Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 5:44

Ωδή πέμπτη. Κύριε, ο Θεός μου. Ευδόκησε, Σωτήρα, με τη δύναμή σου να κυριαρχήσεις στα ψυχικά και σωματικά μου πάθη και να υποδουλώσεις στον νόμο του πνεύματος τον νόμο της αμαρτίας που επαναστατεί μέσα μου. Κύριε ο Θεός μου, κάνε με να ζητώ πάντοτε μόνο τη δική σου δόξα, αποφεύγοντας τη δόξα των ανθρώπων, ώστε να πιστέψω σε σένα σταθερά· διότι διαφορετικά, όπως είπες, δεν μπορώ.

Ιω 5, 44 〈Λαμβάνοντας δόξα ο ένας από τον άλλον〉 αντί του: επιζητώντας να αρέσουν ο ένας στον άλλον. Ιω 6, 6 〈Δοκιμάζοντάς〉 τον, όχι για να μάθει ο ίδιος· διότι ο ίδιος τον γνώριζε ακριβώς, «αυτός που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους», αλλά για να διαπαιδαγωγηθεί και να ωφεληθεί ο Φίλιππος.

Ποιες εντολές, άραγε, εφάρμοζαν με ζήλο οι Ιουδαίοι, αν όχι εκείνες μέσω των οποίων δοξαζόταν ο διάβολος; Αφού «λάμβαναν δόξα ο ένας από τον άλλον», κατασπάραζαν τους πλησίον τους με συκοφαντίες, κατέστρεφαν με τον φθόνο τα ωραιότερα έργα, μηχανεύονταν τον φόνο κατά του Σωτήρα, προετοιμάζοντας τον θάνατό του και με τα λόγια και με τη σκέψη τους, προτάσσοντας το ψεύδος έναντι της αλήθειας και κάνοντας τρόπο ζωής τον δόλο, τη διαβολή, τη φιλαργυρία και όσα είναι παρόμοια με αυτά, μέσω των οποίων οικειοποιήθηκαν ολοφάνερα τη συγγένεια με τον διάβολο, ως αρχηγό και σπορέα αυτών των έργων;

Διότι, πώς συμβαίνει, ενώ είναι δυνατόν να καθαρίζει κανείς τον εαυτό του και να αποβάλλει μέσω της μετάνοιας τους μολυσμούς, και με αυτόν τον τρόπο να προσέρχεται στον αγνότατο, ή μάλλον σε Εκείνον που υπερβαίνει κάθε έννοια και αναβλύζει κάθε καθαρμό, εγώ να μη φροντίζω καθόλου να τα σκεφτώ και να τα εφαρμόσω αυτά, αλλά, προκειμένου να φανώ καθαρός σε όσους με βλέπουν και άξιος μιας τέτοιας χάριτος και απόλαυσης, να υβρίζω τη σωτηρία μου και να μην ανατριχιάζω από φόβο όταν εμπαίζω εκείνα στα οποία οι άγγελοι επιθυμούν να εγκύψουν; Πράγματι, όσοι λαμβάνουν δόξα ο ένας από τον άλλο, ούτε τη δόξα από τον μόνο Θεό αναζητούν, ούτε πιστεύουν στο μέγεθος του μυστηρίου. Διότι ο μεν φιλάνθρωπος Δημιουργός μας, ενώ ήμασταν ανάξιοι, μας αξίωσε δωρεών που υπερβαίνουν τη λογική. Εμείς όμως, που αξιωθήκαμε αυτά και λάβαμε τη δύναμη και τη χάρη να γίνουμε σύσσωμοι και συμμέτοχοί Του, αν βέβαια το θελήσουμε, και να ανυψωθούμε σε τέτοιο ύψος αξιώματος, αν δεν προετοιμάσουμε με κάθε επιμέλεια τους εαυτούς μας ώστε να είμαστε καθαροί, πώς δεν αποδεικνύουμε τον εαυτό μας ένοχο διπλής καταδίκης; Της μίας, διότι, ενώ μας ήταν δυνατό να κερδίσουμε τόσο υπερβολικά αγαθά, τα απωθήσαμε, και στερήσαμε τον εαυτό μας από τόσο μεγάλη ωφέλεια και σωτηρία (διότι αυτό και μόνο, χωρίς καμία άλλη τιμωρία, συνιστά τη μέγιστη καταδίκη, όπως είπε και ο Κύριος: «όποιος δεν πιστεύει στον Υιό έχει ήδη κριθεί», δηλαδή υφίσταται την τιμωρία· ποια είναι αυτή;).

Διότι η μέθοδος της κακίας, όταν βρίσκει τον νου έξω από τη μνήμη, την αγάπη και την αναζήτηση του Θεού, είτε κάνει τα θεία προστάγματα να φαίνονται δύσκολα και βαριά, προκαλώντας στην ψυχή γογγυσμούς, λύπες και μεμψιμοιρίες για τη διακονία που προσφέρεται στους αδελφούς, είτε, απατώντας τον με την οίηση της δικαιοσύνης, τον γεμίζει υπερηφάνεια, και θα θεωρήσει τον εαυτό του σπουδαίο και μεγάλο, ως κάποιον που εφαρμόζει τέλεια τις εντολές. Όταν όμως ο άνθρωπος νομίσει μέσα του ότι εργάζεται καλά και τηρεί τις εντολές, αμάρτησε, επειδή έκρινε ο ίδιος τον εαυτό του και δεν περίμενε Εκείνον που κρίνει αληθινά. Διότι, όταν το Πνεύμα του Θεού συμμαρτυρεί με το πνεύμα μας, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, τότε γινόμαστε αληθινά άξιοι του Χριστού και τέκνα Θεού, και όχι όταν δικαιώνουμε τον εαυτό μας με τη δική μας οίηση. Διότι δεν είναι δόκιμος, λέει, αυτός που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος. Εάν δηλαδή ο άνθρωπος βρίσκεται έξω από τη μνήμη και τον φόβο του Θεού, είναι αναπόφευκτο και να ζητά δόξα και να θηρεύει τον έπαινο από εκείνους τους οποίους διακονεί, αλλά ένας τέτοιος άνθρωπος ελέγχεται ως άπιστος από τον Κύριο. Διότι πώς είναι δυνατόν, λέει, να πιστεύετε εσείς, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον και δεν ζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;

Όμως, λέει, να σπεύδετε να πράττετε το αγαθό προς δόξαν του Θεού, και όχι για δική σας δόξα, ούτε σαν να επιθυμείτε με πάθος τους ανθρώπινους επαίνους· διότι τους απέδειξε και απίστους λέγοντας: Πώς μπορείτε να έχετε πίστη, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;

Ένας τέτοιος άνθρωπος, όμως, ελέγχεται ως άπιστος από τον Κύριο, όπως ήδη έχει φανερωθεί: «Πώς», λέει, «μπορείτε εσείς να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον και δεν ζητάτε τη δόξα του μόνου Θεού;» ΙΓ'. Με πολύ αγώνα και κόπο του νου, μέσω σεμνών λογισμών και της συνεχούς μέριμνας για όλα τα καλά, μπορεί να κατορθωθεί η αγάπη προς τον Θεό, όπως έχει ειπωθεί, επειδή ο αντίπαλος εμποδίζει τον νου μας και δεν του επιτρέπει, μέσω της μνήμης των αγαθών, να αφοσιωθεί στον θείο έρωτα, αλλά δελεάζει τις αισθήσεις με τις γήινες επιθυμίες.

Άκου λοιπόν τι λέει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ο Θεός: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, μακάριοι οι πενθούντες, μακάριοι οι πράοι», και πάλι: «Αγαπάτε τους εχθρούς σας, να κάνετε καλό σε αυτούς που σας μισούν, να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, να προσεύχεστε υπέρ αυτών που σας κακομεταχειρίζονται και σας διώκουν». Κανένας αργός λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, αληθινά σας λέω ότι για κάθε αργό λόγο, οι άνθρωποι θα δώσουν λόγο κατά την ημέρα της κρίσεως, και ξανά: «Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών», και αλλού: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας», και πάλι: «Πώς μπορείτε εσείς να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;» Διότι, λέει, «καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Δεν λέει ότι θα υψωθεί προς κοσμική δόξα, αλλά υπόσχεται μυστικώς ότι θα ανυψωθεί προς την πνευματική αλλοίωση.

Πράγματι, κανείς με κανέναν τρόπο. Και τι λέω να σωθεί αυτός, τη στιγμή που δεν μπορεί να είναι ούτε καν πιστός ή τέλειος χριστιανός ένας τέτοιος άνθρωπος; Και δηλώνοντας αυτό ο Χριστός και Θεός έλεγε: «Πώς μπορείτε εσείς να πιστέψετε» σε μένα δηλαδή «όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλο και δεν ζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;» Κάθε άνθρωπος λοιπόν που ζητά τη δόξα του Θεού και φροντίζει να κάνει το θέλημά Του με κάθε τρόπο και σε κάθε πράγμα, ποτέ δεν θα σκεφτεί μέσα του να εξουσιάσει κάποιον ή γενικά να υπερέχει από οποιονδήποτε μικρό ή μεγάλο, αλλά, όσο περισσοτέρων τη διαχείριση και τη φροντίδα θα του εμπιστευθούν, τόσο περισσότερο θα θεωρεί τον εαυτό του τον πιο έσχατο και δούλο όλων εκείνων των πολλών ανθρώπων, έχοντας βαθιά επίγνωση αυτού. Εκείνοι όμως που δεν έχουν αποκτήσει τέτοια διάθεση, αλλά γενικά έχουν κυριευτεί από την αίσθηση της ανθρώπινης δόξας και έχουν αποκτήσει επιθυμία για πλούτο και καλοπέραση, πραγματικά διστάζω να πω ότι αυτοί είναι εθνικοί, και όχι αληθινοί χριστιανοί, σύμφωνα με τη θεία φωνή του Ιησού και Θεού. Διότι λέει: «Αυτά τα αναζητούν τα έθνη του κόσμου». Εσείς όμως, λέει, «να ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Αλλά άραγε γνωρίζετε ποια βασιλεία μας λέει να ζητάμε; Εκείνη που βρίσκεται στο ύψος των ουρανών, εκείνη που πρόκειται να έρθει μετά την ανάσταση ή μας λέει να ζητάμε αυτήν σαν να βρίσκεται κάπου μακριά; Με κανέναν τρόπο. Ποια λοιπόν μας παραγγέλλει να ζητάμε;

Αυτό θα μπορέσουμε να το κάνουμε, εάν αναλογιστούμε το μέγεθος της δόξας, της χαράς και της τρυφής που πρόκειται να λάβουμε στο μέλλον. Διότι τι, πες μου, είναι τόσο μεγαλύτερο στον ουρανό ή στη γη από το να γίνει κάποιος υιός του Θεού και κληρονόμος Του και συγκληρονόμος του Χριστού; Ασφαλώς τίποτα! Αλλά, επειδή προτιμάμε τα επίγεια και αυτά που έχουμε στα χέρια μας, και επειδή δεν αναζητούμε τα αγαθά που είναι φυλαγμένα στους ουρανούς, ούτε διακατεχόμαστε από τον πόθο για αυτά, παρέχουμε σε όσους βλέπουν σαφή απόδειξη ότι, πρώτον μεν, κυριευόμαστε από την ασθένεια της απιστίας, καθώς είναι γραμμένο: «Πώς μπορείτε να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα από ανθρώπους, ενώ τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό δεν την επιζητείτε;» —έπειτα, έχοντας γίνει και δούλοι των παθών, προσηλωνόμαστε στη γη και σε όσα υπάρχουν σε αυτήν, μη θέλοντας καθόλου να σηκώσουμε το βλέμμα μας προς τους ουρανούς και τον Θεό, αλλά μέσα στην αφροσύνη της ψυχής μας, αθετώντας τις εντολές του Θεού, εκπίπτουμε από την υιοθεσία Του.

Διότι ποιο είναι το όφελος, αδελφοί, το να απέχει κανείς από την πορνεία και από άλλη σωματική ακαθαρσία, αλλά να επιδιώκει τη δόξα και να επιθυμεί χρήματα; Διότι η μεν πρώτη φθείρει το σώμα, η δε δεύτερη φθείρει την ψυχή. Και όχι μόνο αυτό, αλλά η ανθρώπινη δόξα και η αγάπη προς αυτήν, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, μας καθιστούν και απίστους: «Πώς μπορείτε», λέει, «να πιστεύετε, όταν λαμβάνετε δόξα από τους ανθρώπους και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;» Και ποιο είναι το όφελος το να είναι κανείς καθαρός από την αρσενοκοιτία, αλλά να λιώνει από τον φθόνο, το μίσος και τη ζήλια εναντίον του πλησίον; Διότι το μίσος προς τον αδελφό καθιστά φονιά εκείνον που το κατέχει: «Διότι εκείνος που μισεί τον αδελφό του», λέει ο απόστολος, «είναι ανθρωποκτόνος». Ο αρσενοκοίτης όμως και ο φονιάς υποβάλλονται εξάπαντος σε ένα και στο αυτό επιτίμιο σύμφωνα με τους ιερούς κανόνες, και αν παραμείνουν αμετανόητοι γίνονται υπόδικοι της αιώνιας κρίσης. Και τι ωφελεί αν κάποιος δεν μεθάει με κρασί, αλλά λοιδορεί τον αδελφό του; Διότι και οι δύο, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, εκδιώκονται από τη βασιλεία των ουρανών: «Μην πλανάσθε», λέει, «ούτε πόρνοι, ούτε αρσενοκοίτες», και προσθέτει: «ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Ποιο είναι το όφελος της νηστείας, πες μου, αν δεν συνοδεύεται από πραότητα; Και ποιο το όφελος της πραότητας, αν γίνεται προς όλεθρο της ψυχής και με παράβαση μιας και της αυτής εντολής του Θεού;

«Πώς μπορείτε», λέει, «να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα από ανθρώπους και δεν ζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;» Και τι ωφελεί το να είναι κανείς καθαρός από αρρενοφθορία, αλλά να αναλώνεται από τον φθόνο, το μίσος και τη ζήλια εναντίον του πλησίον; Διότι το μίσος προς τον αδελφό καθιστά αυτόν που το κατέχει φονιά. «Διότι εκείνος που μισεί τον αδελφό του», λέει ο απόστολος, «είναι ανθρωποκτόνος».

Επειδή δε τους υπενθύμισε τη μαρτυρία του Ιωάννη, και αυτήν του Πατέρα, και εκείνη που προκύπτει από τα έργα του, πράττοντας αυτά μόνο για τη δική τους σωτηρία· και επειδή ήταν επόμενο πολλοί να υποπτευθούν ότι τα λέει αυτά από επιθυμία για δόξα, για τον λόγο αυτόν λέει: «Δεν λαμβάνω δόξα από ανθρώπους»· δηλαδή, δεν έχω ανάγκη από δόξα· διότι ούτε τέτοια φύση έχω, ώστε να έχω ανάγκη τη δόξα των ανθρώπων. Εσείς όμως με καταδιώκετε με την πρόφαση ότι το κάνετε αυτό από αγάπη προς τον Θεό. Αλλά δεν συμβαίνει αυτό, δεν συμβαίνει. «Διότι σας έχω γνωρίσει, ότι δεν έχετε μέσα σας την αγάπη του Θεού», έστω και αν διαρκώς προβάλλετε αυτό ως δικαιολογία για να με καταδιώκετε. Εύλογα, λοιπόν, οι Ιουδαίοι δεν είχαν την αγάπη του Θεού, επειδή καταδίωκαν την ίδια την αγάπη, τον Υιό του Θεού. Εύλογα επίσης δεν είχαν τον λόγο του να παραμένει μέσα τους, διότι απέρριπταν τον Λόγο και Θεό. «Εγώ έχω έλθει στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δέχεστε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε. Πώς μπορείτε εσείς να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό; Μη νομίζετε ότι εγώ θα σας κατηγορήσω στον Πατέρα· υπάρχει εκείνος που σας κατηγορεί, ο Μωυσής, στον οποίον εσείς έχετε στηρίξει τις ελπίδες σας. Διότι, εάν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· επειδή για εμένα έγραψε εκείνος».

Διότι και ο ίδιος ο Υιός, εφόσον είναι αληθινός, δεν θα μπορούσε να είναι Θεός ψεύτικος, αλλά αληθινός· όπως ακριβώς ο ίδιος αυτός ο ευαγγελιστής αναφέρει για τον Κύριο στην Καθολική του Επιστολή, ότι «ο Ιησούς Χριστός, αυτός είναι αληθινός Θεός και ζωή αιώνια». Εάν όμως προβάλλουν την ένσταση οι αιρετικοί ότι ο Υιός είναι ψεύτικος Θεός, επειδή ο Πατέρας ονομάστηκε μόνος αληθινός Θεός, ας μάθουν ότι για τον Υιό ο ίδιος ευαγγελιστής λέει το εξής, ότι «Ήταν το φως το αληθινό». Άρα λοιπόν, σύμφωνα με αυτούς, ο Πατέρας είναι ψεύτικο φως· αλλά μη γένοιτο! Ώστε, και όταν αποκαλεί αληθινό Θεό τον Πατέρα, το λέει αντιδιαστέλλοντάς τον προς τους ψεύτικους θεούς των Ελλήνων· όπως ακριβώς και το «Τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό δεν την αναζητάτε». Διότι έτσι όπως τα κατανοούν οι αιρετικοί λοιπόν, επειδή μόνος Θεός είναι ο Πατέρας, ο Υιός δεν είναι καθόλου Θεός, αυτά είναι όντως ανόητα. «Εγώ σε δόξασα επί της γης· το έργο που μου έδωσες για να κάνω, το ολοκλήρωσα. Και τώρα δόξασέ με εσύ, Πατέρα, πλησίον σου με τη δόξα, την οποία είχα, πριν να υπάρξει ο κόσμος, κοντά σου. Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Μάθε από εδώ πώς δοξάζει ο Πατέρας τον Υιό· διότι πάντως έτσι, όπως και ο Υιός τον Πατέρα. «Εγώ», λέει, «σε δόξασα επί της γης». Εύλογα πρόσθεσε το «Επί της γης». Διότι στους ουρανούς ήταν δεδοξασμένος, καθώς τον προσκυνούσαν οι άγγελοι· η γη όμως τον αγνοούσε.