Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 3:8

Παρόμοιο δε είναι το λεχθέν υπό του Κυρίου: Το Πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του· αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει. Αυτός που πάταξε τα πρωτότοκα της Αιγύπτου, από άνθρωπο έως κτήνος. Την τελευταία πληγή την έθεσε ως πρώτη, επειδή μετά από αυτήν δέχθηκαν την ελευθερία.

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, είθε να σου δώσει ο Θεός να ακούσεις, να κατανοήσεις και να κάνεις πράξη όσα σου λέγονται. Αυτό είναι δικαίωση και κατάκριση. Δικαίωση μεν, διότι θεωρείς τον εαυτό σου άξιο της διηγήσεως. Κατάκριση δε, διότι λες: «Και πώς αυτός διηγείται;» Και δεν θυμάσαι ότι «το Πνεύμα όπου θέλει πνέει;» Μπορείς να μου πεις γιατί ο Κύριος, όταν θεράπευε κάποιους, τους πρόσταζε αυστηρά να μην πουν σε κανέναν το γεγονός, ενώ σε άλλον είπε: «Πήγαινε, δείξε τον εαυτό σου στον ιερέα και πρόσφερε δώρο για τον καθαρισμό σου», και πάλι «για να χρησιμεύσει ως μαρτυρία σε αυτούς», και «Διηγήσου όσα σου έκανε ο Θεός;» Αυτά, λοιπόν, που λέγονται από τον αββά είναι προς ωφέλεια εκείνων που τα ακούνε με φόβο Θεού, αλλά προς κατάκριση εκείνων που δεν τα δέχονται με πίστη. Και ακόμη δεν μπορείς να τα διακρίνεις αυτά, διότι ακόμη μεταβάλλεται η καρδιά σου.

Διότι λέγοντας, «όλα αυτά τα ενεργεί το Πνεύμα καθώς βούλεται»· και για τον Θεό ο ίδιος (ο Απόστολος) είπε: «Και διαιρέσεις ενεργημάτων υπάρχουν, αλλά ο ίδιος Θεός είναι αυτός που ενεργεί τα πάντα σε όλους». Εάν όμως ο Θεός ενεργεί τα πάντα καθώς βούλεται, και όλα αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, διανέμοντάς τα ξεχωριστά στον καθένα καθώς βούλεται, πώς υπάρχει ετερότητα ουσίας, εκεί όπου αναγνωρίζεται ταυτότητα ενέργειας; Διότι, εάν οι ουσίες ήταν διαφορετικές, θα έπρεπε να είναι διαφορετικές και οι ενέργειες, σύμφωνα με τον ασεβέστατο Ευνόμιο. Μαρτυρώντας δε την ίδια αυθεντία και εξουσία στο Πνεύμα ο Σωτήρας, είπε: «Το Πνεύμα πνέει όπου θέλει».

Και όταν η Μαρία είπε: «Πώς θα το γνωρίσω αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;», της λέγει ο άγγελος: «Άγιο Πνεύμα θα επέλθει σε σένα, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». Και πάλι ο ίδιος άγγελος λέγει στον Ιωσήφ: «Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται εκ Πνεύματος Αγίου». Και πάλι ο ευαγγελιστής, ερμηνεύοντας τα όσα αναφέρονται στον προφήτη, λέγει: «Για να εκπληρωθεί το γεγραμμένο: Ιδού ο Παίς μου ο εκλεκτός, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του». Και στο Ευαγγέλιο έχει γραφτεί: «Το Πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει».

Έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα· και ομοίως στο Ευαγγέλιο: Αν όμως εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφθασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού. Και πάλι είναι γραμμένο: Κάθε αμαρτία και βλασφημία θα αφεθεί στους ανθρώπους, η βλασφημία όμως κατά του Πνεύματος δεν έχει άφεση. Και στο βάπτισμα κατήλθε το Άγιο Πνεύμα και παρέμεινε πάνω του· οι άγγελοι δε, αφού κατήλθαν, τον διακονούσαν. Για να γνωρίζεις ότι οι άγγελοι κατέρχονται και διακονούν προκειμένου να φανερώσουν τη δουλεία τους· το Πνεύμα όμως παρέμεινε πάνω του, ώστε, ακούγοντας για την παραμονή του, να κατανοήσεις την ελευθερία της φύσεώς του. Είναι δε γραμμένο: Και ο Πατέρας, ο οποίος μένει σε εμένα, αυτός επιτελεί τα έργα.

Κεφάλαιο Βʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα. Μην απορήσεις που σου είπα: Πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν. Το πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του· αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει.

Έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Το να νεκρωθεί κανείς ως προς την αμαρτία, και να ζήσει για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού. Όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του. Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς διά της δόξας του Πατρός, έτσι κι εμείς να πορευθούμε σε μια καινούργια ζωή. Διότι, εάν έχουμε γίνει σύμφυτοι μαζί του στην ομοιότητα του θανάτου του, θα γίνουμε σύμφυτοι και στην ανάστασή του, γνωρίζοντας τούτο: ότι ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε μαζί του, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας. Διότι αυτός που έχει πεθάνει έχει δικαιωθεί και απαλλαγεί από την αμαρτία. ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ. Εν τω Οποίω και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα, στο οποίο και συναναστηθήκατε διά της πίστεως στην ενέργεια του Θεού, ο οποίος τον ανέστησε από τους νεκρούς.

Διότι έτσι νομίζω ότι θα κατανοήσεις ορθά και αυτό που ειπώθηκε από τον Παύλο προς κάποιους: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι κοιλοπονώ, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας», και πάλι: «Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα διά του Ευαγγελίου.» <Μην απορήσεις που σου είπα: Πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν. Το πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει· έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα.> Είναι αρετή του δασκάλου να μπορεί με ποικίλους τρόπους να μεθοδεύει τον νου των ακροατών, και να προχωρά μέσα από πολλά νοήματα, συσσωρεύοντας τις αποδείξεις για όσα ο λόγος φαίνεται δυσχερής. Δέχεται λοιπόν τον τύπο του μυστηρίου μέσα από παραδείγματα, και λέει: Αυτό το εγκόσμιο και εναέριο πνεύμα πνέει σε όλη την οικουμένη, και διατρέχοντας όπου ακριβώς θέλει, φανερώνει την παρουσία του μόνο με τον ήχο, και διαφεύγει μεν από τα μάτια όλων, αλλά ερχόμενο σε επαφή με τα σώματα μέσω λεπτότατων πνοών, μεταδίδει κάποια αίσθηση της φυσικής ενέργειας που ενυπάρχει σε αυτό. Έτσι να κατανοήσεις, λέει, και την αναγέννηση διά του Πνεύματος, καθοδηγούμενος από τα μικρά παραδείγματα προς τα μεγαλύτερα, και συλλαμβάνοντας με τον νου αυτά που υπερβαίνουν τις αισθήσεις, σαν σε εικόνα, μέσω του λόγου που παρατέθηκε. <Αποκρίθηκε ο Νικόδημος και του είπε: Πώς μπορούν να γίνουν αυτά; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε.> Σε τίποτα δεν ωφέλησε ο μακροσκελής λόγος αυτόν που δεν κατανοούσε τίποτα.

Διότι η φύση του Θεού βρίσκεται επέκεινα των πάντων, και όχι σε τοπικά ύψη, αλλά στις υπεροχές της δόξας, και με ασύγκριτη δύναμη υπέρκειται του μέτρου κάθε δημιουργήματος. Επικαλέσου, λοιπόν, τον Θεό σου, λέει, Ισραήλ, αναγνωρίζοντας την εξουσία Του, την παντοδυναμία της υπεροχής Του. Διότι εγώ είμαι, και κανένας άλλος, αυτός που στερεώνει τη βροντή, δηλαδή που καλύπτει τον ουρανό με σύννεφα, και ρίχνει τις βροχές, και δημιουργεί το πνεύμα, δηλαδή πάλι, ο ποιητής των ανέμων· και αναγγέλλει στους ανθρώπους τον χριστό Του. Είναι σαν να έλεγε: «Δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν και οι ηγεμόνες δι' εμού κυβερνούν τη γη». Διότι ως χριστό σε αυτά τα λόγια, δεν εννοεί τον Εμμανουήλ, αλλά μάλλον αυτόν που έχει χριστεί ως βασιλιάς. Ομοίως και ως πνεύμα, δεν εννοεί το θείο και άγιο, έστω κι αν μαίνονται μερικοί από εκείνους που έχουν σκοπό να διαστρέφουν τα ορθά, αλλά εννοεί αυτό που βρίσκεται στον αέρα και είναι εγκόσμιο, για το οποίο λέει και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Το πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του· αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει· έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα». Εγώ λοιπόν, λέει, που συγκεντρώνω τα σύννεφα και στερεώνω τη βροντή, και «εξάγω τους ανέμους από τους θησαυρούς τους», εγώ καθιστώ φανερό όποιον θα ήθελα να εγκαυχάται στους θρόνους της βασιλείας.

Το ότι βέβαια εμείς που πιστέψαμε έχουμε γεννηθεί από το Πνεύμα, το μαρτυρεί ο Σωτήρας λέγοντας προς τον Νικόδημο: «Το Πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει. Έτσι συμβαίνει με καθέναν που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα.»

Προσέλθετε στη μυστική σφραγίδα, για να γίνετε αναγνωρίσιμοι στον Δεσπότη· συναριθμηθείτε στην άγια και λογική ποίμνη του Χριστού, για να τοποθετηθείτε στα δεξιά του και να κληρονομήσετε τη ζωή που έχει ετοιμαστεί για εσάς. Διότι εκείνοι που είναι ακόμη περιβεβλημένοι με την τραχύτητα των αμαρτιών, αυτοί βρίσκονται στα αριστερά, επειδή δεν προσήλθαν στη χάρη του Θεού, η οποία δόθηκε μέσω του Χριστού κατά την αναγέννηση του λουτρού. Και λέγοντας αναγέννηση δεν εννοώ των σωμάτων, αλλά την πνευματική αναγέννηση της ψυχής. Διότι τα μεν σώματα γεννιούνται μέσω των ορατών γονέων, οι δε ψυχές αναγεννώνται μέσω της πίστεως· διότι το Πνεύμα πνέει όπου θέλει. Και τότε πρόκειται να ακούσεις, εάν γίνεις άξιος: Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, όταν βρεθείς να μην έχεις στη συνείδησή σου καμία ακαθαρσία υποκρισίας.

Έγινε σύγχυση του πλήθους εκείνων που άκουγαν. Δεύτερη σύγχυση αντί της πρώτης, της κακής, στη Βαβυλώνα. Διότι κατά μεν τη σύγχυση των γλωσσών υπήρξε διαίρεση της προαιρέσεως, επειδή το φρόνημα ήταν αντίθεο, ενώ εδώ υπήρξε αποκατάσταση και ένωση των γνωμών, επειδή ο σκοπός ήταν ευσεβής. Διά των μέσων που επήλθε η πτώση, διά των ιδίων ήλθε και η επάνοδος. Όθεν εθαύμαζαν λέγοντας: Πώς εμείς τους ακούμε να μιλούν; Δεν είναι καθόλου παράξενο εάν εσείς το αγνοείτε. Διότι και ο Νικόδημος αγνόησε την παρουσία του Πνεύματος, και προς εκείνον ειπώθηκε: «Το Πνεύμα όπου θέλει πνέει, και την φωνή του ακούς, αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει». Εάν όμως, ακόμη και όταν ακούω την φωνή του, δεν γνωρίζω από πού έρχεται, πώς μπορώ να διηγηθώ τι ακριβώς είναι αυτό ως προς την υπόσταση; 〈Άλλοι δε χλευάζοντας έλεγαν, ότι είναι γεμάτοι από γλεύκος,〉 λέγοντας μεν την αλήθεια, αλλά με χλευαστικό τρόπο. Διότι πραγματικά ήταν νέος ο οίνος, η χάρις της Καινής Διαθήκης. Αλλά αυτός ο νέος οίνος προερχόταν από νοητή άμπελο, η οποία πολλές φορές στο παρελθόν είχε καρποφορήσει στους προφήτες, και εβλάστησε στην Καινή Διαθήκη. Διότι όπως αισθητά η μεν άμπελος παραμένει πάντοτε η ίδια, αλλά κατά καιρούς παράγει νέους καρπούς, έτσι και το ίδιο Πνεύμα, παραμένοντας αυτό που είναι, αν και πολλές φορές είχε ενεργήσει στους προφήτες, τώρα επέδειξε κάτι νέο και θαυμαστό. Διότι έφθασε μεν η χάρις και στους πατέρες, αλλά εδώ δόθηκε με περισσή αφθονία.

Διότι το αγαθό χαρίζεται στον καθένα με διαφορετικό τρόπο, «σε άλλον δίνεται πνεύμα σοφίας, σε άλλον πνεύμα γνώσεως, σε άλλον πνεύμα ισχύος, σε άλλον πνεύμα ιαμάτων, σε άλλον πνεύμα προφητείας, σε άλλον πνεύμα διακρίσεως, σε άλλον πνεύμα γλωσσών, σε άλλον ερμηνειών» και τα υπόλοιπα χαρίσματα, όπως λέει «ένα και το αυτό Πνεύμα τα ενεργεί, το οποίο τα μοιράζει στον καθένα όπως θέλει». Διότι «το αγαθό σου πνεύμα θα με οδηγήσει, Θεέ», λέει ο Δαβίδ, ή «το πνεύμα πνέει όπου θέλει» (δείχνοντάς μας μέσα από αυτές τις εκφράσεις το ενυπόστατο του Αγίου Πνεύματος) «και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει» και «εάν δεν γεννηθείτε από ύδωρ και πνεύμα», παρόμοιο με αυτό που είπε ο Παύλος: «διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα». Γι' αυτόν τον λόγο ο Κύριος λέει: «όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα» και «έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα. Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά. Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας τα αναγγείλει όλα».

Διότι το αγαθό χαρίζεται στον καθένα με διαφορετικό τρόπο, «σε άλλον μεν δίνεται πνεύμα σοφίας, σε άλλον δε πνεύμα γνώσεως, σε άλλον δε πνεύμα ισχύος, σε άλλον δε πνεύμα ιαμάτων, σε άλλον δε πνεύμα προφητείας, σε άλλον δε πνεύμα διακρίσεως, σε άλλον γλωσσών, σε άλλον ερμηνειών», και τα υπόλοιπα χαρίσματα, καθώς λέει: «ένα και το αυτό πνεύμα, που τα μοιράζει στον καθένα όπως θέλει»· διότι «το πνεύμα σου το αγαθό θα με οδηγήσει, Θεέ», λέει ο Δαβίδ, ή «το πνεύμα πνέει όπου θέλει», αποδεικνύοντάς μας μέσα από αυτά το ενυπόστατο του Αγίου Πνεύματος, «και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει», και «εάν δεν γεννηθείτε από ύδωρ και πνεύμα», παρόμοιο με αυτό που είπε ο Παύλος: «διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα». Γι' αυτό ο Κύριος λέει: «όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα». Και «έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα. Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά. Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από τα δικά μου, και θα σας τα αναγγείλει όλα». 10.

Και αναβάλλει, όπως για εκείνους την οργή, έτσι και για εμάς τη χρηστότητα· στους μεν δίνοντας ίσως καιρό για μετάνοια, ενώ σε εμάς δοκιμάζοντας τον πόθο, για το εάν δεν αποκάμνουμε στις θλίψεις και στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας· όπως ανέκαθεν επιτάσσει ο λόγος της θείας οικονομίας και των ακατάληπτων κριμάτων Του, με τα οποία κυβερνά σοφά τα δικά μας. Αυτά λοιπόν αφορούν τον Χριστό· και όσα ακολουθούν θα τα δούμε να είναι ενδοξότερα, και είθε να φανερωθούμε και εμείς. Όσο για τα αφορώντα το Πνεύμα, ας παραστεί σε εμένα το Πνεύμα, και ας μου δώσει λόγο, τόσο όσο επιθυμώ· εάν δε όχι τόσο, τουλάχιστον τόσο όσο αρμόζει στην περίσταση. Οπωσδήποτε όμως θα παραστεί δεσποτικά και όχι δουλικά, χωρίς να αναμένει προσταγή, όπως νομίζουν μερικοί. Διότι πνέει όπου θέλει, και σε όποιους επιθυμεί, και όποτε, και όσο. Με αυτόν τον τρόπο εμπνεόμαστε και εμείς να νοούμε και να μιλάμε για το Πνεύμα.

Αλλά ας επαναλάβουμε ολόκληρο τον λόγο του Ευνόμιου. «Αφού δημιουργήθηκε», λέει, «από τον μόνο Θεό μέσω του Μονογενούς [και αυτό]». Ποια είναι λοιπόν η απόδειξη ότι «και αυτό» συγκαταλέγεται ανάμεσα σε όσα έγιναν από τον Μονογενή; Βεβαίως, θα πουν ότι τα πάντα έχουν γίνει δι' αυτού, και ότι μέσα στα πάντα έχει συμπεριληφθεί και αυτό. Προς αυτούς θα πούμε ότι τα πάντα έγιναν δι' αυτού, όσα δηλαδή δημιουργήθηκαν, και δημιουργήθηκαν, όπως λέει ο Παύλος, τα ορατά και τα αόρατα, θρόνοι, αρχές, εξουσίες, κυριότητες, δυνάμεις· μεταξύ δε όσων απαριθμήθηκαν, μέσω των θρόνων και των δυνάμεων έχουν καταγραφεί από τον Παύλο τα Χερουβίμ και τα Σεραφίμ. Μέχρι αυτού του σημείου εκτείνονται τα «πάντα». Το Άγιο Πνεύμα, όμως, ως ευρισκόμενο υπεράνω της φύσεως των δημιουργημάτων, ο Παύλος το αποσιώπησε κατά την απαρίθμηση των όντων, μη υποδεικνύοντάς μας μέσα από τα λόγια του ούτε ότι έχει δημιουργηθεί ούτε ότι έχει υποταχθεί· αλλά, όπως ακριβώς ο προφήτης ονομάζει το Άγιο Πνεύμα αγαθό και ευθές και ηγεμονικό, υποδεικνύοντας μέσω της έννοιας του ηγεμονικού την εξουσιαστική του αρχή, έτσι και ο Απόστολος, ορίζοντας ότι ενεργεί τα πάντα εν πάσι όπως το ίδιο βούλεται, επιμαρτυρεί την αυθεντική εξουσία στην αξία του Πνεύματος. Ο δε Κύριος καθιστά φανερή την αυτεξούσια δύναμη και ενέργειά του στον λόγο του προς τον Νικόδημο, λέγοντας ότι «το Πνεύμα πνέει όπου θέλει».

Μάλλον δε, εάν το κρίνετε σκόπιμο, ας ενδιατρίψουμε με μεγαλύτερη λεπτομέρεια στην εξέταση περί του λουτρού, ξεκινώντας σαν από κάποια πηγή από το αγιογραφικό παράγγελμα: «Εάν κάποιος δεν γεννηθεί», λέγει, «από ύδωρ και Πνεύμα, δεν δύναται να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού». Γιατί, όμως, απαιτούνται και τα δύο και δεν θεωρήθηκε επαρκές μόνο το Πνεύμα για την ολοκλήρωση του βαπτίσματος; Ο άνθρωπος είναι σύνθετος και όχι απλός, όπως γνωρίζουμε με ακρίβεια, και για τον λόγο αυτόν, στη διπλή και συζευγμένη του φύση ορίστηκαν για θεραπεία τα συγγενή και όμοια φάρμακα: στο μεν ορατό σώμα το αισθητό ύδωρ, στη δε αόρατη ψυχή το αφανές Πνεύμα, το οποίο επικαλούμαστε με την πίστη και προσέρχεται με τρόπο άρρητο. Διότι «το Πνεύμα πνέει όπου θέλει, και τη φωνή του την ακούς, αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει». Αυτό ευλογεί και το σώμα που βαπτίζεται και το ύδωρ που βαπτίζει. Γι' αυτό, μην καταφρονήσεις το θείο λουτρό, ούτε να το υποτιμήσεις ως κάτι το κοινό εξαιτίας της χρήσης του ύδατος· διότι Εκείνο που ενεργεί είναι μέγα, και εξαιτίας Του καθίστανται θαυμαστά τα τελούμενα.

Ήλθε ίσως ο καιρός να κατανοήσουμε και τα δύο νεβρά της δορκάδας, τα οποία αναπαύονται γύρω από την καρδιά της νύμφης, έχοντας ονομαστεί από τον Λόγο μαστοί [καθώς λέει: «Οι δύο μαστοί σου είναι σαν δύο δίδυμα νεβρά δορκάδας που βόσκουν ανάμεσα στα κρίνα»], επειδή η θέση της καρδιάς βρίσκεται ανάμεσά τους. Η βοσκή τους δεν είναι χόρτο ή αγκάθια, αλλά κρίνα, τα οποία παρατείνουν το άνθος τους καθ' όλο τον χρόνο της βόσκησης και δεν ανθίζουν πρόσκαιρα ούτε μαραίνονται στην εποχή τους, αλλά προσφέρουν σε αυτά τα νεβρά, μέσω του εαυτού τους, διαρκή την τροφή, έως ότου να μην κυριαρχούν πια οι σκιές της απάτης που απασχολεί τον βίο, αλλά, καθώς το φως θα έχει ήδη λάμψει παντού, να καταυγαστούν τα πάντα μέσω της ημέρας που διαπνέει το φως όπου θέλει. [Διότι έτσι λέει ο λόγος: «Έως ότου πνεύσει η ημέρα και απομακρυνθούν οι σκιές».] Γνωρίζεις δε οπωσδήποτε, έχοντας μάθει από το Ευαγγέλιο, ότι το Πνεύμα το Άγιο είναι εκείνο που, με το να πνέει όπου θέλει, μεταδίδει φως σε όσους γνωρίζουν από πού έρχεται και πού πηγαίνει· για το οποίο τώρα ο λόγος προχωρά ως εξής: «Οι δύο μαστοί σου είναι σαν δύο δίδυμα νεβρά δορκάδας που βόσκουν ανάμεσα στα κρίνα, έως ότου πνεύσει η ημέρα και απομακρυνθούν οι σκιές».

Επομένως, όσοι φοβάστε τον Κύριο, σε όποιους τόπους κι αν βρίσκεστε, αινέστε Τον· διότι η τοπική μετακίνηση δεν επιφέρει την προσέγγιση του Θεού, αλλά όπου κι αν είσαι, ο Θεός θα έρθει σε σένα, εάν βέβαια το κατάλυμα της ψυχής σου βρεθεί τέτοιο, ώστε να ενοικήσει ο Κύριος μέσα σου και να συμπορευθεί. Εάν όμως έχεις τον εσωτερικό σου άνθρωπο γεμάτο από πονηρούς λογισμούς, έστω κι αν βρίσκεσαι στον Γολγοθά, έστω κι αν βρίσκεσαι στο όρος των Ελαιών, έστω κι αν βρίσκεσαι κάτω από το μνήμα της Αναστάσεως, απέχεις τόσο πολύ από το να δεχθείς τον Χριστό μέσα σου, όσο και εκείνοι που δεν Τον ομολόγησαν ούτε καν εξαρχής. Συμβούλευσε λοιπόν, αγαπητέ, τους αδελφούς να εκδημούν από το σώμα προς τον Κύριο, και όχι από την Καππαδοκία στην Παλαιστίνη. Εάν πάλι κάποιος προβάλει τον λόγο του Κυρίου, ο οποίος παρήγγειλε στους μαθητές να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, ας κατανοήσει βαθύτερα αυτό που ειπώθηκε. Επειδή ακριβώς η χάρη και η διανομή του Αγίου Πνεύματος δεν είχε ακόμη επιφοιτήσει στους αποστόλους, ο Κύριος τους πρόσταξε να παραμένουν στο ίδιο μέρος, έως ότου ενδυθούν δύναμη εξ ύψους. Εάν, λοιπόν, ό,τι γινόταν εξαρχής συνέβαινε μέχρι και σήμερα, δηλαδή το Άγιο Πνεύμα υπό μορφήν πυρός να διανέμει στον καθένα τα χαρίσματα, τότε θα έπρεπε όλοι να βρίσκονται σε εκείνον τον τόπο όπου γινόταν η διανομή του χαρίσματος· εάν όμως το Πνεύμα πνέει όπου θέλει, τότε και αυτοί που πιστεύουν εδώ γίνονται μέτοχοι του χαρίσματος ανάλογα με την πίστη τους, και όχι ανάλογα με την παραμονή τους στα Ιεροσόλυμα.

Διότι εκείνος που ερωτάται τι είναι κατ' ουσίαν ο Πατέρας, εύλογα και αληθινά θα ομολογήσει ότι το ζητούμενο υπερβαίνει τη γνώση. Ομοίως και για τον μονογενή Υιό, θα συμφωνήσει ότι με κανέναν τρόπο δεν είναι δυνατόν να κατανοηθεί η ουσία Του. «Διότι τη γενεά Του», λέει, «ποιος θα την διηγηθεί;» Παρομοίως δε και για το Άγιο Πνεύμα, την ίδια ακριβώς αδυναμία ως προς την κατανόησή Του καταδεικνύει ο λόγος του Κυρίου, λέγοντας ότι «ακούς τη φωνή του, αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει».

Ενώ, λοιπόν, αυτή η έρευνα βρίσκεται μπροστά μας, ο νέος θεολόγος προσθέτει στον λόγο του ρευστότητα και πάθος και υλική αιτία και κάποια ενέργεια που δεν είναι καθαρή από ρύπο και εξωτερικά εισρέουσα χορηγία και όλα τα παρόμοια. Δεν γνωρίζω τι έπαθε αυτός, ο οποίος ισχυρίζεται ότι, λόγω της υπερβολικής του σοφίας, τίποτε από τα ακατάληπτα δεν παραμένει έξω από τη γνώση του, και ο οποίος υπόσχεται να ερμηνεύσει την άρρητη γέννηση του Υιού, και αφού απομακρύνθηκε από τα προκείμενα ζητήματα, καταδύεται σαν χέλι στον ιλυώδη βούρκο των λογισμών. Πράττει όπως ακριβώς εκείνος ο νυκτερινός Νικόδημος, ο οποίος, όταν ο Κύριος δίδασκε για τη γέννηση άνωθεν, παρασυρόταν από τους λογισμούς του προς τον κόπο της μήτρας, και απορούσε πώς θα μπορούσε κανείς να βρεθεί για δεύτερη φορά μέσα στην κοιλιά, λέγοντας: «Πώς είναι δυνατόν να γίνει αυτό;», νομίζοντας ότι, επειδή ένας γέροντας δεν μπορεί να κυοφορηθεί ξανά σε μητρικά σπλάχνα, θα απέδειχνε την πνευματική γέννηση ως ανυπόστατη. Όπως όμως ο Κύριος διόρθωσε την πεπλανημένη αντίληψη εκείνου, λέγοντας ότι τα ιδιώματα της σάρκας και του πνεύματος είναι ασύμμεικτα, έτσι ας διορθώσει και αυτός τον εαυτό του στα ίδια ζητήματα, αν το επιθυμεί. Διότι φρονώ πως ο ερευνητής της αλήθειας οφείλει να εξετάζει το προκείμενο ζήτημα με βάση τη δική του φύση, και όχι να διαβάλλει το άυλο αποδίδοντάς του ιδιότητες των υλικών πραγμάτων. Διότι, αν ο άνθρωπος ή το βόδι ή οποιοδήποτε άλλο από τα όντα που γεννιούνται σαρκικά δεν παραμένει καθαρό από πάθος όταν γεννά ή όταν γεννιέται, τι σχέση έχει αυτό με την απαθή και αμόλυντη φύση;

«Το πνεύμα πνέει όπου θέλει και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει· έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το πνεύμα». Ο Ακίνδυνος όμως, εκτός από όσα ειπώθηκαν παραπάνω, υποστηρίζει ότι υπάρχει ο ίδιος λόγος τόσο για την ουσία του Θεού όσο και για καθετί που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα, έτσι ώστε, κατά τη γνώμη του, ακόμη και εκείνοι που έγιναν πνεύμα με αυτόν τον τρόπο, δηλαδή οι πνευματικοί, δεν διαφέρουν σε τίποτα από τη θεία ουσία. Διότι, αφού είπε ότι «στην περίπτωση της απλής και ασώματης φύσης», δηλαδή του Θεού, «η ενέργεια επιδέχεται τον ίδιο λόγο με την ουσία», πρόσθεσε, «το ίδιο ισχύει και με τρόπο γεννητό, διότι αυτό που έχει γεννηθεί από το πνεύμα είναι πνεύμα», δηλώνοντας ξεκάθαρα με αυτό, ότι και τα όντα που προέρχονται γεννητώς από το πνεύμα επιδέχονται τον ίδιο λόγο με την ουσία του Θεού. Γι' αυτό και αποφάνθηκε ότι ο Υιός είναι αυτό που έχει γεννηθεί από το πνεύμα, όπως ακριβώς και αυτό που προέρχεται φυσικώς από το πνεύμα είναι και πάλι το ίδιο το πνεύμα. Διότι συμπεραίνοντας λέει, «με οποιονδήποτε από τους δύο τρόπους και αν υφίσταται, είτε φυσικώς είτε γεννητώς», δηλαδή αυτή η χάρη και ενέργεια που προέρχεται από το πνεύμα, «είναι ο Υιός ή το Άγιο Πνεύμα».

Αλλά, λέει, το Πνεύμα ενεργείται από τον Θεό. Όμως πουθενά δεν το είπε αυτό, αλλά εσύ το επινοείς. Διότι, όταν λέει, «Εκείνος που ενεργεί τα πάντα σε όλους», το λέει για τους ανθρώπους· δεν συγκαταλέγει βεβαίως το Πνεύμα ανάμεσα στους ανθρώπους, έστω κι αν παραλογίζεσαι μύριες φορές, έστω κι αν μαίνεσαι μύριες φορές. Διότι επειδή είπε, «Δια του Πνεύματος», για να μην νομίσεις ότι το «δια» αποτελεί ένδειξη ελάττωσης ούτε του ότι το Πνεύμα ενεργείται από άλλον, πρόσθεσε ότι το Πνεύμα «Ενεργεί», δεν ενεργείται, και ενεργεί όπως θέλει, όχι όπως προστάζεται. Διότι, όπως ακριβώς ο Υιός λέει για τον Πατέρα ότι «Εγείρει τους νεκρούς και ζωοποιεί», παρομοίως λέει και για τον εαυτό Του ότι «Ζωοποιεί όποιους θέλει»· έτσι αναφέρεται και για το Πνεύμα, αλλού μεν ότι κάνει τα πάντα με εξουσία και τίποτε δεν το εμποδίζει (διότι το «Πνέει όπου θέλει», αν και έχει ειπωθεί για τον άνεμο, είναι αποδεικτικό αυτού ακριβώς του πράγματος)· ενώ εδώ, ότι «Ενεργεί τα πάντα καθώς βούλεται».

Αφού λοιπόν είπε ο Χριστός ότι εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα, επειδή τον είδε πάλι να ταράζεται, κατευθύνει τον λόγο σε ένα αισθητό παράδειγμα. Διότι μη θαυμάζεις, λέει, που σου είπα ότι πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν. Το πνεύμα πνέει όπου θέλει. Διότι, με το να πει «Μη θαυμάζεις», φανερώνει την ταραχή της ψυχής του και τον οδηγεί στο πιο λεπτό από τα σώματα. Από τα σαρκικά, βέβαια, τον απομάκρυνε λέγοντας: «Εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα, είναι πνεύμα». Επειδή όμως δεν κατανοούσε τι τέλος πάντων σήμαινε αυτό που λέει, ότι «Εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα», στη συνέχεια τον μεταφέρει σε άλλη εικόνα, χωρίς ούτε να τον οδηγεί στην παχύτητα των υλικών σωμάτων, ούτε να του μιλάει καθαρά για ασώματα πράγματα (διότι εκείνος που τα άκουγε δεν μπορούσε να τα χωρέσει στον νου του), αλλά, βρίσκοντας κάτι το ενδιάμεσο μεταξύ σώματος και ασώματου, δηλαδή την ορμή του ανέμου, από εκεί τον αναβιβάζει. Διότι για αυτόν τον λόγο λέει ότι: «Ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει». Και αν λέει «Πνέει όπου θέλει», δεν το λέει με την έννοια ότι ο άνεμος έχει κάποια ελεύθερη προαίρεση, αλλά για να δηλώσει τη φυσική του ορμή που είναι ανεμπόδιστη και εκδηλώνεται με εξουσία. Διότι η Γραφή γνωρίζει να μιλάει με αυτόν τον τρόπο και για τα άψυχα, όπως όταν λέει: «Διότι η κτίση υποτάχθηκε στη ματαιότητα όχι με τη θέλησή της».

Η φράση λοιπόν, «Όπου θέλει πνέει», δηλώνει το ακάθεκτο, και το ότι διαχέεται παντού, και ότι κανείς δεν το εμποδίζει να κινείται εδώ κι εκεί· αλλά διασκορπίζεται με πολλή εξουσία, και κανείς δεν έχει τη δύναμη να εκτρέψει την ορμή του.

βʹ. Και τη φωνή του την ακούς· δηλαδή, τον θόρυβο, τον κρότο· αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει. Έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα. Εδώ βρίσκεται όλο το συμπέρασμα. Διότι, εάν αυτού του πνεύματος (του ανέμου), λέγει, του οποίου δέχεσαι την αίσθηση με την ακοή και την αφή, δεν ξέρεις να ερμηνεύσεις την ορμή ούτε την πορεία του· πώς περιεργάζεσαι την ενέργεια του θείου Πνεύματος, εφόσον δεν γνωρίζεις αυτήν του ανέμου, παρόλο που ακούς τη φωνή του; Επομένως, το «Όπου θέλει πνέει», έχει λεχθεί και για να καταδείξει την εξουσία του Παρακλήτου. Και αυτό που λέγει, έχει την εξής έννοια: Εάν δηλαδή κανείς δεν μπορεί να συγκρατήσει αυτό (τον άνεμο), αλλά φέρεται όπου θέλει· πολύ περισσότερο την ενέργεια του Πνεύματος δεν θα μπορέσουν να τη συγκρατήσουν ούτε οι νόμοι της φύσεως, ούτε οι όροι της σωματικής γεννήσεως, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια. Το ότι δε για τον άνεμο έχει λεχθεί το «Τη φωνή του ακούς», είναι φανερό από το εξής. Διότι, συνομιλώντας με άνθρωπο άπιστο, που δεν γνώριζε την ενέργεια του Πνεύματος, δεν θα του έλεγε, «Τη φωνή του ακούς». Όπως λοιπόν ο άνεμος δεν φαίνεται, παρόλο που εκβάλλει φωνή (ήχο)· έτσι δεν φαίνεται στα μάτια του σώματος ούτε η γέννηση του πνευματικού ανθρώπου, μολονότι ο άνεμος είναι σώμα, έστω και λεπτότατο· διότι ό,τι υποπίπτει στις αισθήσεις, είναι σώμα.

Πνεύμα είναι και ο άνεμος, όπως το: «Το Πνεύμα, όπου θέλει, πνέει». Πνεύμα είναι και ο αέρας.

«Το πνεύμα όπου θέλει πνέει, και τη φωνή του ακούς· αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται, ή πού πηγαίνει. Έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το πνεύμα.» Ευγένεια είναι η διαφύλαξη της εικόνας, και η εξομοίωση προς το αρχέτυπο, την οποία κατεργάζεται ο λόγος και η αρετή, καθώς και ο καθαρός πόθος, ο οποίος διαμορφώνει ολοένα και περισσότερο κατά Θεόν τους γνήσιους μύστες των ουρανίων· όπως και το να γνωρίζουμε από πού προερχόμαστε, ποιοι είμαστε, και για ποιον σκοπό δημιουργηθήκαμε. —Ανώτερη είναι η πνευματική συγγένεια από τη σωματική.

Πρέπει λοιπόν στη συνέχεια να πραγματευτούμε περί του Αγίου Πνεύματος, όσο είναι δυνατόν επιλεκτικά και συνοπτικά, ώστε να βεβαιωθούμε και από ολόκληρη τη θεία Γραφή, ότι παρόλο που το όνομα του Αγίου Πνεύματος αναφέρεται σε αυτήν άπειρες φορές, πουθενά δεν βρίσκεται να λέγεται ότι το Πνεύμα έχει λάβει την ύπαρξη εκ του Υιού. Διότι αμέσως ο Κύριος στα Ευαγγέλια λέει, «εάν κάποιος δεν γεννηθεί εξ ύδατος και Πνεύματος, δεν δύναται να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού· εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι Πνεύμα· μην απορήσεις που σου είπα ότι πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν· το Πνεύμα πνέει όπου θέλει και ακούς τη φωνή του· αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει· έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα»· και πάλι, «το Πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα»· και επίσης, «τα λόγια που εγώ σας λαλώ, είναι Πνεύμα και ζωή»· και προσέτι, «αλλά έρχεται ώρα, και είναι τώρα, κατά την οποία οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν Πνεύματι και αληθεία· διότι και ο Πατέρας τέτοιους αναζητά αυτούς που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν Πνεύματι και αληθεία». Ακόμη, «αυτός που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του».

Αλλά βέβαια, επειδή οι μεν δίνουν, ενώ το άλλο δίνεται, δεν είναι εξαιτίας αυτού κατώτερό τους· διότι με τέτοιον τρόπο δίνεται ως δώρο του Θεού, ώστε και το ίδιο να δίνει τον εαυτό του· διότι δεν είναι δυνατόν να λεχθεί ότι δεν ανήκει στη δική του εξουσία· για το οποίο έχει γραφτεί «το Πνεύμα πνέει όπου θέλει»· και στον απόστολο, «όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα, που τα μοιράζει ξεχωριστά στον καθένα όπως θέλει»· ούτε υπάρχει εκεί υποταγή αυτού που δίνεται και αυτών που δίνουν».

Η συζήτηση που έκανε ο Κύριος με τον Νικόδημο, στην οποία λέει ότι το Πνεύμα όπου θέλει πνέει και τη φωνή του την ακούς, για ποιο πνεύμα μιλάει; Μερικοί μεν νομίζουν ότι ο Κύριος αναφέρεται στο αέρινο πνεύμα (στον άνεμο), σε εμένα όμως φαίνεται μάλλον ότι μιλάει για το Άγιο Πνεύμα. Διότι το Άγιο Πνεύμα πνέει εξουσιαστικά όπου θέλει, και επιλέγει να πνέει σε αυτούς που είναι δεκτικοί και έχουν καθαρή διάνοια. Και αυτοί, καθώς δέχονται την έμπνευση των θείων χαρισμάτων, δεν γνωρίζουν από πού τους δόθηκε το οποιοδήποτε χάρισμα ούτε για ποια αιτία, ούτε σε ποιο σκοπό καταλήγει η δωρεά του χαρίσματος. Ακούνε μόνο τη φωνή, δηλαδή την ίδια την ενέργεια του χαρίσματος, η οποία φανερώνεται μέσω της καθαρότητας του βίου τους και η οποία, κατά κάποιον τρόπο, εκπέμπει φωνή, είτε πρόκειται για χάρισμα διδασκαλίας, είτε ιαμάτων, είτε ακόμη *** *** *** Τι είναι η βλασφημία κατά του Πνεύματος και πώς κάθε αμάρτημα θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, ενώ σε αυτούς που βλασφημούν εναντίον του δεν θα συγχωρεθεί, ούτε σε τούτο τον αιώνα ούτε στον μέλλοντα;

Σε αυτή την αγάπη και τη χαρά βρίσκεται η μακάρια ζωή· αυτή η ζωή αφενός κρύβεται, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου: «Διότι έχει κρυφτεί», λέει, «η ζωή σας», αφετέρου φανερώνεται· και όπως λέει ο Κύριος: «Το Πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει· έτσι είναι ο καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα».

Καθένα από αυτά λέγεται και χέρι του Κυρίου και πνεύμα του Θεού, εκφράζοντας το όλον από το μέρος, σύμφωνα με τη συνήθεια της Γραφής. «Έπεσε πάνω μου το χέρι του Κυρίου», λέει ο Προφήτης, δηλαδή μου δόθηκε προφητική ενέργεια. Και ο Κύριος λέει ότι ο Δαβίδ «με το πνεύμα του Θεού», δηλαδή προφανώς με την ίδια προφητική ενέργεια, ονομάζει Κύριο τον απόγονό του, και ο ίδιος λέει ότι εκβάλλει τα δαιμόνια «με το πνεύμα του Θεού», δηλαδή με τη θαυματουργική ενέργεια του Θεού και του Πνεύματος. Και εκείνο βέβαια που λέχθηκε για το Πνεύμα από τον Απόστολο: «Μοιράζει στον καθένα ξεχωριστά όπως αυτό θέλει», ας μην το προσπεράσουμε απλώς, αλλά δίνοντας προσοχή ας κατανοήσουμε αμέσως από αυτό την αυθεντία του Πνεύματος, και ακόμη περισσότερο από την απόφανση του Κυρίου, η οποία διακηρύσσει ρητά: «Το πνεύμα πνέει όπου θέλει». Εάν δε αυτό που λέχθηκε για τον Θεό και Πατέρα από τον Απόστολο, «Είναι ο ίδιος Θεός που ενεργεί τα πάντα σε όλους», τούτο έχει λεχθεί και για το Πνεύμα: «Όλα αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα», τότε από την ταυτότητα ως προς την ενέργεια πρέπει να συμπεράνουμε και την ταυτότητα ως προς την ουσία του Πατέρα και του Πνεύματος. Έτσι, η θεία Γραφή δεν αναφέρει τίποτα με τρόπο μικροπρεπή ούτε ανάξιο της ομότιμης με τον Πατέρα και τον Υιό θεότητας του Αγίου Πνεύματος, αλλά αντίθετα τα παρουσιάζει όλα θεοπρεπώς· έτσι και ο ίδιος ο Θεός Λόγος θεολογεί σαφώς για το Πνεύμα.

Και «το πνεύμα όπου θέλει πνέει»· αν και δεν είναι εξίσου απορριπτέο με τα δεύτερα· διότι, για να μιλήσουμε προφητικά, προέρχεται και από τον Θεό και από τους θησαυρούς του Θεού, αλλά υπολείπεται των πρώτων, καθόσον είναι υλικότερο και υποπίπτει στην αίσθηση. Από τις λέξεις λοιπόν που αναφέρθηκαν, όσες βέβαια έχουν αξιωθεί της αγιωνυμίας είτε κατά φύση είτε κατά χάρη, εφόσον είναι τόσες πολλές ώστε να υπερβαίνουν κάθε αριθμό· πώς θα μπορούσες εσύ να περιορίσεις το όνομα σε ένα μόνο σημαινόμενο;

Θα μπορούσε δε να πει κανείς ότι η ονομασία του ανέμου που δίδεται στο αέρινο πνεύμα φανερώνει επίσης το θεοειδές των ουρανίων νοών. Διότι και τούτο φέρει εικόνα και τύπο της θεαρχικής ενέργειας (όπως έχει αποδειχθεί εκτενέστερα από εμάς στη Συμβολική Θεολογία κατά τη διασάφηση των τεσσάρων στοιχείων), ως προς το κινητικό και το ζωογόνο της φύσεώς του, την οξεία και ακράτητη διείσδυσή του, και την άγνωστη σε εμάς και αόρατη κρυφιότητα των αρχών και των καταλήξεων της κίνησής του. «Διότι δεν γνωρίζεις», λέγει, «από πού έρχεται και πού πηγαίνει».

Διότι στον Νικόδημο ο Κύριος, εξηγώντας για εκείνον που γεννιέται «άνωθεν», έλεγε: «το πνεύμα όπου θέλει πνέει, και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει». Όπως ακριβώς κανείς δεν γνωρίζει τον οίκο του πνεύματος του ανέμου, από πού έρχεται, ή το πλήρωμά του πού καταλήγει, ούτε μπορεί κάποιος να το εμποδίσει ούτε να το μετρήσει ούτε να το κατανοήσει, και όπως ομοίως κανείς δεν μπορεί να συγκρατήσει ή να κατανοήσει τα ρεύματα των ποταμών—το ίδιο συμβαίνει και με την ψυχή. Κανείς δεν μπορεί να κατανοήσει τους λογισμούς της ή πάλι να εμποδίσει τα ρεύματα του νου ή να τα συγκρατήσει ή να γνωρίζει την πηγή των λογισμών της διανοίας, από πού εξέρχεται, ή να κατανοήσει πού καταλήγει. Διότι ενώ κάθεται εδώ, δεν βρίσκεται πραγματικά εδώ, αλλά με τον νου και τη διάνοια βρίσκεται αλλού, σε μακρινές χώρες. Εάν λοιπόν, λέει, τα επίγεια που έχουμε εδώ στα χέρια μας είναι τέτοια και τόσο ακατάληπτα, πόσο μάλλον εκείνος που γεννήθηκε «άνωθεν» και δέχθηκε το επουράνιο Πνεύμα του Κυρίου και ενώθηκε με Αυτό «κατά τον έσω άνθρωπον»· πόσο ακατάληπτη είναι η ψυχή εκείνου; Διότι όπου επιθυμεί, ιδού, εκεί βρίσκεται, γιατί, ενώ βρίσκεται εδώ, ελθόν το ουράνιο και θείο Πνεύμα την οδήγησε στα επουράνια και την δίδαξε, και παντού είναι ακατάληπτη εκείνη η ψυχή.

Αλλά δεν αντιλαμβάνονται ότι, διδάσκοντας τους πάντες να υποθέτουν τα ίδια προ παντός για αυτούς τους ίδιους· διότι αν κανείς δεν είναι απαθής, κανείς δεν είναι αγαθός, είναι φανερό ότι ούτε εσύ που τα λες αυτά είσαι· διότι από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει κανείς τα πονηρά, γι' αυτό και όσοι είναι εμπαθείς υποθέτουν ότι όλοι είναι εμπαθείς. Διότι δεν γνωρίζουν ότι «το πνεύμα πνέει όπου θέλει», αλλά ούτε καν γνωρίζουν αν υπάρχει Πνεύμα, και γι' αυτό ούτε ότι υπάρχει Θεός γνωρίζουν. Διότι, σαν να μην υπάρχει Εκείνος που είπε: «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε», ούτε Εκείνος που πρόκειται να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, κάθονται έτσι χωρίς φειδώ και με αυθάδεια, καταλαλώντας και κρίνοντας τους αδελφούς τους, αγνοώντας, όπως είναι φυσικό, οι τέτοιοι ότι αποκλείονται ακόμη και από την ανάγνωση των θείων Γραφών, διότι λέει ο Θεός μέσω του Δαβίδ: «Γιατί εσύ παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου;» και παραθέτοντας την αιτία πρόσθεσε: «Καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου». Αν όμως ένας τέτοιος αποκλείεται από την ανάγνωση των θείων Γραφών, πώς θα αξιωθεί καθόλου την είσοδο στον ναό του Κυρίου ή τη συνύπαρξη με τους πιστούς; Και αυτός που είναι τέτοιος και υπερηφανεύεται τολμηρά και προβάλλει τον εαυτό του ως δάσκαλο άλλων, ανεβαίνοντας αυθάδικα στον αποστολικό θρόνο -διότι αυτό ακριβώς είναι το αξίωμα των αποστόλων, η διδασκαλία μέσω του Αγίου Πνεύματος- ποιας τιμωρίας και κολάσεως δεν θα ήταν άξιος;

«Μην απορήσεις που σου είπα ότι πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν. Το πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν γνωρίζεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει. Έτσι συμβαίνει με καθέναν που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα.» Απομακρύνοντας ο Κύριος τον Νικόδημο από τη σαρκική γέννηση, λέει: «Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, ενώ εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα»· δηλαδή, πνευματικός είναι ο άνθρωπος που έχει γεννηθεί διά του βαπτίσματος. Διότι τη λέξη «πνεύμα» οφείλεις να την κατανοήσεις αντί της λέξεως «πνευματικός». Επειδή βεβαίως αυτός που βαπτίζεται δεν γίνεται θείο Πνεύμα, αλλά, αφού λάβει εν Πνεύματι την υιοθεσία και τη χάρη και την τιμή, αξιώνεται να είναι πνευματικός.

Βλέποντας δε τον Νικόδημο να είναι ακόμη ταραγμένος, λέει: «Μην απορείς». Έπειτα προσπαθεί να τον διδάξει μέσα από ένα αισθητό παράδειγμα. «Διότι το πνεύμα», λέει, «όπου θέλει πνέει». Από τον άνεμο, λέει, μάθαινε τα ανώτερα. Διότι ο άνεμος (διότι αυτόν ονομάζει εδώ πνεύμα) όπου θέλει πνέει και ακούς τον ήχο του, αλλά παρόλα αυτά δεν γνωρίζεις την πορεία του. Διότι είναι ακατάσχετος και ανεμπόδιστος, και με φυσική εξουσία έχει την οποιαδήποτε ορμή. Το δε, «όπου θέλει πνέει», το λέει, όχι επειδή ο άνεμος έχει προαίρεση και διαθέτει θέληση, αλλά όπως είπα, επειδή θέλει να δείξει την έμφυτη φυσική πορεία του και την ανεμπόδιστη εξουσία του. Εάν λοιπόν αγνοείς τον άνεμο, δηλαδή αυτό το πνεύμα που υποπίπτει στις αισθήσεις, το πώς και πού πνέει, πώς περιεργάζεσαι την αναγέννηση από το θείο Πνεύμα; Εάν αυτό το πνεύμα δεν μπορεί να συγκρατηθεί, πολύ περισσότερο η χάρις του Αγίου Πνεύματος δεν θα υποταχθεί στους νόμους της φύσης.

Ας ντρέπεται ο Μακεδόνιος ο Πνευματομάχος, και πριν από αυτόν ο Ευνόμιος. Ο μεν επειδή καθιστά το Πνεύμα δούλο, αν και άκουσε εδώ ότι ο άνεμος πνέει όπου θέλει· πολύ περισσότερο, λοιπόν, το Πνεύμα θα έχει την κίνησή του πιο αυτεξούσια, και θα ενεργεί όπου θέλει και όπως θέλει. Ο δε Ευνόμιος, αφού πρώτος υπέπεσε σε αυτά τα σφάλματα και αποκάλεσε το Πνεύμα κτίσμα, αυθαδίασε επιπλέον ισχυριζόμενος ότι γνωρίζει τον Θεό όσο καλά γνωρίζει ο ίδιος τον εαυτό του. Ας ακούσει λοιπόν ότι δεν γνωρίζει ούτε τη φορά και την ορμή του ανέμου· πώς λοιπόν αποτολμάς να καταπιάνεσαι με την ουσία του Θεού, αλιτήριε; «Αποκρίθηκε ο Νικόδημος και του είπε: Πώς είναι δυνατόν να γίνουν αυτά; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε: Εσύ είσαι ο δάσκαλος του Ισραήλ και δεν τα γνωρίζεις αυτά; Αλήθεια, αλήθεια σου λέω, ότι λέμε εκείνο που γνωρίζουμε, και μαρτυρούμε εκείνο που έχουμε δει, και τη μαρτυρία μας δεν τη δέχεστε. Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, εάν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε;» Ο Νικόδημος παραμένει ακόμη στην ιουδαϊκή ευτέλεια· γι' αυτό ρωτά πάλι: «Πώς μπορούν να γίνουν αυτά;» Γι' αυτό και ο Κύριος του το αποδεικνύει.