Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:39

Πράγματι, πάνω σε ένα αισθητό ονάριο κάθισε ο Κύριος, εισερχόμενος από τη Βηθανία στα Ιεροσόλυμα. Διότι έτσι προφητεύει και ο Ζαχαρίας λέγοντας: «Πείτε στη θυγατέρα της Σιών: Ιδού, ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα πράος και επιβιβασμένος σε όνο, σε πουλάρι, γέννημα υποζυγίου». Εφόσον, λοιπόν, η ιστορία αληθεύει, αναζητώ τα πράγματα που έχουν καταχωριστεί σε αυτήν· αναζητούμε τον θησαυρό που έχει εναποτεθεί για εμάς, αναζητούμε τη δύναμη του Πνεύματος. Διότι δεν προσέχουμε στην ψιλή ιστορία, καθότι τέτοια παραφροσύνη χαρακτηρίζει τους Ιουδαίους. Βεβαίως, ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, ελέγχοντας την ανοησία τους, είπε: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή», αλλά οι Ιουδαίοι, προσκολλώμενοι στο ψιλό γράμμα, λιμοκτόνησαν. Γνωρίζοντας λοιπόν, αγαπητοί, ότι «το μεν γράμμα αποκτείνει, το δε πνεύμα ζωοποιεί», όχι μόνο δεν ακολουθούμε απλώς την ιστορία των Γραφών, ούτε προσέχουμε στο ψιλό γράμμα όπως οι Ιουδαίοι, αλλά όπως είναι γραμμένο οφείλουμε «να ερευνούμε τις Γραφές», ώστε με αυτόν τον τρόπο να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τη μαρτυρία τους περί του Ιησού. Διότι θα μας χλευάσουν και οι Έλληνες λέγοντας ότι ο Θεός των Χριστιανών, ο ονομαζόμενος Χριστός, κάθισε πάνω σε ονάριο. Και εμείς βέβαια δεν αμφιβάλλουμε, ούτε αρνούμαστε την εν σώματι παρουσία Του. Διότι γι' αυτό επιδήμησε στον κόσμο, ώστε αφού αναζητήσει το απολωλός να το βρει, και το πλανημένο να το επιστρέψει.

Αυτά είναι πηγές της σωτηρίας, ώστε αυτός που διψά να εμφορείται από τα λόγια που περιέχονται σε αυτά. Μόνο σε αυτά κηρύσσεται η διδασκαλία της ευσέβειας· κανείς ας μην προσθέτει σε αυτά, ούτε ας αφαιρεί κάτι από αυτά. Σχετικά με αυτά, ο Κύριος αποστόμωνε τους Σαδδουκαίους λέγοντας: «Πλανάσθε, επειδή δεν γνωρίζετε τις Γραφές ούτε τη δύναμή τους», ενώ προέτρεπε τους Ιουδαίους: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα».

Αυτοί, λοιπόν, που αρνούνται αυτά, πώς θα ομολογήσουν όσα προέρχονται από εκείνα; Διότι ο Παύλος έγινε απόστολος του Ευαγγελίου, το οποίο είχε προαναγγελθεί μέσω των προφητών του Θεού στις άγιες Γραφές. Ο ίδιος δε ο Κύριος έλεγε: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα». Πώς, λοιπόν, θα ομολογήσουν τον Κύριο, εάν δεν ερευνήσουν προηγουμένως τις Γραφές που αναφέρονται σε αυτόν; Διότι οι μαθητές λένε ότι έχουν βρει αυτόν για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής και οι προφήτες. Και σε τι ωφελεί ο νόμος τους Σαδδουκαίους, οι οποίοι δεν αποδέχονται τους προφήτες;

Διότι από πού έχουν το Ευαγγέλιο ο Μαρκίων και ο Μανιχαίος, εφόσον αρνούνται τον Νόμο; Διότι τα νέα προέρχονται από τα παλαιά, και τα νέα δίνουν μαρτυρία για τα παλαιά. Αυτοί λοιπόν που αρνούνται αυτά, πώς θα ομολογήσουν όσα προέρχονται από εκείνα; Διότι ο Παύλος «έγινε απόστολος του Ευαγγελίου, το οποίο είχε προαναγγείλει μέσω των προφητών του στις άγιες Γραφές». Και ο ίδιος ο Κύριος έλεγε: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα»· πώς λοιπόν θα ομολογήσουν τον Κύριο, εάν δεν ερευνήσουν προηγουμένως τις Γραφές που αναφέρονται σε αυτόν; Διότι οι μαθητές λένε: «Αυτόν για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής και οι προφήτες, αυτόν έχουμε βρει». Και τι ωφελεί ο Νόμος τους Σαδδουκαίους, εφόσον δεν δέχονται τους προφήτες; Διότι ο Θεός που έδωσε τον Νόμο, ο ίδιος υποσχέθηκε μέσα στον Νόμο ότι θα αναδείξει και προφήτες, ώστε ο ίδιος να είναι Κύριος και του Νόμου και των προφητών, και όποιος αρνείται το ένα από τα δύο, αρνείται οπωσδήποτε και το άλλο. Και τι ωφελεί πλέον η Παλαιά Διαθήκη τους Ιουδαίους, εφόσον δεν αναγνώρισαν τον Κύριο που προσδοκάται μέσα από αυτήν; Διότι, εάν πίστευαν στα γραπτά του Μωυσή, θα πίστευαν και στα λόγια του Κυρίου. «Διότι για εμένα», λέει, «έγραψε εκείνος». Και τι ωφελούν τα κείμενα των Γραφών τον Σαμοσατέα, εφόσον αρνείται τον Λόγο του Θεού και την ένσαρκη παρουσία του Λόγου, η οποία επισημαίνεται και αποδεικνύεται και από τις δύο, την Παλαιά και την Καινή θεία Γραφή;

Αυτός λοιπόν είναι ο σκοπός και ο χαρακτήρας της Αγίας Γραφής, όπως έχουμε αναφέρει πολλές φορές, ότι δηλαδή η εξαγγελία της περί του Σωτήρος είναι διπλή: ότι αφενός ήταν πάντοτε Θεός και είναι Υιός, όντας Λόγος και απαύγασμα και σοφία του Πατρός· και ότι αφετέρου αργότερα, αφού έλαβε σάρκα για εμάς από την Παρθένο Θεοτόκο Μαρία, έγινε άνθρωπος. Και είναι δυνατόν να βρει κανείς αυτό το γεγονός να επισημαίνεται σε ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, όπως ακριβώς έχει πει ο ίδιος ο Κύριος: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι αυτές μαρτυρούν για εμένα». Για να μη γίνω όμως μακροσκελής στο γράψιμο συγκεντρώνοντας όλα τα σχετικά χωρία, ας αρκεστούμε στα λόγια του Ιωάννη, θεωρώντας ότι τα έχουμε μνημονεύσει όλα: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα».

Αυτός, λοιπόν, είναι ο σκοπός και ο χαρακτήρας της Γραφής, όπως έχουμε πει πολλές φορές: ότι δηλαδή η αναγγελία της για τον Σωτήρα είναι διπλή. Ότι, αφενός, ο Υιός ήταν και είναι πάντοτε Θεός, όντας Λόγος και απαύγασμα και σοφία του Πατέρα, και ότι, αφετέρου, αργότερα έλαβε σάρκα για χάρη μας από την Παρθένο και Θεοτόκο Μαρία και έγινε άνθρωπος. Και μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι αυτό υποδηλώνεται σε ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, όπως ακριβώς είπε ο ίδιος ο Κύριος: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για μένα». Για να μη μακρηγορώ, όμως, στο γράψιμο συγκεντρώνοντας όλα τα χωρία, ας αρκεστούμε, σαν να τα μνημονεύαμε όλα, σε εκείνα που λέει αφενός ο Ιωάννης: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Έπειτα: «Και ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατοίκησε ανάμεσά μας». Και αφετέρου σε όσα γράφει ο Παύλος: «Ο οποίος, αν και υπήρχε στη μορφή του Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, παίρνοντας μορφή δούλου, και, αφού βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του γινόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού».

Αν όμως λέει ο Παύλος: «Ένα σώμα και ένα πνεύμα, όπως ακριβώς κληθήκατε σε μία ελπίδα της κλήσεώς σας», ονομάζεις την ελπίδα ανδρόγυνη, επειδή άνδρες και γυναίκες έχουμε μία ελπίδα; Μακ. Πάλι λέω, εμείς δεν ομολογούμε μία θεότητα. Ορθ. Αν λοιπόν λέει ο Θεός μέσω του Δαβίδ: «Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω· Ισραήλ, και θα δώσω μαρτυρία σε εσένα. Αν με ακούσεις, δεν θα υπάρξει σε εσένα νέος Θεός, ούτε θα προσκυνήσεις ξένο Θεό. Διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, που σε έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου», ποιος λες ότι τα έχει πει αυτά; Ο Πατέρας ή ο Υιός; Μακ. Σαν Ιουδαίος επιχειρηματολογείς μαζί μου από την Παλαιά Διαθήκη. Ορθ. Ο Χριστός είπε: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα». Μακ. Από την Καινή Διαθήκη, λοιπόν, δεν είναι δυνατόν να βρούμε τον Χριστό;

Εάν όμως δοθεί μεν η εντολή, αλλά δεν προσδιοριστεί το πώς θα εφαρμοστεί, ας υπακούσουμε στον Κύριο που λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές», και ας μιμηθούμε τους αποστόλους που ρωτούσαν τον ίδιο τον Κύριο για την ερμηνεία των λόγων Του, και από όσα έχουν λεχθεί από Αυτόν σε άλλο σημείο, ας μαθαίνουμε το αληθινό και σωτήριο. Όπως ακριβώς σχετικά με το χωρίο, «Να θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς στον ουρανό», διδασκόμαστε αφενός από όσα παραγγέλθηκαν στον νεανίσκο, όταν ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στον ουρανό», και αφετέρου από εκείνα που ειπώθηκαν προς όσους επιθυμούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία των ουρανών: «Μη φοβάσαι, μικρό ποίμνιο, διότι ο ουράνιος Πατέρας σας ευδόκησε να σας δώσει τη βασιλεία. Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη· φτιάξτε για τους εαυτούς σας πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς». Εάν όμως συνεπάγεται και κίνδυνος κατά την τήρηση της εντολής, η οποία αποτελεί το καύχημά μας, ας θυμηθούμε τον Απόστολο που λέει: «Προτιμώ μάλλον να πεθάνω, παρά να μου ματαιώσει κανείς το καύχημά μου»· και αλλού διεξοδικότερα: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;» και τα εξής.

Και το ότι ο Θεός και Πατέρας ονομάζεται από τους αγίους ως αρχή του Υιού, μόνο ως προς το «Εξ ου» (εκ του οποίου προέρχεται), άκουσε τον ψαλμωδό που προκηρύσσει μέσω του Αγίου Πνεύματος τη δεύτερη επιφάνεια του Σωτήρα μας και λέει προς αυτόν τον ίδιο τον Υιό: «Μαζί σου είναι η αρχή κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου, μέσα στη λαμπρότητα των αγίων σου». Διότι ημέρα δυνάμεως του Υιού είναι εκείνη κατά την οποία θα κρίνει όλη την οικουμένη και θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Θα έλθει δε οπωσδήποτε και τότε, όντας ο ίδιος μέσα στον Πατέρα και έχοντας μέσα του τον Πατέρα, την άναρχη, τρόπον τινά, αρχή της δικής του φύσεως μόνο κατά το «Εξ ου», λόγω του ότι υπάρχει εκ του Πατρός. <Εν αρχή ην ο Λόγος.> Ο λόγος σχετικά με την αρχή που επισημαίνεται εδώ διανθίζεται για εμάς σε πολλές και διαφορετικές έννοιες, επιδιώκοντας να θηρεύσει από παντού όσα συντείνουν στην ωφέλεια και στην αληθινή κατανόηση των θείων δογμάτων, ιχνηλατώντας σαν κυνηγόσκυλο την ακρίβεια των μυστηρίων. «Διότι ερευνάτε τις άγιες Γραφές», λέει ο Σωτήρας, «επειδή νομίζετε ότι σε αυτές έχετε ζωή αιώνια· και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα». Φαίνεται, λοιπόν, ότι ο μακάριος Ευαγγελιστής με τη λέξη αρχή εδώ, δηλαδή την εξουσία επί των πάντων, εννοεί τον Πατέρα, ώστε να φανεί η θεία φύση υπεράνω πάντων, έχοντας υπό τους πόδας της καθετί το κτιστό, σχεδόν επιβαίνοντας πάνω σε εκείνα που μέσω αυτής έχουν κληθεί στην ύπαρξη.

Διότι τώρα λέει ότι ο Υιός του ανθρώπου έχει κατέβει από τον ουρανό· από την άλλη όμως, φοβάται, πτοείται και αγωνιά κατά τον καιρό του πάθους, και έχει καταγραφεί ότι ο ίδιος υπέστη τα πάθη που αρμόζουν μόνο στην ανθρώπινη φύση. <Και όπως ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου, ώστε καθένας που πιστεύει σε αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια.> Αφού του εξήγησε επαρκώς και του παρέθεσε την αιτία για την οποία ο λόγος της διδασκαλίας προς αυτόν δεν ανέρχεται σε κάτι το άμετρο και υπερφυές, κατεβαίνει και πάλι στα όσα έγιναν από παλιά τυπικώς μέσω του Μωυσή, γνωρίζοντας καλά ότι αυτός μόλις και μετά βίας μπορούσε να φτάσει στην επίγνωση της αλήθειας με καθοδηγήσεις μέσω συμβόλων παρά με πνευματικές ακριβολογίες. Λέει λοιπόν ότι οπωσδήποτε πρέπει να υψωθεί, όπως το φίδι από τον Μωυσή, αποδεικνύοντας ως απολύτως αναγκαία την έρευνα της ιστορίας και λέγοντας σχεδόν ξανά προς αυτόν που δεν κατανοούσε τίποτα: "Ερευνάτε τις γραφές, διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα." Διότι φίδια επιτίθονταν στους Ισραηλίτες μέσα στην έρημο, και εκείνοι, πέφτοντας σαν τα στάχυα και θρηνώντας υπερβολικά για τον απροσδόκητο κίνδυνο που τους βρήκε, βγάζοντας οικτρότατες φωνές, επικαλούνταν την άνωθεν σωτηρία από τον Θεό.

Διότι η θεία και απόρρητη φύση δεν μας είναι κατανοητή, στο μέτρο του δυνατού, με κανέναν άλλο τρόπο, παρά μόνο μέσω όσων επιτελεί και εργάζεται. Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, και από «το μέγεθος και την ωραιότητα των κτισμάτων αναλόγως» ο μεν Παύλος μας προστάζει να προχωρούμε στη θεωρία του Δημιουργού, ο δε Σωτήρας μας καθοδηγεί πάλι στην κατανόηση του Εαυτού Του λέγοντας: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην πιστεύετε σε εμένα. Αν όμως τα κάνω, κι αν σε εμένα δεν πιστεύετε, πιστέψτε στα έργα μου». Κάπου δε κατηγορούσε, και πολύ εύλογα, τον ίδιο του τον μαθητή, ο οποίος ήταν ο Φίλιππος, επειδή υπέθεσε αβασάνιστα ότι μπορούσε να φτάσει διαφορετικά στη θεωρία του Θεού και Πατέρα, ενώ ήταν στην ευχέρειά του να παρατηρήσει την απαράλλακτη εικόνα, η οποία έδειχνε με ακρίβεια μέσα της Εκείνον που την γέννησε. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει, Φίλιππε; Εκείνος που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα». «Ερευνάτε τις γραφές, διότι νομίζετε ότι σε αυτές έχετε ζωή αιώνια, και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα, και δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα για να έχετε ζωή». Η ομαλή, βατή στους πολλούς και συνηθισμένη έννοια του ρητού μας πείθει να νομίζουμε ότι ειπώθηκε προστακτικά από τον Σωτήρα μας προς τους Φαρισαίους, ότι δηλαδή οφείλουν, ερευνώντας τις θείες γραφές, να συλλέγουν τις μαρτυρίες για Αυτόν με σκοπό την αιώνια ζωή.

Επειδή όμως, τοποθετώντας στο ενδιάμεσο έναν σύνδεσμο (εννοώ το «Και»), συνάπτει το «Δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα», είναι λοιπόν φανερό ότι εννοεί κάτι άλλο, συγγενικό μεν προς τα προλεχθέντα, αλλά που παρουσιάζει κάποια μικρή διαφορά. Διότι, εάν έπρεπε να εννοηθεί προστακτικά, πώς δεν θα λέγαμε ότι ήταν αναγκαίο να διατυπωθεί ίσως ολόκληρο το νόημα σύμφωνα με αυτό το σχήμα: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή, και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα· αφού λοιπόν ερευνήσετε, ελάτε σε εμένα»· αντίθετα, τους κατηγορεί ότι δεν θέλουν να έρθουν, αν και μέσω της έρευνας καθοδηγούνται προς αυτό, λέγοντας: «Και δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα».

Θα αναγνώσουμε λοιπόν, αποβλέποντας στο πιο ωφέλιμο και σε αυτό που ακολουθεί τα προηγούμενα, όχι οπωσδήποτε με προστακτική έννοια, αλλά μάλλον νοηματικά και με υποστιγμή. Και το νόημα του προκειμένου θα είναι πάλι το εξής: Επειδή δηλαδή τους είδε να προστρέχουν διαρκώς στα συγγράμματα του Μωυσή και να συλλέγουν από εκεί με αμάθεια τις αφορμές για τις αντιλογίες τους, μην αναζητώντας ούτε αποδεχόμενοι τίποτε άλλο από εκείνο που θα τους δικαιολογούσε το τι πρέπει να πιστεύουν· γι' αυτό πάλι αναγκαστικά αποδεικνύει ως άχρηστο και ανώφελο γι' αυτούς τον κόπο της έρευνας σε αυτά, και ελέγχει σαφώς ότι δεν χρησιμοποιούν με τον πρέποντα και ορθό τρόπο ένα τόσο μεγάλο και επωφελέστατο πράγμα. Διότι, πες μου, ποια είναι η ωφέλεια, λέγει, να ερευνάτε τις θείες Γραφές, νομίζοντας ότι μέσω αυτών θα ανυψωθείτε στην αιώνια ζωή· ενώ, όταν βρίσκετε ότι αυτές μαρτυρούν για εμένα, και ονομάζουν εμένα αιώνια ζωή, δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα για να έχετε ζωή; Επομένως, λέγει, από εκεί που έπρεπε να σωθείτε, από εκεί ζημιώνετε τα μέγιστα τις ψυχές σας χωρίς να το κατανοείτε, ακονίζοντας τους εαυτούς σας από τα μωσαϊκά λόγια μόνο και μόνο για να αντιλέγετε, ενώ όσα με τα οποία θα μπορούσατε να κερδίσετε την αιώνια ζωή, ούτε καν τα βάζετε στο νου σας.

«Και θα δοθεί αυτό το βιβλίο στα χέρια ανθρώπου που δεν γνωρίζει γράμματα, και θα του πουν: Διάβασε αυτό, και θα πει: Δεν γνωρίζω γράμματα.» Είπε κάπου προς τους Ιουδαίους ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή. Και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα, όμως δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα, για να έχετε ζωή.» Επομένως, μάταια έχουν κοπιάσει οι Ισραηλίτες, συζητώντας συνεχώς για την εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή, και προσποιούμενοι ότι έχουν συγκεντρώσει στον νου και στην καρδιά τους όχι ευκαταφρόνητη σύνεση από τα νομικά κείμενα, χωρίς όμως να αναζητούν τον Χριστό, καίτοι ο νόμος ομιλεί για το δικό Του μυστήριο. Διότι άκουγαν πάλι: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα, διότι για εμένα έγραψε εκείνος.» Επομένως, επειδή ακριβώς δεν έδιναν μεγάλη σημασία στον λόγο του νόμου, αλλά μάλλον σκότωσαν Εκείνον που προαναγγελλόταν μέσω αυτού, και αφού περιφρόνησαν την τιμή προς τον Μωυσή, η θεόπνευστη Γραφή σφραγίστηκε κατά κάποιον τρόπο από τον Θεό σαν ένα βιβλίο. Διότι όλη η Γραφή είναι ένα ενιαίο σύνολο και έχει ειπωθεί μέσω του ενός Αγίου Πνεύματος· με ποιον τρόπο όμως σφραγίστηκε;

Διότι ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του πνεύματος του Θεού, όπως ακριβώς έχει γραφτεί. Εμείς, επειδή πιστεύουμε ότι ο νόμος είναι παιδαγωγός, όταν ακούμε όσα παραδόθηκαν μέσω του Μωυσή, τα κατανοούμε με διαφορετική ακοή, μεταφέροντας τους τύπους στην αλήθεια και κάνοντας τη σκιά αφορμή για πνευματική θεωρία. Λάβαμε, επομένως, μια προσθήκη στα αυτιά μας. Διότι η διδασκαλία του Χριστού, δηλαδή το ευαγγελικό κήρυγμα, και η μυσταγωγία που επιτελείται μέσω Αυτού, μας παρακινεί να κατανοούμε τον νόμο πνευματικά. Διευρύνει, τρόπον τινά, τα αυτιά εκείνων που πίστεψαν σε Αυτόν, ιδιότητα που δεν έχουν οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ. Είπε, λοιπόν, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προς αυτούς: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή, και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα, αλλά δεν θέλετε να έρθετε προς εμένα για να έχετε ζωή.» Γράφει δε σχετικά με αυτούς ο πάνσοφος και θεσπέσιος Παύλος, ότι «Όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους, το οποίο δεν αφαιρείται, διότι καταργείται εν Χριστώ Ιησού στον Κύριό μας και Λυτρωτή.»

Ένας αμνός σφαζόταν σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή· έτρωγαν από το κρέας του και έχριαν με το αίμα του τους παραστάτες των θυρών· και με αυτόν τον τρόπο νίκησαν τον ολεθρευτή. Αλλά το αίμα ενός κοινού προβάτου δεν θα μπορούσε να ανατρέψει τον θάνατο· επομένως, στο πρόσωπο του αμνού προτυπωνόταν ο Χριστός, ο οποίος υπέμεινε τη σφαγή για τη ζωή του κόσμου και έσωσε με το δικό Του αίμα εκείνους που μετέχουν σε Αυτόν· θα μπορούσε κανείς να πει πάρα πολλά σχετικά με αυτό, μέσα από τα οποία είναι δυνατόν να δει το μυστήριο του Χριστού, το οποίο προδιαγράφεται μέσω της σκιάς του νόμου. Είπε μάλιστα κάπου και ο Ίδιος μιλώντας προς τους Ιουδαίους: «Εκείνος που σας κατηγορεί είναι ο Μωυσής, στον οποίο εσείς έχετε στηρίξει τις ελπίδες σας. Διότι αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· επειδή για εμένα έγραψε εκείνος». Και πάλι: «Ερευνάτε τις Γραφές, επειδή νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή, και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα· αλλά δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα για να έχετε ζωή». Διότι κάθε λόγος της θεόπνευστης Γραφής αποβλέπει σε Αυτόν και σε Αυτόν κατατείνει. Έπρεπε λοιπόν οι λεγόμενοι νομικοί, εφόσον ερευνούσαν λεπτομερώς τον νόμο του Μωυσή και δεν αγνοούσαν τις φωνές των αγίων προφητών, να ανοίγουν κατά κάποιον τρόπο στα πλήθη των Ιουδαίων τις θύρες της γνώσης. Διότι ο νόμος παιδαγωγεί προς τον Χριστό, και τα ευσεβή κηρύγματα των αγίων προφητών οδηγούν στην επίγνωσή Του.

Του εν αγίοις πατρός ημών Κυρίλλου Αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, Γλαφυρών εις την Γένεσιν Λόγος Πρώτος. Ότι μέσα από ολόκληρη τη συγγραφή του Μωυσή, το μυστήριο του Χριστού υποδηλώνεται με αινιγματικό τρόπο. «Ερευνάτε τις Γραφές», προσφώνησε στα πλήθη των Ιουδαίων ο Χριστός, λέγοντας με απόλυτη σαφήνεια ότι δεν θα μπορούσε κανείς με άλλον τρόπο να φτάσει στην αιώνια ζωή, παρά μόνο αν, σαν να ξεθάβουν κάποιον θησαυρό ανασκάπτοντας το νομικό γράμμα, αναζητήσουν τον μαργαρίτη που είναι κρυμμένος σε αυτό, δηλαδή τον Χριστό, «στον οποίο βρίσκονται όλοι οι απόκρυφοι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης», σύμφωνα με τη φωνή του μακάριου Παύλου. Για την τόσο σεπτή και αξιοθαύμαστη αυτή σοφία ή γνώση είπε κάπου και ο Σολομών: «Αν την αναζητήσεις σαν το ασήμι, και την εξερευνήσεις σαν θησαυρούς, τότε θα κατανοήσεις τον φόβο του Κυρίου, και θα βρεις την επίγνωση του Θεού». Και δεν θα μπορούσε να υπάρξει τίποτα ισάξιο με αυτό για εκείνους που επαινούν την άμεμπτη ζωή, που έχουν επιλέξει να κατορθώνουν τα άριστα και τα εξαίρετα, και που γεμίζουν τον νου τους με το θείο φως· επειδή πρέπει να εντρυφούν ακατάπαυστα στους λόγους περί του Θεού, και να θεωρούν το Ιερό Γράμμα σαν κάποιον λύχνο, σύμφωνα με τον άγιο Ψαλμωδό που αναφωνεί και λέει: «Λύχνος στα πόδια μου είναι ο νόμος σου, και φως στα μονοπάτια μου».

Γι' αυτό, δικαίως ακούνε: «Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά και στα αυτιά, εσείς πάντοτε αντιτάσσεστε στο Άγιο Πνεύμα.» Και ο ίδιος ο Χριστός λέει κάπου: «Ποιον από τους προφήτες δεν σκότωσαν οι πατέρες σας; Και εσείς συμπληρώσατε το μέτρο των πατέρων σας.» Αυθάδης λοιπόν και επιρρεπής στην οργή, με δυσβάσταχτη την επίθεσή του είναι ο Ισραήλ, ξεχειλίζοντας ορμητικά σαν το νερό, δηλαδή έχοντας αφόρητη την επιδρομή εναντίον όποιων αυτός επιλέξει. Διότι κάπως έτσι είναι οι ορμές των υδάτων. «Αλλά να μην ξεχειλίσεις», λέει. Και τι άραγε είναι αυτό; Το νερό που βράζει φέρεται προς τα πάνω, ξεχειλίζοντας από τους λέβητες, και φαίνεται κάπως να είναι και πολύ. Επειδή λοιπόν του απέδωσε ορμή νερού, επιμένει στη μεταφορά του λόγου και λέει: «Να μην ξεχειλίσεις», το οποίο σημαίνει, να μην υψωθείς σε πλήθος ούτε να γίνεις πολύς. Διότι ευάριθμοι είναι σε σύγκριση με το πλήθος των Εθνικών αυτοί που προέρχονται από το αίμα του Ισραήλ και διασώθηκαν δια της πίστεως στον Χριστό. Έπειτα παραθέτει την αιτία αυτού που πρόκειται να συμβεί, και λέει: «Διότι ανέβηκες στο κρεβάτι του πατέρα σου, τότε μόλυνας την κλίνη όπου ανέβηκες.» Όπως δηλαδή ήδη προείπα, επειδή δεν ερευνούσαν πλέον τα του νόμου και τα άνωθεν λόγια, αλλά τα ανθρώπινα εντάλματα, γι' αυτό ακριβώς αστόχησαν ως προς τη γνώση του Χριστού. Γι' αυτό και ο ίδιος λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι εσείς νομίζετε ότι σε αυτές έχετε ζωή αιώνια.»

Και εκείνες είναι που μαρτυρούν για εμένα, και δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα, για να έχετε ζωή.» Και πάλι: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε σε εμένα· διότι για εμένα έγραψε εκείνος.» Κατηγορούσε δε αυστηρά και τους δασκάλους των Ιουδαίων, λέγοντας τα εξής: «Αλίμονό σας, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κλείνετε τη βασιλεία των ουρανών μπροστά από τους ανθρώπους.

Περί του καλύμματος στο πρόσωπο του Μωυσή. «Άραγε κατανοείς αυτά που διαβάζεις;» Θα ταίριαζε εύλογα να απευθύνει κανείς αυτούς τους λόγους στα πλήθη των Ιουδαίων, οι οποίοι θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι έφτασαν σε τέτοιο σημείο πνευματικής αποπληξίας, ώστε να αποκαλούνται πλέον ασύνετοι από τα ιερά κείμενα. «Διότι ιδού», λέει, «λαός μωρός και ασύνετος. Έχουν μάτια και δεν βλέπουν, έχουν αυτιά και δεν ακούν». Και ότι ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή κατέστη εντελώς ανώφελος για αυτούς, εξαιτίας του μεγέθους της ασυνεσίας τους, μας το έδειξε και ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας: «Ερευνάτε τις Γραφές, επειδή νομίζετε ότι μέσω αυτών έχετε ζωή αιώνια. Και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα. Και όμως δεν θέλετε να έρθετε προς εμένα για να έχετε ζωή». Διότι επήλθε πώρωση εν μέρει στον Ισραήλ, και εφόσον δεν είχαν τον φωτισμό του πνεύματος, ήταν νωθροί στην πίστη και εντελώς αμετάπειστοι στο να επιλέξουν και να σκεφτούν όσα είναι ωφέλιμα για τη σωτηρία.

Διότι, καθώς ο Ισραήλ είχε γίνει σαν άγριο δέντρο και δεν είχε ήμερους καρπούς δικαιοσύνης, επειδή τρέφονταν με τους νόμους των Αιγυπτίων, ο νόμος που επρόκειτο να δοθεί μέσω των αγγέλων, αν και ήταν ικανός να φωτίσει, εφόσον βέβαια κατανοούνταν πνευματικά, και να απομακρύνει το σκοτάδι του νου (διότι και αυτή είναι ενέργεια της φωτιάς), εντούτοις για εκείνους που τον έλαβαν ήταν ανώφελος, και όχι βέβαια εξαιτίας του ίδιου του νόμου, αλλά επειδή αυτοί προς τους οποίους απευθυνόταν ο λόγος δεν δέχονταν το φως στον νου και στην καρδιά τους, αλλά, έχοντας πλουτίσει εξωτερικά το γράμμα σαν μια εντύπωση φωτισμού, αυτό που νόμιζαν ότι είχαν, στην πραγματικότητα δεν το είχαν. Επομένως, το ότι η φωτιά φαινόταν μεν γύρω από τη βάτο, χωρίς όμως να μεταδίδει στο ξύλο ούτε την αίσθηση της θερμότητας, υποδηλώνει κάτι τέτοιο, όπως τουλάχιστον νομίζω εγώ. Και ότι το φως που προήλθε από τον νόμο στάθηκε ανώφελο για τους Ιουδαίους, το αποσαφηνίζει ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Ερευνάτε τις Γραφές, επειδή εσείς νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή· και εκείνες είναι που μαρτυρούν για μένα. Και δεν θέλετε να έρθετε προς εμένα, για να έχετε αιώνια ζωή». Και μετά από άλλα, πάλι, λέει προς τους καθοδηγητές των Ιουδαίων και προς όλο τον λαό: «Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω προς τον Πατέρα· υπάρχει εκείνος που σας κατηγορεί, ο Μωυσής, στον οποίο εσείς έχετε ελπίσει· διότι, αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι για μένα έγραψε εκείνος. Εάν όμως δεν πιστεύετε στα δικά του λόγια, πώς θα πιστέψετε στα δικά μου λόγια;»

Επειδή δε τα σχετικά με το χωρίο αυτό απαιτούν πολλή έρευνα και εξέταση, όποιος ενδιαφέρεται για την εντολή του Σωτήρος που λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές, στις οποίες νομίζετε ότι έχετε αιώνια ζωή, και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα», αυτός, αφού τα ερευνήσει επιμελέστερα, θα κατανοήσει τα όσα περιέχονται σε αυτά.

Αυτά λοιπόν εμείς, επειδή ο χρόνος μας πιέζει να προχωρήσουμε σε άλλα, τα εξετάσαμε διατρέχοντάς τα ακροθιγώς· όποιος όμως μεριμνά για την προτροπή του Σωτήρα μας, ο οποίος είπε: «Ερευνάτε τις Γραφές, στις οποίες νομίζετε ότι έχετε ζωή αιώνια· και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα», εμβαθύνοντας τον νου του σε κάθε λέξη του ψαλμού, θα μπορούσε να ανακαλύψει το ακριβές νόημα της αλήθειας που ενυπάρχει στα όσα ελέχθησαν.

«Εξήντα είναι οι βασίλισσες και ογδόντα οι παλλακίδες και αναρίθμητες οι νεάνιδες. Μία είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου· μία είναι για τη μητέρα της, εκλεκτή για εκείνη που τη γέννησε». Ποιος, λοιπόν, θα αποκυλίσει για εμάς τον λίθο αυτής της ασάφειας; Ποιος θα ανασύρει το ύδωρ των νοημάτων, το οποίο βρίσκεται σε τέτοιο βάθος, ώστε να είναι ανέφικτο για τον δικό μας λόγο; Αλλά μου φαίνεται ορθό να διαβεβαιώσω τις ακοές σας για τούτο, ότι η γνώση αυτών των πραγμάτων ανήκει μόνο σε εκείνους για τους οποίους λέει ο Απόστολος ότι: «Σε όλα γίνατε πλούσιοι, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». Η δική μας πενία, όμως, αδυνατεί να αδράξει τους προκείμενους θησαυρούς του λόγου. Πλην όμως, για να αποφύγουμε την καταδίκη της οκνηρίας, χάριν εκείνου που μας νομοθέτησε να ερευνούμε τις Γραφές, δεν θα διστάσουμε να καταβάλουμε λίγο ιδρώτα και για αυτά. Λέμε, λοιπόν, ότι η φιλοσοφία που εμπεριέχεται σε τούτα τα ρητά, μέσα από τους επαίνους της νύμφης, μας παραθέτει κάποιο από τα πλέον υψηλά δόγματα. Και το δόγμα είναι το εξής: τα όντα δεν κτίζονται και δεν ανακτίζονται με την ίδια ακολουθία και τάξη. Διότι, όταν στην αρχή, διά της θείας δυνάμεως, συστάθηκε η φύση της κτίσεως, σε καθένα από τα όντα το πέρας ολοκληρώθηκε αδιαστάτως μαζί με την αρχή, καθώς σε όλα όσα παρήχθησαν από το μη ον στο είναι, η τελειότητά τους αναδύθηκε ταυτόχρονα με την αρχή.

Λες ότι αυτό είναι πολυπραγμοσύνη, υπερασπιζόμενος τώρα εσύ ο ίδιος τα δικά του επιχειρήματα; Επειδή λοιπόν αποκαλείς πολυπραγμοσύνη το να φανερώνει κανείς την αλήθεια που συλλέγεται με έρευνα από τη Γραφή και, μέσω αυτής, να καθαιρεί και να αποστομώνει αυτούς που λαλούν αδικία στο ύψος, εισάγεις σε εμάς ένα άλλο ευαγγέλιο και μια άλλη διδασκαλία, αντίθετη προς αυτήν του Χριστού και των μαθητών του, των οποίων το παράγγελμα που εξασφαλίζει την αιώνια ζωή είναι να ερευνούμε τις Γραφές και να καθαιρούμε «κάθε ύψωμα που επαιρόταν κατά της γνώσεως του Θεού». Νομίζω δε ότι και όλοι οι προστάτες των πονηρών αιρέσεων όλων των αιώνων θα χρωστούν μεγάλη ευγνωμοσύνη στη σοφία σου για αυτήν την εισήγηση. Διότι τι θα έλεγε και ο Σαβέλλιος, για να προσπεράσουμε τους προγενέστερούς του, εάν προέβαλλε αυτές ακριβώς τις φράσεις, ότι δηλαδή δεν πρέπει να περιεργαζόμαστε τις διάφορες επιφάνειες του Θεού, όπως ακριβώς λες εσύ τώρα για αυτήν στο όρος, ούτε καν όσα ειπώθηκαν από τους αγίους για καθεμία από αυτές, ώστε να είναι όντως μυστήρια, όπως άλλωστε και είναι, και για να μην πρεσβεύουμε τρεις άκτιστους θεούς, κατώτερους και ανώτερο; Διότι για αυτά κατηγορούσε εκείνος τους ορθοδόξους, όπως ακριβώς εσύ τώρα κατηγορείς για τις δύο θεότητες. Αν λοιπόν ο Σαβέλλιος εισηγούνταν αυτά, και εμείς τον ακούγαμε πειθήνια, από πού θα μπορούσαμε να είχαμε μυηθεί στο τρισυπόστατο της θεότητας; Αλλά ούτε σε εκείνον ούτε σε εσένα θα πειθόταν κάποιος που έχει νου. Διότι αμέσως θα επιτεθεί ο Άρειος λέγοντας: «Τι είναι πιο μυστηριώδες από τη γέννηση του Υιού;»

Διότι, όπως ακριβώς στα αναμμένα κάρβουνα, αν βάλεις κάτι εύοσμο, ελκύεις και συγκρατείς κοντά σου όσους πλησιάζουν, αν όμως βάλεις κάτι βαρύοσμο και δυσώδες, τους απωθείς και τους απομακρύνεις, έτσι συμβαίνει και με τη διάνοια. Αν μεν έχεις ιερή μελέτη και ζήλο, καθιστάς τον εαυτό σου άξιο της θείας επισκοπής, διότι αυτή είναι η οσμή ευωδίας την οποία οσφραίνεται ο Κύριος. Αν όμως τρέφεις μέσα σου λογισμούς πονηρούς, ρυπαρούς και γήινους, απομακρύνεσαι από τη θεία επισκοπή, καθιστώντας τον εαυτό σου, αλίμονο, άξιο της αποστροφής του Θεού! «Διότι δεν θα σταθούν οι παράνομοι μπροστά στα μάτια σου», λέει προς τον Θεό ο ψαλμωδός προφήτης. Εφόσον, λοιπόν, ο νόμος προστάζει, «να θυμάσαι πάντοτε τον Κύριο τον Θεό σου, και όταν κάθεσαι και όταν περπατάς, και όταν πλαγιάζεις και όταν σηκώνεσαι», και το Ευαγγέλιο λέει, «να ερευνάτε τις Γραφές» και σε αυτές θα βρείτε την αιώνια ζωή, και ο Απόστολος παραγγέλλει «να προσεύχεστε αδιαλείπτως», εκείνος που διατρίβει σε γήινους λογισμούς είναι οπωσδήποτε παράνομος. Και εκείνος που παραμένει σε πονηρούς και ρυπαρούς, πόσο μάλλον;

Αλλά και εκείνοι που αντιλέγουν στην αλήθεια της ευσέβειας παθαίνουν, ή μάλλον κάνουν, τα παρόμοια. Διότι, όταν ελέγχονται από τους προφητικούς, αποστολικούς και πατερικούς λόγους που προβάλλονται από εμάς, πρώτον, τους κατακλείουν σαν σε φυλακή μέσα στα βιβλία, λέγοντας, αφήστε τους να κείτονται εκεί και κανείς ας μην τους χρησιμοποιεί ούτε να τους προβάλλει, αγνοώντας εντελώς τον Κύριο που λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές, και σε αυτές θα βρείτε ζωή αιώνια». Έπειτα, παρασυρόμενοι προς το χειρότερο από την Ηρωδιάδα, δηλαδή τη δική τους ασεβή δοξασία, τους παραθέτουν πάνω σε πινάκιο σαν σφαγμένους, αναιρώντας τους μέσα από τα δικά τους συγγράμματα, προς χαιρεκακία και βλάβη εκείνων που συναινούν μαζί τους.

Έτσι λοιπόν και η σοφία εκείνη, επειδή αντιτάχθηκε στη σοφία του Θεού, κατέστη μωρία. Εάν όμως ήταν διορατική και εξαγγελτική της σοφίας του Θεού μέσα στα κτίσματα, ούσα φανέρωση του αφανούς, όργανο της αλήθειας που εξαλείφει την άγνοια, ούσα κατά μέθεξη εκείνο το οποίο αναγγέλλεται κατ' αιτίαν, πώς θα μωραινόταν, και μάλιστα από Εκείνον που ενέθεσε τη σοφία αυτή μέσα στην κτίση; Πώς δεν θα μετέπιπτε αυτή η βλάβη στην ίδια τη σοφία του Θεού που εμφανίζεται στα πάντα; Πώς δεν θα ερχόταν σε προφανή σύγκρουση με τον εαυτό του ο χορηγός της συμπαντικής αλλά και της επιμέρους ειρήνης, εάν αφενός έδινε σοφία μέσω της σοφίας που τοποθέτησε στον κόσμο, αφετέρου δε με την παρουσία του αποδείκνυε μωρούς και εκείνους που την έλαβαν αλλά και αυτήν την ίδια τη δοσμένη σοφία; Έπρεπε λοιπόν να έλθει και για αυτήν, όχι για να τη μωράνει, αλλά για να την εκπληρώσει, όπως ακριβώς έπραξε και με τον παλαιό νόμο, για τον οποίο ανακράζει ο Παύλος: «Καταργούμε λοιπόν τον νόμο; Μη γένοιτο, αλλά στερεώνουμε τον νόμο», τον οποίο και ο Κύριος προτρέπει να «ερευνούμε», ως έχοντα αποθησαυρισμένη μέσα του την αιώνια ζωή· και πάλι λέει: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα».

92. Στον γραμματικό Οφέλιο. Σε εσάς τους γραμματικούς, το ομώνυμο είναι το ίδιο με το συνώνυμο· στους φιλοσόφους όμως όχι· αλλά ομώνυμα λέγονται αυτά που έχουν μόνο το όνομα κοινό, ενώ ο ορισμός της ουσίας σύμφωνα με το όνομα είναι διαφορετικός· συνώνυμα δε, είναι όσα συμπίπτουν και ως προς το πράγμα και ως προς τον τρόπο και ως προς το όνομα. Αλλά επειδή, καθώς δεν έχεις γνώση τέτοιων μαθημάτων και έχεις αγύμναστο τον νου, ζήτησες να προσαρμοστούν αυτές οι έννοιες σε αγιογραφικά ρητά, θα προσπαθήσω όσο μπορώ να σου ανοίξω τη θύρα των νοημάτων. Η έρευνα στις Ιερές Γραφές αναφέρεται και στον Θεό και στους ανθρώπους· αλλά για μεν τον Θεό φανερώνει την ακρίβεια της γνώσης· ενώ για τους ανθρώπους, το να βρίσκεται το ζητούμενο με κόπο και δοκιμασία. Επομένως, όπου χρησιμοποιείται αυτή η λέξη και για τον Θεό και για τον άνθρωπο, αποτελεί ομωνυμία, όχι συνωνυμία· όπως για παράδειγμα το: «Ερευνάτε τις Γραφές», σε σχέση με αυτό που έχει ειπωθεί για τον Θεό: «Εκείνος δε που ερευνά τις καρδιές, γνωρίζει ποιο είναι το θέλημα του πνεύματος»· είναι ομώνυμα μεν, όχι συνώνυμα δε. Το δε: «Εκείνος που ερευνά τις καρδιές», σε σχέση με το: «Το δε Πνεύμα τα πάντα ερευνά και τα βάθη του Θεού» αποτελεί συνωνυμία, επειδή και για τον Πατέρα και για το Άγιο Πνεύμα δηλώνεται η ακριβέστατη γνώση. Νομίζω, λοιπόν, ότι το νόημα έχει αποσαφηνιστεί. Αν όμως θέλεις να εξασκηθείς σε αυτό και με άλλο όνομα, θα το κάνω κι αυτό. Το αγαθό λέγεται μεν για τον Θεό και για τους ανθρώπους, αλλά φανερώνει ομωνυμία.

Οι απειθείς απέναντι στη φρόνηση των δικαίων, στρέψτε τις καρδιές σας στα τέκνα σας, μάθετε τα μυστήρια του Θεού. Αυτό το γεγονός που τελείται μαρτυρεί ότι είναι Θεός αυτός που ανυμνείται κατ' αυτόν τον τρόπο από αδίδακτες γλώσσες. Ερευνάτε τις Γραφές, καθώς ακούσατε από τον Δεσπότη ότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εκείνον, και μην αγνοείτε το θαύμα. Ακούστε, αχάριστοι, τι σας ευαγγελίζεται ο προφήτης Ζαχαρίας. Διότι λέει: Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα Σιών· ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα δίκαιος και επιβαίνων σε πώλο όνου. Γιατί αποδιώχνετε τη χαρά; Γιατί, ενώ λάμπει ο ήλιος, αγαπάτε το σκοτάδι; Γιατί εναντίον της ακαταμάχητης ειρήνης σχεδιάζετε πόλεμο; Εάν λοιπόν είστε υιοί της Σιών, συνεορτάστε με τα τέκνα σας· αφορμή χαράς ας είναι για εσάς η θεοσέβεια των τέκνων. Μάθετε από αυτά ποιος τα δίδαξε, ποιος τα συγκέντρωσε, από πού προέρχονται τα διδάγματα, ποια είναι αυτή η καινή θεολογία και η παλαιά προφητεία. Εάν δε κανένας άνθρωπος δεν τα δίδαξε τίποτε από αυτά, αλλά αυθόρμητα αναπέμπουν τον αίνο, κατανοήστε ότι το έργο είναι του Θεού, όπως είναι γραμμένο στον νόμο: Από στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο. Διπλασιάστε λοιπόν τη χαρά σας, διότι γίνατε πατέρες τέτοιων τέκνων, τα οποία ανύμνησαν θεοδίδακτα ακόμη και εκείνα που αγνοήθηκαν από τους πρεσβυτέρους.

Ομιλία ΚΔʹ. Ο Νώε γέννησε τρεις υιούς, τον Σημ, τον Χαμ και τον Ιάφεθ· η δε γη διεφθάρη ενώπιον του Θεού, και γέμισε η γη από αδικία. αʹ. Εξαιρετικά μας ωφέλησε χθες η γενεαλογία του δικαίου Νώε. Διότι γνωρίσαμε έναν θαυμαστό τρόπο γενεαλογίας, και είδαμε τον δίκαιο να αναδεικνύεται όχι από τη λαμπρότητα των προγόνων του, αλλά από την αρετή της δικής του συμπεριφοράς, χάρη στην οποία έλαβε τόσο σπουδαία μαρτυρία από τη θεία Γραφή: «Ο Νώε», λέει, «ήταν άνθρωπος δίκαιος, τέλειος στη γενεά του· ο Νώε ευαρέστησε τον Θεό». Σε αυτά τα σύντομα λόγια, άλλωστε, αφιερώσαμε χθες ολόκληρη τη διδασκαλία μας. Διότι η φύση των θείων λογίων με λίγα λόγια φανερώνει μεγάλο πλούτο νοημάτων, και χαρίζει ανέκφραστο θησαυρό σε όσους επιθυμούν να τα ερευνούν με ακρίβεια. Γι' αυτό σας παρακαλώ, ας μην προσπερνάμε επιπόλαια τίποτε από όσα περιέχονται στη θεία Γραφή, αλλά, ακόμη κι αν πρόκειται για κατάλογο ονομάτων ή για ιστορική διήγηση, ας ανιχνεύουμε τον κρυμμένο θησαυρό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Χριστός έλεγε: «Ερευνάτε τις Γραφές». Επειδή δεν είναι παντού δυνατό να βρει κανείς επιφανειακά το νόημα των γραφομένων, αλλά έχουμε ανάγκη από πολλή έρευνα, ώστε να μη μας διαφύγει τίποτε από όσα βρίσκονται στο βάθος.

Ομιλία ΛΖʹ. Είπε δε ο Κύριος προς τον Άβραμ: Εγώ είμαι ο Θεός που σε έβγαλα από τη χώρα των Χαλδαίων, για να σου δώσω αυτήν τη γη, ώστε να την κληρονομήσεις. Και εκείνος είπε: Δέσποτα Κύριε, από πού θα γνωρίσω ότι θα την κληρονομήσω; αʹ. Μεγάλη είναι η δύναμη της θείας Γραφής, και πολύς ο πλούτος των νοημάτων που είναι κρυμμένος στα λόγια της. Γι' αυτό πρέπει, προσέχοντας με ακρίβεια, να κάνουμε εκτενή έρευνα, ώστε να αποκομίσουμε από αυτήν άφθονη την ωφέλεια. Διότι γι' αυτό και ο Χριστός έδωσε την παραγγελία λέγοντας, «Ερευνάτε τις Γραφές»· ώστε να μην περιοριζόμαστε απλώς στην ψιλή ανάγνωση, αλλά, ανιχνεύοντας το βάθος, να μπορέσουμε να κατανοήσουμε το αληθινό νόημα της Γραφής. Διότι τέτοια είναι η συνήθεια της Γραφής: σε σύντομα λόγια μπορεί κανείς πολλές φορές να βρει μεγάλο πλήθος νοημάτων. Επειδή οι διδασκαλίες είναι θεϊκές και όχι ανθρώπινες, και γι' αυτό μπορεί κανείς να δει ότι ολόκληρη είναι συντεθειμένη σε πλήρη αντίθεση με την ανθρώπινη σοφία. Και πώς συμβαίνει αυτό, θα σας το πω εγώ. Εκεί βέβαια, στην ανθρώπινη σοφία εννοώ, όλη η φροντίδα τους έχει επινοηθεί γύρω από τη σύνθεση των λέξεων· εδώ όμως συμβαίνει το εντελώς αντίθετο. Καθόλου δεν ενδιαφέρεται η Γραφή για την ομορφιά των λέξεων ή τη σύνθεσή τους· διότι τα λεγόμενα έχουν από μόνα τους τη θεία χάρη και την ομορφιά να ανθίζουν πάνω τους. Και εκεί μεν, έπειτα από πολλή και ανείπωτη φλυαρία, τότε μόνο μπορεί κανείς να αδράξει τα νοήματα· εδώ όμως, όπως γνωρίζετε, και μια σύντομη λέξη πολλές φορές μας ήταν αρκετή για να υφάνουμε ολόκληρη τη διδασκαλία.

Εμπρός λοιπόν, επειδή με τόση ευχαρίστηση και προθυμία προσέρχεστε στην ακρόαση, ας ερευνήσουμε πάλι όσα μας αναγνώστηκαν προσφάτως και ας καρπωθούμε το κέρδος που προκύπτει από αυτά. Διότι, σύμφωνα με τη μεγάλη προτροπή του Χριστού που λέει «Ερευνάτε τις Γραφές», υπάρχει μεγάλος θησαυρός εναποκείμενος στις Γραφές και κρυμμένος στο βάθος τους. Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχει ανάγκη έρευνας, ώστε, αφού κατανοήσουμε τη δύναμη που βρίσκεται κρυμμένη στο βάθος, να μπορέσουμε να αποκομίσουμε από εκεί μεγάλη ωφέλεια.

Όσοι νοσείτε από το δυσίατο πάθος, τον φθόνο εννοώ και τη βασκανία, να θυμηθείτε εκείνους τους φθονερούς που άκουσαν: «Φίλε, δεν σε αδικώ, πάρε το δικό σου και πήγαινε». Πού άραγε; Προφανώς στο εξώτερο σκότος. Και αφού αποβάλετε αυτήν την αρρώστια, μετανοήστε· διότι είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Όσοι περιφρονείτε τις θείες Γραφές και υβρίζετε το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μίλησε δια στόματος εκείνων που έζησαν στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, τι θα κάνετε εκείνη τη φρικτή ώρα, όταν θα στηθεί το κριτήριο και θα ανοιχτούν τα βιβλία, τα οποία τώρα βδελύσσεστε και αποστρέφεστε; Πού θα καταφύγετε; Πού θα κρυφτείτε από το πρόσωπο Εκείνου που μίλησε σε κάθε θεία Γραφή και συνέταξε κάθε ιερό βιβλίο; Συμφορά και απώλεια θα σας καταλάβουν, εάν δεν επιδοθείτε γρήγορα σε θρήνο και οδυρμό, και δεν εξευμενίσετε τον Παράκλητο Θεό, τον οποίο παροξύνατε. Δεν ακούτε τον Κύριο που λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές»; Δεν ακούτε πώς ονόμασε πεπλανημένους αυτούς που δεν γνωρίζουν τις Γραφές; Ακούστε τον Απόστολο, ο οποίος την ονομάζει θεόπνευστη και ωφέλιμη, και λόγο υγιή και θεραπευτικό, και την αποκαλεί ιερά Γράμματα και νόμο ελευθερίας. Ακούστε πάλι πώς το Άγιο Πνεύμα δια του Σολομώντος σάς αποκάλεσε ασεβείς, λέγοντας: «Τη σοφία και την παιδεία οι ασεβείς θα περιφρονήσουν».

Διότι και ένας θησαυρός, όταν τον πατά κανείς από πάνω, δεν φανερώνει τον πλούτο του, αλλά πρέπει πρώτα να τον ανασκάψει κανείς, να κατέβει κάτω, και έτσι να βρει όλη την αφθονία. Το ίδιο ισχύει και με τις Γραφές· δεν αρκεί μόνο η ανάγνωση για να καταδείξει τον θησαυρό των εναποκείμενων αγαθών, εάν δεν διερευνήσεις το βάθος. Εάν αρκούσε η ανάγνωση, δεν θα έλεγε ο Φίλιππος στον ευνούχο: «Άραγε κατανοείς αυτά που διαβάζεις;»· εάν αρκούσε η ανάγνωση, δεν θα έλεγε ο Χριστός στους Ιουδαίους: «Ερευνάτε τις Γραφές». Εκείνος δε που ερευνά, δεν σταματά στην επιφάνεια, αλλά καταβαίνει στο ίδιο το βάθος.

Τι λοιπόν, πες μου, δεν τα γνώριζαν οι προφήτες; Πώς λοιπόν λέει ο Χριστός, ότι ο Μωυσής και οι προφήτες αυτά έγραψαν για εμένα; Και πάλι: Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε σε εμένα. Και πάλι: Ερευνάτε τις Γραφές, επειδή νομίζετε ότι σε αυτές έχετε ζωή αιώνια, και εκείνες είναι που μαρτυρούν για εμένα; Αυτό το λέει, είτε επειδή δεν αποκαλύφθηκε σε όλους τους ανθρώπους —διότι πρόσθεσε: «Το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως αποκαλύφθηκε τώρα»— είτε επειδή δεν έγινε γνωστό με τέτοια σαφήνεια, μέσω των ίδιων των πραγμάτων και των έργων, «Όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και στους προφήτες εν Πνεύματι». Συλλογίσου, δηλαδή: ο Πέτρος, αν δεν άκουγε από το Πνεύμα, δεν θα πήγαινε στα έθνη. Άκουσε, πράγματι, τι λέει: «Άρα ο Θεός έδωσε σε αυτούς το Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς και σε εμάς». Αυτό εννοεί όταν λέει «εν Πνεύματι», ότι δηλαδή μέσω του Πνεύματος τους αξίωσε ο Θεός να λάβουν τη χάρη. Έλεγαν, βέβαια, αυτά οι προφήτες, αλλά δεν τα γνώριζαν με τόση ακρίβεια, εφόσον ούτε καν οι απόστολοι τα κατάλαβαν αμέσως μετά το άκουσμά τους· διότι ξεπερνούσε κατά πολύ τον ανθρώπινο λογισμό και την κοινή ελπίδα: Το να είναι τα έθνη συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα.

Είδες πώς κατακρίνει την αναζήτηση; Διότι όπου υπάρχει πίστη, δεν υπάρχει ανάγκη αναζήτησης· όπου δεν πρέπει κανείς να περιεργάζεται τίποτα, προς τι η αναζήτηση; Η αναζήτηση είναι αναιρετική της πίστης. Διότι αυτός που αναζητά, δεν έχει βρει ακόμη· αυτός που αναζητά, δεν μπορεί να πιστέψει. Γι' αυτό λέει, ας μην ασχολούμαστε με τις αναζητήσεις· επειδή, αν αναζητούμε, αυτό δεν είναι πίστη, διότι η πίστη αναπαύει τον λογισμό. Πώς λοιπόν λέει ο Χριστός, «Ζητάτε, και θα βρείτε· χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί»· και, «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή»; Εκεί βέβαια, το «Ζητάτε» το λέει αναφερόμενος στην παράκληση και στον σφοδρό πόθο· ενώ εδώ, το «Ερευνάτε τις Γραφές» δεν το λέει για να εισαγάγει τους κόπους της έρευνας, αλλά για να τους εξαλείψει. Διότι είπε, «Ερευνάτε τις Γραφές», δηλαδή τι; Για να κατανοήσουμε πλήρως και να γνωρίσουμε την ακρίβειά τους, όχι για να αναζητούμε διαρκώς, αλλά για να παύσουμε πλέον να αναζητούμε.

βʹ. Και γιατί εκπλήσσεσαι που καταφεύγει στον Πατέρα, εφόσον ο ίδιος πολλές φορές ανατρέχει και στους προφήτες και στις Γραφές; Όπως όταν λέει: «Εκείνες είναι που μαρτυρούν για μένα». Μήπως λοιπόν θα πούμε ότι είναι κατώτερος και από τους προφήτες, επειδή αντλεί από εκεί τις μαρτυρίες; Μη γένοιτο. Διότι, εξαιτίας της αδυναμίας των ακροατών μεθοδεύει έτσι τον λόγο του, και λέει ότι όσα μιλούσε τα άκουσε από τον Πατέρα, όχι επειδή έχει ανάγκη από δάσκαλο, αλλά για να πιστέψουν εκείνοι ότι τίποτα από όσα λέγονται δεν είναι ψέμα. Αυτό δε που λέει ο Ιωάννης είναι το εξής: Εγώ έχω ανάγκη να ακούσω όσα προέρχονται από εκείνον. Διότι έρχεται από άνω, αναγγέλλοντας αυτά που βρίσκονται εκεί, τα οποία μόνο αυτός γνωρίζει με σαφήνεια· διότι η φράση «Είδε και άκουσε», αυτό ακριβώς φανερώνει. «Και τη μαρτυρία του κανείς δεν τη δέχεται».

Διότι, παρόλο που ο Θεός τα διέταξε αυτά, εντούτοις δεν υπάρχει μέσα σας, επειδή δεν πιστεύετε σε εμένα. Διότι, αν οι Γραφές αναφέρουν επανειλημμένα αυτό το πράγμα, ότι δηλαδή πρέπει να πιστεύετε σε εμένα, και εσείς δεν πιστεύετε, είναι ολοφάνερο ότι και ο λόγος Του έχει απομακρυνθεί από εσάς. Γι' αυτό πάλι πρόσθεσε: «Διότι σε αυτόν που Εκείνος απέστειλε, εσείς δεν πιστεύετε». Έπειτα, για να μην πουν: «Πώς λοιπόν μαρτύρησε για σένα, εφόσον εμείς δεν ακούσαμε τη φωνή Του;», λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές· διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα», δείχνοντας ότι μέσω αυτών έδωσε τη μαρτυρία Του. Διότι, πράγματι, μαρτύρησε και στον Ιορδάνη, και στο όρος. Αλλά δεν επικαλείται εκείνη τη φωνή. Διότι ίσως εξαιτίας αυτού να μην γινόταν πιστευτή. Επειδή τη μεν φωνή στο όρος ούτε καν την άκουσαν· την άλλη, ενώ την άκουσαν, δεν της έδωσαν προσοχή. Γι' αυτό τους παραπέμπει στις Γραφές, δείχνοντας ότι και η μαρτυρία του Πατρός από εκεί προέρχεται· προηγουμένως, όμως, έχοντας αναιρέσει τα παλαιά για τα οποία καυχιούνταν, είτε ότι δηλαδή είχαν δει τον Θεό, είτε ότι είχαν ακούσει τη φωνή Του. Επειδή, λοιπόν, ήταν φυσικό να δυσπιστούν στη φωνή Του και να φέρνουν στον νου τους τα όσα συνέβησαν στο όρος Σινά, αφού πρώτα διόρθωσε την εσφαλμένη αντίληψή τους γι' αυτά και έδειξε ότι τα γεγονότα εκείνα αποτελούσαν θεία συγκατάβαση, τότε τους παρέπεμψε στη μαρτυρία των Γραφών.

Ερευνάτε τις Γραφές, διότι εσείς νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή· και εκείνες είναι που μαρτυρούν για εμένα· και όμως δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα, για να αποκτήσετε ζωή αιώνια. Ας δίνουμε, αγαπητοί, μεγάλη σημασία στα πνευματικά ζητήματα, και ας μην θεωρούμε ότι αρκεί για τη σωτηρία μας το να ασχολούμαστε με αυτά με οποιονδήποτε επιπόλαιο τρόπο. Διότι, εάν στα βιοτικά πράγματα δεν μπορεί κάποιος να αποκομίσει κανένα μεγάλο όφελος όταν ασχολείται με αυτά ως πάρεργο και στην τύχη, πολύ περισσότερο θα συμβεί αυτό στα πνευματικά, επειδή αυτά απαιτούν και μεγαλύτερη επιμέλεια. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Χριστός, παραπέμποντας τους Ιουδαίους στις Γραφές, δεν τους παρέπεμπε σε μια απλή ανάγνωση, αλλά σε μια έρευνα ακριβή και βαθιά. Διότι δεν είπε, «Διαβάζετε τις Γραφές», αλλά, «Ερευνάτε τις Γραφές». Επειδή, λοιπόν, τα όσα λέγονταν για αυτόν απαιτούσαν πολλή μελέτη (καθώς είχαν συγκαλυφθεί εξ αρχής προς το συμφέρον των ανθρώπων της εποχής εκείνης), γι' αυτό και τώρα τους προστάζει να ανασκάπτουν με ακρίβεια, ώστε να μπορέσουν να ανακαλύψουν εκείνα που βρίσκονται στο βάθος. Διότι δεν είχαν ειπωθεί επιδερμικά, ούτε είχαν ριχθεί απλώς στην επιφάνεια, αλλά κρύβονταν σε μεγάλο βάθος, σαν κάποιος θησαυρός.