Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:36

Διότι ιδού, σαν να μην αποκάμνουν στις ασέβειές τους, αλλά σκληρυνόμενοι όπως ο Φαραώ, ακούγοντας και βλέποντας πάλι στα Ευαγγέλια τα ανθρώπινα γνωρίσματα του Σωτήρα, λησμόνησαν εντελώς, ακολουθώντας τον Σαμοσατέα, την πατρική θεότητα του Υιού, και αποθρασυνόμενοι με τολμηρή γλώσσα, λένε: «Πώς είναι δυνατόν ο Υιός να προέρχεται εκ του Πατρός κατά φύση και να είναι όμοιος με αυτόν κατ' ουσίαν, αυτός που λέει: "Μου δόθηκε κάθε εξουσία"· και, "Ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό"· και, "Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και τα έχει δώσει όλα στο χέρι του. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό, έχει ζωή αιώνια"· και πάλι: "Τα πάντα μού παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου· και κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει"· και πάλι: "Κάθε τι που μου έχει δώσει ο Πατέρας, θα έρθει σε μένα". Έπειτα προσθέτουν: "Εάν ήταν, όπως λέτε, Υιός κατά φύση, δεν θα είχε την ανάγκη να λάβει, αλλά θα τα κατείχε κατά φύση ως υιός. Ή πώς είναι δυνατόν να αποτελεί κατά φύση και αληθινά δύναμη του Πατρός, αυτός που κατά τον καιρό του πάθους λέει: 'Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί· και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα τούτη· αλλά γι' αυτό ήρθα σε τούτη την ώρα. Πατέρα, δόξασέ σου το όνομα'. Ήρθε τότε φωνή από τον ουρανό: 'Και το εδόξασα, και πάλι θα το δοξάσω'"».

Διότι, ιδού, σαν να μην αποκάμνουν στις ασέβειες, αλλά σκληρυνόμενοι όπως ο Φαραώ, ακούγοντας και βλέποντας πάλι στα Ευαγγέλια τα ανθρώπινα γνωρίσματα του Σωτήρα, λησμόνησαν εντελώς, σύμφωνα με τον Σαμοσατέα, την πατρική θεότητα του Υιού και αποθρασυνόμενοι με τολμηρή γλώσσα λένε: «Πώς είναι δυνατόν ο Υιός να προέρχεται εκ φύσεως από τον Πατέρα και να είναι όμοιος με αυτόν κατ’ ουσίαν, Εκείνος που λέει: ‹Μου δόθηκε εξουσία›, και ‹ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό› και ‹ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του· και όποιος πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια› και πάλι: ‹τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου· και κανείς δεν επιγινώσκει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει› και πάλι: ‹καθετί που μου έχει δώσει ο Πατέρας, θα έρθει σε εμένα›;». Έπειτα προσθέτουν: «Εάν ήταν, όπως λέτε, Υιός κατά φύση, δεν θα είχε ανάγκη να λάβει, αλλά θα κατείχε τα πάντα ως Υιός. Ή πώς είναι δυνατόν να αποτελεί φυσική και αληθινή δύναμη του Πατέρα, Εκείνος που κατά τον καιρό του πάθους λέει: ‹Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί· και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή; Αλλά γι’ αυτό ήρθα στην ώρα αυτή. Πατέρα, δόξασέ σου το όνομα. Ήλθε λοιπόν φωνή από τον ουρανό: και το δόξασα και πάλι θα το δοξάσω›;»

«Όποιος είδε εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Και δεν έχει γραφτεί ότι τον Πατέρα τον γνωρίζει ο Λόγος, αλλά ο Υιός· ούτε έχει λεχθεί ότι τον Πατέρα τον βλέπει ο Λόγος, αλλά ο μονογενής Υιός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατρός. Και σε τι περισσότερο συμβάλλει στη σωτηρία μας ο Λόγος μάλλον παρά ο Υιός, εάν βέβαια, σύμφωνα με αυτούς, άλλος είναι ο Υιός και άλλος ο Λόγος; Διότι η προσταγή είναι να πιστεύουμε όχι στον Λόγο, αλλά στον Υιό. Καθώς λέει ο Ιωάννης: «Όποιος πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια· όποιος όμως απειθεί στον Υιό δεν θα δει ζωή».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΖʹ. Αν πρέπει να εφησυχάζουμε απέναντι σε αυτούς που αμαρτάνουν. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Το ότι δεν πρέπει, είναι φανερό από τα προστάγματα του Κυρίου, ο οποίος αφενός στην Παλαιά Διαθήκη είπε: «Να ελέγξεις αυστηρά τον πλησίον σου, και δεν θα επωμιστείς αμαρτία εξαιτίας του»· αφετέρου στο Ευαγγέλιο: «Αν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον όταν θα είστε οι δυο σας μόνοι. Αν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· αν όμως δεν σε ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να βεβαιωθεί κάθε λόγος. Αν δεν ακούσει ούτε αυτούς, πες το στην Εκκλησία· και αν παρακούσει και την Εκκλησία, ας είναι για σένα όπως ο εθνικός και ο τελώνης». Το πόσο μεγάλο είναι το κρίμα αυτού του αμαρτήματος, μπορεί να το αντιληφθεί κανείς πρώτα μεν από την απόφαση του Κυρίου, ο οποίος είπε με καθολικό τρόπο: «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού θα παραμείνει επάνω του»· έπειτα δε και από τις ιστορίες που αναφέρονται τόσο στην Παλαιά όσο και στην Καινή Γραφή.

Ερώτηση 163. Με ποιον τρόπο μπορεί κανείς να κατορθώσει την αγάπη προς τον πλησίον; Απόκριση. Πρώτον μεν, φοβούμενος την κατάκριση εκείνων που παραβαίνουν την εντολή του Κυρίου του, ο οποίος είπε ότι: «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει επάνω του». Έπειτα δε, επιδιώκοντας την αιώνια ζωή· διότι η εντολή Του είναι ζωή αιώνια. Και η πρώτη και μεγάλη εντολή είναι: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη τη διάνοιά σου, και με όλη τη δύναμή σου»· και η δεύτερη, όμοια με αυτήν, είναι: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». Επίσης, επιθυμώντας να εξομοιωθεί με τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα». Ακόμη δε, εκκινώντας και από τέτοιους συλλογισμούς, ότι δηλαδή, αν μεν ο αδελφός είναι ευεργέτης, του οφείλουμε και κατά τα ανθρώπινα μέτρα την αγάπη, την οποία και οι εθνικοί τηρούν, όπως το δηλώνει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο λέγοντας: «Και αν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, ποια χάρη σας οφείλεται; Διότι και οι αμαρτωλοί αγαπούν αυτούς που τους αγαπούν». Εάν όμως είναι κακοποιός, και πάλι οφείλουμε να τον αγαπάμε, όχι μόνο εξαιτίας της εντολής, αλλά και ως ευεργέτη μεγαλύτερων αγαθών· εφόσον βέβαια πιστεύουμε στον Κύριο που είπε: «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρετε και να αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς».

Επομένως, υιός απείθειας γίνεται αυτός που πράττει τα της απείθειας. Ίσως δε, όπως ακριβώς ο διάβολος δεν ονομάζεται μόνο αμαρτωλός, αλλά και αυτοαμαρτία, εξαιτίας του ότι έγινε, όπως νομίζω, αρχηγός της αμαρτίας· έτσι και ο διάβολος θα μπορούσε να ονομαστεί αυτοαπείθεια για την ίδια αιτία. Τέκνο οργής, εξάλλου, είναι κάποιος στο μέτρο που κατέστησε τον εαυτό του άξιο της οργής. Διότι, όπως ακριβώς τους αξίους του Κυρίου, και εκείνους που πράττουν τα έργα του φωτός και της ημέρας, ο Απόστολος τους προσωνόμασε υιούς φωτός και υιούς ημέρας· έτσι είναι ακόλουθο να κατανοήσουμε και το: «Ήμασταν τέκνα οργής». Πρέπει βεβαίως να γνωρίζουμε ότι ο υιός της απείθειας είναι ο ίδιος και τέκνο οργής, καθώς ο Κύριος αποφάνθηκε ότι «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού θα παραμείνει επάνω του».

Ερώτηση 293. Πώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε σε εκείνους που αποφεύγουν τα μεγαλύτερα αμαρτήματα, αλλά διαπράττουν τα μικρά με αδιαφορία; Απόκριση. Πρώτον, πρέπει να γνωρίζουμε ότι στην Καινή Διαθήκη δεν είναι δυνατόν να διδαχθούμε αυτή τη διάκριση. Διότι μία καταδικαστική απόφαση υπάρχει για όλα τα αμαρτήματα, καθώς ο Κύριος είπε: «Εκείνος που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας»· και πάλι, ότι «Ο λόγος που μίλησα, εκείνος θα τον κρίνει την έσχατη ημέρα»· και καθώς ο Ιωάννης βροντοφωνάζει: «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει πάνω του»· διότι η απείθεια επισύρει την απειλή της τιμωρίας όχι εξαιτίας της διαφοράς των αμαρτημάτων, αλλά εξαιτίας της παρακοής. Γενικά δε, αν μας επιτρέπεται να κάνουμε λόγο για μικρό και μεγάλο αμάρτημα, αναντίρρητα η απόδειξη για τον καθένα θα ήταν ότι μεγάλο είναι εκείνο το αμάρτημα που τον κυριεύει, και μικρό αυτό στο οποίο ο καθένας επικρατεί· όπως ακριβώς συμβαίνει με τους αθλητές, όπου εκείνος που νίκησε είναι ισχυρότερος, ενώ εκείνος που ηττήθηκε είναι ασθενέστερος από τον νικητή, όποιος κι αν είναι αυτός. Πρέπει, λοιπόν, σε κάθε άνθρωπο που αμαρτάνει με οποιοδήποτε αμάρτημα να εφαρμόζουμε την κρίση του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον κατ' ιδίαν, μεταξύ εσού και αυτού μόνου. Εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου· εάν όμως δεν σε ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο, ώστε από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων να στηριχθεί κάθε λόγος».

Και το: «Εκείνος που έλαβε τη μαρτυρία του, επισφράγισε ότι ο Θεός είναι αληθινός». Διότι εκείνος που απέστειλε ο Θεός, τα λόγια του Θεού λαλεί. Και το: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό, έχει ζωή αιώνια»· και όσα παρόμοια με αυτά. Τίποτα, λοιπόν, ταπεινό ούτε μικροπρεπές, αλλά τα πάντα έχουν λεχθεί για τον Κύριο από τον Ιωάννη με μεγαλειώδη τρόπο, αποδιδόμενα καταλλήλως με το επιβαλλόμενο μεγαλείο. Γι' αυτόν τον λόγο, «Φωνή Κυρίου εν μεγαλοπρεπεία».

Κεφάλαιο Αʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εκείνος δε που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού θα παραμείνει επάνω του. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Διότι, όταν ήσασταν δούλοι της αμαρτίας, ήσασταν ελεύθεροι ως προς τη δικαιοσύνη. Ποιον καρπό, λοιπόν, είχατε τότε από εκείνα για τα οποία τώρα ντρέπεστε; Διότι το τέλος εκείνων είναι ο θάνατος. Και λίγο παρακάτω: Διότι ο μισθός της αμαρτίας είναι ο θάνατος... Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία.

Επί τη βάσει αυτών, και άλλων περισσοτέρων που έχουν αποσιωπηθεί, έχοντας πεισθεί τόσο σαφώς και αναντίρρητα ότι, αφενός, είναι αναγκαία η συμφωνία σύμπασας της Εκκλησίας του Θεού, κατά το θέλημα του Χριστού, εν Αγίω Πνεύματι, και, αφετέρου, ότι είναι επικίνδυνη και ολέθρια η απείθεια προς τον Θεό εξαιτίας της μεταξύ μας διάστασης (Διότι εκείνος που απειθεί, λέγει, στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει επάνω του), θεώρησα λοιπόν εύλογο να εξετάσω στη συνέχεια το εξής: ποια άραγε από τα αμαρτήματα είναι δυνατόν να τύχουν συγγνώμης παρά τω Θεώ, και πόσα και πόσο μεγάλα αμαρτήματα πρέπει να διαπράξει κανείς, για να καταστεί υπόλογος στο κρίμα της απείθειας. Βρίσκω, λοιπόν, ανατρέχοντας στις θείες Γραφές, στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη, ότι η απείθεια προς τον Θεό κρίνεται σαφώς ούτε από το πλήθος των διαπραττόμενων αμαρτημάτων ούτε από το μέγεθος των αμαρτημάτων, αλλά αποκλειστικά και μόνο από την παράβαση οποιουδήποτε προστάγματος, και ότι το κρίμα είναι κοινό για κάθε παρακοή προς τον Θεό· τούτο το διαπιστώνω διαβάζοντας στην Παλαιά Διαθήκη εκείνο το φοβερό τέλος του Άχαρ, ή την ιστορία για εκείνον που μάζεψε ξύλα την ημέρα του Σαββάτου, καθένας από τους οποίους δεν βρίσκεται ποτέ στο παρελθόν να είχε αμαρτήσει με άλλον τρόπο απέναντι στον Θεό, ούτε να είχε αδικήσει άνθρωπο, ούτε σε μεγάλο ούτε σε μικρό βαθμό.

Και θα ισχύσει ότι, κάθε ψυχή που δεν θα ακούσει εκείνον τον προφήτη, θα εξολοθρευτεί από τον λαό. Από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, όμως, από τον οποίο κανείς δεν είναι μεγαλύτερος μεταξύ όσων γεννήθηκαν από γυναίκες, έχει ειπωθεί κατηγορηματικά κάτι φοβερότερο, ότι: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια· εκείνος όμως που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του». Και για να μην προκαλέσει λύπη ένας τέτοιος θάνατος κατά το βάπτισμα και μια τέτοια ταφή μέσα σε αυτό, λόγω της προσδοκίας της φθοράς και της απώλειας, αλλά η καινότητα της ζωής να υπερβεί τη φύτευση του σπόρου, επιβεβαιώνοντας την ελπίδα της ένδοξης ανάστασης, προσθέτει λέγοντας: «Διότι, αν έχουμε γίνει σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του, τότε θα γίνουμε και με της ανάστασης». Διότι αν, έχοντας πεθάνει και συνταφεί με τον Χριστό σε ένα τέτοιο ομοίωμα θανάτου, περπατήσουμε σε καινότητα ζωής, δεν αναμένουμε τη φθορά της νεκρότητας, αλλά μιμούμαστε την ταφή σαν μια φύτευση σπόρων. Νεκρώνοντας τους εαυτούς μας ως προς τα απαγορευμένα και επιδεικνύοντας την πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης, γινόμαστε άξιοι να πούμε τα ίδια με τον Απόστολο, τρέφοντας ελπίδα για τα ίδια πράγματα: «Διότι το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς, από όπου και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του, σύμφωνα με την ενέργεια της δύναμής του να υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του».

ΕΡΩΤΗΣΗ Ε΄. Εάν η ανυπακοή σε κάθε λόγο είναι άξια οργής και θανάτου, έστω και αν η απειλή δεν έχει επισυναφθεί ειδικά σε καθέναν χωριστά. ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Σχετικά με το εάν η ανυπακοή σε κάθε λόγο είναι άξια οργής και θανάτου, έχει γίνει εκτενέστερος λόγος στην επιστολή περί της συμφωνίας· για να μνημονεύσουμε όμως και τώρα μία ή δύο από τις πολλές μαρτυρίες, ας ακούσουμε αφενός τον Ιωάννη τον Βαπτιστή που λέει: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια· εκείνος όμως που απειθεί στον Υιό (και η αόριστη διατύπωση περιλαμβάνει τα πάντα) δεν θα δει ζωή, αλλά η οργή του Θεού θα παραμείνει επάνω του»· αφετέρου τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος αποφάνθηκε οριστικά: «Ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα». Εάν όμως τα του νόμου έχουν έτσι, πόσο μάλλον τα του Ευαγγελίου; Όπως ο ίδιος ο Κύριος πολλές φορές επιβεβαίωσε.

Αυτοί, αν και γνώρισαν καλά το δίκαιο θέλημα του Θεού, ότι δηλαδή όσοι πράττουν τέτοια είναι άξιοι θανάτου, όχι μόνο τα κάνουν, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν. Γι' αυτό είσαι αναπολόγητος, ω άνθρωπε, καθένας που κρίνεις. Διότι, με το να κρίνεις τον άλλον, καταδικάζεις τον εαυτό σου· επειδή εσύ που κρίνεις, πράττεις τα ίδια.» Και σε πολλά άλλα σημεία αναφέρονται παρόμοια. Από αυτά αποδεικνύεται ότι, ακόμη και αν στις επιμέρους περιπτώσεις δεν έχει προστεθεί η απειλή της τιμωρίας για κάθε είδος [παράβασης], οφείλουμε αναγκαστικά να γνωρίζουμε ότι, από αναπόφευκτη ανάγκη, υποβάλλεται στη γενική καταδικαστική απόφαση εκείνος που παραβαίνει έστω και μία εντολή· αφενός επειδή ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δήλωσε ότι «Εκείνος που με αθετεί και δεν δέχεται τα λόγια μου, έχει αυτόν που θα τον κρίνει· ο λόγος που δίδαξα, εκείνος θα τον κρίνει κατά την έσχατη ημέρα», και τα όσα ακολουθούν είναι ακόμη πιο φοβερά· αφετέρου επειδή ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, από τον οποίο κανείς δεν είναι μεγαλύτερος, μαρτυρεί κατηγορηματικά ότι «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού θα παραμείνει πάνω του.» Διότι αυτό είναι σύνηθες στη θεόπνευστη Γραφή και στην Παλαιά Διαθήκη. Επειδή, μάλιστα, μέσω του Μωυσή, ο οποίος έγραψε πολλά από τα παραγγέλματα του νόμου χωρίς να προσθέσει την απειλή εναντίον εκείνου που παραβαίνει ή αμελεί, επέφερε μια γενική κατάρα εναντίον όλων, η οποία αποτελεί την απαρχή της πιο φοβερής τιμωρίας, λέγοντας: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όλα τα γεγραμμένα στο βιβλίο αυτού του νόμου.»

Επειδή ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προστάζει: ό,τι σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως· και ό,τι ακούτε ψιθυριστά στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα· και καθώς ο Απόστολος δείχνει τη φοβερή καταδίκη της σιωπής, με όσα λέει προς τους πρεσβυτέρους των Εφεσίων: σας διαβεβαιώνω σήμερα ότι είμαι καθαρός από το αίμα όλων· διότι δεν δίστασα να σας αναγγείλω όλη τη βουλή του Θεού· και επειδή παραγγέλλει και σε εμάς να πράττουμε το ίδιο, σε όσα γράφει: αυτά να υπενθυμίζεις, δίνοντας μαρτυρία ενώπιον του Θεού· επειδή, λοιπόν, δεν είμαι σε θέση να μιλήσω πρόσωπο με πρόσωπο σε όλους για τα προστάγματα του Κυρίου, θεώρησα αναγκαίο τουλάχιστον να απευθυνθώ γραπτώς στην εν Χριστώ αγάπη όλων σας, ώστε αφενός να απαλλάξω τον εαυτό μου από το κρίμα, και αφετέρου να σας πληροφορήσω στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού για όσα αποτελούν χρέος σας· για να μην περιπέσετε ούτε εσείς από άγνοια κάπου στο κεντρί του θανάτου, το οποίο είναι η αμαρτία, ούτε να παραβλέψετε κάποια εντολή του Θεού, για την οποία έχει γραφτεί ότι η εντολή Του είναι ζωή αιώνια, και εκπέσετε από αυτήν, καθώς ο Κύριος λέει: όποιος απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του· αλλά ούτε και εμείς να βρεθούμε ένοχοι, εξαιτίας της σιωπής μας, για το αίμα εκείνων που έχουν θανατωθεί από την αμαρτία.

Ο τύπος του νόμου είναι εκείνα που εκπληρώνονταν ακόμη σαν σε σκιές. Το δε πνεύμα είναι η δύναμη της εν Χριστώ λατρείας, η οποία καθιστά πνευματικούς αυτούς που την προσεγγίζουν μέσω της πίστεως. Και όσο κατώτερος είναι ο τύπος από την αλήθεια, τόσο νομίζω υπολείπονται αυτοί που τον διακονούν από εκείνους που ιερουργούν την αλήθεια. Διότι ο Χριστός μας ραντίζει με το δικό του αίμα, και όχι μόνο για «την καθαρότητα της σάρκας», όπως ακριβώς έκαναν τα προστάγματα του νόμου, αλλά μάλλον καθαρίζει και «τη συνείδησή μας από νεκρά έργα», και μας απαλλάσσει από το αμάρτημα. Χαρίζει δε επιπλέον και την ελπίδα της ζωής. Γιατί είναι αληθινό πως «εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια». Διότι έχει υποσχεθεί και την ανάσταση των ίδιων των σωμάτων και την επάνοδο στην αφθαρσία και στον αιώνιο βίο. <Διότι δεν έχει δοξαστεί το δεδοξασμένο σε αυτό το σημείο, εξαιτίας της δόξας που το υπερβαίνει.> Ανάγει και πάλι το αξίωμα της θείας αποστολής στο ασυγκρίτως ανώτερο επίπεδο, και, αφού κάνει τη σύγκριση των διακονιών και παραθέσει με ακρίβεια το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της καθεμιάς, αναδεικνύει πιο λαμπρή την εν Χριστώ διακονία μέσω του πνεύματος. Και ο σκοπός της σκέψης του μέσα από αυτά είναι αυτός, όμως η ρήση δεν έχει διατυπωθεί με μεγάλη σαφήνεια. Διότι φαίνεται να μην είναι πολύ ευκολονόητη ούτε βέβαια άμεσα κατανοητή σε όσους επιθυμούν να την εννοήσουν. Τι σημαίνει άραγε το: Δεν έχει δοξαστεί το δεδοξασμένο, και τα εξής; Αυτό που θέλει να δηλώσει είναι κάτι τέτοιο.

Διότι έγινε «ο ίδιος πρωτεύων σε όλα», όπως λέει ο Παύλος, και οδός και θύρα και απαρχή των αγαθών της ανθρωπότητας από τον θάνατο προς τη ζωή, από τη φθορά στην αφθαρσία, από την ασθένεια στη δύναμη, από τη δουλεία στην υιοθεσία, από την ατιμία και την αδοξία στην τιμή και τη βασιλική δόξα. Επομένως, όταν ο Υιός φαίνεται να λαμβάνει ως άνθρωπος αυτά που είχε ως Θεός, ας μην σκανδαλιζόμαστε καθόλου, αλλά μάλλον ας κατανοούμε τον τρόπο της θείας οικονομίας που έγινε για εμάς και υπέρ ημών. Διότι έτσι θα διατηρήσουμε τον νου μας άτρωτο και αβλαβή. <Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει αιώνια ζωή.> Ο σοφότατος Βαπτιστής μαρτυρεί ότι η ζωή δεν προβάλλεται ως βραβείο στους πιστεύοντες στον Χριστό απλώς ούτε αβασάνιστα, αλλά εισάγει για εμάς την απόδειξη, για να το πω έτσι, από την ίδια την ποιότητα των πραγμάτων. Διότι ο Μονογενής είναι κατά φύσιν ζωή. «Διότι σε αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε». Και οπωσδήποτε εγκαθίσταται μέσα μας δια της πίστεως, και κατοικεί δια του Αγίου Πνεύματος. Και το μαρτυρεί αυτό ο μακάριος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής λέγοντας στις επιστολές του: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι βρίσκεται μέσα μας, επειδή μας έδωσε από το Πνεύμα του». Επομένως, ο Χριστός θα ζωοποιήσει εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν, επειδή ο ίδιος είναι κατά φύσιν ζωή, και στο εξής κατοικεί μέσα τους.

Ότι δε διά της πίστεως ενοικεί σε εμάς ο Υιός, θα μας το βεβαιώσει ο Παύλος λέγοντας: «Γι' αυτό τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα, από τον οποίο παίρνει το όνομά της κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη, ώστε να σας δώσει, σύμφωνα με τον πλούτο της δόξας της απλότητός του, να κραταιωθείτε με δύναμη διά του Πνεύματός του, ώστε να κατοικήσει ο Χριστός στις καρδιές σας διά της πίστεως». Όταν, λοιπόν, διά της πίστεως εισέρχεται σε εμάς η κατά φύσιν ζωή, πώς δεν είναι αληθινός αυτός που λέει: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια»; Εννοώντας προφανώς τον ίδιο τον Υιό και όχι κάποια άλλη ζωή που νοείται ανεξάρτητα από αυτόν. «Εκείνος δε που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή.» Άραγε, ίσως πει κάποιος, μήπως ο Βαπτιστής εισάγει κάποια άλλη διδασκαλία και παραποιεί τον λόγο περί της αναστάσεως, λέγοντας ότι αυτός που πιστεύει θα ζωοποιηθεί, ενώ διαβεβαιώνοντας ότι ο μη πιστεύων δεν θα δει καθόλου ζωή; Δεν θα αναστηθούμε, δηλαδή, όλοι, κατά πάσα πιθανότητα, αφού ο λόγος εισήγαγε αυτή τη διάκριση; Τότε πού θα βρει εφαρμογή το απόλυτα και για όλους ειπωμένο: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»; Και τι νόημα θα είχε να λέει ο Παύλος: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, ανάλογα με το τι έπραξε, είτε αγαθό είτε φαύλο»;

Διότι βεβαίως δεν προτρέπει κάποιους να απέχουν από τα φαύλα έργα, προκειμένου τάχα να επιτύχουν τη μελλοντική αναβίωση της σάρκας· επειδή θα αναστηθούν ακόμη κι αν δεν έχουν παύσει να πράττουν το κακό· αλλά μάλλον παρακινεί προς εκείνη τη ζωή, στην οποία οπωσδήποτε θα δουν αγαθές ημέρες, διάγοντας τον αιώνιο βίο μέσα σε μακαριότητα και δόξα. <Αλλά η οργή του Θεού μένει επάνω του.> Ο μακάριος Βαπτιστής μάς έδειξε πιο ξεκάθαρα τον σκοπό των όσων ειπώθηκαν, μέσω αυτής της προσθήκης. Ας εξετάσει πάλι προσεκτικά ο φιλομαθής ερευνητής τη δύναμη του νοήματος. Λέει, «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει επάνω του». Εάν όμως επρόκειτο πραγματικά να εννοηθεί ότι εκείνος που απείθησε θα στερηθεί την ενσώματη ζωή, οπωσδήποτε θα είχε προσθέσει αμέσως: «Αλλά ο θάνατος μένει επάνω του». Επειδή όμως την ονομάζει οργή του Θεού, καθίσταται λοιπόν σαφές ότι αντιδιαστέλλει την κόλαση των ασεβών προς την ευφροσύνη των αγίων, αποκαλώντας ζωή μεν την αληθινή ζωή εν δόξη μαζί με τον Χριστό, και οργή του Θεού τις τιμωρίες που επιβάλλονται στους ασεβείς.

Αλλά ναι, ως προς αυτά θα πούμε ότι θα αναστηθεί κάθε σάρκα· διότι ο προφητικός λόγος προαναγγέλλει ότι θα αναστηθούν οι νεκροί. Διότι θεωρούμε ότι το μυστήριο της αναστάσεως του Χριστού εκτείνεται σε όλη την ανθρωπότητα, και πιστεύουμε ότι μέσω Αυτού ως πρώτου ολόκληρη η φύση μας έχει απαλλαγεί από τη φθορά. Διότι όλοι θα αναστηθούν, καθ' ομοίωση Εκείνου που αναστήθηκε για εμάς και ο οποίος εμπεριέχει τους πάντες μέσα Του, εφόσον έγινε άνθρωπος. Και όπως ακριβώς στον πρωτόπλαστο υποκύψαμε στον θάνατο, έτσι πάλι στον πρωτότοκο, για χάρη μας, όλοι θα αναβιώσουν από τους νεκρούς. Αλλά «εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά θα εγερθούν σε ανάσταση ζωής», όπως έχει γραφτεί, «ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως». Εγώ προσωπικά θα θεωρούσα, και μάλιστα σε υπέρτατο βαθμό, ότι είναι πιο πικρό και από τον θάνατο το να αναστηθεί κανείς για να κολαστεί, και να λάβει την αναβίωση μόνο για βασανιστήρια. Επομένως, κυρίως πρέπει να θεωρείται ως αληθινή ζωή η εν Χριστώ ζωή, αυτή που βιώνεται εν αγιασμώ, εν μακαριότητι και σε αδιάπτωτη ευφροσύνη· επειδή αυτήν γνωρίζει ότι είναι αληθώς η ζωή και ο σοφός Ιωάννης, λέγοντας: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια, ενώ εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει επάνω του». Διότι ιδού, λέει ότι εκείνος που βρίσκεται στην απείθεια δεν θα δει ζωή, αν και αναμένεται ότι όλο το δημιούργημα θα επανέλθει στη ζωή και θα αναστηθεί.

Λέει δε ότι δεν θα δει ποτέ θάνατο στον αιώνα ο σταθερός φύλακας των λόγων του, χωρίς βέβαια να αναιρεί τον θάνατο κατά σάρκα, αλλά είτε επειδή δεν λογαριάζει τον θάνατο ως θάνατο, ως Θεός· διότι για αυτόν το νεκρό δεν είναι τίποτα, εφόσον εκ φύσεως μπορεί και το μη ον να φέρνει σε ύπαρξη, και αυτό που έχει υποστεί φθορά εύκολα να το ζωοποιεί· είτε λέει ότι οι άγιοι δεν θα δουν θάνατο στον μέλλοντα αιώνα, ο οποίος βέβαια και κυρίως και αληθέστερα θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί ως αιώνας, καθώς δεν έχει τέλος, όπως έχει αυτός ο δικός μας. Λέει λοιπόν ότι δεν θα δουν θάνατο σε εκείνον τον αιώνα όσοι τήρησαν τον θείο λόγο του, όχι με την έννοια ότι κάποιοι πρόκειται να πεθάνουν μετά την ανάσταση· διότι ο θάνατος όλων έχει καταλυθεί με τον θάνατο του Χριστού, και το κράτος της φθοράς έχει αφανιστεί· αλλά ονομάζει θάνατο, όπως είναι φυσικό, την αιώνια κόλαση. Αυτό δε μπορείς να το κατανοήσεις, εξετάζοντας όσα ο ίδιος είπε παραπάνω: «Αλήθεια σας λέω, λέει, αυτός που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια, ενώ αυτός που απειθεί στον Υιό δεν θα δει ζωή». Αν και όλοι θα αναστηθούν και θα επανέλθουν πάλι στη ζωή, πιστοί και άπιστοι. Διότι η ανάσταση δεν είναι καθόλου μερική, αλλά κοινή για όλους, τουλάχιστον ως προς την αρχή ότι όλοι πρέπει να αναστηθούν.

Διότι είναι ολοφάνερο ότι εκείνοι που έλαβαν την ανάσταση μόνο και μόνο για να κολαστούν, θα έχουν ζωή πιο σκληρή από κάθε θάνατο, ενώ εκείνοι που θα περάσουν μακρούς χρόνους μέσα στη μακαριότητα, θα ζήσουν πραγματικά την πολυπόθητη και άγια ζωή εν Χριστώ. Διότι, το ότι όσοι πρόκειται να λάβουν την καταδικαστική απόφαση για κόλαση από τον Χριστό κατά τον καιρό της κρίσεως, θα παραμείνουν άγευστοι της μακάριας ζωής, αν και έλαβαν το κοινό με τους αγίους προνόμιο να αναστηθούν, το υποδηλώνει λέγοντας: «Ο πιστεύων εις τον Υιόν έχει ζωήν αιώνιον· ο δε απειθών εις τον Υιόν δεν θα ίδη ζωήν, αλλ' η οργή του Θεού θα μένη επ' αυτόν». Διότι, κατανόησε πώς, αν και αναμένεται να αναστηθούν όλοι, πονηροί και αγαθοί, λέει ότι οι ένοχοι στα εγκλήματα της απειθείας ούτε καν θα δουν τη ζωή, εννοώντας ως ζωή, νομίζω πολύ εύλογα, όχι πάντως μόνο την ανάσταση, αλλά εκείνη τη ζωή μέσα σε ανάπαυση και δόξα και απολαύσεις, πνευματικές βέβαια και όχι άλλου είδους. Και πνευματικός τρόπος απόλαυσης είναι η τέλεια γνώση περί του Θεού και η ακριβής αποκάλυψη των μυστηρίων εν Χριστώ, όχι πάλι μέσα από καθρέφτη και με αινίγματα, όπως και τώρα που μας φανερώνει αμυδρά τα χαρακτηριστικά των όσων αναζητούνται, αλλά ολόκληρη λάμποντας και διαφαινόμενη ξεκάθαρα μέσα μας, και δημιουργώντας την τελειότατη γνώση· «διότι το εκ μέρους θα καταργηθεί», σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου.

Διότι κάπου είπε και ο ίδιος: «Αλήθεια σας λέω, εκείνος που πιστεύει στον Υιό, έχει ζωή αιώνια· εκείνος όμως που απειθεί στον Υιό, δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει επάνω του.» Σε αυτούς λοιπόν, λέει, που είναι σκληρόκαρδοι και έχουν επιλέξει να απειθούν, θα αναγγείλει τον αιώνιο τόπο, και ότι έχει ετοιμαστεί φωτιά που ανάβει, και μάλιστα ακατάπαυστα. Διότι, όπως πάλι κάπου λέει ο ίδιος ο προφήτης για όσους έχουν πεθάνει στα παραπτώματά τους: «Το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και η φωτιά τους δεν θα σβήσει, και θα είναι θέαμα για κάθε σάρκα.» <Εκείνος που πορεύεται με δικαιοσύνη, που μιλά τον ορθό λόγο, που μισεί την ανομία και την αδικία, και που αποτινάσσει τα χέρια του από δωροδοκίες, που κλείνει τα αυτιά του για να μην ακούσει καταδίκη σε θάνατο, που κλείνει τα μάτια του για να μη δει την αδικία· αυτός θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο ισχυρού βράχου· άρτος θα του δοθεί, και το νερό του θα είναι εξασφαλισμένο. Βασιλιά με δόξα θα δείτε, και τα μάτια σας θα δουν γη από μακριά, η ψυχή σας θα μελετήσει φόβο.> Ότι λοιπόν θα κατέβουν στον άδη για να τιμωρηθούν, και θα πέσουν στην άσβεστη φλόγα ορισμένοι που έχουν παγιδευτεί στις ασέβειες κατά του Χριστού, το έχει προαναγγείλει πάρα πολύ καλά. Προσθέτει δε πολύ ωφέλιμα εκείνα με τα οποία καθιστά σαφές ποιοι θα είναι αυτοί που πρόκειται να γίνουν μέτοχοι της αιώνιας ζωής, και οι οποίοι πρόκειται να απολαύσουν τα δικά του χαρίσματα, τα θεία δηλαδή και πνευματικά, στους κατάλληλους καιρούς.

Υποσχόταν βεβαίως να προστατεύσει τους υιούς του Ισραήλ, αφού είχαν χριστεί με αίμα οι παραστάτες των θυρών, πράγμα που ονόμαζε σημείο της προς αυτόν οικείωσης. «Διότι θα δω», λέει, «το σημείο και θα σας προστατεύσω». Διότι, όταν ο Θεός επιφέρει οργή και θυμό πάνω σε κάθε τι υψηλό και υπερήφανο, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και καταδικάζει σε θάνατο τον ασελγή και τον αλιτήριο, και εκείνον που αμετανόητα καταφρόνησε την ευσέβεια προς Αυτόν, διαφεύγουν και απαλλάσσονται από την ποινή μόνο εκείνοι που είναι σφραγισμένοι με το καλό σημάδι και ραντισμένοι με το αίμα του Χριστού. Διότι τον άκουσες να λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και σε κρίση δεν έρχεται, αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή· ενώ εκείνος που δεν πιστεύει, δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του». Επομένως, μέτοχοι της αιώνιας ζωής, φίλοι και γνώριμοι του Θεού και Πατέρα, καθώς και νικητές του θανάτου, είναι οι αγιασμένοι, επειδή ακριβώς μετέχουν στον Χριστό, με τρόπο βεβαίως μυστικό, και έχουν χριστεί με το άγιο αίμα.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Ι' ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΟΥΣ, Που εκφωνήθηκε στα Ιεροσόλυμα, στο: ΚΑΙ ΕΙΣ ΕΝΑΝ ΚΥΡΙΟΝ ΙΗΣΟΥΝ ΧΡΙΣΤΟΝ. Και ανάγνωσμα από την Α' προς Κορινθίους [επιστολή]: Διότι και αν υπάρχουν λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη· αλλά για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και εμείς υπάρχουμε για αυτόν· και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα και εμείς υπάρχουμε μέσω αυτού, και τα εξής. Όσοι έχουν διδαχθεί να πιστεύουν ΣΕ ΕΝΑΝ ΘΕΟ ΠΑΤΕΡΑ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΑ, οφείλουν να πιστεύουν και ΣΕ ΕΝΑΝ ΥΙΟ ΜΟΝΟΓΕΝΗ. Διότι όποιος αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα. Εγώ είμαι η θύρα, λέει ο Ιησούς· κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού. Διότι αν αρνηθείς τη θύρα, σου έχει αποκλειστεί η γνώση προς τον Πατέρα. Κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα, παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον τυχόν ο Υιός τον αποκαλύψει· διότι αν αρνηθείς αυτόν που αποκαλύπτει, παραμένεις στην άγνοια. Υπάρχει απόφαση στα ευαγγέλια που λέει: Εκείνος που δεν πιστεύει στον Υιό, δεν θα δει ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του· διότι ο Πατέρας αγανακτεί, όταν αθετείται ο μονογενής Υιός. Διότι είναι βαρύ για έναν βασιλιά, ακόμη και αν απλώς ατιμαστεί ένας στρατιώτης του· όταν όμως ατιμαστεί κάποιος από τους πιο ένδοξους υπασπιστές ή φίλους του, τότε προστίθεται μεγαλύτερη οργή· αν όμως κάποιος υβρίσει τον ίδιο τον μονογενή υιό του βασιλιά, ποιος θα παρακαλέσει τον πατέρα που αγανακτεί για τον μονογενή του υιό;

Πίστεψε, λοιπόν, στον Ιησού Χριστό, τον Υιό του ζώντος Θεού· Υιό δε Μονογενή, σύμφωνα με το ευαγγέλιο που λέει: «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην χαθεί κανείς που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν καταδικάζεται, αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή». «Εκείνος όμως που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του· επειδή δεν πίστεψε στον μονογενή Υιό του Θεού». Για τον οποίο, δίνοντας μαρτυρία ο Ιωάννης, έλεγε: «Και είδαμε τη δόξα του, δόξα που έχει ως μονογενής από τον Πατέρα, γεμάτος χάρη και αλήθεια». Αυτόν, τρέμοντας οι δαίμονες, έλεγαν: «Άσε μας, τι σχέση έχουμε εμείς με εσένα, Ιησού, Υιέ του Θεού του ζώντος;».

Και υπάρχουν πολλές αποδείξεις περί της αιώνιας ζωής. Σε εμάς δε που επιθυμούμε να αποκτήσουμε αυτήν την αιώνια ζωή, οι θείες Γραφές υποδεικνύουν τους τρόπους της απόκτησής της. Από αυτές, τώρα, λόγω του μήκους του λόγου, θα παραθέσουμε λίγες μαρτυρίες, αφήνοντας τις υπόλοιπες να τις ερευνήσουν οι επιμελείς. Άλλοτε μεν αναφέρουν ότι αποκτάται διά της πίστεως. Διότι έχει γραφτεί: «εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια», και τα εξής. Και πάλι ο Ίδιος λέει: «αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι εκείνος που ακούει τον λόγο μου και πιστεύει σε Εκείνον που με έστειλε έχει ζωή αιώνια», και τα εξής. Άλλοτε δε, ότι αποκτάται διά του ευαγγελικού κηρύγματος. Διότι λέει ότι «και αυτός που θερίζει λαμβάνει μισθό και συγκεντρώνει καρπό για την αιώνια ζωή». Άλλοτε δε, ότι αποκτάται διά του μαρτυρίου και της εν Χριστώ ομολογίας. Διότι λέει: «και αυτός που μισεί την ψυχή του σε αυτόν τον κόσμο, θα την φυλάξει για την αιώνια ζωή». Και πάλι, ότι αποκτάται με το να προτιμά κανείς τον Χριστό από τα χρήματα και τους συγγενείς: «και καθένας, ο οποίος άφησε αδελφούς ή αδελφές», και τα εξής, «θα κληρονομήσει αιώνια ζωή». Και ότι αποκτάται διά της τηρήσεως των εντολών: «μη μοιχεύσεις, μη φονεύσεις», και τα υπόλοιπα που ακολουθούν, καθώς απάντησε σε εκείνον που Τον πλησίασε και Του είπε: «Διδάσκαλε αγαθέ, τι να κάνω για να έχω αιώνια ζωή;». Ακόμη, βεβαίως, και με την αποχή από τις φαύλες πράξεις, προκειμένου στο εξής να δουλεύουμε στον Θεό.

Φοβήσου, άνθρωπε. Είναι σκληρό για σένα να κλωτσάς πάνω στα καρφιά. Επίστρεψε, άνθρωπε, προς τον Κύριο και μην τον αθετήσεις. Διότι αυτός που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει πάνω του. Μην απειθείς λοιπόν, αλλά πίστεψε, για να συγκαταλεχθείς με τους πιστούς. Πίστεψε στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον δάσκαλο κάθε αγαθού, και άκουσέ τον που λέει: αμήν, αμήν σας λέω, ότι έρχεται η ώρα που οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του ανθρώπου, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν. Και πάλι λέει: όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του, και όλοι οι άγιοι Άγγελοι μαζί του, τότε θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του, και θα συγκεντρωθούν ενώπιόν του όλα τα έθνη, δηλαδή αυτοί που θα αναστηθούν από τους νεκρούς. Άκουσε πάλι τον ίδιο τον Δεσπότη που λέει ότι όταν ανασταίνονται από τους νεκρούς, ούτε γεννιούνται ούτε γεννούν, ούτε νυμφεύονται ούτε παντρεύονται, διότι δεν μπορούν πλέον να πεθάνουν, αλλά είναι σαν τους αγγέλους στους ουρανούς.

Και από άλλη άποψη: εάν είναι υιός του δημιουργού, αλλά αντιτίθεται στη δημιουργία και στο έργο του πατέρα, πρώτα απ' όλα, ερχόμενος στον κόσμο, θα έπρεπε να είχε εξολοθρεύσει τους ανθρώπους, για να αφανίσει το έργο που δημιουργήθηκε από τον ίδιο του τον πατέρα, γινόμενος έτσι αντίπαλος της θελήσεως του πατέρα του. Ή πάλι, λαμβάνοντας τη δύναμη της ίασης, της θεραπείας και της σωτηρίας, όφειλε να επιδείξει στον ίδιο του τον πατέρα, πάνω απ' όλους, το έργο της φιλανθρωπίας και να πείσει πρώτα τον πατέρα του να γίνει όμοιος με εκείνον, ώστε, αφού γίνει αγαθός και για τον εαυτό του και για τον πατέρα του, η μία και αυτή αγαθότητα να γίνει η αιτία της σωτηρίας για τους ανθρώπους. Αλλά τα πράγματα δεν έχουν έτσι όπως ισχυρίζεται ο μυθώδης λόγος του, ο οποίος εκφέρει κενοφωνίες. Διότι ούτε τρεις αρχές υπάρχουν, ούτε υπάρχει άλλος πατέρας του Χριστού, ούτε αποτελεί γέννημα κακίας — μη γένοιτο. Διότι λέγει: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Και εάν μεν ισχυρίζεται ψευδώς ότι έχει πατέρα, δεν μπορεί αυτός που αποκαλείται ψευδώς πατέρας του να είναι μέσα σε εκείνον, ούτε ο ίδιος μέσα στον πατέρα. Εκείνος όμως, διδάσκοντας και λέγοντας την αλήθεια, ότι δηλαδή ο κατά φύσιν Πατέρας του είναι πάντοτε αγαθός και πάντοτε Θεός και δημιουργός των πάντων, και ότι βρίσκεται μέσα σε εκείνον και συνυπάρχει μαζί του, εξαπολύει απειλή εναντίον του Μαρκίωνα λέγοντας: «Όποιος δεν τιμά τον Υιό όπως τιμά τον Πατέρα, η οργή του Θεού παραμένει επάνω του».

Διότι σε εμάς γεννιέται το μη ον, επειδή εμείς οι ίδιοι κάποτε δεν υπήρχαμε, αλλά έχουμε γεννηθεί από τους πατέρες μας, οι οποίοι και αυτοί κάποτε δεν υπήρχαν, και αυτό πρέπει να το αντιληφθούμε ανατρέχοντας στην αρχή μέχρι τον Αδάμ. Ο Αδάμ βέβαια δημιουργήθηκε από τη γη, ενώ κάποτε δεν υπήρχε, και η γη δημιουργήθηκε εκ του μη όντος, διότι δεν υπήρχε πάντοτε· ο Θεός Πατέρας όμως υπήρχε πάντοτε. Και όποιος ακριβώς ήταν κατά τη φύση, τέτοιον γέννησε τον Υιό. Τον γέννησε δε ως αεί όντα (υπάρχοντα πάντοτε), όχι ως συνάδελφο, αλλά ως γεννημένον από αυτόν, όμοιον με αυτόν κατά τη φύση, Κύριον εκ Κυρίου, Θεόν εκ Θεού, Θεόν αληθινόν εκ Θεού αληθινού. Και όσα ακριβώς σκέπτεται κανείς για τον Πατέρα, έτσι πρέπει να σκέπτεται και για τον Υιό· όσα πιστεύει για τον Υιό, τα ίδια πρέπει να θεωρεί και για τον Πατέρα. Διότι έτσι λέει: «όποιος δεν πιστεύει στον Υιό όπως πιστεύει στον Πατέρα, και δεν τιμά τον Υιό όπως τιμά τον Πατέρα, η οργή του Θεού θα παραμείνει επάνω του», όπως αναφέρει το θείο Ευαγγέλιο. Και έτσι κατέρρευσε πάλι η συλλογιστική τους σκέψη. Διότι ο Θεός, όντας ακατάληπτος, γέννησε Θεό ακατάληπτο, προ πάντων των αιώνων και προ των χρόνων, και δεν υπάρχει (χρονικό) διάστημα μεταξύ Υιού και Πατρός, αλλά άμα νοήσεις τον Πατέρα, ταυτόχρονα νοείς τον Υιό, άμα ονομάσεις τον Υιό, ταυτόχρονα φανερώνεις τον Πατέρα. Διότι από τον Πατέρα νοείται ο Υιός και από τον Υιό γνωρίζεται ο Πατέρας. Πώς άλλωστε θα ήταν Υιός, εάν δεν είχε Πατέρα; Και πώς θα ήταν Πατέρας, εάν δεν είχε γεννήσει τον Μονογενή;

Γι' αυτό τίποτα δεν μπορεί να εξισωθεί με τον Πατέρα, δεν συμπροσκυνείται μαζί Του τίποτα από όσα δημιουργήθηκαν εκ του μηδενός και δεν έχουν γεννηθεί. Διότι σε κανένα από τα δημιουργήματα δεν είπε ποτέ: «Κάθισε στα δεξιά μου», ούτε βέβαια ο Μονογενής είπε για κανέναν ότι «εκείνος που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα» και «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα» και «κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, και (κανείς δεν γνωρίζει) τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας, και σε όποιον θελήσει να τον αποκαλύψει». Τον αποκαλύπτει δε διά του Αγίου Πνεύματος, το οποίο γνωρίζει, διδάσκει και εξαγγέλλει στον κόσμο τα όσα ανήκουν στον Υιό, και το οποίο «ερευνά και τα βάθη του Θεού». Γι' αυτόν τον λόγο δηλαδή λέει: «Σε όποιον δεν τιμά τον Υιό όπως τιμά τον Πατέρα, η οργή του Θεού παραμένει επάνω του»· και δεν είπε «όποιος δεν τιμά τους αγγέλους όπως τιμά τον Πατέρα», ούτε πάλι είπε «όποιος δεν τιμά και τον Υιό», αλλά τον Υιό όπως τον Πατέρα, και ομοίως ότι «δεν θα συγχωρεθεί εκείνος που βλασφημεί κατά του Πνεύματος, ούτε σε τούτον ούτε στον μέλλοντα αιώνα», για να υποδηλώσει το απρόσιτο και ασύγκριτο της Τριάδας, του Πατέρα, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. 47. 〈λ〉. Αν ο Παντοκράτορας υπερέχει από κάθε φύση, υπερέχει εξαιτίας του αγεννήτου, το οποίο αποτελεί την αιτία της διατήρησης για τα γεννητά. Αν όμως το αγέννητο δεν δηλώνει την ουσία, από πού θα αντλήσει η φύση των γεννητών τη διαφύλαξή της;

Διότι, όταν κάποιοι του ανέφεραν ότι ο Ιησούς βαπτίζει, εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Δεν μπορεί ο άνθρωπος να λαμβάνει τίποτα από μόνος του, εάν δεν του έχει δοθεί άνωθεν, από τον ουρανό. Εσείς οι ίδιοι είστε μάρτυρές μου ότι είπα: Δεν είμαι εγώ ο Χριστός, αλλά είμαι απεσταλμένος πριν από Εκείνον· και πάλι: Αυτός που έρχεται άνωθεν είναι υπεράνω όλων· και ξανά: Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και έχει παραδώσει τα πάντα στο χέρι Του. Όποιος πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια. Επομένως, από τη μαρτυρία του Ιωάννη για Αυτόν ήταν φανερό με ποια εξουσία έπραττε αυτά ο Σωτήρας, και ποιος Του είχε δώσει μια τέτοια εξουσία.

Και αν κάποιος ρωτούσε από πού έχει έλθει, θα απαντήσει εκείνος που είπε: «αυτός που έρχεται από άνω είναι υπεράνω όλων» και «αυτός που έρχεται από τον ουρανό μαρτυρεί αυτό που έχει δει και έχει ακούσει». Ποιος όμως ήταν «αυτός που έρχεται από τον ουρανό»; Μήπως η σάρκα την οποία ανέλαβε ο Σωτήρας; Σε καμία περίπτωση. Αλλά αυτός ο ίδιος, δηλαδή το Φως και ο Λόγος και ο Θεός και ο Μονογενής και ο Υιός, επειδή ο ίδιος είναι όλα αυτά, «αυτά που έχει δει», λέει, «και αυτά που έχει ακούσει, μαρτυρεί». Επομένως, και έβλεπε και άκουγε πριν έλθει στη γη. Και ποιον έβλεπε, παρά τον Πατέρα; Και ποιον άκουγε, παρά τον Πατέρα; Με αυτόν τον τρόπο δίδασκε ότι ο ίδιος δεν είναι ένας απλώς σημαίνων λόγος, αλλά Υιός που αληθινά ζει και υφίσταται, λέγοντας: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια». Ας πιστέψουμε, λοιπόν, ότι «ο Πατέρας», επειδή αγαπά «τον Υιό», «έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του». Πρέπει δε να προσέξουμε επιμελώς το «πάντα», το οποίο περιλαμβάνει την ύπαρξη όλων των γενητών πραγμάτων, μέσω του οποίου θα μπορούσε κανείς να δει το μέγεθος της δύναμης του Υιού του Θεού, αναλογιζόμενος σε πόσο και σε τι είδους χέρι υποδέχθηκε από τον Πατέρα την ύπαρξη όλων των όντων.

Μαρτυρεί δε για αυτόν ότι υπήρχε και πριν συλληφθεί και γεννηθεί. «Διότι υπήρξε πριν από εμένα», λέει, «επειδή ήταν πρώτος από εμένα», αν και η σύλληψή του και η γέννησή του συνέβησαν αργότερα, μετά από εκείνη του Ιωάννη. Εάν λοιπόν ήταν πρώτος, και δεν ήταν κατά σάρκα, επομένως υπήρχε πριν από την σάρκα. Προχωρώντας δε, μαρτυρεί ότι αυτός είναι ο αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, προαναγγέλλοντας τη θυσία και τη σφαγή του για την άφεση των αμαρτιών μας. Αλλά μαρτυρεί επίσης ότι αυτός είναι ο Ύψιστος και ότι κατέβηκε από τον ουρανό και είναι απειροδύναμος, καθώς δεν έλαβε το Πνεύμα με μέτρο από τον Πατέρα. Και σε όσους μεν πιστεύουν σε αυτόν υπόσχεται αιώνια ζωή, σε όσους δε απειθούν, τους απειλεί με την αναπόδραστη οργή του Θεού. Διότι απαντά για αυτόν, όταν ρωτήθηκε από τους δικούς του μαθητές, ότι «εκείνος πρέπει να αυξάνεται, και εγώ να ελαττώνομαι», δείχνοντας για ποιον λόγο απέναντί του όχι μόνο ο ίδιος, αλλά και τα πάντα είναι κατώτερα, όσο διαφέρει η γη από τον υπερουράνιο χώρο. «Αυτός που έρχεται από άνω», λέει, «είναι πάνω από όλους», εξαιρεμένος από όλα και διατηρώντας την πατρική υπεροχή ως Υιός αγαπητός. Και πάλι, «ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και τα έχει παραδώσει όλα στο χέρι του. Όποιος πιστεύει στον Υιό έχει αιώνια ζωή, ενώ όποιος απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει πάνω του».

Ποιοι είναι αυτοί; Οι σταθεροί και αμετακίνητοι στην πίστη, οι οποίοι αφθονούν πάντοτε στο έργο του Κυρίου και ενδύθηκαν την εικόνα του επουρανίου μέσω της υπακοής προς αυτόν. Διότι, «όποιος απειθεί στον Υιό», όπως αναφέρει πάλι μέσω του ίδιου ευαγγελιστή ο Ιωάννης ο Πρόδρομος του Κυρίου, «δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού θα παραμείνει πάνω του»· και ποιος μπορεί να υπομείνει την οργή του Θεού;

Διότι αν εγώ σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα απέκτησα τέτοια οικειότητα με τον επίσκοπό σας, η οποία δεν είναι ανθρώπινη αλλά πνευματική, πόσο μάλλον μακαρίζω εσάς που είστε απόλυτα ενωμένοι μαζί του, όπως η Εκκλησία με τον Κύριο Ιησού και ο Κύριος με τον Θεό και Πατέρα Του, ώστε να είναι όλα σύμφωνα ενωμένα σε ενότητα. Ας μην πλανάται κανείς: εάν κάποιος δεν βρίσκεται εντός του θυσιαστηρίου, στερείται τον άρτο του Θεού. Διότι αν η προσευχή ενός ή δύο ανθρώπων έχει τόση δύναμη ώστε ο Χριστός να βρίσκεται ανάμεσά τους, πόσο μάλλον η προσευχή του επισκόπου και όλης της Εκκλησίας, που ανεβαίνει με συμφωνία προς τον Θεό, εξασφαλίζει να τους παραχωρηθούν όλα τα εν Χριστώ αιτήματά τους. Συνεπώς, εκείνος που χωρίζεται από αυτούς και δεν προσέρχεται στη σύναξη των θυσιών και στην εκκλησία των πρωτοτόκων που είναι εγγεγραμμένοι στον ουρανό, είναι λύκος με δέρμα προβάτου, που επιδεικνύει ήμερη μορφή. Φροντίστε, αγαπητοί, να υποταχθείτε στον επίσκοπο, στους πρεσβυτέρους και στους διακόνους. Διότι αυτός που υποτάσσεται σε αυτούς υπακούει στον Χριστό που τους κατέστησε, ενώ εκείνος που τους απειθεί, απειθεί στον Ιησού Χριστό, και αυτός που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει επάνω του. Επειδή είναι αυθάδης και εριστικός υπερήφανος, αυτός που δεν πειθαρχεί στους ανωτέρους του. Όπως λέει η Γραφή: «Ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη», και: «Οι υπερήφανοι παρανομούσαν υπερβολικά».

ΟΜΙΛΙΑ ΛΑ΄. Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και τα πάντα έχει παραδώσει στο χέρι του. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια· εκείνος όμως που δεν πιστεύει στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει πάνω του. Α΄. Μεγάλο αποδεικνύεται το όφελος της συγκατάβασης σε όλα τα πράγματα. Έτσι επιτύχαμε στις τέχνες, μη μαθαίνοντας τα πάντα μεμιάς από τους δασκάλους· έτσι χτίσαμε πόλεις, συγκροτώντας τες ήρεμα και σταδιακά· έτσι διατηρούμε και τη ζωή μας. Και μην απορήσεις αν στα βιωτικά ζητήματα έχει τόση ισχύ αυτή η πρακτική, εφόσον και στα πνευματικά θα διαπίστωνε κανείς πως η δύναμη αυτής της σοφίας είναι μεγάλη. Διότι έτσι ακριβώς μπόρεσαν να απαλλαγούν από την ειδωλολατρία οι Ιουδαίοι, καθοδηγούμενοι ήρεμα και σταδιακά, χωρίς να ακούσουν εξαρχής τίποτα το υψηλό, ούτε ως προς τα δόγματα ούτε ως προς τον τρόπο ζωής. Έτσι και μετά την παρουσία του Χριστού, όταν πλέον ήταν ο καιρός για υψηλότερα δόγματα, οι απόστολοι προσέλκυαν τους πάντες χωρίς να διδάσκουν τίποτα το υψηλό από την πρώτη στιγμή.

Έπειτα, γνωρίζοντας ότι προκύπτει ωφέλεια από τον λόγο περί της κολάσεως, και ότι οι περισσότεροι δεν προσελκύονται τόσο από την υπόσχεση των αγαθών όσο από την απειλή των φοβερών τιμωριών, εδώ λοιπόν ολοκληρώνει τον λόγο του και λέγει: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια· εκείνος όμως που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει πάνω του». Και πάλι εδώ ανάγει τον λόγο περί κολάσεως στον Πατέρα. Διότι δεν είπε, η οργή του Υιού, παρόλο που αυτός είναι ο κριτής· αλλά παρουσίασε ενώπιόν τους τον Πατέρα, θέλοντας μάλλον να τους φοβίσει περισσότερο. Άραγε λοιπόν, λέγει, αρκεί το να πιστέψει κανείς στον Υιό για να αποκτήσει αιώνια ζωή; Σε καμία περίπτωση.

Διότι, αναφέροντας το έργο, το οποίο ήταν αποκλειστικό γνώρισμα του Θεού, δίνει στους ακροατές τη δυνατότητα να συμπεράνουν από αυτό πλέον ότι ήταν και Θεός και Υιός του Θεού. Αν αυτό λεγόταν συνεχώς από τον ίδιο, θα τους προκαλούσε τότε δυσφορία· αποδεικνυόμενο όμως μέσω του συλλογισμού των θαυμάτων, καθιστούσε τη διδασκαλία λιγότερο επαχθή. Άλλωστε, και εκείνοι που συνθέτουν συλλογισμούς, όταν, αφού θέσουν τα δεδομένα, αποδείξουν ακλόνητα το ζητούμενο, πολλές φορές δεν εξάγουν οι ίδιοι το συμπέρασμα, αλλά, προδιαθέτοντας ευνοϊκότερα τον ακροατή και κάνοντας τη νίκη τους πιο λαμπρή, παρασκευάζουν τον ίδιο τον αντίπαλο να εκφέρει την απόφαση, ώστε οι παριστάμενοι να ταχθούν περισσότερο με το μέρος τους, εφόσον οι ίδιοι οι αντίδικοι εκφέρουν ψήφο υπέρ αυτών. Μνημονεύοντας, λοιπόν, την ανάσταση του Λαζάρου, αποσιώπησε την κρίση· διότι ο Λάζαρος δεν αναστήθηκε για τον σκοπό αυτό. Μιλώντας όμως για την καθολική ανάσταση, πρόσθεσε και το εξής, ότι «Εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά θα πορευτούν σε ανάσταση ζωής· ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα, σε ανάσταση κρίσεως». Έτσι και ο Ιωάννης καθοδηγούσε τον ακροατή, μνημονεύοντας την κρίση, και λέγοντας ότι «Εκείνος που δεν πιστεύει στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει επάνω του». Έτσι και ο ίδιος ο Χριστός μιλούσε στον Νικόδημο: «Διότι εκείνος που πιστεύει στον Υιό», του έλεγε, «δεν κρίνεται· ενώ εκείνος που δεν πιστεύει, έχει ήδη κριθεί». Έτσι και εδώ κάνει μνεία και για το δικαστήριο και για την κόλαση που επιφυλάσσεται για τις πονηρές πράξεις.

«Όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν κρίνεται· ενώ όποιος δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού.» Και πάλι ο Ιωάννης: «Εκείνος που έρχεται από ψηλά είναι υπεράνω όλων· εκείνος που προέρχεται από τη γη, μιλάει σύμφωνα με τη γη. Εκείνος που έρχεται από τον ουρανό είναι υπεράνω όλων.» Και μετά από λίγο: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει παραδώσει τα πάντα στο χέρι του. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια· ενώ εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει πάνω του.» Όλα αυτά έχουν λεχθεί για τον Χριστό.

Με ποια λοιπόν έργα ή λόγια θα μπορέσετε από εδώ και στο εξής να τη βρείτε;» Γι' αυτό λοιπόν, πατέρες και αδελφοί, σας παρακαλώ, με κάθε προθυμία ας τηρήσουμε τις εντολές του Θεού μας, για να αξιωθούμε και την αιώνια ζωή και βασιλεία και να μην ακούσουμε τώρα μεν: «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού θα παραμείνει πάνω του», και στον μέλλοντα αιώνα: «Φύγετε από εμένα, δεν σας γνωρίζω, από πού είστε», αλλά να ακούσουμε εκείνη την ευλογημένη φωνή που λέει: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς, διότι με θρέψατε, όταν πεινούσα για τη σωτηρία σας, μέσω της εφαρμογής των εντολών μου, με ποτίσατε, με ντύσατε, με φιλοξενήσατε και ήρθατε προς εμένα, έχοντας καθαρίσει τις καρδιές σας από κάθε σπίλο και ρύπο της αμαρτίας· λοιπόν, απολαύστε τα αγαθά μου, των οποίων η απόλαυση είναι ανέκφραστη και η ζωή αιώνια και αθάνατη»—την οποία είθε όλοι μας να επιτύχουμε με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.