοβε σε σοφία και χάρη». — στ' Εκείνα που ειπώθηκαν με την οικειοποίηση του προσώπου των Ιουδαίων, συγκαταλέγοντας τον εαυτό του με τους Ιουδαίους, όπως λέει προς τη Σαμαρείτισσα: «Εσείς προσκυνάτε αυτό που δεν γνωρίζετε, εμείς προσκυνάμε αυτό που γνωρίζουμε, διότι η σωτηρία προέρχεται από τους Ιουδαίους». — Τρίτος τρόπος είναι εκείνος που δηλώνει τη μία υπόσταση και παριστάνει το συναμφότερο, όπως το «εγώ ζω δια του Πατέρα, και εκείνος που με τρώει, θα ζήσει και εκείνος δι' εμέ», και το «πηγαίνω προς τον Πατέρα και δεν θα με βλέπετε πλέον», και το «δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης», και το «κανείς δεν έχει ανέβει στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του Ανθρώπου που είναι στον ουρανό» και τα παρόμοια.

Ο Κύριος, μαρτυρώντας για τον εαυτό του την προαιώνια ύπαρξή του, λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, πριν γεννηθεί ο Αβραάμ, εγώ είμαι», και πάλι: «Και κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του Ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό». Πώς αυτός που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ, ο υιός του Αβραάμ, υπήρχε πριν γεννηθεί ο Αβραάμ, αν όχι ως Θεός; Και πώς ο ίδιος είναι υιός του Αβραάμ, αν όχι ως εκείνος που έγινε άνθρωπος στους έσχατους καιρούς; «Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του Ανθρώπου, ο οποίος είναι στον ουρανό»; Πώς ο Υιός του Ανθρώπου κατέβηκε από τον ουρανό και βρίσκεται στον ουρανό; Και πώς «αυτός που είναι στον ουρανό» ανεβαίνει στον ουρανό, αν όχι επειδή ο ίδιος, όντας Θεός και άνθρωπος, κατά το ότι είναι Θεός, κατέρχεται συγκαταβατικά και σαρκώνεται και γίνεται άνθρωπος, χωρίς όμως να απομακρύνεται ούτε από τους ουρανούς ούτε από τους πατρικούς κόλπους, ενώ, κατά το ότι έγινε άνθρωπος, «ανεβαίνει εκεί όπου βρισκόταν προηγουμένως» ως Θεός, όπως και πάλι ο ίδιος ο αψευδής, η ενυπόστατη αλήθεια, είπε: «Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του Ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου βρισκόταν προηγουμένως;»

Και ο ίδιος ο Κύριος λέει στον Νικόδημο: «Κανένας δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του Ανθρώπου». Πώς κατέβηκε από τον ουρανό ο Υιός του Ανθρώπου, εάν όχι επειδή, όντας Υιός του Θεού και κατά φύσιν Θεός, έγινε Υιός Ανθρώπου και ταπείνωσε τον εαυτό του; Διότι αυτό ακριβώς συνιστά την κατάβαση· επειδή δεν ανήκει στη φύση του θείου να μετακινείται από τόπο σε τόπο, καθότι είναι απερίγραπτο. Και πάλι λέει ο Κύριος: «Διότι δεν απέστειλε ο Θεός τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού».

Αυτό για τους ανθρώπους είναι απίστευτο και ανόητο και αδύνατο, το ότι δηλαδή ο Θεός έγινε ορατός και εμπτύσθηκε. Αυτά όμως για τους πιστούς είναι δύναμη Θεού, διότι όλα όσα θέλει, μπορεί να τα κάνει. Αυτό είναι το παράδοξο και απόρρητο μυστήριο. Διότι, αν γνώριζαν ότι ο Θεός και Κύριος της δόξης είναι ο Υιός της Παρθένου, δεν θα τον σταύρωναν. Έτσι και ο αόρατος γίνεται ορατός, και πάσχει ο απαθής, και παραμένει εξίσου απαθής. Διότι πάσχει κατά τη φύση της σάρκας και παραμένει απαθής κατά τη θεότητα· διότι το θείο είναι απαθές, έστω και αν έχει ενωθεί καθ' υπόστασιν με το πάσχον σώμα. Πρέπει λοιπόν να διατηρήσουμε τη Γραφή σύμφωνη, και ότι «ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας», και ότι είναι Υιός του Δαβίδ και Κύριος του Δαβίδ και Υιός του Αβραάμ, και ότι προσέλαβε σάρκα και έλαβε το σπέρμα του Αβραάμ και υπήρχε πριν από τον Αβραάμ, «και είναι άνθρωπος, και ποιος θα τον γνωρίσει;» και είναι άνδρας που έρχεται πίσω από τον Ιωάννη και υπήρχε πριν από τον Ιωάννη, και ότι ο άρτος της ζωής που κατεβαίνει από τον ουρανό είναι η σάρκα του, και ότι «κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό», και ότι ο δεύτερος Αδάμ είναι Κύριος εξ ουρανού, και ότι ο Υιός του ανθρώπου, η φύση δηλαδή που άκουσε το «Χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις», κάθεται στον θρόνο και λατρεύεται από όλη την κτίση και η Τριάδα δεν δέχθηκε καμία προσθήκη, και ότι είναι επικατάρατος καθένας που στηρίζει την ελπίδα του σε άνθρωπο.

Κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου· και· Υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευτούν θάνατο, μέχρι να δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται στη βασιλεία του· και·

Επειδή, όταν υποχωρούν οι κατώτεροι, δεν είναι ακόμη φανερό ότι ο τιμώμενος είναι υψηλότερος από ολόκληρο το τάγμα· όταν όμως το πράττουν αυτό οι άρχοντες, στους οποίους ανήκει όλη η δόξα της χορείας, καθίσταται σαφές ότι αυτός που προσκυνείται είναι ανώτερος από ολόκληρο τον κύκλο. Και οι πύλες οι αιώνιες, καθώς είναι στερεωμένες από την αιωνιότητα και μέχρι τούτη την ημέρα δεν έχουν επιτρέψει σε κανέναν απολύτως τη δίοδο, «τώρα όμως υψωθείτε», λέει, καθώς διέρχεται Εκείνος, «στον οποίον θα κάμψει κάθε γόνυ των επουρανίων». Διότι σε κανέναν δεν δόθηκε η δυνατότητα να διαβεί αυτόν τον δρόμο, κανείς δεν ανέβηκε από τη γη στον ουρανό, κανείς, παρά πρώτος και μόνος ο Σωτήρας διάνοιξε αυτήν την οδό. «Διότι κανείς δεν έχει αναβεί στον ουρανό», λέει, «ειμή μόνον εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό».

Διότι την αληθινή δικαιοσύνη και την κοινωνία με τον Θεό, δεν την κατέβασε ο Δεσπότης μας ενώ βρισκόταν κάπου εκτός ορίων, αλλά ο ίδιος την εισήγαγε στον κόσμο· και τον δρόμο που οδηγεί στον ουρανό δεν τον βρήκε έτοιμο, αλλά ο ίδιος τον χάραξε. Διότι, αν υπήρχε, θα τον είχε χαράξει και κάποιος άλλος από τους προγενέστερους. Τώρα όμως «κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του Θεού, ο οποίος είναι στον ουρανό».

Ιω. 3, 12-13 Είπε: «Αν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε»· αν και θα έπρεπε, αφού είστε επίγειοι, να καθοδηγηθείτε ευκολότερα μέσω των οικείων πραγμάτων, αλλά λοιπόν αν αυτά «σας τα είπα και δεν πιστεύετε, πώς, αν σας πω τα επουράνια» ενώ είστε επίγειοι, «θα πιστέψετε;» Διότι τα επουράνια απέχουν από τη διάνοιά σας περισσότερο από τα επίγεια. Πώς λοιπόν θα μάθετε τα επουράνια, αν δεν πιστεύετε σε όσα λέγονται από εμένα; Το να ανεβείτε εσείς στον ουρανό και να τα μάθετε δεν είναι δυνατόν· «διότι κανείς δεν έχει ανέβει στον ουρανό» ούτε μέχρι τώρα, ούτε από τους προφήτες, ούτε από εκείνους που έζησαν κατά τα άλλα ενάρετα, ούτε κανείς απολύτως, εκτός από εμένα που κατέβηκα από εκεί. Αν λοιπόν σε εσάς δεν είναι δυνατόν να ανεβείτε, και κανείς άλλος δεν έχει ανέβει, και σε εμένα που έχω ανέβει και έχω κατέβει και δεν έχω χωριστεί από εκεί – διότι αυτό δηλώνει το «αυτός που είναι στον ουρανό» – αν λοιπόν ούτε σε εμένα πιστεύετε που εξαγγέλλω και διδάσκω τα επουράνια και θεία και υψηλά δόγματα, πώς αλλιώς θα μπορέσετε να τα μάθετε αυτά; Αυτά δε τα έλεγε ωθώντας από παντού τον Νικόδημο στο να τον πιστέψει, ότι «αν κάποιος δεν γεννηθεί από νερό και πνεύμα, δεν» θα εισέλθει «στη βασιλεία» των ουρανών. Εκείνος μάλιστα πιο έντονα λέει, «ούτε θα δει τη βασιλεία» των ουρανών.

Στο δε έβδομο καταφέρεται κάπως πιο δριμεία κατά της ενώσεως στο πρόσωπο του Χριστού του Σωτήρα μας· εξετάζει επίσης το «Έχρισέ σε ο Θεός, ο Θεός σου» και το πώς η κατ' αυτόν εκκλησία δογματίζει περί του ότι σαρκώθηκε. Στο δε όγδοο, σχετικά με το «Ο Λόγος σάρξ εγένετο», εκτραχηλίζεται σε πολλές ατοπίες, όπως και σχετικά με το «Ουδείς αναβέβηκεν εις τον ουρανόν, ει μη ο εκ του ουρανού καταβάς, ο Υιός του ανθρώπου, ο ων εν τω ουρανώ».

Εάν λοιπόν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, δηλαδή, εάν σας μίλησα για την αναγέννηση που γίνεται κατά το βάπτισμα και δεν την αποδεχθήκατε, αλλά ρωτήσατε το, «Πώς;» (και ονομάζει αυτή τη γέννηση επίγεια, επειδή τελείται στη γη για την ευεργεσία των ανθρώπων της γης· διότι αν και είναι επουράνια ως προς τη χάρη και την τιμή, εντούτοις βρισκόμενοι στη γη βαπτιζόμαστε)· εάν λοιπόν μιλώντας σας για αυτήν την επίγεια γέννηση, σας βρήκα να απιστείτε· όταν ακούσετε για την επουράνια και άρρητη γέννηση, με την οποία γεννήθηκε ο μονογενής Υιός από τον Πατέρα, πώς θα πιστέψετε; Μερικοί όμως εξέλαβαν ως επίγειο το παράδειγμα του ανέμου· ώστε το νόημα των λεγομένων να είναι το εξής: Εάν σας έδωσα το παράδειγμα από τα επίγεια και ούτε έτσι δεν πεισθήκατε, πώς θα μπορέσετε να μάθετε τα ανώτερα; «Και κανείς δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος βρίσκεται στον ουρανό». Ούτε και αυτό φαίνεται να έχει κάποια σύνδεση με τα προηγούμενα. Εάν όμως κανείς εξετάσει με ακρίβεια το νόημα του Κυρίου, θα φανεί ότι συνδέεται στενά με τα προηγούμενα. Διότι, επειδή ο Νικόδημος ονόμαζε τον Κύριο διδάσκαλο και προφήτη, του λέει: Μη με θεωρείς ως προφήτη που προέρχεται από τη γη και έχει αποσταλεί από τον Θεό για να διδάξει· αλλά να θεωρείς ότι κατέβηκα από άνω, ως Υιός, και ότι δεν προέρχομαι από τη γη.