Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:6

Και αυτό έγινε, για να μην νομίσει κανείς ότι αυτό που γεννιέται είναι ξένο προς τη δική μας φύση. Διότι, αν, παρόλο που έχει γίνει αυτό, υπάρχουν κάποιοι που δυσπιστούν σε μια τέτοια γέννηση, αν δεν είχε κοινωνήσει την παρθενική σάρκα, σε τι βάθος ασέβειας δεν θα είχαν ξεπέσει αυτοί; Εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα, είναι πνεύμα. Βλέπεις την αξία του Πνεύματος; Διότι φαίνεται να επιτελεί το έργο του Θεού. Πιο πάνω, λοιπόν, έλεγε ότι γεννήθηκαν από τον Θεό· εδώ όμως λέει ότι το Πνεύμα τους γεννά. Αυτό που έχει γεννηθεί, λέει, από το Πνεύμα, είναι πνεύμα. Και αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: Αυτός που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνευματικός. Διότι εδώ δεν εννοεί τη γέννηση κατά την ουσία, αλλά αυτήν κατά την τιμή και τη χάρη. Αν, λοιπόν, και ο Υιός έχει γεννηθεί έτσι, τι περισσότερο θα έχει από τους ανθρώπους που έχουν γεννηθεί με αυτόν τον τρόπο; Και πώς είναι μονογενής; Διότι και εγώ έχω γεννηθεί από τον Θεό, αλλά όχι από την ουσία Του.

Αφού λοιπόν είπε ο Χριστός ότι εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα, επειδή τον είδε πάλι να ταράζεται, κατευθύνει τον λόγο σε ένα αισθητό παράδειγμα. Διότι μη θαυμάζεις, λέει, που σου είπα ότι πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν. Το πνεύμα πνέει όπου θέλει. Διότι, με το να πει «Μη θαυμάζεις», φανερώνει την ταραχή της ψυχής του και τον οδηγεί στο πιο λεπτό από τα σώματα. Από τα σαρκικά, βέβαια, τον απομάκρυνε λέγοντας: «Εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα, είναι πνεύμα». Επειδή όμως δεν κατανοούσε τι τέλος πάντων σήμαινε αυτό που λέει, ότι «Εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα», στη συνέχεια τον μεταφέρει σε άλλη εικόνα, χωρίς ούτε να τον οδηγεί στην παχύτητα των υλικών σωμάτων, ούτε να του μιλάει καθαρά για ασώματα πράγματα (διότι εκείνος που τα άκουγε δεν μπορούσε να τα χωρέσει στον νου του), αλλά, βρίσκοντας κάτι το ενδιάμεσο μεταξύ σώματος και ασώματου, δηλαδή την ορμή του ανέμου, από εκεί τον αναβιβάζει. Διότι για αυτόν τον λόγο λέει ότι: «Ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει». Και αν λέει «Πνέει όπου θέλει», δεν το λέει με την έννοια ότι ο άνεμος έχει κάποια ελεύθερη προαίρεση, αλλά για να δηλώσει τη φυσική του ορμή που είναι ανεμπόδιστη και εκδηλώνεται με εξουσία. Διότι η Γραφή γνωρίζει να μιλάει με αυτόν τον τρόπο και για τα άψυχα, όπως όταν λέει: «Διότι η κτίση υποτάχθηκε στη ματαιότητα όχι με τη θέλησή της».

Και ότι περί αυτού πρόκειται, και δεν επιθυμεί να παραστήσει τίποτε άλλο, ούτε φανερώνει κάποια αισθητή όραση, γίνεται προφανές από το εξής. Διότι, αφού είπε, «Αυτό που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και αυτό που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα», πρόσθεσε: «Εκείνο που γνωρίζουμε λαλούμε, και εκείνο που έχουμε δει μαρτυρούμε». Αυτό όμως δεν είχε ακόμη γεννηθεί. Πώς λοιπόν λέει: «Εκείνο που έχουμε δει»;

Είτε λοιπόν έτσι είτε αλλιώς, το σώμα του Κυρίου προσφυώς θα χαρακτηριστεί· διότι η σάρκα του Κυρίου είναι πνεύμα ζωοποιό, επειδή συνελήφθη από το ζωοποιό Πνεύμα· «διότι το γεννηθέν εκ του Πνεύματος είναι πνεύμα». Αυτό δε το λέω όχι αναιρώντας τη φύση του σώματος, αλλά επιθυμώντας να φανερώσω τον ζωοποιό και θείο χαρακτήρα του.

ΤΙΤΛ. Α΄. — Περί των γνωστικών και πνευματικών ανδρών· και για όσα αγαθά θα τους ακολουθήσουν. «Τα χείλη των δικαίων γνωρίζουν τα υψηλά.» «Ο πνευματικός άνθρωπος ανακρίνει τα πάντα, ο ίδιος όμως από κανέναν δεν ανακρίνεται.» «Σας λέγω: να πορεύεστε σύμφωνα με το Πνεύμα, και μην εκτελείτε τις επιθυμίες της σάρκας. Διότι η σάρκα επιθυμεί εναντίον του Πνεύματος, και το Πνεύμα εναντίον της σάρκας· αυτά αντιτίθενται το ένα στο άλλο. Ο καρπός του Πνεύματος είναι η αγάπη, η χαρά, η ειρήνη, η μακροθυμία, η χρηστότητα, η αγαθοσύνη, η πίστη, η πραότητα, η εγκράτεια· εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος.» «Εκείνος στον οποίο δεν υπάρχει η γνώση είναι τυφλός, μυωπάζει, και έχει λησμονήσει τον καθαρισμό των παλαιών του αμαρτημάτων.» «Η γνώση προκαλεί έπαρση.» «Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα· και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα.»

Είπε ο Κύριος ο Θεός: «Δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες. Οι ημέρες τους θα είναι εκατόν είκοσι έτη». «Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα, είναι σάρκα. Εκείνος που προέρχεται από τη γη, ανήκει στη γη και μιλάει για τα της γης». «Να πορεύεστε σύμφωνα με το Πνεύμα, και δεν θα εκπληρώσετε την επιθυμία της σάρκας. Διότι η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα. Είναι δε φανερά τα έργα της σάρκας, τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, μαγεία, έχθρες, έριδες, ζήλια, θυμός, φατριασμοί, διχοστασίες, αιρέσεις, φόνοι, μέθες, κραιπάλες και τα παρόμοια με αυτά· για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως και προείπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια, δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». «Σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». «Όσοι ζουν σύμφωνα με τη σάρκα, φρονούν τα της σάρκας, ενώ όσοι ζουν σύμφωνα με το πνεύμα, τα του πνεύματος. Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος, ενώ το φρόνημα του πνεύματος είναι ζωή και ειρήνη. Επειδή το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό· διότι δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού. Αυτοί δε που ζουν σύμφωνα με τη σάρκα, δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό». Οι σαρκικοί δεν μπορούν να πράττουν τα πνευματικά, ούτε οι πνευματικοί τα σαρκικά.

Αλλά ω, τι ζημία για μένα! Πώς απέβαλα τόση χάρη; Πώς στερήθηκα τέτοιο φως; Αλίμονο! Αν για τον τυφλό είναι μεγάλη ζημιά να μη βλέπει τον ήλιο, πόση συμφορά είναι για μένα τον αμαρτωλό να έχω στερηθεί το αληθινό φως; Όσοι λοιπόν είναι πνευματοφόροι φορούν φως, και αυτοί που φορούν φως, έχουν ντυθεί τον Χριστό· και εκείνοι που έχουν ντυθεί τον Χριστό, έχουν ντυθεί τον Πατέρα· «διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία· διότι όσοι φορούν το Πνεύμα του Θεού, φορούν την αφθαρσία· και αφθαρσία είναι ο Θεός». Και όλα αυτά δεν τα έχω πει απλώς τυχαία, αλλά για να παραβάλω την ενότητα εκείνου του αρχετύπου, εννοώ της πανταίτιας Τριάδας, προς την εικόνα της· η οποία αποτελεί όντως την αληθινή και μοναδική ευγένεια για τους ανθρώπους. Και ότι, όπως ακριβώς «το γεννημένο από τη σάρκα είναι σάρκα» οπωσδήποτε, «και το γεννημένο από το Πνεύμα είναι Πνεύμα»· έτσι και το γεννημένο από το φως είναι και αυτό φως κατά μέθεξη· γι' αυτό και υπερέχει απείρως. Πρώτον μεν, φως είναι ο Θεός· δεύτερον δε, φως είναι ο άγγελος· και τρίτον, φως είναι αυτό εδώ το θεοφιλέστατο ον, ο άνθρωπος.

Πρέπει λοιπόν στη συνέχεια να πραγματευτούμε περί του Αγίου Πνεύματος, όσο είναι δυνατόν επιλεκτικά και συνοπτικά, ώστε να βεβαιωθούμε και από ολόκληρη τη θεία Γραφή, ότι παρόλο που το όνομα του Αγίου Πνεύματος αναφέρεται σε αυτήν άπειρες φορές, πουθενά δεν βρίσκεται να λέγεται ότι το Πνεύμα έχει λάβει την ύπαρξη εκ του Υιού. Διότι αμέσως ο Κύριος στα Ευαγγέλια λέει, «εάν κάποιος δεν γεννηθεί εξ ύδατος και Πνεύματος, δεν δύναται να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού· εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι Πνεύμα· μην απορήσεις που σου είπα ότι πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν· το Πνεύμα πνέει όπου θέλει και ακούς τη φωνή του· αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει· έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα»· και πάλι, «το Πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα»· και επίσης, «τα λόγια που εγώ σας λαλώ, είναι Πνεύμα και ζωή»· και προσέτι, «αλλά έρχεται ώρα, και είναι τώρα, κατά την οποία οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν Πνεύματι και αληθεία· διότι και ο Πατέρας τέτοιους αναζητά αυτούς που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν Πνεύματι και αληθεία». Ακόμη, «αυτός που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του».

Εάν, λοιπόν, ο θείος Μελχισεδέκ προτίμησε με τη θέλησή του την αρετή από τη φύση και από όλα όσα σχετίζονται με αυτήν, χάρη στην καλή επιλογή του αυτεξούσιου αξιώματος, και ξεπέρασε μέσω της γνώσης κάθε χρόνο και αιώνα, αφήνοντας πίσω του όλα όσα υπάρχουν μετά τον Θεό γνωστικά σύμφωνα με τη θεωρία, χωρίς να παραμείνει σε κανένα από τα όντα στα οποία διαπιστώνεται οποιοδήποτε τέλος, αλλά άνοιξε διάπλατα τον νου του προς τις θείες, άναρχες και αθάνατες ακτίνες του Θεού και Πατέρα και γεννήθηκε από τον Θεό μέσω του Λόγου κατά χάρη εν Πνεύματι, και φέρει μέσα του ακέραιη και αληθινή την ομοίωση με τον Θεό που τον γέννησε —επειδή βέβαια κάθε γέννηση έχει από τη φύση της την ιδιότητα να καθιστά το γεννώμενο ταυτόσημο με εκείνον που το γεννά, διότι, λέγει, «αυτό που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και αυτό που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα»—, δικαιολογημένα ονομάστηκε όχι από τα φυσικά και χρονικά ιδιώματα, στα οποία περιλαμβάνονται «πατέρας» και «μητέρα» και «γενεαλογία», «αρχή» και «τέλος ημερών», τα οποία προηγουμένως απέβαλε εντελώς από τον εαυτό του, αλλά από τα θεία και μακάρια γνωρίσματα, με τα οποία μεταμόρφωσε τη μορφή του, τα οποία δεν μπορεί να φτάσει ούτε χρόνος, ούτε φύση, ούτε λόγος, ούτε νους, ούτε κανένα απολύτως άλλο από τα όντα που υπόκειται σε περιγραφή.

Διότι εκείνο που έχει γεννηθεί από κάποιον, είναι όμοιο με αυτόν που το γέννησε. Αυτό το δηλώνει και ο Κύριος λέγοντας: «Εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα, είναι πνεύμα». Εμείς όμως έχουμε γίνει σάρκες που επιθυμούν ενάντια στο Πνεύμα, και για τον λόγο αυτόν δικαίως ακούμε από Αυτόν: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες». Πώς λοιπόν μπορούμε να ονομαζόμαστε Χριστιανοί, έχοντας άραγε τι από τον Χριστό μέσα μας;

Κατανόησέ μου πνευματικά το ζήτημα, φιλομαθέστατε. Επειδή δε μου συνέβησαν τα αντίθετα από όσα ειπώθηκαν, ούτε και έτσι ησύχασα στο να μιλώ για το Πνεύμα. Και δεν είναι καθόλου παράξενο· διότι εάν και οι αρχαίοι, που είχαν γεννηθεί με τη σαρκική γέννηση και δεν είχαν ακόμη αναγεννηθεί από το πνεύμα, φιλοσοφούσαν για το πνεύμα, πόσο μάλλον αρμόζει σε εμάς να φιλοσοφούμε γι' αυτό, οι οποίοι έχουμε γεννηθεί από αυτό με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο. Διότι κάθε τι «που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, ενώ αυτό που έχει γεννηθεί από το πνεύμα είναι πνεύμα»· γι' αυτό και εγώ, έχοντας γεννηθεί από αυτό και μετέχοντας σε αυτό, προσήλθα να φιλοσοφήσω εν συντομία γι' αυτό, με φόβο και πόθο. «Όταν δε έλθει», λέγει, «ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα· και εσείς όμως μαρτυρείτε, επειδή από την αρχή είστε μαζί μου».

Και γενικά, όπως ακριβώς η γέννηση είναι θεία και υπερφυής, έτσι και η ζωή και η διαγωγή και η φιλοσοφία και όλα αυτά, είναι καινά και πνευματικά. Και δηλώνοντας αυτό ο Σωτήρας στον Νικόδημο λέει: «Αυτό που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα, είναι πνεύμα». Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Για να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, χωρίς να έχω δική μου δικαιοσύνη από τον νόμο, αλλά αυτήν που αποκτάται διά της πίστεως στον Χριστό, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό».

Και όπως το μαλλί που βάφτηκε με πορφύρα έγινε ένα με αυτήν, έτσι και οι ψυχές που βαπτίζονται τελείως στο Πνεύμα καθίστανται πνευματική πορφύρα, σύμφωνα με το γραμμένο: «Το γεννημένο εκ του Πνεύματος είναι πνεύμα». Όπως ακριβώς και το σώμα του Κυρίου, έχοντας ενωθεί με τη θεότητα, είναι Θεός. Και όπως ο σίδηρος που ρίχνεται στη φωτιά γίνεται φωτιά, και τίποτα δεν μπορεί να τον αγγίξει ή να τον πλησιάσει, επειδή αφανίζεται και καταναλώνεται, παρά μόνο η φωτιά με τη φωτιά ή τα αναμμένα κάρβουνα με τα κάρβουνα μπορούν να συνυπάρχουν αβλαβή, έτσι και κάθε ψυχή, αφού καθαριστεί μέσω του πυρός του Πνεύματος και γίνει πυρ και πνεύμα, μπορεί να είναι μαζί με το άχραντο σώμα του Χριστού. Είναι όμως αδύνατον σε μια ψυχή αμύητη σε αυτό το Πνεύμα να πλησιάσει εκεί ή να ατενίσει εκείνη τη θεϊκή αστραπή και να ζήσει μέσα σε αυτήν. Διότι κάθε πράγμα βρίσκεται και ζει εκεί από όπου γεννήθηκε. Τα ζώα στο νερό, επειδή γεννήθηκαν εκεί, ζουν εκεί. Τα πετεινά του ουρανού, πετώντας στον αέρα, σε αυτόν αναπαύονται. Παρομοίως και η διαγωγή των ψυχών, και ο αέρας όσων έχουν τις φτερούγες του Πνεύματος, βρίσκεται ψηλά στα ύψη της θεότητας, διότι από εκεί γεννήθηκαν.

Αυτή είναι «η καινή διαθήκη», αυτός είναι ο «νόμος του πνεύματος», που εγγράφεται στις «καρδιές», που έχει προκηρυχθεί από τους προφήτες. Μέσα σε αυτόν τον νόμο καρποφορεί η ψυχή καρπούς «δικαιοσύνης» και ζει εν Θεώ αιώνια ζωή. Αν κάποιος, λοιπόν, δεν δέχτηκε τη χάρη από τον Θεό και αν κάποιος δεν ήλπισε και δεν έλαβε «τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος», αθέτησε «τη βουλή του Θεού» και αρνήθηκε έμπρακτα όλες τις Γραφές. Διότι, αν δεν δέχτηκε την ενέργεια, πλανάται από λογισμούς, όντας ξένος προς την επουράνια εκκλησία των «πρωτοτόκων», δεν κοινώνησε με τα «πνεύματα» των «δικαίων και τετελειωμένων», δεν έγινε μέλος της «άνω Ιερουσαλήμ». Αυτός δεν προσκύνησε «τον Πατέρα εν πνεύματι και αληθεία». Διότι σε όποιον δεν κατοικεί ο Θεός, αυτός ούτε γνώρισε τον Θεό. Επειδή «αυτή είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό». Διότι «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα» και «η γέννηση από τον Θεό» τον φυλάσσει «και ο πονηρός δεν τον αγγίζει». Αυτοί όμως θέλουν, χωρίς θεμέλιο, να βάλουν στέγη στο σπίτι. Χωρίς μητέρα δεν γεννιέται γιος και χωρίς κοινωνία δεν γίνεται τέκνο. Έτσι και χωρίς τη γέννηση από το Άγιο Πνεύμα, κανείς δεν γίνεται υιός Θεού, και εφόσον δεν είναι υιός Θεού, δεν εισέρχεται στην αιώνια ζωή. Διότι «όσοι οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί Θεού». Επειδή ένα σπίτι που οικοδομείται χρειάζεται θεμέλιο.

Εάν λοιπόν δεν δεχθεί από την παρούσα ζωή το νέο και επουράνιο γέννημα (δηλαδή να γεννηθεί η ψυχή από το Πνεύμα σε εκείνον τον αιώνα και από εκεί να τραφεί, να αυξηθεί και να τελειωθεί εν Πνεύματι), δεν φθάνει σε εκείνον τον αιώνα. Διότι έτσι έχουν οριστεί τα δόγματα από τον Κύριο και έτσι ευδόκησε και αποφάνθηκε: «εάν κάποιος δεν αναγεννηθεί άνωθεν», δεν πρόκειται να εισέλθει «στη βασιλεία των ουρανών»· διότι αυτό που έχει γεννηθεί «από το Πνεύμα είναι πνεύμα», όπως ακριβώς και «αυτό που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα». Διότι θέλησε το Άγιο Πνεύμα να ενωθεί με την ψυχή και να την καθαρίσει από το πνεύμα της αμαρτίας που υπάρχει «στα μέλη» της, και να γίνει μαζί της ένα πνεύμα, ώστε να την παραστήσει στον εαυτό Του ως νύμφη αγνή και άμωμη. Δόξα σε Εκείνον που αγάπησε με αυτόν τον τρόπο την ψυχή, η οποία κτίστηκε κατ' εικόνα Του, σε Εκείνον που τη λύτρωσε από τη βασιλεία του σκότους και τη μετέφερε στη βασιλεία του φωτός της ζωής.

Διότι «όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί, και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι» —δηλαδή όσοι έχουν γεννηθεί άνωθεν από το Πνεύμα και έχουν καταξιωθεί να γίνουν και οι ίδιοι πνεύμα, μέσω της μεγάλης προκοπής τους στη χάρη, όπως έχει ειπωθεί: ότι «εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα», και πάλι: «οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα σαρκός ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό». Διότι η επουράνια εικόνα του Πνεύματος, όταν ενωθεί με την άξια και πιστή ψυχή, την καθιστά ουράνια και πνευματική, σύμφωνα με τη δική της χάρη της αγιότητας. Διότι, «καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου». Και εικόνα του επουράνιου είναι ο Χριστός, όταν ενδύεται στις άγιες ψυχές. Διότι λέγει: «Ντυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό, και μην προνοείτε για τη σάρκα προκειμένου να ικανοποιείτε τις επιθυμίες της».

Διότι και το νερό, το οποίο ο Κύριος έκανε κρασί, θεωρώ ότι ήταν ένα μυστήριο, το οποίο σημαίνει ότι οι ψυχές που πίστεψαν ειλικρινά και γεννήθηκαν από το Πνεύμα θα μεταβληθούν σε πνεύμα, καθώς έχει λεχθεί: «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα, είναι πνεύμα». Διότι, εάν εκεί μετέτρεψε το νερό σε κρασί, πόσο μάλλον τις ψυχές εκείνων που πιστεύουν και προσδοκούν με αλήθεια τον Κύριο θα τις καταστήσει πνεύμα και θα τις μεταβάλει σε πνεύμα; Και εάν στην έρημο ο Κύριος, παίρνοντας λίγους άρτους, τους ευλόγησε, και περίσσεψαν πάρα πολύ και χόρτασαν μεγάλα πλήθη, πόσο μάλλον την ψυχή αυτή, η οποία τώρα βρίσκεται σε στενοχώρια και πολλή καταπίεση και δεν μπορεί ούτε στον εαυτό της να επαρκέσει εξαιτίας της καταπίεσης των πονηρών λογισμών, αφού την ευλογήσει με το Άγιο Πνεύμα, θα την πλατύνει και θα απλώσει τα καλυμμένα μέλη των αρετών της, ώστε όχι μόνο αυτή να χορταίνει, αλλά και άλλους να χορταίνει από τις διδασκαλίες του Πνεύματος;

Κανείς ποτέ δεν είδε τον πατέρα του πριν γεννηθεί, και κανείς από τους ανθρώπους δεν θα δει τον Θεό, εάν πρώτα δεν γεννηθεί από Αυτόν. Γι' αυτό και ο Κύριος έλεγε: «Εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών», και πάλι: «Αυτό που γεννιέται από τη σάρκα», λέει, «είναι σάρκα, ενώ αυτό που γεννιέται από το Πνεύμα είναι πνεύμα», δηλαδή από το άγιο γεννιέται άγιο· «το δε Πνεύμα ερευνά και τα βάθη του Θεού.» Εσύ όμως, εάν έχεις γεννηθεί μόνο από σάρκα και δεν γνώρισες ακόμη τη γέννηση από το Πνεύμα, ούτε έχεις γίνει και εσύ πνεύμα μέσω της γέννησης αυτής, πώς λοιπόν μπορείς να ερευνάς τα βάθη του Θεού, ή μάλλον πώς μπορείς να βλέπεις τον Θεό; Ασφαλώς με κανέναν τρόπο, και εσύ ο ίδιος, έστω και χωρίς να το θέλεις, θα το ομολογήσεις, αδελφέ.

Διότι, εάν αυτό που γεννιέται από τη σάρκα είναι σάρκα, και αυτό που γεννιέται από το Πνεύμα είναι πνεύμα, αυτός που γεννήθηκε σωματικά και έγινε άνδρας, αλλά ποτέ δεν κατανόησε ούτε πίστεψε ούτε προσπάθησε καν να γεννηθεί πνευματικά, πώς άραγε θα γίνει πνευματικός και πώς θα συγκαταλέξει τον εαυτό του ανάμεσα στους πνευματικούς άνδρες, εκτός εάν στα κρυφά, σαν εκείνον που είναι ντυμένος με λερωμένα ρούχα, εισχωρήσει ανάμεσα στους αγίους που φορούν λαμπρά ενδύματα, και αφού καθίσει μαζί τους στο βασιλικό τραπέζι, πεταχτεί έξω δεμένος χειροπόδαρα, ως μη όντας υιός του φωτός αλλά της σάρκας και του αίματος, και παραδοθεί στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του;

Οι τρεις καταδύσεις αποτελούν σύμβολα της τριήμερης ταφής. Έπειτα ο άνθρωπος αναδύεται όπως ο Κύριος, φορώντας πιο λαμπρό και πιο φωτεινό το ένδυμα της αφθαρσίας, έχοντας καταβυθίσει τη φθορά στο ύδωρ. «Ό,τι έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και ό,τι έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα.

«Μην απορήσεις που σου είπα ότι πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν. Το πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει. Έτσι συμβαίνει με καθέναν που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα.» Απομακρύνοντας ο Κύριος τον Νικόδημο από τη σαρκική γέννηση, λέει: «Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, ενώ εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα»· δηλαδή, πνευματικός είναι ο άνθρωπος που έχει γεννηθεί διά του βαπτίσματος. Διότι τη λέξη «πνεύμα» οφείλεις να την κατανοήσεις αντί της λέξεως «πνευματικός». Επειδή βεβαίως αυτός που βαπτίζεται δεν γίνεται θείο Πνεύμα, αλλά, αφού λάβει εν Πνεύματι την υιοθεσία και τη χάρη και την τιμή, αξιώνεται να είναι πνευματικός.