Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:26

Είναι ανάγκη, λοιπόν, να κατανοήσουμε ότι υπάρχει στον Πατέρα το αΐδιο, το αιώνιο, το αθάνατο· υπάρχουν δε σε αυτόν όχι ως κάτι το ξένο προς αυτόν, αλλά αναπαύονται σε αυτόν και στον Υιό, όπως σε μια πηγή. Όταν, λοιπόν, θελήσεις να στοχαστείς περί του Υιού, έχοντας μάθει ποια είναι τα γνωρίσματα του Πατέρα, να πιστεύεις ότι αυτά υπάρχουν και στον Υιό. Αν μεν, λοιπόν, ο Πατέρας είναι κτίσμα ή κατασκεύασμα, υπάρχουν αυτά και στον Υιό· και αν είναι θεμιτό να ειπωθεί για τον Πατέρα «υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε» ή ότι προήλθε «εκ του μη όντος», ας λεχθεί αυτό και για τον Υιό. Αν όμως είναι ασεβές να λέμε ότι υπάρχουν αυτά στον Πατέρα, ας είναι ασεβές το να τα σκεφτόμαστε αυτά και για τον Υιό. Διότι όσα είναι του Πατέρα, αυτά είναι και του Υιού. Επειδή εκείνος που τιμά τον Υιό τιμά τον Πατέρα που τον έστειλε, και εκείνος που δέχεται τον Υιό δέχεται μαζί με αυτόν τον Πατέρα· διότι εκείνος που έχει δει τον Υιό έχει δει τον Πατέρα. Όπως, λοιπόν, δεν είναι κτίσμα ο Πατέρας, έτσι δεν είναι ούτε ο Υιός· και όπως δεν είναι δυνατόν να ειπωθεί για αυτόν «υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε» ή το «εκ του μη όντος», έτσι δεν αρμόζει να λέγεται το ίδιο ούτε για τον Υιό. Αλλά μάλλον, όπως υπάρχει στον Πατέρα το αΐδιο, το αθάνατο, το παντοτινό, το άκτιστο, έτσι είναι συνεπές να φρονούμε και για τον Υιό. Διότι, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Καθώς ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του». Χρησιμοποίησε δε το ρήμα «έδωσε», για να υποδείξει τον Πατέρα που χορηγεί. Αλλά όπως ακριβώς υπάρχει η ζωή στον Πατέρα, έτσι υπάρχει και στον Υιό, ώστε να διδάξει το αδιαίρετο και το αΐδιο.

Διότι, εάν τα πάντα παραδόθηκαν σε αυτόν: πρώτον μεν, είναι διαφορετικός από όλα όσα παρέλαβε· έπειτα, όντας κληρονόμος των πάντων, είναι ο μόνος Υιός και ίδιος κατά την ουσία του Πατρός. Διότι, εάν ήταν ένας από τα πάντα, δεν θα ήταν ο ίδιος κληρονόμος των πάντων· αλλά και ο καθένας θα ελάμβανε, ανάλογα με το πώς ήθελε και έδινε ο Πατέρας. Τώρα όμως, επειδή λαμβάνει ο ίδιος τα πάντα, είναι διαφορετικός από τα πάντα και ο μόνος ίδιος του Πατρός. Το ότι, εξάλλου, το «δόθηκε» και το «παραδόθηκε» δεν αποδεικνύουν ότι κάποτε δεν τα κατείχε, μπορεί κανείς να το κατανοήσει για όλα από το παρόμοιο ρητό. Διότι λέει ο ίδιος ο Σωτήρας: «Όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του». Διότι με τη λέξη «έδωσε», υποδηλώνει ότι ο ίδιος δεν είναι ο Πατέρας· ενώ με τη λέξη «έτσι», αποδεικνύει τη φυσική ομοιότητα και ιδιότητα του Υιού προς τον Πατέρα.

Διότι, για να μην πλανηθεί κάποιος βλέποντας τον Υιό να έχει όλα όσα έχει ο Πατέρας –εξαιτίας της απαράλλακτης ομοιότητας και της ταυτότητας αυτών που κατέχει– και ασεβήσει κατά τα πρότυπα του Σαβελλίου νομίζοντας ότι Αυτός είναι ο Πατέρας, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο είπε το «μου δόθηκε» και το «έλαβα» και το «μου παραδόθηκε». Αυτό ελέχθη μόνο και μόνο για να δείξει ότι δεν είναι ο ίδιος ο Πατέρας, αλλά ο Λόγος του Πατέρα· και ότι είναι ο αΐδιος Υιός, ο οποίος αφενός, λόγω της ομοιότητάς του με τον Πατέρα, έχει αϊδίως αυτά που έχει από Αυτόν, αφετέρου, λόγω του ότι είναι Υιός, έχει εκ του Πατρός αυτά που αϊδίως κατέχει. Διότι το ότι το «δόθηκε» και το «παραδόθηκε» και τα παρόμοια με αυτά δεν ελαττώνουν τη θεότητα του Υιού, αλλά απεναντίας αποδεικνύουν ότι είναι αληθινά Υιός, είναι δυνατόν να το κατανοήσει κανείς και από τα ίδια τα χωρία. Διότι, αν «τα πάντα παραδόθηκαν σε αυτόν», πρώτον μεν είναι ξεχωριστός από τα πάντα τα οποία παρέλαβε· έπειτα, εφόσον είναι «κληρονόμος των πάντων», αυτός είναι ο Υιός και είναι ίδιος κατ’ ουσίαν με τον Πατέρα. Διότι, αν ήταν ένα μέρος των πάντων, δεν θα ήταν ο ίδιος κληρονόμος των πάντων, αλλά θα ελάμβανε και ο καθένας, όπως ήθελε και έδινε ο Πατέρας. Τώρα όμως, καθώς λαμβάνει τα πάντα, Αυτός είναι διαφορετικός από τα πάντα και ο μόνος ίδιος με τον Πατέρα. Και πάλι, το ότι το «δόθηκε» και το «παραδόθηκε» δεν υποδηλώνει πως υπήρξε εποχή που δεν τα είχε, μπορεί κανείς να το αντιληφθεί γενικά μέσα από ένα παρόμοιο χωρίο. Διότι λέει ο ίδιος ο Σωτήρας: «όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του».

Διότι, αφενός με το να λέει «έδωσε» υποδηλώνει ότι ο ίδιος δεν είναι ο Πατέρας· αφετέρου με το να λέει «έτσι» αποδεικνύει τη φυσική ιδιότητα και ομοιότητα του Υιού προς τον Πατέρα. Εάν λοιπόν «υπήρξε καιρός που δεν είχε» ο Πατέρας, είναι φανερό ότι και ο Υιός «υπήρξε καιρός που δεν είχε». Διότι όπως ακριβώς έχει ο Πατέρας, έτσι έχει και ο Υιός. Εάν όμως είναι ασεβές να το λέει κανείς αυτό, και είναι μάλλον ευσεβές να λέει ότι ο Πατέρας τα έχει πάντοτε, πώς δεν είναι παράλογο, ενώ ο Υιός λέει ότι όπως έχει ο Πατέρας έτσι έχει και ο Υιός, αυτοί να ισχυρίζονται ότι δεν έχει έτσι, αλλά έχει διαφορετικά; Επομένως, μάλλον ο λόγος είναι «πιστός», και όλα όσα λέει ότι έχει λάβει, εφόσον τα έχει πάντοτε, τα έχει από τον Πατέρα· και ο μεν Πατέρας δεν τα έχει από κανέναν, ενώ ο Υιός τα έχει από τον Πατέρα. Όπως ακριβώς συμβαίνει και με το απαύγασμα, εάν το ίδιο το απαύγασμα έλεγε: «Κάθε τόπο μου έδωσε το φως να φωτίζω· και δεν φωτίζω αφ' εαυτού μου, αλλά όπως θέλει το φως». Λέγοντας όμως αυτό, δεν υποδεικνύει ότι υπήρξε καιρός που δεν τα είχε, αλλά ότι «ανήκω στο φως, και όλα τα δικά του είναι και δικά μου». Έτσι, και ακόμη περισσότερο, είναι δυνατόν να κατανοήσουμε τα περί του Υιού. Διότι τα πάντα έδωσε ο Πατέρας στον Υιό, τα πάντα πάλι ο Πατέρας τα έχει εντός του Υιού, και, εφόσον τα έχει ο Υιός, πάλι ο Πατέρας τα έχει. Διότι η θεότητα του Υιού είναι η θεότητα του Πατέρα· και έτσι ο Πατέρας, εν τω Υιώ, προνοεί για τα πάντα.

Θέλοντας, καθαρίζει λεπρό· θέλοντας, ζωοποιεί νεκρό· θέλησε, και ανέστησε τον Λάζαρο· και δικά του είναι τα λόγια: «Όπως ο Πατέρας έχει ζωή στον εαυτό του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή στον εαυτό του»· και πάλι: «Όπως ο Πατέρας ζωοποιεί τους νεκρούς, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει»· και αυτό λέει ο Δαβίδ: «Διότι υπάρχει οργή στον θυμό του, και ζωή στο θέλημά του.»

Αδελφέ, άκουσε από εμένα που σε αγαπώ εν Χριστώ Ιησού. Όσον αφορά το κελί, είπε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Έρχεται η ώρα, και ήδη είναι, που οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν· διότι, όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του». Κι εγώ σου λέω ότι έχει φτάσει ο καιρός για να εισέλθεις, συν Θεώ. Ετοίμασε το νέο σου κελί και είσελθε, έχοντας τον Θεό οδηγό. Και όταν εγκατασταθείς, μην μεριμνήσεις για τίποτε. Διότι η ανάγκη των πραγμάτων και η δοκιμασία παρουσιάζονται από μόνες τους.

«Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου», λέει ο Κύριος. Ο Ευνόμιος, όμως, λέει ότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία του Πατέρα με Εκείνον που προήλθε από αυτόν. Και, «Όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του». Αυτό το έχουμε διδαχθεί από τον ίδιο τον Κύριο· από τον Ευνόμιο όμως, τι; Ότι δεν υπάρχει καμία σύγκριση του γεννηθέντος προς τον γεννήσαντα.

Διότι ο Υιός ενυπάρχει στη φύση του Πατρός, έχοντάς την σχεδόν ως ρίζα και μην ανεχόμενος με κανέναν τρόπο την αποκοπή, όμως υφίσταται ως ιδιαίτερη υπόσταση, και είναι αληθινός Υιός, όχι ανυπόστατος χαρακτήρας, ούτε τοποθετημένος χωρίς ύπαρξη, ούτε συμβεβηκός, σαν μορφή μέσα σε σώμα. Εφόσον είναι ζωή κατά φύση, πώς θα μπορούσε να νοηθεί ότι δεν υφίσταται; Ή μήπως δεν τον άκουσες να λέει: «Εγώ είμαι ο ων, αυτό είναι το όνομά μου, και αιώνιο μνημόσυνο από γενιά σε γενιά;» Β. Πολύ σωστά τα λες. Πάνω στην ώρα όμως είπες ότι ο Υιός είναι και ων και ζωή, ως χαρακτήρας βεβαίως και ακριβής ομοίωση του όντος και ζώντος Πατρός. Αλλά γιατί άραγε, λένε, αν έχουν έτσι τα πράγματα, δέχεται ζωή από τον Πατέρα; Διότι ο ίδιος είπε: «Όπως ακριβώς ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του.» Και μάλιστα και αλλού, χωρίς κανένα δισταγμό: «Καθώς με απέστειλε ο ζων Πατέρας και εγώ ζω διά του Πατέρα, έτσι και εκείνος που με τρώει θα ζήσει δι' εμού.» Και προς εμάς ο Παύλος είπε: «Ο δε Θεός, όντας πλούσιος σε έλεος, εξαιτίας της πολλής αγάπης του με την οποία μας αγάπησε, και ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων μας, μας ζωοποίησε μαζί με τον Χριστό, κατά χάρη είστε σεσωσμένοι, και μας συνήγειρε, και μας έβαλε να καθίσουμε μαζί στα επουράνια εν Χριστώ Ιησού.» Και γενικά σε όλη σχεδόν τη θεόπνευστη Γραφή, εμφανίζεται να ζωοποιείται από τον Πατέρα και να είναι μέτοχος ζωής.

Διότι είπε ξεκάθαρα: «Όπως ακριβώς ο Πατέρας έχει ζωή στον εαυτό του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή στον εαυτό του». Α. Πρόσθεσε αυτό που λείπει, αλλιώς να ξέρεις ότι αδικείς την αλήθεια. Β. Τι δηλαδή; Α. Αυτό που αναγκαία και απαραίτητα ακολουθεί όσα είπες, δηλαδή: «Και του έδωσε εξουσία να κάνει κρίση, επειδή είναι Υιός ανθρώπου». Β. Φαίνεται, νομίζω, πως θέλεις να φανερώσεις το εξής, ότι δηλαδή ο Υιός λαμβάνει ζωή από τον Πατέρα όχι καθόσον νοείται και είναι Θεός, αλλά καθόσον έγινε άνθρωπος, ο οποίος από τη φύση του δεν έχει το να είναι ζωή, αλλά μάλλον είναι μέτοχος της ζωής που προέρχεται από τον Θεό. Α. Κι όμως, γιατί να μην τα αποδώσεις μάλλον στον εαυτό σου αυτά που απερίσκεπτα φορτώνεις σε εμένα; Διότι δεν άκουσες αυτόν που έλεγε ότι ο Πατέρας έδωσε στον Υιό να έχει ζωή στον εαυτό του και την εξουσία να κρίνει, επειδή είναι Υιός ανθρώπου; Β. Το άκουσα· αλλά το να «έδωσε» τώρα, λέει, ας αναφερθεί μόνο στο ότι κρίνει. Διότι, επειδή ο νόμος απέδιδε το να κρίνει ως εξαιρετικό προνόμιο στον Θεό (διότι είπε ότι η κρίση ανήκει στον Θεό), δέχεται το προνόμιο του Θεού ως άνθρωπος. Α. Όσο για το να δίνει ζωή, ω άριστοι, θα ταίριαζε άραγε σε άλλον περισσότερο από ό,τι στον Θεό; Εξάλλου και ο σοφότατος Παύλος, γράφοντας στον Τιμόθεο, μας λέει: «Παραγγέλλω, ενώπιον του Θεού που δίνει ζωή στα πάντα». Β. Ναι, θα ταίριαζε και αυτό στον Θεό, λέει, αλλά λοιπόν; Α. Εκείνο όμως που αρμόζει στον Θεό, και είναι ουσιωδώς ενωμένο με Αυτόν, δεν είναι άραγε δωρισμένο και επίκτητο στην ανθρώπινη φύση; Β. Και αυτό είναι αλήθεια. Α.

Αμήν αμήν σας λέγω ότι έρχεται ώρα, και τώρα είναι, που οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού· ώρα δηλαδή πάλι που και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν. Μέσω μεν λοιπόν των αρχικών λόγων του, υποδηλώνει τον καιρό της αναστάσεώς μας, κατά τον οποίο διδάσκει ότι οι κεκοιμημένοι θα αναστηθούν από τη φωνή του Κριτή για να απολογηθούν για τη ζωή τους στον κόσμο, ώστε, όπως ήδη προείπα, χρησιμοποιώντας τον φόβο από αυτήν ως ένα είδος χαλιναριού για αυτούς, να τους πείσει να ζουν με τρόπο εξαιρετικά καλό και συνετό. Μέσω δε των όσων ακολουθούν, υποδεικνύει τον παρόντα καιρό κατά τον οποίο πρέπει να πιστεύουν σε αυτόν, αλλά δηλώνει επίσης ότι μισθός της υπακοής θα είναι η αιώνια ζωή, φανερώνοντας σχεδόν το εξής: Θα προσέλθετε όλοι σε κρίση, ω άνθρωποι, κατά τον καιρό δηλαδή της αναστάσεως, αλλά αν σας φαίνεται πικρό το να τιμωρείστε και να υφίσταστε ατελείωτες ποινές από τον Κριτή που έχετε λυπήσει, μην αφήνετε να παρέλθει ο καιρός της υπακοής, αλλά, αρπάζοντάς τον όσο είναι ακόμη παρών, σπεύσατε να ανυψωθείτε προς την αιώνια ζωή. <Διότι, όπως ο Πατέρας έχει ζωή στον εαυτό του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή στον εαυτό του· και του έδωσε εξουσία να κρίνει, επειδή είναι υιός ανθρώπου.> Πρόσεξε λοιπόν πάλι και την οικονομία σε αυτά, για να θαυμάσεις το σχήμα του λόγου, και, αποφεύγοντας να περιπέσεις σε σκάνδαλα από αμάθεια, να μην επισύρεις ο ίδιος την απώλεια στον εαυτό σου.

Ο Μονογενής, υπάρχοντας ως άνθρωπος όσον αφορά τη φύση του σώματος, και ενώ βλεπόταν ακόμη πάνω στη γη με σάρκα ως ένας από εμάς, και υποδεικνύοντας στους Ιουδαίους με πολλούς τρόπους τα προς σωτηρίαν, περιέβαλε τον εαυτό του με τη λαμπρότητα δύο θεοπρεπών πραγμάτων. Διαβεβαίωνε σαφώς ότι και θα αναστήσει τους νεκρούς, και θα τους παραστήσει στο δικό του βήμα για να κριθούν· αλλά ήταν πάρα πολύ φυσικό να δυσφορούν με αυτό οι ακροατές, κατηγορώντας τον ήδη και θεωρώντας εύλογο να τον διώκουν, επειδή «αποκαλούσε δικό του πατέρα τον Θεό, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Αναμειγνύοντας, λοιπόν, τον λόγο που αρμόζει στην ανθρωπότητα με τη θεοπρεπή εξουσία και λαμπρότητα, απαλύνει το βάρος της οργής, μιλώντας κάπως πιο ήπια και συγκαταβατικά από ό,τι θα έπρεπε, λέγοντας: «Διότι όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του». Μην απορείτε για αυτό, λέει, αν τώρα, υπάρχοντας σαν εσάς και ορώμενος ως άνθρωπος, υπόσχομαι ότι θα αναστήσω τους νεκρούς και προειδοποιώ ότι θα τους φέρω σε κρίση· μου έδωσε ο Πατέρας τη δύναμη να ζωοποιώ, μου έδωσε την εξουσία να κρίνω. Επειδή δε μέσω αυτών θεράπευσε την ευάλωτη ακοή των Ιουδαίων, φροντίζει αμέσως και για τη μελλοντική ωφέλεια, και εξηγώντας αμέσως την αιτία του να λέει ότι έχει λάβει αυτή τη δύναμη, προβάλλει την ανθρωπότητα η οποία δεν έχει τίποτα από μόνη της, λέγοντας: «Επειδή είναι Υιός ανθρώπου».

Το ότι, αν και υποσχέθηκε πολλές φορές να πράξει πολλά στον κατάλληλο καιρό, εντούτοις έπραξε και πριν από τον καθορισμένο καιρό προς δική μας βεβαίωση, ώστε να πιστέψουμε αληθινά ότι οπωσδήποτε θα εκπληρωθούν όσα ειπώθηκαν από αυτόν, θα το αποδείξουμε από τα εξής. Υποσχόταν ότι θα αναστήσει τους νεκρούς και θα επαναφέρει πάλι στη ζωή όσους κείτονται στη γη και στο χώμα. Διότι λέγει: «Έρχεται η ώρα κατά την οποία οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού και θα εξέλθουν, όσοι μεν έπραξαν τα αγαθά εις ανάστασιν ζωής, όσοι δε έπραξαν τα φαύλα εις ανάστασιν κρίσεως». Και βιαζόμενος να παράσχει τη βεβαίωση ότι θα κατορθώσει και αυτό εύκολα, δίδασκε λέγοντας: «Εγώ ειμι η ανάστασις και η ζωή». Επειδή όμως το υπερβολικό του πράγματος, το ότι δηλαδή οι νεκροί επρόκειτο κάποτε να ξαναζήσουν, το καθιστούσε κάπως απίστευτο, επισπεύδει ωφέλιμα τον καιρό της αναστάσεως και επιδεικνύει το σημείο ανασταίνοντας τον Λάζαρο, τον υιό της χήρας και το κορίτσι του Ιαείρου. Και τι άλλο επιπλέον αυτών; Λέγοντας ότι θα είναι ενδοξότατη η ανάσταση των αγίων, «Διότι τότε», λέγει, «οι δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του πατέρα τους», για να γίνει πάλι πιστευτός ότι λέγει την αλήθεια, χάρισε πρόωρα στους μαθητές και τη θέαση αυτού του γεγονότος.

Λόγος ΙΔ'. Ακόμη, σχετικά με την ομοιότητα, με προκείμενο το ρητό: «Διότι όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του»· και το συμπέρασμα που συνάγεται από τους συλλογισμούς είναι ότι ο Υιός είναι ζωή κατά φύση, όπως ακριβώς και ο Πατέρας.

ΛΟΓΟΣ ΙΔ'. Ακόμη περί της ομοιότητος, με προκείμενο το ρητό: «Διότι όπως ο Πατήρ έχει ζωή εν εαυτώ, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή εν εαυτώ.» Το δε συμπέρασμα που συνάγεται από τους συλλογισμούς είναι ότι ο Υιός είναι ζωή κατά φύση, όπως ακριβώς και ο Πατήρ, και για τον λόγο αυτό είναι όμοιος. Πρόταση από την πλευρά των Αρειανών. Και πώς θα μπορούσε, λένε, να είναι ο Υιός όμοιος κατ' ουσίαν με τον Πατέρα; Ή πώς δεν θα είναι μεταγενέστερός του εκείνος που λαμβάνει κάτι από αυτόν, καθώς λέει ο ίδιος: «Διότι όπως ο Πατήρ έχει ζωή εν εαυτώ, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή εν εαυτώ;»

Διότι, εάν ο Πατέρας έχει τη ζωή μέσα Του, και ο Υιός την έχει επίσης μέσα Του, όχι ως κάτι πρόσθετο, όπως λέτε εσείς, τότε θα είναι ίσος κατ' ουσίαν με τον Πατέρα, αυτός που έχει τη ζωή με τον ίδιο τρόπο όπως Εκείνος και όχι διαφορετικά.

Άλλο. Λέγοντας ο Υιός το «Όπως δηλαδή ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του», δείχνει σαφώς την απαράλλακτη ομοιότητά του προς εκείνον που τον γέννησε. Διότι έχει έτσι τη ζωή, όπως ακριβώς και ο Πατέρας, δηλαδή φυσική και ουσιώδη. Με την προσθήκη όμως της λέξης «έδωσε», δηλώνει τη φυσική και ουσιώδη προέλευσή του από αυτόν. Διότι βέβαια ο Πατέρας δεν τα έδωσε αφαιρώντας κάτι από τα δικά του γνωρίσματα για να τα προσθέσει στον Υιό που δεν τα είχε, με σωματική αποκοπή ή διαχωρισμό από το ένα πρόσωπο στο άλλο, η οποία νοείται είτε τοπικά είτε διαιρετικά. Αλλά, όπως το φυτό μεταδίδει στον καρπό που προέρχεται από αυτό τη φυσική του ιδιότητα, έτσι νοείται ότι και ο Υιός έχει λάβει από τον Πατέρα τα δικά Του γνωρίσματα, αφού είναι όλα όσα είναι ο Πατέρας, εκτός μόνο από το να είναι Πατέρας.

Άλλο επιχείρημα, διά της εις άτοπον απαγωγής. «Όπως ο Πατέρας, λέει, έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του»· Εδώ, για όσους δεν επιθυμούν να κατανοήσουν ορθά, ο λόγος κινδυνεύει να εκπέσει σε μεγάλη δυσφήμηση. Διότι, εάν λέγεται ότι ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, τότε αυτός είναι κάτι διαφορετικό από τη ζωή που υπάρχει μέσα του. Εάν όμως αυτό νοηθεί ως ένα είδος διπλότητας και συνθετότητας ως προς αυτόν, πώς λοιπόν ο Θεός είναι ταυτόχρονα απλός και σύνθετος ως προς την ουσία; Αλλά αυτό είναι άτοπο. Η ζωή επομένως που έχει ο Πατέρας μέσα του, δεν είναι καμία άλλη παρά ο Υιός· και πάλι, η ζωή που υπάρχει μέσα στον Υιό, δεν είναι καμία άλλη παρά ο Πατέρας, και αληθεύει όταν λέει: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα».

ΑΛΛΟ. Αναφέροντας τα φυσικά και ουσιώδη ιδιώματα που προσιδιάζουν στον Θεό και Πατέρα, λέει κάπου ο Παύλος: «Ο μόνος που έχει αθανασία.» Εάν, λοιπόν, κανείς δεν ορίσει την αθανασία ως κάτι άλλο παρά ως τη ζωή, και αυτή είναι ο Υιός που λέει: «Εγώ είμαι η ζωή», τότε ο Πατέρας έχει ζωή μέσα στον εαυτό του, δηλαδή τον Υιό, και τίποτα άλλο εκτός από αυτόν. Και ο ίδιος ομοίως, όντας ζωή, έδωσε τον εαυτό του στον Υιό· όχι εισχωρώντας ως σώμα μέσα σε σώμα, ούτε παραχωρώντας στον Υιό τη δική του υπόσταση, ώστε να έχει πλέον την ύπαρξή του μέσα σε εκείνον· αλλά υπάρχοντας ως αυτό που είναι πάντοτε, Πατέρας και Θεός, συνδεόμενος άρρητα με τον Λόγο που προήλθε από αυτόν μέσω της ταυτότητας της ουσίας και της ενότητας της φύσης.

ΑΛΛΟ. Όσα λέγεται ότι ανήκουν στον Πατέρα φυσικώς και ουσιωδώς, όλα αυτά είναι ο Υιός. Μόνος αληθινός Θεός λέγεται ο Πατέρας, επειδή μόνος έχει τον Υιό που λέει: Εγώ είμαι η αλήθεια. Ομοίως σοφός και δυνατός, επειδή ο Χριστός είναι Θεού δύναμη και Θεού σοφία. Μόνος λέγεται ότι κατοικεί σε φως απρόσιτο· διότι έχει μέσα του αυτόν που λέει: Εγώ είμαι το φως. Μόνος λέγεται ότι έχει αθανασία· διότι έχει μέσα του τον Υιό που λέει: Εγώ είμαι η ζωή. Εάν λοιπόν καθετί που προσιδιάζει στον Πατέρα είναι ο Υιός, όταν λέγεται ότι ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, εννοεί τον Υιό και τίποτα άλλο πέρα από αυτόν. Υπάρχοντας δε και ο ίδιος μέσα στον Υιό, κατά το απαράλλακτο της ουσίας, και όντας ζωή κατά φύση, έδωσε τον εαυτό του σε αυτόν.

ΑΛΛΟ, διηγηματικώς. Ο Σωτήρας αναφέρεται κάπου να λέει: «Όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του»· το οποίο είναι ακόλουθο να το εννοήσουμε ως εξής. Διότι, με το να λέει, «Έδωσε», σημαίνει ότι την έχει από τον Πατέρα εκ φύσεως, και δεικνύει τον εαυτό του έτερο κατά την υπόσταση σε σχέση με εκείνον που την έδωσε· έτερο δε εννοώ μόνο κατά τον αριθμό. Με το να λέει, όμως, «Όπως έχει ο Πατέρας, έτσι έχει και ο Υιός», είναι φανερό ότι διδάσκει το εξής, ότι όπως ο Πατέρας έχει αϊδίως μέσα του τη ζωή, έτσι και ο Υιός έχει αϊδίως ζωή μέσα του.

ΑΛΛΟ. «Διότι, όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του.» Αν, λοιπόν, ο Υιός έχει τη ζωή μέσα του έτσι ακριβώς όπως την έχει και ο Πατέρας, άρα την έχει ουσιωδώς και όχι κατά μετοχή. Διότι ουσιώδης είναι η ζωή στον Πατέρα, ή μάλλον ο Πατέρας είναι από τη φύση του η ίδια η ζωή. Ας μην ταράζει, λοιπόν, τους ακροατές το γεγονός ότι ο Υιός λέει πως του δόθηκε η ζωή από τον Πατέρα.

Από τη Β΄ προς Κορινθίους. Εισάγοντας τον λόγο περί της αναστάσεως των νεκρών ο Παύλος, λέγει: «Διότι και εμείς που βρισκόμαστε στο σκήνωμα, στενάζουμε φορτωμένοι, επειδή δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε, ώστε το θνητό να καταποθεί από τη ζωή. Εκείνος δε που μας προετοίμασε για αυτό ακριβώς είναι ο Θεός, ο οποίος και μας έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος.» Λέγει ότι το Πνεύμα δίδεται ως αρραβώνας ζωής, επειδή αυτό είναι (ζωή) κατά φύσιν· διότι το Πνεύμα ζωοποιεί. Αλλά βρίσκουμε ότι το να είναι κάτι κατά φύσιν ζωή προσιδιάζει μόνο στον Θεό και Πατέρα, και στον Λόγο που προήλθε από αυτόν. «Διότι όπως, λέγει, ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι και στον Υιό έδωσε να έχει ζωή μέσα του.» Και πάλι: «Διότι όπως ο Πατέρας ζωοποιεί όποιους θέλει, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει.» Επομένως, εάν, εφόσον ζωοποιεί ο Πατέρας και ζωοποιεί ομοίως και ο Υιός, ζωοποιεί και το Πνεύμα, πώς θα είναι κτίσμα ή δημιούργημα αυτό που ομοιάζει με τον Πατέρα και τον Υιό, και έχει την ίδια ουσία;

Έχει ειπωθεί σαφώς ότι το υακίνθινο χρώμα αποτελεί τύπο του ουρανού. Και ο λόγος είναι αληθινός, όπως ισχύει και για εμάς τους ίδιους. Διότι έχουμε ενδυθεί την άνωθεν αφθαρσία. Αν πάλι νοηθεί και ο ίδιος ο Χριστός, όπως ακριβώς ο Ααρών που φορούσε τον ποδήρη χιτώνα, ο λόγος δεν είναι λιγότερο αληθινός για εμάς. Διότι ο Μονογενής, όντας κατά φύσιν Θεός, καθιστά το ίδιο Του το σώμα άφθαρτο, και αφού το ενέδυσε με την άνωθεν ζωή, το κατέστησε οπωσδήποτε ανώτερο από την πλεονεξία του θανάτου. Διότι, το ότι και η αφθαρσία και η ζωή υπάρχουν στον Χριστό και φυσικώς και αμεθέκτως, θα το κατανοήσεις και από τούτο. Είπε λοιπόν, επειδή ακριβώς υπάρχει κατά φύσιν Θεός: «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή.» Και ως ζωοποιούμενος κατά την ανθρώπινη φύση, λέει: «Διότι, όπως ο Πατέρας έχει ζωή εν εαυτώ, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή εν εαυτώ». Επομένως, ακόμη και αν θεωρηθεί ότι ο ίδιος ο Χριστός είναι αυτός που λέγεται ότι έχει ενδυθεί την άνωθεν αφθαρσία, ο λόγος δεν θα απέκλινε από το πρέπον. Στα δε κατώτερα μέρη του ενδύματος, εναλλάσσονταν ρόδια και κουδούνια· τα μεν ρόδια ήταν συνυφασμένα, ενώ τα κουδούνια χρυσά, ώστε να είναι πραγματικά εύηχα, και μάλιστα, όταν ο Ααρών εισερχόταν στα Άγια των αγίων, να καθιστούν την είσοδό του άκρως επιφανή.

Είναι αρκετό για εμάς να γνωρίζουμε ότι ο Θεός γέννησε έναν μόνο Υιό. Μην ντραπείς να ομολογήσεις την άγνοιά σου, επειδή αγνοείς μαζί με τους αγγέλους. Εκείνος που γέννησε γνωρίζει μόνος Εκείνον που γεννήθηκε, και Εκείνος που γεννήθηκε από Αυτόν γνωρίζει Εκείνον που Τον γέννησε. Αυτός που γέννησε γνωρίζει τι γέννησε· και οι Γραφές μαρτυρούν ότι Εκείνος που γεννήθηκε είναι Θεός· [άναρχος. Διότι ποιος από τους ανθρώπους γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του; Έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα γνωρίζει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού.] Διότι, όπως ακριβώς ο Πατέρας έχει ζωή μέσα Του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα Του. Και, για να τιμούν όλοι τον Υιό, όπως ακριβώς τιμούν τον Πατέρα. Και, όπως ακριβώς ο Πατέρας ζωοποιεί όποιους θέλει, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει. Ούτε Εκείνος που γέννησε ζημιώθηκε σε κάτι, ούτε λείπει κάτι σε Εκείνον που γεννήθηκε· (γνωρίζω ότι πολλές φορές τα έχω πει αυτά, αλλά πολλές φορές λέγονται για τη δική σας ασφάλεια·) ούτε Εκείνος που γέννησε έχει πατέρα, ούτε Εκείνος που γεννήθηκε έχει αδελφό. Ούτε Εκείνος που γέννησε μεταβλήθηκε σε υιό, ούτε Εκείνος που γεννήθηκε έγινε πατέρας.

Ερευνά, λοιπόν, ο Πατέρας τα ταμεία της κοιλίας και γνωρίζει, ερευνά το Πνεύμα τα βάθη του Θεού και γνωρίζει. Διότι αποκαλύπτει στους αγίους τα μυστήρια του Θεού και διδάσκει να δοξάζουν βαθιά τον Θεό και υποδεικνύει στους δικούς Του το ακατάληπτο Αυτού. Άρα, λοιπόν, δεν είναι ξένο προς τον Θεό το Πνεύμα. Διότι δεν είπε για τους αγγέλους ότι ερευνούν τα βάθη του Θεού, ούτε για τους αρχαγγέλους. «Διότι κανείς δεν γνωρίζει την ημέρα ούτε την ώρα», λέγει ο Υιός του Θεού, «ούτε οι άγγελοι του ουρανού ούτε ο Υιός, παρά μόνον ο Πατέρας». Νομίζουν, όμως, οι ανόητοι, οι οποίοι δεν είναι κεκοσμημένοι με το Άγιο Πνεύμα, ότι υπάρχει κάτι στον Πατέρα, το οποίο δεν υπάρχει στη θεότητα του Υιού. «Διότι, όπως ο Πατέρας έχει ζωή εν εαυτώ, έτσι έχει και ο Υιός ζωή εν εαυτώ» και «όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα μου είναι δικά μου», λέγει ο ίδιος ο άγιος Λόγος του Θεού. Και ποια είναι τα του Πατέρα παρά τα εξής: το να είναι Θεός ανήκει στον Πατέρα, τούτο ανήκει και στον Υιό· η ζωή ανήκει στον Πατέρα, τούτο και στον Υιό· το φως ανήκει στον Πατέρα, δηλαδή και στον Υιό· το αθάνατο ανήκει στον Πατέρα, ομοίως και στον Υιό· το ακατάληπτο ανήκει στον Πατέρα και στον Υιό. Όλα τα του Πατέρα ανήκουν στον Υιό. Εάν, λοιπόν, τα του Πατέρα είναι δικά Του, και η γνώση που υπάρχει στον Πατέρα υπάρχει και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Εάν δε κάποιος νομίζει ότι ο Υιός αγνοεί την ημέρα, ας μάθει ο αμαθής και ας μη βλασφημεί. Διότι του προτείνω γνώση και θα γνωρίσει.

Όχι, αλλά για να δηλώσει τη μονάδα της Τριάδος, η οποία χορηγεί τέλεια τα δώρα σε εκείνον που τα λαμβάνει επάξια. Για να δηλώσει δε ότι η Θεότητα είναι μία, πάλι σε άλλο σημείο δεν δίνει πλέον παρακαλώντας, αλλά με τη δική Του εξουσία τα δικά Του δώρα, όντας πηγή από πηγή και Θεός εκ Θεού· «διότι εμφύσησε στο πρόσωπό τους και είπε· λάβετε Πνεύμα Άγιο», και άλλοτε «σήκωσε τα χέρια Του και είπε λάβετε Πνεύμα Άγιο»· και έχει μέσα Του ζωή, ώστε να τη δώσει σε όποιον θέλει. «Διότι όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα Του, έτσι και ο Υιός έχει ζωή μέσα Του». Και βλέπεις ότι, χάριν τιμής προς τον Πατέρα και χάριν μίας ενότητας και μίας δοξολογίας, και για να μη νομίσουν οι μαθητές ότι ο Μονογενής ήρθε για να απομακρύνει τις διάνοιες των πιστών από τον Θεό του Νόμου και των προφητών, γι' αυτόν τον λόγο, όντας Θεός και προγνωρίζοντας την κακοήθεια των ανθρώπων, απευθύνει τον λόγο προς τον Πατέρα και αποδίδει αναφαίρετη τη δόξα στον Πατέρα, ώστε να καταντροπιαστεί ο Μανιχαίος που αρνείται τον Πατέρα, για να μάθουν οι μαθητές ότι αυτή είναι η ίδια Θεότητα στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη, για να ντραπούν οι Ιουδαίοι, επειδή ο Μονογενής δεν ήρθε για να διδάξει κάποιον άλλον Θεό, αλλά για να αποκαλύψει τη δική Του Θεότητα και του επουράνιου Πατέρα Του. «Δώσε τους, λοιπόν, να έχουν ζωή μέσα τους», μολονότι ο Ίδιος κήρυττε αυτήν τη ζωή. Πώς λοιπόν ζητούσε από τον Πατέρα να τους δώσει αυτό που ο Ίδιος δίδασκε και έδινε;

Διότι δεν εννοεί την εικόνα που γίνεται με χρώματα, ούτε εισάγει κάποιον τρίτο ζωγράφο, ώστε να απεικονίσει τις ιδιότητες αλλού μέσω χρωμάτων σε ασυμφωνία προς τον Πατέρα και αυτό να το ονομάσει Υιό. Διότι έτσι εσύ, νομίζοντας ότι κατάλαβες ενώ δεν κατάλαβες, ισχυρίζεσαι: «επομένως, εάν είναι εικόνα της ουσίας, δεν δύναται να είναι αυτοουσία, και εάν είναι εικόνα της βουλής, δεν είναι πλέον αυτοβουλή». Σύμφωνα με εμάς, όμως, εάν είναι ζώσα εικόνα της ουσίας, δύναται να είναι και είναι αυτοουσία. Και με αυτόν τον τρόπο ονομάζουμε την εικόνα της ουσίας ουσία, εξαιτίας της απολύτως όμοιας μιμήσεως ζωής και ενέργειας, και κατ' αυτόν τον τρόπο ονομάζουμε τον «μεγάλης βουλής άγγελο» βουλή που είναι εικόνα της βουλής, και την εικόνα της δυνάμεως και της δόξης την ονομάζουμε δύναμη και δόξα. Παραστατικό αυτών είναι το εξής: «διότι όπως ο Πατήρ έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του», και το «όπως ο Πατήρ εγείρει τους νεκρούς και ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός όποιους θέλει ζωοποιεί». Διότι το «όπως, έτσι» αποτελεί ακριβές εκμαγείο εικονικής μιμήσεως και ομοιώσεως. «10. Και λίγο παρακάτω:» Διότι ο Θεός Λόγος, ο οποίος παρέχει σε άλλους ζωή, κάλλος και μορφή, δεν είναι ο ίδιος άζωος, ακαλλής και άμορφος, ώστε να νοείται σε κατάσταση νεκρότητας ή ανυπαρξίας, αλλά φέρει τη μορφή των πατρικών χαρακτήρων, όχι με την έννοια ότι αυτός είναι κάτι έτερο που κατέχει έτερους χαρακτήρες μορφής, αλλά διότι μέσα στο είναι του υπάρχουν οι χαρακτήρες και μέσα στους χαρακτήρες το είναι του.

Και ακόμη περισσότερο, όπως ακριβώς τον Θωμά, έτσι και εμάς ο λόγος του Θεού μάς οδηγεί στην ψηλάφηση της ενέργειας της κατ' ουσίαν ομοιότητας, λέγοντας: «όπως ο Πατέρας έχει ζωή εν εαυτώ, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή εν εαυτώ». Διότι, εάν το «όπως έχει ο Πατέρας» δεν νοείται ως κάτι που υπάρχει σε άλλον (επειδή δεν είναι άλλο ο Πατέρας και άλλο η ζωή που υπάρχει σε αυτόν, ώστε το ένα να νοείται ως αυτό που κατέχει και το άλλο ως αυτό που κατέχεται, αλλά ο ίδιος ο Πατέρας είναι ασυνθέτως ζωή, και όπως έχει ο ίδιος, έτσι έδωσε να έχει και ο Υιός, δηλαδή ασυνθέτως όπως ο Πατέρας), είναι φανερό ότι, κατέχοντας με αυτόν τον τρόπο, επειδή δεν την έχει αγεννήτως ούτε συνθέτως, έχει τα πάντα ομοίως κατ' ουσίαν και ασυνθέτως όπως ο Πατέρας. Εφόσον είναι πρόδηλο ότι το όμοιο δεν μπορεί ποτέ να είναι ταυτόσημο με εκείνο προς το οποίο ομοιάζει, έχοντας ως απόδειξη ότι όταν ο Υιός του Θεού έγινε «εν ομοιώματι ανθρώπων», έγινε μεν άνθρωπος, αλλά δεν έγινε κατά πάντα ταυτόσημος με τον άνθρωπο, και όταν έλαβε το «ομοίωμα σαρκός αμαρτίας», βρέθηκε μεν μέσα στα πάθη που είναι αίτια της αμαρτίας στη σάρκα, μιλάμε δηλαδή για την πείνα, τη δίψα και τα υπόλοιπα, αλλά δεν ταυτίστηκε με τη σάρκα της αμαρτίας· έτσι ώστε, και από τις αποστολικές μαρτυρίες, να κηρύττεται η κατ' ουσίαν ομοιότητα του Υιού προς τον Πατέρα. 9.

Και αν κάποιος, ακούγοντας τον Υιό να λέει: «διότι όπως ο Πατέρας έχει ζωή στον εαυτό του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή στον εαυτό του», ισχυρίζεται ότι αυτός που έχει λάβει τη ζωή από τον Πατέρα και ομολογεί το «και εγώ ζω διά τον Πατέρα» ταυτίζεται με εκείνον που την έδωσε, ας είναι ανάθεμα.

Και αν κάποιος, ακούγοντας το «διότι όπως ο Πατέρας έχει ζωή εν εαυτώ, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή εν εαυτώ», ισχυριστεί ότι ο Υιός είναι ανόμοιος κατ' ουσίαν με τον Πατέρα, διατεινόμενος ότι τα πράγματα έχουν έτσι ακριβώς όπως τα είπε, ας είναι ανάθεμα. Διότι είναι προφανές ότι, εφόσον η ζωή που νοείται στον Πατέρα σημαίνει την ουσία, και η ζωή του Μονογενούς που έχει γεννηθεί από τον Πατέρα νοείται ως ουσία, το «έτσι» (οὕτως) υποδηλώνει την ομοιότητα της ουσίας προς την ουσία [ας είναι ανάθεμα]. 11. Και αν κάποιος, ακούγοντας από αυτόν το «με έκτισε» και το «με γεννά», δεν κατανοεί το «με γεννά» για το ίδιο Πρόσωπο και κατ' ουσίαν, αλλά ισχυρίζεται ότι το «με γεννά» ταυτίζεται με το «με έκτισε», με αποτέλεσμα να μη δέχεται ότι ο απαθώς τέλειος Υιός 〈υποδηλώνεται ως Υιός από τα δύο ονόματα, αλλά μέσω των δύο ονομάτων〉, δηλαδή του «με έκτισε» και του «με γεννά», ομολογώντας τον αποκλειστικά ως κτίσμα και όχι πλέον ως Υιό, παρά το πώς η Σοφία ευσεβώς παρέδωσε το νόημα μέσα από τα δύο (ονόματα), ας είναι ανάθεμα.

Και αν κάποιος —ενώ ο Υιός μάς αποκαλύπτει αφενός την κατ' ουσίαν ομοιότητα προς τον Πατέρα Του με τα λόγια Του: «διότι όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα Του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα Του», και αφετέρου την κατ' ενέργειαν ομοιότητα με όσα διδάσκει: «διότι όσα κάνει ο Πατέρας, αυτά κάνει ομοίως και ο Υιός»— αποδίδει μόνο την κατ' ενέργειαν ομοιότητα και αποστερεί τον Υιό από την κατ' ουσίαν ομοιότητα, η οποία αποτελεί το πιο κεφαλαιώδες στοιχείο της πίστης μας, επειδή έτσι αποστερεί τον εαυτό του από την αιώνια ζωή που συνίσταται στη γνώση του Πατέρα και του Υιού, ας είναι ανάθεμα.

Και αυτό ήταν το Ευαγγέλιο, το οποίο δεν είναι θεμιτό να μεταβάλλεται «σε άλλο ευαγγέλιο, το οποίο δεν υπάρχει άλλο», όπως μαρτυρεί μέχρι και σήμερα στους Γαλάτες ο μέγας απόστολος, βροντοφωνάζοντας μέσα από την επιστολή του προς αυτούς: «αλλά και αν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα»· δίνοντας εκ των προτέρων, όπως είναι φυσικό, την αυστηρή παραγγελία να μην δίνουν προσοχή ούτε σε επισκόπους ούτε σε άρχοντες ούτε σε διδασκάλους, εάν κάποιος από αυτούς διαστρέφει τον αληθινό λόγο της πίστεως. Και ποιος ήταν αυτός ο λόγος, παρά εκείνος που διδάσκει να γνωρίζουμε τον Θεό ως Πατέρα, και παραδίδει τη γνώση του Υιού του Θεού, και παρακινεί να επιδιώκουμε με ζήλο τη μετοχή στο Άγιο Πνεύμα; Αυτά ακριβώς θα αποτελούσαν τα γνωρίσματα αποκλειστικά των Χριστιανών, διαχωρίζοντας με αυτόν τον τρόπο την αγία Εκκλησία του Θεού από τον ιουδαϊκό τρόπο. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος απέρριπτε την πολυθεϊστική και ελληνική πλάνη μέσω της ομολογίας ενός Θεού, έτσι και η εξαίρετη γνώση της Εκκλησίας περί του Υιού προσέφερε κάτι ανώτερο και περισσότερο, διδάσκοντας να γνωρίζουμε τον ίδιο Θεό ως Πατέρα του μονογενούς Υιού, ο Οποίος αληθινά είναι Υιός, ζει και υφίσταται. «Διότι όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα Του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα Του», δίδασκε ο ίδιος ο Μονογενής του Θεού λέγοντας, έτσι ώστε και ο Πατέρας να είναι αληθινά Πατέρας (μη φέροντας τον τίτλο αυτό μόνο στα λόγια, ούτε κατέχοντας την προσηγορία ψευδώς, αλλά όντας με αλήθεια και έργο Πατέρας μονογενούς Υιού) και ο Υιός να είναι αληθινά Υιός.

Εκείνοι δε που παραδέχονται δύο υποστάσεις, τη μία αγένητη και την άλλη κτισμένη εκ του μηδενός (εξ ουκ όντων), υποστηρίζουν μεν την ύπαρξη ενός Θεού· όμως ο Υιός για αυτούς δεν θα είναι πλέον ούτε ο Μονογενής ούτε βέβαια Κύριος, ούτε Θεός, εφόσον δεν έχει καμία κοινωνία με τη θεότητα του Πατέρα, αλλά παραβάλλεται με τα υπόλοιπα κτίσματα, επειδή έλαβε υπόσταση εκ του μηδενός. Αλλά η Εκκλησία δεν φρονεί έτσι· ανακηρύσσει τον Υιό του Θεού, Θεό και Κύριο, και διδάσκει ότι είναι αληθινά Υιός και Θεός· όχι όπως οι πολλοί που ονομάστηκαν υιοί και θεοί κατ' επίκλησιν, για τους οποίους έχει λεχθεί: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου», αλλά καθόσον μόνο αυτός, που γεννήθηκε από τον ίδιο τον Πατέρα, «υπήρχε σε μορφή Θεού» και ήταν «εικόνα του αόρατου Θεού και πρωτότοκος όλης της κτίσεως». Γι' αυτό και έχει διδαχθεί να τιμά, να σέβεται και να προσκυνά μόνο αυτόν, ως δικό της Κύριο, Σωτήρα και Θεό. Εάν δε αυτό τους προκαλεί φόβο, μήπως τυχόν φανεί ότι αναγορεύουν δύο θεούς, ας γνωρίζουν ότι, αν και ο Υιός ομολογείται από εμάς ως Θεός, ένας και μόνος θα παραμένει Θεός, εκείνος που είναι ο μόνος άναρχος και αγέννητος, ο οποίος κατέχει τη θεότητα ως δική του εκ φύσεως, και έχει καταστεί αιτία στον ίδιο τον Υιό για την ύπαρξή του και για τον τρόπο της υπάρξεώς του· χάρη στον οποίο (δι' ον) και ο ίδιος ο Υιός ομολογεί ότι ζει, λέγοντας ξεκάθαρα: «Καθώς με απέστειλε ο ζωντανός Πατέρας και εγώ ζω εξαιτίας του Πατέρα» και «διότι, όπως ο Πατέρας έχει ζωή στον εαυτό του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή στον εαυτό του».

Ζ'. Επιπλέον, εκτός από αυτά, ο ίδιος ονόμαζε τον εαυτό του άρτο της ζωής, λέγοντας: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής», «εγώ είμαι ο άρτος ο ζων που κατέβηκε από τον ουρανό». Και το πώς ήταν ζωντανός το διευκρίνιζε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο, αναλύοντάς το στα όσα λέει: «Καθώς με απέστειλε ο ζων Πατέρας και εγώ ζω διά τον Πατέρα, και εκείνος που με τρώει θα ζήσει δι' εμέ». Αυτό δε το δίδαξε και σε άλλα σημεία λέγοντας: «Διότι, όπως ο Πατέρας έχει ζωή εν εαυτώ, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή εν εαυτώ». Επομένως, ήταν και άρτος της ζωής και υπήρχε στον ουρανό ποτίζοντας και τρέφοντας τις αγγελικές δυνάμεις με τη δύναμη της θεότητάς του, και όλα αυτά ήταν προτού έλθει στη γη, και ήταν Υιός που είχε ζωή «εν εαυτώ», ομοίως με τον Πατέρα που έχει ζωή «εν εαυτώ». Διότι το εξαιρετικό και ιδιάζον γνώρισμα της αγένητης και θεϊκής ζωής του Πατέρα, εξαιτίας της οποίας έχει ειπωθεί σύμφωνα με τον θείο απόστολο ότι «μόνος έχει αθανασία», μόνος ο Υιός θα μπορούσε να το έχει, εφόσον τυγχάνει να είναι εικόνα του Πατέρα και ως προς αυτό· έχει όμως την εν λόγω ζωή όχι άναρχη ούτε αγένητη ούτε ιδιόκτητη ομοίως με τον Πατέρα, αλλά λαμβάνοντάς την από τον Πατέρα. Διότι έτσι λέει: «και στον Υιό έδωσε να έχει ζωή εν εαυτώ, καθώς ο Πατέρας έχει ζωή εν εαυτώ». Επομένως, ο μεν έδωσε, ο δε έλαβε. Και μόνος αυτός έλαβε αυτό το προνόμιο, ώστε να μην του παρέχεται η ζωή από κάπου έξω, παρόμοια με τα υπόλοιπα ζωντανά όντα, αλλά να την έχει να πηγάζει μέσα του, σύμφωνα με εκείνη που υπάρχει στον Πατέρα.

Αντιλέγοντας ο θείος Κύριλλος σε αυτούς που ισχυρίζονται ότι ο Υιός δεν είναι όμοιος με τον Πατέρα, αλλά και ότι έπεται του Πατέρα, ως μη έχοντας κατά φύση το ζην και τη ζωή, αλλά ότι τα έχει επείσακτα και κατά μετοχή και κατά προσθήκη, και ότι τα λαμβάνει και τα δέχεται από τον Πατέρα, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «όπως ο Πατέρας έχει ζωή εν εαυτώ, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή εν εαυτώ»· σε όσους λοιπόν κατανοούν αυτό το ευαγγελικό χωρίο με τόσο ασεβή τρόπο, αντιλέγει ο θείος Κύριλλος. Επειδή ζωή βέβαια ο Θεός ονομάζεται και κατά την ενέργεια, καθώς ζωοποιεί τα ζώντα· διότι αυτός είναι η ζωή όσων ζουν κατά φύση, ως κτίστης της φύσης, αλλά και όσων ζουν θεϊκά, ως χορηγός της χάρης. Ονομάζεται δε και ζωή ο ίδιος καθ' εαυτόν, όχι σε σχέση με άλλον, αλλά απόλυτα και εντελώς ανεξάρτητα. Θέλοντας ο θείος Κύριλλος να δείξει ότι ο Υιός δεν διαφέρει καθόλου σε καθένα από αυτά από τον Πατέρα, και ότι το να δέχεται κάτι ο Υιός από τον Πατέρα δεν αποδεικνύει ότι η ουσία του Υιού υφίσταται μετά τον Πατέρα, συνέγραψε πολλά για καθένα από αυτά. Αυτά τα επιχειρήματα, όσοι δικαίως εξέπεσαν από το πνεύμα της διάκρισης, επειδή αθέτησαν τη διάκριση μεταξύ της θείας ουσίας και ενέργειας εξετάζοντάς τα αδιάκριτα, τα συγχέουν κακώς.

Αυτοί που αθετούν αυτήν τη θεία ενέργεια, και άλλοτε μεν λένε ότι είναι κτιστή, άλλοτε δε ότι δεν διαφέρει καθόλου από τη θεία ουσία, εισάγοντας και πάλι άλλη δυσσεβή καινοτομία, δογματίζουν ότι η μόνη άκτιστη ενέργεια είναι ο Μονογενής του Πατρός. Και θέλοντας να στηρίξουν ακριβώς αυτήν τη δοξασία, προβάλλουν εκείνα τα λόγια του σεπτού Κυρίλλου: «η ζωή που ο Πατήρ έχει εντός Του δεν είναι κάτι άλλο από τον Υιό. Και ότι η ζωή στον Υιό δεν είναι κάτι άλλο από τον Πατέρα, και λέει την αλήθεια αυτός που λέει “εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα”». Εμείς όμως επιγραμματικά, όσο επιτρέπεται, θα υποδείξουμε το νόημα του αγίου μέσα σε αυτά τα ρητά και θα ελέγξουμε τη δυσσέβεια εκείνων που, μέσα από αδιάκριτο σκοτάδι, μας αντιλέγουν. Διότι προς αυτούς που κακώς υποστηρίζουν ότι ο Υιός δεν είναι μόνο ανόμοιος με τον Πατέρα, αλλά και μεταγενέστερος από τον Πατέρα, με την έννοια ότι δεν κατέχει το ζην και τη ζωή κατά φύση, αλλά ως κάτι επείσακτο, κατά μετοχή και κατά προσθήκη, και ότι τη λαμβάνει και τη δέχεται από τον Πατέρα, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «όπως ο Πατήρ έχει ζωή εντός Του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή εντός Του». Προς αυτούς, λοιπόν, που κατανοούν τόσο δυσσεβώς αυτό το ευαγγελικό χωρίο, αντιλέγει ο θείος Κύριλλος: επειδή ο Θεός ονομάζεται ζωή και ως προς την ενέργειά του, εφόσον ζωοποιεί τα ζώντα. Διότι αυτός είναι η ζωή όσων ζουν κατά φύση, ως Δημιουργός της φύσης, αλλά και όσων ζουν θεϊκά, ως χορηγός της χάριτος.

Όταν δε ακούσεις ότι «μέσα σε αυτόν υπήρχε ζωή», μην υποθέσεις ότι είναι σύνθετος· διότι προχωρώντας λέει και για τον Πατέρα: «Όπως ο Πατήρ έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή». Αλλά όπως ακριβώς δεν θα μπορούσες εξαιτίας αυτού να πεις ότι ο Πατήρ είναι σύνθετος, έτσι να μην το πεις ούτε για τον Υιό. Διότι και αλλού λέει ότι ο Θεός είναι Φως, και πάλι, ότι κατοικεί σε Φως απρόσιτο.

Έπειτα παραθέτει και έναν συλλογισμό αποδεικτικό των όσων ειπώθηκαν, λέγοντας: «Διότι, όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα του». Βλέπεις πώς δηλώνει το απαράλλακτο, και ότι η διαφορά φαίνεται μόνο σε ένα σημείο, στο ότι ο μεν είναι Πατέρας, ο δε Υιός; Διότι η λέξη «Έδωσε» εισάγει μόνο αυτήν τη διάκριση, ενώ όλα τα άλλα τα παρουσιάζει ίσα και απαράλλακτα. Επομένως είναι φανερό ότι τα πράττει όλα με τόση εξουσία και δύναμη με όση και ο Πατέρας, και όχι λαμβάνοντας δύναμη από άλλη πηγή. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο έχει ζωή, όπως ακριβώς ο Πατέρας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πρόσθεσε αμέσως πάλι και τα επόμενα, ώστε μέσα από αυτό να κατανοήσουμε και εκείνο.

Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Το χωρίο: «Του έδωσε εξουσία να ασκεί κρίση». Και για ποιο λόγο περιστρέφει διαρκώς τον λόγο στην ανάσταση και την κρίση; Διότι, όπως ακριβώς «ο Πατέρας ανασταίνει τους νεκρούς και ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί αυτούς που θέλει»· και πάλι, «Ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό»· και πάλι, «Όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα Του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα Του»· και πάλι, «Εκείνοι που θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού θα ζήσουν»· και εδώ πάλι λέει: «Του έδωσε εξουσία να ασκεί κρίση». Για ποιο λόγο λοιπόν τα επαναλαμβάνει αυτά συνεχώς, εννοώ την κρίση, τη ζωή και την ανάσταση; Επειδή αυτά περισσότερο από όλα είναι που μπορούν να προσελκύσουν ακόμη και τον πιο ανένδοτο ακροατή. Διότι εκείνος που έχει πειστεί ότι θα αναστηθεί και ότι θα δώσει σε Αυτόν λόγο για τα σφάλματά του, ακόμη και αν δεν είδε κανένα άλλο θαύμα, αποδεχόμενος αυτήν την αλήθεια θα προστρέξει οπωσδήποτε κοντά Του, φροντίζοντας να καταστήσει τον Κριτή ευμενή προς τον εαυτό του. Το ότι «είναι Υιός ανθρώπου, μην απορείτε γι' αυτό». Ο Παύλος ο Σαμοσατέας, βέβαια, δεν το ερμηνεύει έτσι, αλλά πώς; «Του έδωσε εξουσία να ασκεί κρίση, επειδή είναι Υιός ανθρώπου». Αλλά αυτό, διατυπωμένο κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν έχει καμία λογική ακολουθία. Διότι δεν έλαβε την εξουσία της κρίσης επειδή είναι άνθρωπος (αφού τότε τι θα εμπόδιζε όλους τους ανθρώπους να είναι κριτές;), αλλά επειδή είναι Υιός εκείνης της ανέκφραστης Ουσίας, γι' αυτό ακριβώς είναι Κριτής.

Διότι, εάν μένει μέσα μου και εγώ ζω, είναι φανερό ότι και εκείνος θα ζήσει. Έπειτα λέγει: «Καθώς με απέστειλε ο ζων Πατήρ». Αυτό δε είναι συγκριτικό και παρομοιαστικό. Και αυτό που λέγει έχει το εξής νόημα: Εγώ ζω έτσι, όπως ο Πατέρας. Και για να μην νομίσεις ότι είναι αγέννητος, πρόσθεσε αμέσως το «διά τον Πατέρα», όχι για να δείξει με αυτό ότι έχει ανάγκη από κάποια ενέργεια για να ζει. Διότι προηγουμένως, αναιρώντας αυτό το ενδεχόμενο, έλεγε: «Όπως ακριβώς ο Πατέρας έχει ζωή στον εαυτό του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή στον εαυτό του». Εάν όμως έχει ανάγκη από ενέργεια, θα αποδειχθεί είτε ότι ο Πατέρας δεν του την έδωσε κατ' αυτόν τον τρόπο, και συνεπώς ο λόγος είναι ψευδής· είτε, εάν του την έδωσε έτσι, δεν θα έχει πλέον καμία ανάγκη από κάποιον άλλον για να τον συγκροτεί.