Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:30

Ιδού τρία πρόσωπα, αλλά μία η φύση· διότι ο ίδιος ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα δημιούργησαν τον κόσμο, τον συγκρατούν και τον περατώνουν πάλι, όταν το θελήσουν. Η ενέργεια και το θέλημα όμως του καθενός είναι ένα, και δεν μπορεί κανείς να πει ότι αυτό μεν το δημιούργησε ο Πατέρας και δεν συμμετέχει ο Υιός ούτε το Πνεύμα, αυτό δε το συγκρατεί ο Υιός και δεν συμμετέχει ο Πατέρας ούτε το Πνεύμα, και εκείνο το περατώνει το Πνεύμα και δεν συμμετέχει ο Υιός ούτε ο Πατέρας, όπως ακριβώς και προηγουμένως τα παραδείγματα με τη φωτιά και τον ήλιο κατέδειξαν σαφώς τη διάκριση των υποστάσεων και την ενότητα της φύσης. Διότι, για όσους η φύση, η βασιλεία, η δύναμη και η δόξα είναι μία, οπωσδήποτε και το θέλημα είναι ένα και τα έργα κοινά. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο Πατέρας έλεγε προς τον Υιό του και το Άγιο Πνεύμα: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας». Ο δε Υιός πάλι στις έσχατες ημέρες έλεγε «δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου» και ότι «δεν λαλώ από τον εαυτό μου», και πάλι για το Άγιο Πνεύμα έλεγε ότι «δεν θα λαλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα λαλήσει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά».

Και αυτό είναι που έλεγε ο Σωτήρας, ότι «δεν μπορώ εγώ να κάνω τίποτα από μόνος μου», δηλαδή ότι αυτό που εγώ θέλω να κάνω, το θέλει και ο Πατέρας και το Πνεύμα ομοίως, και ό,τι ο Πατέρας και το Πνεύμα ευδοκεί να κάνει, το θέλω κι εγώ· γι' αυτό και «δεν μπορώ εγώ να κάνω τίποτα από μόνος μου», και μάλιστα πολύ εύλογα· διότι σε αυτούς που είναι μία η φύση και μία η βασιλεία και η δύναμη, εξάπαντος είναι και ένα το θέλημα.

Αν όμως θεωρείται σωστό, ας συμπεριληφθούν και το «μόνου» και το «αυτού»· ποιος από αυτούς που φρονούν ορθά δεν ομολογεί ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από αυτόν μόνο τον Θεό και Πατέρα ως από πρώτη αρχή, και ότι όλα όσα έχει ο Υιός τα έχει από τον Πατέρα; Εγώ, λοιπόν, φοβάμαι μήπως κάποιος καταλογίσει τέλεια αδυναμία στη Δύναμη του Θεού, και στέρηση ζωής στην Αυτοζωή, και αλογία στον Ενυπόστατο Λόγο, ισχυριζόμενος ότι ο Κύριος τα μαρτυρεί αυτά για τον Εαυτό Του, όταν λέει: «Δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου», και «Ζω εξαιτίας του Πατέρα», και «Ο λόγος που ακούτε δεν είναι δικός μου, αλλά του Πατέρα που με έστειλε», ενώ ο Κύριος τα λέει αυτά προς τιμήν του Πατέρα και για την αναγωγή στο πρώτο αίτιο, και για να μη φανεί ότι είναι αντίθεος και ότι εκφωνεί τους λόγους Του προερχόμενος από κάποια άλλη εξουσία, το ότι δηλαδή: «Ο λόγος που ακούτε δεν είναι δικός μου, αλλά του Πατέρα που με έστειλε».

Εφόσον αυτά έχουν έτσι διασαφηνιστεί, είναι εύλογο να ονομάζεται το Άγιο Πνεύμα, πνεύμα του Υιού, καθώς χορηγείται στην κτίση μέσω του Υιού. Λέμε δε ότι και η χορηγία του Πνεύματος γίνεται μέσω του Υιού, επειδή έχουμε διδαχθεί να ανάγουμε στην πρώτη αιτία όλα όσα ανήκουν στον Μονογενή· διότι, όπως λέει, «δεν μπορώ εγώ να κάνω τίποτε από τον εαυτό μου».

Εκείνος, λοιπόν, που λέει ότι το αίμα που χύθηκε είναι του Θεού, δεν το εννοεί βέβαια υπό την ιδιότητά Του ως Θεού, αλλά για να δείξει τον έναν Χριστό αδιαίρετο κατά την υπόσταση, ότι δεν είναι δηλαδή μόνο θύτης και θύμα, αλλά πολύ περισσότερο Θεός· και αποφαίνεται ότι αυτό το αίμα προσφέρθηκε στον Πατέρα, όχι βέβαια υπό την ιδιότητά του ως Πατέρα· διότι κανένας πατέρας δεν τέρπεται με το αίμα του γιου του, όπως λέει ο ίδιος· αλλά υπό την ιδιότητα του Θεού. Εφόσον, πάλι, ο Υιός είναι αχώριστος από τον Πατέρα, πώς να μη συμφωνήσει με εκείνον που λέει ότι προσέφερε το δικό Του αίμα και στον εαυτό Του μαζί με τον Πατέρα; Ώστε να είναι και ο ίδιος, μαζί με τον Πατέρα, αποδέκτης της προσφοράς, σε Αυτόν τον Οποίο φαίνεται, όπως λέει, να παραχωρεί τα πάντα, αποδίδοντας ορισμένες φορές τα κοινά γνωρίσματα ολόκληρης της θεότητας στον Πατέρα· όπως εκεί όπου λέει: «Διότι δεν ζητώ το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· καίτοι κάθε θείο θέλημα δεν ανήκει αποκλειστικά μόνο στον Πατέρα, αλλά είναι κοινό στα τρία πρόσωπα. Έτσι, λοιπόν, και την αποδοχή της θυσίας, αν και είναι κοινή ενέργεια, την αποδίδουμε στον Πατέρα· επειδή και ο ίδιος ο Υιός φαίνεται να παραχωρεί τα πάντα στον Πατέρα, συμπεριλαμβανομένης και αυτής της τιμής που προέρχεται από τη θυσία. Δεύτερον δε, και το χειρότερο όλων, συλλαμβάνεται να βλασφημεί προφανώς εναντίον της ίδιας της δόξας, δηλαδή της θείας ουσίας του Μονογενούς, εκείνος που λέει ότι αυτό που γίνεται προς τιμήν του Πατέρα —όπως ακριβώς το λέει αυτό ο θείος Γρηγόριος— δεν γίνεται ταυτόχρονα και προς τιμήν αυτού του ίδιου του Υιού που οικονομεί με αυτόν τον τρόπο το μυστήριο.

Ιω. 5, 30 Το «καθώς ακούω κρίνω» κάποιοι το εξέλαβαν ότι ειπώθηκε για να μας εκπαιδεύσει να μην περιεργαζόμαστε στις κρίσεις τίποτα περισσότερο από τα φαινόμενα και τα λεγόμενα, και να μην βλάπτουμε και να μην ζημιώνουμε όσους κρίνονται εξαιτίας υποψιών και ανθρώπινων λογισμών, επειδή οι περισσότεροι από τους ανθρώπινους λογισμούς μπορούν να παρεκκλίνουν και να παρασυρθούν από το δίκαιο εξαιτίας φιλίας ή έχθρας. Για να μας αποτρέψει από αυτό, λένε, έλεγε: «καθώς ακούω κρίνω». Δηλαδή, αν εγώ «ο καρδιογνώστης» κάνω την κρίση με αυτόν τον τρόπο βάσει των φαινομένων και των λεγομένων χωρίς να πολυπραγμονώ τίποτα περισσότερο από αυτά, ούτε εσείς πρέπει να περιεργάζεστε οτιδήποτε άλλο πέρα από τα ορώμενα, τα φαινόμενα και τα λεγόμενα, ούτε να έχετε εμπιστοσύνη στους δικούς σας λογισμούς και να αναθέτετε σε αυτούς την κρίση των αφανών πραγμάτων. Έτσι, λοιπόν, ισχυρίζονται κάποιοι, πράγμα που εμένα δεν μου φαίνεται ορθό. Διότι, πρώτον, ο Δεσπότης φαίνεται σε πολλά σημεία ότι δεν έκρινε «καθώς» άκουγε, αλλά ως «καρδιογνώστης Θεός», όπως όταν έλεγε στη γυναίκα: «Καλά είπες ότι δεν έχεις άνδρα· διότι πέντε έχεις», και όταν έλεγε: «Τώρα πιστεύετε; Θα έρθει ώρα που όλοι σας θα διασκορπιστείτε», και σε άπειρα άλλα σημεία, διότι ούτε καν ήταν αυτός ο σκοπός Του εδώ, αλλά μιλούσε περί του Πατρός και του Εαυτού Του, και περί ισότητος και εξουσίας και παρόμοιων θεμάτων. Τι σημαίνει λοιπόν το «καθώς ακούω κρίνω»; «Καθώς ακούω», λέει, από τον Πατέρα «κρίνω»· δηλαδή όπως Εκείνος κρίνει, έτσι κι εγώ.

Και όπως ακριβώς εκλάβαμε με θεοπρεπή τρόπο το «του δείχνει» και το «θα του δείξει» και το «του έδωσε εξουσία», ή μάλλον όπως η αλληλουχία του λόγου μάς διδάσκει και απαιτεί να τα εκλάβουμε με θεοπρεπή τρόπο, έτσι και το «καθώς ακούω, κρίνω» θα εκληφθεί θεοπρεπώς. Διότι, επειδή είπε «έρχεται ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνήματα θα ακούσουν», όχι τη φωνή του Πατέρα, αλλά τη φωνή του Υιού, λέγοντας αυτό το υψηλό και θεοπρεπές για τον εαυτό του, αμέσως πρόσθεσε και εκείνο το οποίο συντελούσε προς τιμήν του Πατέρα, δηλαδή ότι δεν έχει αφαιρεθεί η κρίση από τον Πατέρα, αλλά εγώ που κρίνω, εκφέρω την απόφασή μου σύμφωνη με αυτόν.

Αφού μίλησε για τη μερική ανάσταση, του Λαζάρου, εννοώ, και των άλλων, οι οποίοι βέβαια είχαν πεθάνει παλαιότερα, τώρα μιλάει για την καθολική: «Ότι έρχεται ώρα, κατά την οποία όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Θεού»· διότι εδώ μιλάει για την καθολική ανάσταση. Επειδή δε είπε παραπάνω ότι «Εκείνος που πιστεύει, δεν έρχεται σε κρίση», για να μην νομίσουμε ότι η πίστη μόνη της αρκεί για τη σωτηρία, λέει ότι «Θα αναστηθούν εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως, και εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής». Άρα, η πίστη μόνη της, χωρίς έργα, δεν δικαιώνει, αλλά πρέπει να συνυπάρχουν και τα έργα· διότι τότε κυρίως υφίσταται η πίστη. Πρόσεξε δε ότι η διδασκαλία γίνεται διπλή, μέσω του φόβου και της ιλαρότητας. Διότι το να κατακριθούν όσοι έπραξαν τα φαύλα προκαλεί φόβο· ενώ το να αναστηθούν στη ζωή όσοι έπραξαν τα αγαθά προτρέπει μέσω της ιλαρότητας. «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου· καθώς ακούω, κρίνω, και η κρίση η δική μου είναι δίκαιη· διότι δεν ζητώ το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατρός που με έστειλε». Όπως ακριβώς ελέχθη και στα προηγούμενα, τα λόγια αυτά, το «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου», και όσα είναι παρόμοια, αποδεικνύουν το απαράλλακτο του Υιού προς τον Πατέρα.