Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:38

{Άχρηστες είναι οι χρήσεις των μιαρών Αρειανών, οι οποίοι με δυσσέβεια απορρίπτουν την ομοούσια θεότητα του Υιού του Θεού και λέγουν ότι ο Κτίστης των πάντων είναι κτίσμα.} Από τον λόγο περί Τριάδος του μιαρού αιρεσιάρχη Αρείου, της δυσσεβείας των Αρειανών: Έτσι λοιπόν πρέπει να νοηθούν εκείνες οι ευαγγελικές φωνές που λέγουν: «Δεν ζητώ το δικό μου θέλημα», και: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε», σαν να μη συμφωνεί και να μην ακολουθεί απολύτως το θέλημα του Υιού την πατρική βουλή· γι’ αυτό και, τάχα εύλογα, προτιμά το θέλημα του Πατέρα περισσότερο από το δικό του, λέγοντας: «Ας μη γίνει, Πάτερ, το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου».

Από το τρίτο βιβλίο του Ευνομίου περί του Υιού, κεφάλαιο 19, του πρωτοστάτη της θεατρικής ορχήστρας του Αρείου: «Διότι έχω κατεβεί από τον ουρανό», λέγει, «όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατρός». Βλέπεις πώς ο Λόγος, που κατέβηκε από τα άνω, ακυρώνει το δικό του θέλημα, ως μη συμφωνούν με το άκτιστο θέλημα του Πατρός, επειδή ο Λόγος έχει κτιστό το θέλημα, όπως ακριβώς έχει κτιστή και τη φύση.

Αλλά, επειδή με την παρακοή του πρώτου ανθρώπου γίναμε αμαρτωλοί εμείς οι άνθρωποι, αφού ο Αδάμ παράκουσε τις εντολές του Θεού, γι’ αυτό ο Χριστός, με τη δική του υπακοή, μας κατέστησε δικαίους, εκπληρώνοντας, μέσα στη μορφή του δούλου, τα προστάγματα του Δεσπότη, τα οποία ο δούλος δεν φύλαξε από την αρχή. Διότι, όπως ο Δεσπότης πλήρωσε, μέσω της θνητής μορφής του δούλου, τον θάνατο που όφειλε ο δούλος, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου σταυρικού, έτσι και την παρακοή προς τον νόμο και το θέλημα του Θεού, την οποία όφειλε ο δούλος, την επιτέλεσε και την αναπλήρωσε ο Δεσπότης μέσα στη μορφή του δούλου. Γι’ αυτό και έλεγε ότι: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε, και για να εκπληρώσω το έργο του και να φυλάξω τις εντολές του». Αυτή λοιπόν τη φύλαξη των εντολών του Θεού και αυτό το θέλημα του Πατέρα που τον έστειλε, σύμφωνα με ποιο θέλημα — ή μάλλον, διά ποίου θελήματος — τα πραγματοποίησε ο Χριστός, αν δεν έχει καθόλου θέλημα νοερής ψυχής η μορφή του δούλου; Διότι, κατά τη θεότητα, ένα είναι το δεσποτικό και επιτακτικό θέλημα του Πατέρα και του Υιού. Ποιο λοιπόν είναι το θέλημα του Χριστού που εκπλήρωσε το θείο θέλημα; Είναι φανερό, βέβαια, ότι άλλο είναι το επιτακτικό θέλημα και άλλο το υποτακτικό και υπάκουο. Αν λοιπόν επιτελεί την υπηρεσία κατά τη θεία θέληση, τότε ασφαλώς είναι και κατά τη θεία φύση δούλος και υπηρέτης, σύμφωνα με τους μύθους των Αρειανών. Και αυτό θα προσπαθήσω αμέσως να το καταστήσω ολοφάνερο.

Πώς; Ορθ. Επειδή κάθε κτιστή φύση, η οποία είναι λογική, μιλάει και από τον εαυτό της· όπως όταν λέει ο Αβραάμ: «Ας μη θυμώσει ο Κύριος, εάν μιλήσω ακόμη μία φορά»· και ο Μωυσής: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος»· και το, «Σε παρακαλώ, Κύριε, διόρισε άλλον»· και όπως ο Ιερεμίας: «Είμαι νέος και δεν μπορώ να προφητεύω»· ώστε να του λέει ο Θεός: «Μη λες ότι εγώ είμαι νέος». Και ο Ιωνάς, αποφασίζοντας από τον εαυτό του, ανέβηκε σε πλοίο, για να φύγει στη Θαρσείς μακριά από το πρόσωπο του Κυρίου. Το Πνεύμα όμως δεν είναι έτσι· διότι ούτε έχει τέτοια φύση ώστε να έχει διαφορετικό θέλημα, το οποίο να μην είναι του Θεού· αλλά όλα, όσα κι αν λέει, είναι λόγια του Θεού. Και γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του». Διότι και για τον Υιό έχει ειπωθεί το ίδιο· επειδή δεν υπάρχει σε αυτόν κάποιο άλλο θέλημα, το οποίο να μην είναι του Πατρός. Μακεδ. Δεν έχει, λοιπόν, δικό του θέλημα το Πνεύμα; Ορθ. Ξένο προς τον Θεό, μη γένοιτο να το πούμε! Μακεδ. Αλλά πώς δεν έχει δικό του θέλημα; Ορθ. Το θέλημα του Θεού είναι και θέλημα του Πνεύματος. Διότι δεν αγνοεί το θέλημα του Θεού· αλλά ό,τι θέλει ο Πατέρας, αυτό θέλει και το Πνεύμα· διότι γνωρίζει όλα τα του Θεού, όπως το πνεύμα του ανθρώπου τα του ανθρώπου. Μακεδ. Και όμως, και ο Υιός λέει: «Δεν ήρθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε». Ορθ. Και ποιο ήταν το θέλημα εκείνου που τον έστειλε, το οποίο ήρθε να κάνει; Μακεδ.

Η σωτηρία του κόσμου. Ορθ. Και πράττοντας αυτό δεν πράττει το δικό του θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που τον έστειλε. Μακεδ. Ο ίδιος λέει ότι δεν ήλθα για να πράξω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε. Ορθ. Είναι, επομένως, απολύτως αναγκαίο να υπήρχε μέσα του κάποιο αντίθετο θέλημα, το οποίο εμπόδισε, προκειμένου να πράξει το θέλημα εκείνου που τον έστειλε. Μακεδ. Μη γένοιτο! Δεν λέω ότι το θέλημα του Υιού είναι αντίθετο προς το θέλημα του Πατρός.

Ορθ. Επομένως, το θέλημα του Πατρός και του Υιού είναι το ίδιο. Διότι και ο Υιός θέλει να σώσει το γένος μας δια του σταυρού και του θανάτου, και ο Πατέρας το ίδιο θέλει. Εάν δε λέει: «Δεν ήλθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», το λέει ανάγοντας τα πάντα στον Πατέρα· και αν λέει: «Ο Πατέρας που με έστειλε μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να μιλήσω», τα λέει αυτά τιμώντας τον Πατέρα ως Πατέρα. Ειδάλλως, πώς ο Υιός, στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας, δεν γνωρίζει τι θα μιλήσει; Μακεδ. Αυτό το δέχομαι, ότι δηλαδή ο Υιός, ως Υιός, έχει ένα κοινό θέλημα με τον Πατέρα. Το Πνεύμα όμως, εάν δεν ακούσει και δεν λάβει, δεν μιλάει από τον εαυτό του. Ορθ. Όπως ακριβώς λοιπόν ο Υιός, ενώ έχει τα πάντα στη φύση του, λέει ως Υιός: «Δεν κάνω τίποτε από τον εαυτό μου», προκειμένου να αναγάγει την αρχή των αγαθών στον Πατέρα, έτσι άκουσε τι λέει και σχετικά με τον Πατέρα· διότι, ενώ (το Πνεύμα) έχει τα πάντα στη φύση του ως Πνεύμα Θεού, τα ανάγει στον Αίτιο λέγοντας: «Δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά όσα ακούσει θα μιλήσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά»· και το: «Εκείνος θα λάβει από το δικό μου», εννοεί προφανώς από του Πατρός. Διότι προσθέτει: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, είναι δικά μου· γι’ αυτό είπα ότι λαμβάνει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει». Ανέφερε δε ότι λαμβάνει, όχι επειδή έχει άγνοια, αλλά για να αναγάγει την ενέργεια και τη χάρη του Πνεύματος στον Αίτιο. Μακεδ.

Διότι, αν και είναι Θεός, εντούτοις εν σαρκί και κατά σάρκα εκπληρώνει την υπακοή, και με το θέλημα της θεότητας κυριαρχεί επί του θελήματος της σαρκός, όπως ακριβώς έχει πει: «Διότι έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατρός που με έστειλε», ονομάζοντας δικό Του θέλημα το θέλημα της σαρκός. Επειδή και η σάρκα έγινε δική Του· διότι το θεϊκό θέλημα του Υιού δεν είναι χωρισμένο από το θέλημα του Θεού.

Και τους έθρεψε με εκλεκτό σιτάρι. Αυτοί μεν, λέει, του φέρθηκαν με ψεύδος· εκείνος όμως, επειδή είναι αγαθός, τους γέμισε με νοητή τροφή· και αυτή είναι ο ίδιος ο Κύριος, ο ζωντανός άρτος, που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Και από πέτρα τους χόρτασε μέλι. Πέτρα είναι ο ίδιος ο Κύριος, και μέλι τα θεία λόγια του. Λέει, λοιπόν, ότι τους γέμισε με τα όσιά του λόγια.

Διότι προηγείται του να γίνει ο ίδιος άνθρωπος η ανάγκη των ανθρώπων, χωρίς την οποία δεν θα είχε ενδυθεί σάρκα. Και το ποια είναι η ανάγκη για την οποία έγινε άνθρωπος, ο ίδιος ο Κύριος φανερώνοντάς την, έλεγε: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε».

Κανείς δεν είναι αγαθός, παρά μόνον ένας, ο Θεός· απαντώντας δε σε εκείνον που ρωτούσε ποια εντολή είναι η μεγαλύτερη στον νόμο, [είπε] ότι: «Άκουε Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος»· και στα μεν πλήθη έλεγε: «Εγώ κατέβηκα από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· τους δε μαθητές δίδασκε ότι: «Ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου»· και: «Εκείνος που τιμά εμένα, τιμά εκείνον που με έστειλε». Και αν τέτοιος είναι ο Υιός ως προς τον δικό του Πατέρα, ποια αντίθεση υπάρχει, ώστε να σχηματίσει κανείς τέτοια υπόνοια για αυτού του είδους τα ρητά;

Επειδή, όμως, οι ασεβείς, προβάλλοντας και αυτά, δυσφημούν μεν τον Κύριο, ονειδίζουν δε εμάς λέγοντας: «Ιδού, ο Θεός ονομάζεται ‹ένας› και ‹μόνος› και ‹πρώτος›, πώς εσείς λέτε ότι ο Υιός είναι Θεός; Διότι, αν ήταν Θεός, δεν θα έλεγε: ‹Εγώ είμαι ο μόνος› ούτε ότι ‹ένας είναι ο Θεός›»· είναι αναγκαίο να εκθέσουμε το νόημα και αυτών των ρητών όσο το δυνατόν καλύτερα, ώστε να γνωρίσουν όλοι και από αυτά ότι οι Αρειανοί είναι όντως θεομάχοι. Εάν μεν υπάρχει ανταγωνισμός του Υιού προς τον Πατέρα, ας ακουστούν τέτοιες φωνές, και εάν, όπως ο Δαβίδ άκουσε για τον Αδωνία και τον Αβεσσαλώμ, έτσι βλέπει και ο Πατέρας τον Υιό, ας λέει και ας προφέρει προς αυτόν τέτοια λόγια, μήπως τυχόν ο Υιός, αποκαλώντας τον εαυτό του Θεό, αποσπάσει κάποιους από τον Πατέρα. Εάν, όμως, εκείνος που γνωρίζει τον Υιό, γνωρίζει περισσότερο τον Πατέρα, καθώς ο Υιός τού τον αποκαλύπτει, και αν μέσα στον Λόγο θα δει περισσότερο τον Πατέρα, όπως ακριβώς έχει λεχθεί· και αν ο Υιός, όταν ήλθε, δεν δόξασε τον εαυτό του, αλλά τον Πατέρα, λέγοντας από τη μια πλευρά σε εκείνον που τον πλησίασε: «Τι με αποκαλείς αγαθό; Κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνον ένας, ο Θεός», και απαντώντας από την άλλη σε εκείνον που ρωτούσε «ποια είναι η μεγαλύτερη εντολή στον νόμο», ότι «Άκουε, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος». Και λέγοντας στα μεν πλήθη: «Εγώ κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε», διδάσκοντας δε τους μαθητές ότι «ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου» και «αυτός που τιμά εμένα, τιμά εκείνον που με έστειλε».

Ο ίδιος ο Κύριος βέβαια πολλά έχει πει με παροιμίες, αλλά όταν αναφερόταν στον εαυτό του, μιλούσε απόλυτα: «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε μένα» και «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» και «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα» και «εγώ είμαι το φως του κόσμου» και «εγώ είμαι η αλήθεια», χωρίς να παραθέτει για το καθένα την αιτία ούτε το γιατί, για να μη φανεί ότι είναι δεύτερος σε σχέση με εκείνα, για χάρη των οποίων και θα είχε γίνει. Διότι είναι ανάγκη να προηγείται η αιτία αυτού του πράγματος, χωρίς την οποία ούτε και ο ίδιος θα είχε έρθει στην ύπαρξη. Ο Παύλος, για παράδειγμα, όντας «ξεχωρισμένος απόστολος για το ευαγγέλιο, το οποίο προανήγγειλε ο Κύριος μέσω των προφητών», είχε πριν από τον εαυτό του το ευαγγέλιο, «του οποίου και έγινε διάκονος»· και ο Ιωάννης, αφού ορίστηκε για να προπορευθεί του Κυρίου, είχε πριν από τον εαυτό του τον Κύριο. Ο Κύριος όμως, μη έχοντας πριν από τον εαυτό του καμία αιτία για το ότι είναι Λόγος, παρά μόνο το ότι είναι γέννημα του Πατέρα και μονογενής Σοφία, όταν γίνεται άνθρωπος, τότε παραθέτει και την αιτία για την οποία πρόκειται να φορέσει σάρκα. Διότι του να γίνει άνθρωπος προηγείται η ανάγκη των ανθρώπων, χωρίς την οποία δεν θα ενδυόταν τη σάρκα. Και ποια είναι η ανάγκη για την οποία έγινε άνθρωπος; Ο ίδιος ο Κύριος την υποδείκνυε λέγοντας: «Έχω κατέβει από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε.»

Και σε τι διαφέρει αυτό από την απολογία του Σαμοσατέως; Ας πουν, λοιπόν, πώς τολμά ένας άνθρωπος να λέει τέτοια πράγματα για τον εαυτό του: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα;» Και πώς ο ευαγγελιστής μαρτυρεί για αυτόν, όταν έλεγε αυτά τα λόγια, ότι αποκαλούσε τον Θεό δικό του Πατέρα, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό; Δεν είναι ο άνθρωπος ίσος με τον Θεό, αλλά ο Θεός που προέρχεται από τον Θεό θα είναι ίσος κατά τη φύση με εκείνον που τον γέννησε, όπως ακριβώς μαρτυρεί και ο Παύλος, ο οποίος δεν εξηγεί τα περί της ενανθρωπήσεως, αλλά τα πριν από την ενανθρώπηση: «Ο οποίος, υπάρχοντας σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό.» Γνωρίζουμε ότι ο Σωτήρας πολλές φορές μίλησε και ανθρωπίνως· αλλά όχι όταν λέει: «Εγώ είμαι αυτός που μαρτυρεί για τον εαυτό του, και μαρτυρεί για μένα ο Πατέρας που με έστειλε.» Διότι αυτός που στάλθηκε στον κόσμο δεν είναι άνθρωπος, αυτός που λέει: «Εξήλθα από τον Πατέρα και έχω έρθει·» αυτός που λέει: «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μη χαθεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια·» αυτός που λέει: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε.»

Από τον ίδιο λόγο Οι σαρκόφρονες, μη θέλοντας να διδάσκονται από τους πνευματικούς που έχουν πλήρη επίγνωση των Γραφών, αλλά νομίζοντας ότι μπορούν να διδάξουν και τους πιο ακέραιους, τους παρασύρουν στον λάκκο (για αυτούς εκπληρώνεται το γεγραμμένο: «όταν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν στον λάκκο», δηλαδή στον Άδη· διότι κυριολεκτικά ο τυφλός δεν μπορεί να οδηγήσει τυφλό, αλλά εννοείται αυτός που είναι τυφλός ως προς την επίγνωση των θείων μυστηρίων), λέγοντας στον καθένα από τους αμαθείς: «Δεν είπε ο ίδιος μέσω του Σολομώντα "ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του"; Και αφ' εαυτού του λέει ο Υιός: "ο Πατέρας που με έστειλε είναι μεγαλύτερός μου", και πάλι είπε: "από τον εαυτό μου δεν λέω τίποτα, ο Πατέρας μού έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω", καθώς και το "δεν ήρθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε"». Έτσι φρονούν ότι άλλο θέλημα έχει ο Πατέρας και άλλο ο Υιός. Διότι, αν έχουν διχασμένο το θέλημα, πώς λέει «ας δημιουργήσουμε άνθρωπο» και τα εξής; Δεν διακρίνουν όμως ποια χωρία αρμόζουν στη θεότητα και ποια στον άνθρωπο τον οποίο ενδύθηκε.

Προς εκείνους που εκλαμβάνουν ως ύβρη το: «Δεν ήλθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε». Αν φέρνει ντροπή στον Υιό το να εκπληρώνει το θέλημα του Πατέρα, τότε φέρνει ντροπή και στον Θεό και Πατέρα το να εκπληρώνει το θέλημα του δικαίου. Διότι, όπως λέει ο Δαβίδ: «Ο Κύριος θα πραγματοποιήσει το θέλημα εκείνων που Τον φοβούνται, και θα εισακούσει τη δέησή τους». Αν ο Θεός δεν ντρέπεται να εκπληρώνει το θέλημα της θνητής φύσης, όταν ο Υιός – εξαιτίας της ένσαρκης οικονομίας και της σχέσης Του με εμάς, καθώς και της δουλικής κατάστασης που ανέλαβε για χάρη μας – λέει: «Δεν ήλθα για να κάνω το δικό μου θέλημα», δηλαδή της σάρκας, επειδή η σάρκα είναι δική Του, «αλλά το θέλημα του Πατέρα», δηλαδή το θεϊκό, ας μην εκλαμβάνεται, λοιπόν, αυτό ως υποτίμηση, έστω κι αν η επιχειρηματολογία τους καταρρίπτεται πλήρως. «Προσήλθε σε Αυτόν ένας λεπρός, πέφτοντας στα γόνατα και λέγοντας: Κύριε, εάν θέλεις, μπορείς να με καθαρίσεις». Μήπως τον απώθησε ο Σωτήρας; Μήπως του είπε: «Γιατί βλασφημείς λέγοντας "εάν εγώ θέλω"; Εάν θέλει ο Θεός»; Δεν αποδέχθηκε άραγε την αρτιότητα της πίστης του; Δεν του προσέφερε τη σωτηρία με τον ίδιο λόγο, ανταποδίδοντάς του τη φράση και λέγοντας: «Θέλω, καθαρίσου»;

Αυτά δε που εκθέτουν σε δεύτερη επιστολή τους, στα ίδια τα Εγκαίνια, έχοντας μεν αλλάξει γνώμη για τα προηγούμενα, και έχοντας επινοήσει κάποια νεότερα και περισσότερα, είναι τα εξής: Πιστεύουμε, ακολουθώντας την ευαγγελική και αποστολική παράδοση, σε έναν Θεό Πατέρα παντοκράτορα, τον δημιουργό και ποιητή και προνοητή των όλων, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα· και σε έναν Κύριο Ιησού Χριστό, τον Υιό του, τον μονογενή Θεό, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, ο οποίος γεννήθηκε προ των αιώνων από τον Πατέρα, Θεό από Θεό, όλο από όλο, μόνο από μόνο, τέλειο από τέλειο, βασιλέα από βασιλέα, Κύριο από Κύριο, Λόγο ζώντα, σοφία ζώσα, φως αληθινό, οδό, αλήθεια, ανάσταση, ποιμένα, θύρα, άτρεπτο και αναλλοίωτο, απαράλλακτη εικόνα της θεότητος, της ουσίας, της βουλής, της δυνάμεως και της δόξης του Πατρός, τον πρωτότοκο πάσης κτίσεως, αυτόν που ήταν εν αρχή προς τον Θεό, τον Θεό Λόγο σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί στο Ευαγγέλιο: «και Θεός ήταν ο Λόγος», μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και στον οποίο τα πάντα συνέστησαν, αυτόν που κατά τις έσχατες ημέρες κατήλθε άνωθεν και γεννήθηκε από παρθένο σύμφωνα με τις Γραφές και έγινε άνθρωπος, μεσίτη Θεού και ανθρώπων, απόστολο της πίστεώς μας και αρχηγό της ζωής, όπως λέει ότι «έχω κατέβει από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», αυτόν που έπαθε για εμάς και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα και ανήλθε στους ουρανούς, και κάθισε στα δεξιά του Πατέρα και πάλι έρχεται με δόξα και δύναμη για να κρίνει ζώντες και νεκρούς.

Δεν πρέπει να πηγαίνεις πουθενά χωρίς άδεια, διότι όσα γίνονται σύμφωνα με τον δικό σου λογισμό, ακόμη κι αν φαίνονται καλά, δεν αρέσουν στον Θεό. Το να τηρήσεις όμως την εντολή του αββά σου που σε έστειλε, αυτό είναι και προσευχή και ευαρεστεί τον Θεό, ο οποίος είπε: «Δεν ήλθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε». Ερώτηση του ίδιου προς τον ίδιο: Εάν, πηγαίνοντας μακριά, ξεχάσω να ρωτήσω τον αββά πού πρέπει να καταλύσω, τι να κάνω;

Διότι είναι γραμμένο: Να υποτάσσεσθε ο ένας στον άλλον με φόβο Χριστού. Και ο Κύριος λέει: Όποιος θέλει να είναι μεγάλος ανάμεσά σας, ας είναι ο τελευταίος από όλους, και δούλος όλων· αποξενωμένος δηλαδή από τα δικά του θελήματα, κατά μίμηση του ίδιου του Κυρίου, ο οποίος λέει: Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε.

ΕΡΩΤΗΣΗ Ξ΄. Εάν κάποιος, έχοντας προτρέξει, αποφασίσει να πράξει κάτι από εκείνα που δεν αρέσουν στον Θεό, τι πρέπει μάλλον να κάνει; Να ακυρώσει αυτό που κακώς αποφάσισε, ή, από τον φόβο μήπως φανεί ψεύτης, να διαπράξει την αμαρτία; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Απόστολος λέει: «Όχι ότι είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από εμάς»· και ο ίδιος ο Κύριος ομολογεί ότι: «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου»· και πάλι: «Τα λόγια που εγώ σας λέω, δεν τα λέω από τον εαυτό μου»· και αλλού λέει ότι: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε», ένας τέτοιος άνθρωπος οφείλει να μετανοήσει. Πρώτον μεν, επειδή τολμά να αποφασίζει κάτι από τον εαυτό του, όποιο και αν είναι αυτό· διότι ούτε και αυτά τα καλά δεν πρέπει να τα κάνει κανείς αυτογνωμόνως. Έπειτα δε, και για πολύ σοβαρότερο λόγο, επειδή δεν φοβήθηκε να αποφασίσει κάτι αντίθετο προς αυτό που αρέσει στον Θεό. Το ότι δε πρέπει να ακυρώνεται εκείνο που αποφασίστηκε βεβιασμένα ενάντια στην εντολή του Κυρίου, αποδεικνύεται σαφώς στην περίπτωση του αποστόλου Πέτρου, ο οποίος αφενός αποφάσισε βεβιασμένα, λέγοντας: «Δεν πρόκειται να μου πλύνεις τα πόδια ποτέ». Επειδή όμως άκουσε τον Κύριο να δηλώνει κατηγορηματικά: «Εάν δεν σε πλύνω, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου», αμέσως άλλαξε γνώμη και είπε: «Κύριε, όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΟΔ΄. Παρακαλούμε να διδαχθούμε από την Γραφή, αν πρέπει να αφορίζουμε εκείνους που αποχωρούν από την αδελφότητα και επιθυμούν να ζήσουν μονήρη βίο ή να ακολουθήσουν τον ίδιο σκοπό της ευσέβειας μαζί με λίγους. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Επειδή πολλές φορές ο Κύριος είπε: «Ο Υιός δεν κάνει τίποτε αφ' εαυτού Του»· και ότι: «Έχω κατέβει από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· και επειδή ο Απόστολος μαρτυρεί: «Ότι η σάρκα επιθυμεί ενάντια στο πνεύμα, και το πνεύμα ενάντια στη σάρκα· και αυτά αντιτίθενται το ένα στο άλλο, ώστε να μην κάνουμε εκείνα που εμείς θέλουμε»· κάθε τι που επιλέγεται σύμφωνα με το ίδιο θέλημα είναι ξένο προς τους θεοσεβείς. Πληρέστερα δε για τα θέματα αυτά έχουμε απαντήσει σε όσα έχουν διατυπωθεί εκτενώς.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΛΖ΄. Αν είναι καλό να αποφασίζει κανείς να απέχει για τόσο, τυχόν, χρονικό διάστημα από τη δείνα τροφή ή ποτό. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Κύριος είπε: «Όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», κάθε απόφαση του ιδίου θελήματος είναι επισφαλής. Γνωρίζοντας αυτό ο Δαβίδ έλεγε: «Ορκίστηκα και αποφάσισα σταθερά να τηρήσω τα κρίματα της δικαιοσύνης σου», όχι τα δικά μου θελήματα.

Ερώτηση 138. Εάν πρέπει να επιτρέπεται σε κάποιον μέσα στην αδελφότητα να νηστεύει ή να αγρυπνεί περισσότερο από τους άλλους, σύμφωνα με το δικό του θέλημα. Απάντηση. Εφόσον ο Κύριος είπε, «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε», καθετί που κάνει κάποιος σύμφωνα με το δικό του θέλημα, ανήκει αποκλειστικά σε αυτόν που το πράττει, αλλά είναι ξένο προς τη θεοσέβεια. Και υπάρχει φόβος μήπως ακούσει από τον Θεό για το έργο που νομίζει ότι επιτελεί: «Προς εσένα θα είναι η αποστροφή του, και εσύ θα το εξουσιάσεις». Επιπλέον, το να θέλει κάποιος το κάτι περισσότερο σε σύγκριση με τους άλλους, έστω και στα καλά έργα, αποτελεί πάθος φιλονικίας το οποίο προέρχεται από την κενοδοξία. Αυτό ακριβώς δείχνει ο Απόστολος ότι απαγορεύεται, λέγοντας: «Διότι δεν τολμούμε να κατατάξουμε ή να συγκρίνουμε τους εαυτούς μας με μερικούς από αυτούς που προβάλλουν τους εαυτούς τους». Επομένως, αφού εγκαταλείψουμε τα δικά μας θελήματα, καθώς και την επιθυμία να φαινόμαστε ότι κάνουμε κάτι περισσότερο από τους υπολοίπους, πρέπει να υπακούμε στον Απόστολο που προτρέπει και λέει: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού».

Κεφάλαιο ΙΑ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εσείς είστε το αλάτι της γης. Εάν όμως το αλάτι χάσει την αλμυρότητά του, με τι θα αλατιστεί; Δεν χρησιμεύει πλέον σε τίποτα, παρά μόνο να πεταχτεί έξω και να καταπατείται από τους ανθρώπους. ΙΩΑΝΝΗΣ. Καθετί που μου δίνει ο Πατέρας, θα έρθει σε εμένα, και αυτόν που έρχεται σε εμένα δεν πρόκειται να τον αποδιώξω. Διότι έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε. Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, ώστε καθένας που βλέπει τον Υιό και πιστεύει σε αυτόν να έχει ζωή αιώνια. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Α΄. Διότι ποια είναι η ελπίδα μας, ή η χαρά, ή το στεφάνι της καυχήσεώς μας; Δεν είστε άραγε και εσείς ενώπιον του Κυρίου μας Ιησού Χριστού κατά την παρουσία του;

Μέσα από αυτά μας διδάσκει να θέτουμε πάντοτε ως σκοπό μας το θέλημα εκείνου που προσέταξε το προκείμενο έργο και προς αυτό να κατευθύνουμε την προσπάθειά μας, όπως ακριβώς λέει και αλλού: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατρός που με έστειλε».

Έπειτα, εφόσον ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού, ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, διακηρύσσει: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· και ότι «Από τον εαυτό μου δεν κάνω τίποτα»· και, «Έλαβα εντολή για το τι να πω και τι να λαλήσω»· και εφόσον το Άγιο Πνεύμα, το οποίο διανέμει μεν τα μεγάλα και θαυμαστά χαρίσματα και ενεργεί τα πάντα σε όλους, δεν λαλεί τίποτα από τον εαυτό του, αλλά λαλεί όσα ακούσει από τον Κύριο· πώς δεν είναι κατά πολύ περισσότερο αναγκαίο ολόκληρη η Εκκλησία του Θεού, αγωνιζόμενη να τηρεί την ενότητα του πνεύματος διά του συνδέσμου της ειρήνης, να εκπληρώνει εκείνο που αναφέρεται στις Πράξεις, ότι «Το πλήθος εκείνων που πίστεψαν είχε μία καρδιά και μία ψυχή»; Χωρίς δηλαδή κανένας να προβάλλει το δικό του θέλημα, αλλά όλοι μαζί να αναζητούν εντός του ενός Αγίου Πνεύματος το θέλημα του ενός Κυρίου, του Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· προς τον Οποίο λέει: «Δεν παρακαλώ μόνο για τούτους, αλλά και για εκείνους που θα πιστέψουν σε εμένα μέσω του λόγου τους, ώστε να είναι όλοι ένα».

Διότι, για να φαίνεται ότι τιμά τον Πατέρα και Εκείνον από τον οποίο προέρχεται γεννητώς, στεφανώνοντάς τον με τις έσχατες και ύψιστες επευφημίες, πότε λέει: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ζήτησας, αλλά μου ετοίμασες σώμα· τότε είπα: Ιδού, έρχομαι· στην αρχή του βιβλίου έχει γραφτεί για μένα, για να κάνω, ω Θεέ, το θέλημά σου»· και πότε πάλι ότι «Κατέβηκα από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε.» Ιδού λοιπόν, ιδού και μάλιστα με πολλή σαφήνεια, λέει ότι έχει κατέβει από τους ουρανούς, και ότι έχει τέτοια διάθεση ως προς το ότι πρέπει να εκτελεί εκουσίως αυτό που δοκεί στον γεννήτορα, ώστε, αν ήταν καθόλου δυνατόν να απομακρυνθεί σε διαφορετικότητα θελημάτων, θα αγνοούσε τα δικά του και θα οικειοποιούνταν μάλλον εκείνα του Πατέρα. Έχοντας λοιπόν τέτοιο σκοπό και τέτοια γνώμη, άραγε θα φαινόταν σε κάποιον ότι αποφεύγει ως άδοξο το να φαίνεται υποταγμένος, και ότι αποποιείται το να συνθέλει μαζί του σε οτιδήποτε; Β. Σε καμία περίπτωση. Α. Επομένως, αυτός που και τώρα είναι ομογνώμων και συνθελητής με τον γεννήτορα, μάλλον δε η βουλή και η θέληση του Πατέρα, με ποιον τρόπο θα υποταχθεί, και μάλιστα κατά καιρούς, ως μη νοούμενος ακόμη συνθελητής ή υποταγμένος;

Διότι τι άλλο σημαίνει για εμάς σε αυτά τα λόγια το «Πιστός», παρά το να είναι κάποιος ασφαλής και βέβαιος και αξιόπιστος ως προς την πίστη για όσα τυχόν θα έλεγε ή για όσα θα επέλεγε να επιτελέσει; Τέτοιος υπήρξε ο Υιός για τον Πατέρα, αφού εισήλθε στην ανθρωπότητα, υπομένοντας και σταυρό και θάνατο για να επιτελέσει ό,τι ήταν αρεστό σε Αυτόν. Είπε άλλωστε: «Διότι έχω κατέβει από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε· και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, ώστε καθετί που μου έχει δώσει να μην χάσω τίποτα από αυτό, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Διότι παραδοθήκαμε στον Υιό ως σε Σωτήρα και ζωοποιό, και αυτό ήταν το έργο που του ανατέθηκε από τον Πατέρα· διότι ο Πατέρας ενεργεί μέσω του Υιού καθετί που θα επιθυμούσε να επιτελεστεί με τρόπο θεοπρεπή, επειδή ο Υιός είναι η δύναμη και η σοφία Του. Για τον λόγο αυτό και ο ίδιος ο Υιός έλεγε: «Εγώ όμως έχω μαρτυρία μεγαλύτερη από του Ιωάννη, διότι τα έργα που μου έδωσε ο Πατέρας για να τα φέρω εις πέρας, αυτά τα ίδια τα έργα που εγώ κάνω, μαρτυρούν για εμένα ότι ο Πατέρας με απέστειλε». Ψάλλει δε κάπου και ο Δαβίδ: «Πρόσταξε, Θεέ, τη δύναμή σου, ενίσχυσε, Θεέ, αυτό που κατειργάστηκες μέσα μας». Ας εξετάσουμε λοιπόν, εάν συμφωνείτε, ποιος άραγε και για ποιον σκοπό υπήρξε ο τρόπος της ιερατείας για τον Υιό, κατά πόσον δηλαδή ήταν δουλοπρεπής και υπηρέτης της δόξας κάποιου άλλου, ή μήπως ήταν μάλλον ο πλέον αρμόζων κατά φύση στον Υιό και καθόλου ασύμβατος με τους λόγους της ενανθρωπήσεως.

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΒΙΒΛΙΟ α. Ότι ο Υιός δεν είναι σε τίποτα κατώτερος από τον Θεό και Πατέρα, επειδή προέρχεται από αυτόν κατά φύση, έστω κι αν λέγεται από κάποιους ότι υποτάσσεται, με αφορμή το ρητό: «Διότι έχω κατέβει από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε». Και σε αυτό ακριβώς υπάρχει και ένας εξαιρετικά ωφέλιμος λόγος για τον τίμιο σταυρό του Χριστού. β. Ότι το άγιο σώμα του Χριστού είναι ζωοποιό, με αφορμή το ρητό: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής», και τα επόμενα, στα οποία μιλά για το δικό του σώμα σαν να πρόκειται για άρτο. γ. Ότι ο Υιός δεν συμμετέχει σε ζωή που προέρχεται από άλλον, αλλά μάλλον είναι κατά φύση ζωή, ως γεννημένος κατά φύση από τη ζωή του Θεού και Πατέρα, με αφορμή το ρητό: «Καθώς με απέστειλε ο ζωντανός Πατέρας και εγώ ζω μέσω του Πατέρα, έτσι και εκείνος που με τρώει θα ζήσει μέσω εμού». δ. Ότι η αγία σκηνή που προηγούνταν του λαού στην έρημο ήταν τύπος του Χριστού, και η κιβωτός που βρισκόταν μέσα σε αυτήν, καθώς και η λυχνία και τα θυσιαστήρια, τόσο του θυμιάματος όσο και των ολοκαυτωμάτων, σήμαιναν τον ίδιο τον Χριστό· με αφορμή το ρητό: «Πού να πάμε; Έχεις λόγια αιώνιας ζωής». ε. Περί της εορτής της Σκηνοπηγίας, ότι δηλώνει την αποκατάσταση της ελπίδας που οφείλεται στους αγίους και την ανάσταση από τους νεκρούς· με αφορμή το ρητό: «Ήταν δε κοντά η εορτή των Ιουδαίων, η Σκηνοπηγία».

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. Ότι σε τίποτα δεν είναι κατώτερος από τον Θεό και Πατέρα ο Υιός, λόγω του ότι υπάρχει εκ φύσεως από Αυτόν, έστω κι αν υποστηρίζεται από κάποιους ότι υποτάσσεται. «Διότι έχω κατέβει από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε. Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε: κάθε τι που μου έχει δώσει, να μην χάσω τίποτα από αυτό, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα.» Θα μπορούσε βέβαια να φανεί σε κάποιον, από την πρώτη εντύπωση, δύσκολος αυτός ο λόγος, και όχι εντελώς απαλλαγμένος από τον κίνδυνο σκανδαλισμού γύρω από την πίστη, ώστε να περιμένει κανείς από αυτό το σημείο κιόλας ότι θα περιπέσουμε σε αξεπέραστα προβλήματα που θέτουν οι αντίπαλοι. Αλλά δεν υπάρχει απολύτως τίποτα το δύσκολο σε αυτό, διότι «όλα είναι φανερά σε αυτούς που κατανοούν», σύμφωνα με το γραμμένο, και ορθά «σε αυτούς που αποκτούν τη γνώση», δηλαδή σε αυτούς που έχουν μελετήσει με ευσέβεια πώς να ερμηνεύουν και να κατανοούν τα μυστήρια στις Θείες Γραφές. Επομένως, σαν μια απόδειξη και σαφή διαβεβαίωση ότι δεν θα αποβληθεί έξω όποιος έρχεται προς Αυτόν, μας προσφέρει ο Χριστός με αυτά τα λόγια.

Μη σκανδαλίζεσαι λοιπόν καθόλου, άνθρωπε, όταν τον ακούς να λέει: «Κατέβηκα από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε». Διότι αυτό που λέγαμε εξ αρχής, αυτό θα πούμε πάλι. Ο Χριστός εξέφερε αυτόν τον λόγο αναφερόμενος σε ένα συγκεκριμένο και ξεκάθαρο πράγμα. Δηλαδή, διδάσκοντας ότι ο θάνατος υπέρ όλων είναι μεν θελητός, επειδή έτσι έχει βουληθεί η θεία φύση, αλλά αθέλητος εξαιτίας των παθών στον σταυρό, και επειδή η σάρκα από τη φύση της αποφεύγει τον θάνατο, γι' αυτό λέει αυτά τα λόγια. Και έχουμε ήδη αναλώσει μακρύ λόγο γι' αυτό· το ότι δε το πάθος στον σταυρό φαίνεται κατά κάποιον τρόπο αθέλητο στον Σωτήρα Χριστό, καθόσον ήταν άνθρωπος, είναι φυσικό επακόλουθο να το διαπιστώσουμε από την ίδια τη φύση των πραγμάτων. Λέμε, λοιπόν, ότι ήταν έργο της ιουδαϊκής παραφροσύνης το ότι θα σταυρωνόταν οπωσδήποτε ο Χριστός, και αυτό επρόκειτο να γίνει από αυτούς χωρίς αναβολή, αφού η τόλμη τους γι' αυτά δεν ήταν αδοκίμαστη, όπως φάνηκε από όσα είχαν ήδη πράξει στους αγίους προφήτες και σε εκείνους που είχαν αναδειχθεί άγιοι εκείνον τον καιρό. Επειδή, όμως, δεν υπήρχε άλλος τρόπος να αναστηθεί πάλι στη ζωή αυτό που είχε υποκύψει στον θάνατο, παρά μόνο αν γινόταν άνθρωπος ο Μονογενής Λόγος του Θεού, και έπρεπε οπωσδήποτε, εφόσον έγινε άνθρωπος, να πάθει· έκανε το αθέλητο θελητό, και αυτό το καταδέχθηκε η θεία φύση εξαιτίας της αγάπης της για εμάς.

Υποθέτω, λοιπόν, ότι ο αντίπαλος ήδη θα αισθανθεί κάποια ντροπή και δεν θα αντιταχθεί στα επιχειρήματά μας περί αυτών των ζητημάτων. Εάν, όμως, προβάλει και πάλι αντίσταση και κρίνει ότι πρέπει να φιλονικεί εκτενέστερα, του λέγω το εξής: Εάν ο Υιός κατέβηκε από τους ουρανούς όχι για να εκπληρώσει το δικό Του θέλημα, όπως λέγει ο Ίδιος, αλλά το θέλημα του Πατρός, και ίσως δεν σου φανούν αρεστά τα λόγια της θεώρησης που μόλις αναφέραμε σχετικά με αυτό, άραγε δεν είναι αναγκαίο να ειπωθεί ότι τα θελήματά τους είναι κατά κάποιον τρόπο αντίθετα μεταξύ τους, και ότι η βούληση διαχωρίζεται προς το αντίθετο; Αλλά αυτό βεβαίως είναι ομολογούμενο από όλους. Διότι, εάν δεν υπάρχει τίποτα που να τα διαχωρίζει, τότε βεβαίως υπάρχει απολύτως μία θέληση και στους δύο. Εάν, όμως, επειδή υπάρχει ως κάτι διαφορετικό από τη θέληση του Πατρός, παραμερίζει τη δική Του και εκπληρώνει εκείνη, πώς δεν θα λέγαμε ασύνετα ότι η θέληση είναι μία, και όχι ότι η μία είναι διαφορετική σε σχέση με την άλλη;

Αλλά «και θα εισαγάγεις την τράπεζα, προσθέτει σε αυτά, και θα εκθέσεις τα προκείμενά της, και θα εισαγάγεις τη λυχνία και θα τοποθετήσεις τους λύχνους της». Θα εννοήσεις δε και μέσω των δύο τον Χριστό· διότι λαμβάνει τον τύπο της τράπεζας που έχει πάνω της τους άρτους, επειδή μέσω αυτού όλοι τρέφονται για την αιώνια ζωή, μετέχοντας δηλαδή στην αγία του σάρκα, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Εάν κάποιος φάει από αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα· και ο άρτος δε που εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου, για τη ζωή του κόσμου». Επομένως τα προκείμενα της τράπεζας, δηλαδή οι άρτοι, σημαίνουν το άγιο σώμα του Χριστού, που τρέφει τους πάντες για την αιώνια ζωή. Και επειδή ο μακάριος Δαβίδ και όσοι ήταν μαζί του, όταν πείνασαν, όπως έχει γραφτεί, έφαγαν τους άρτους της προθέσεως, ας δούμε μήπως και μέσω αυτού προδιαγραφόταν κάτι μυστικό. Δεν επιτρεπόταν να γευθούν τους άρτους της προθέσεως παρά μόνο οι ιερείς, σύμφωνα με τη διάταξη του νόμου· αλλά παρόλο που δεν ανήκαν σε ιερατική φυλή, ο Δαβίδ και οι συν αυτώ άγγιξαν την ιερότατη τροφή· ώστε μέσω αυτού πάλι να υποδηλωθεί η πίστη των εθνών και ενός μέρους των προερχομένων από τον Ισραήλ.

Θα μπορούσε κανείς, κινούμενος δικαιολογημένα από αυτά, να τους πει: Ω, εσείς που δεν παραχωρείτε σε κανέναν τα πρωτεία στην αμάθεια, πεισματάρηδες και σκληροί, πού υπάρχει μέσα σας κάποιο ίχνος σοφίας, για την οποία καυχάται η υπεροψία σας; Και πού είναι η σύνεση που ταιριάζει στους νομομαθείς; Διότι δεν έπρεπε να αμφιβάλλετε για τον Σωτήρα Χριστό, αλλά μάλλον να πείθεστε χωρίς κανένα απολύτως δισταγμό στον Θεό και Πατέρα που λέει γι' αυτόν προς τον άγιο Μωυσή: «Προφήτη θα αναστήσω σε αυτούς από τους αδελφούς τους, όπως εσένα». Και το «από τους αδελφούς τους», πώς δεν σήμαινε εξάπαντος ότι έπρεπε να προέρχεται από τους Ιουδαίους και από τον Ισραήλ; Εξάλλου δεν θα έχετε ανάγκη από εξωτερικούς κατηγόρους, αλλά εσείς οι ίδιοι, ενεργώντας ασύνετα, θα ελεγχθείτε από τους εαυτούς σας. Διότι, όταν δίδασκε ο Σωτήρας μας Χριστός και έλεγε ρητά: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», τότε εσείς κάνατε πικρούς διαλογισμούς και, τρέφοντας μεγάλο θυμό γι' αυτά, λέγατε πάλι: «Δεν είναι αυτός ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς λέει τώρα ότι “έχω κατεβεί από τον ουρανό”;». Όταν λοιπόν έχεις ομολογήσει ξεκάθαρα ότι γνωρίζεις σαφώς τον πατέρα και τη μητέρα του, ασφαλώς γνώριζες ότι αυτός προέρχεται από τη ρίζα του Ισραήλ. Πώς λοιπόν λες ότι είναι Γαλιλαίος αυτός που προέρχεται από τους Ιουδαίους; Πώς είναι αλλογενής αυτός που προέρχεται από τον Ισραήλ;

Επομένως, εξηγώντας μας με διάφορους τρόπους τον χαρακτήρα της δικής του αποστολής, άλλοτε μεν έλεγε «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια», και πάλι «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και επιπλέον αυτών, άλλοτε μεν «Διότι κατέβηκα από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», άλλοτε δε πάλι «Διότι ο Θεός δεν απέστειλε τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». Συνοψίζοντας λοιπόν σε λίγα λόγια τα έργα της αποστολής, λέγει ότι έτσι αποστέλλει αυτούς, όπως ακριβώς ο Πατέρας απέστειλε τον ίδιο, για να γνωρίζουν εξ αυτού ότι οφείλουν να καλούν αμαρτωλούς σε μετάνοια και να θεραπεύουν τους ασθενείς, σωματικά και πνευματικά, και κατά την οικονόμηση των πραγμάτων να μην επιζητούν καθόλου το δικό τους θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που τους απέστειλε, και να σώζουν τον κόσμο με τις διδασκαλίες τους όσο είναι δυνατόν. Και βέβαια, θα βρούμε ότι και οι ίδιοι οι άγιοι μαθητές προσπάθησαν να διαπρέψουν σε όλα αυτά, και ο κόπος για την επιβεβαίωσή τους δεν είναι μεγάλος για εκείνον που θα ενσκύψει έστω και μία φορά στη συγγραφή των Πράξεων και στα λόγια του αγίου Παύλου. <Και αφού είπε αυτό, εμφύσησε και τους λέγει: Λάβετε Πνεύμα Άγιον.>

Προσθέτουν δε και την εξής έννοια. Διότι, λέγει, προσευχήθηκε πριν από τον τίμιο σταυρό, λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο»· και δεν εισακούστηκε, διότι το ήπιε. Επειδή όμως καταπάτησε τον θάνατο με την υποστήριξη του Πατέρα, αναγκαίως ειπώθηκε σε αυτόν το: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα». Μου φαίνεται όμως ότι αυτός ο συλλογισμός πάσχει πολύ ως προς την πειστικότητά του. Διότι, καίτοι γνώριζε ότι έπρεπε να πιει το ποτήριο, και ότι η σωτηρία της οικουμένης δεν θα μπορούσε να επέλθει παρά μόνο μέσω του θανάτου της σάρκας του και της εκ νεκρών αναστάσεως, εντούτοις το σχήμα της προσευχής τελέστηκε καθαρά κατ' οικονομίαν, ώστε η αποστροφή προς το πάθος να αποτελέσει κατηγορία για τη μιαιφονία των Ιουδαίων· επειδή με ποιον τρόπο θα καθίστατο ένοχος ο Ισραήλ για τα εγκλήματα της ασέβειας εναντίον του, εάν δεν του ήταν αθέλητο το να πάθει, εξαιτίας της αδοξίας; Πλην όμως, ακόμη και έτσι έγινε θελητό, και για να απομακρύνει την αμαρτία από τον κόσμο, και για να αναμορφώσει την ανθρώπινη κατάστασή μας σε μια καινότητα άγιας ζωής. Διότι έτσι θα κατανοήσεις και εκείνο που έχει λεχθεί από τον ίδιο: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε, δηλαδή το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε, ώστε καθετί που μου έχει δώσει, να μην χάσω τίποτα από αυτό, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα.»

Έδωσα λοιπόν την πλάτη μου στα μαστιγώματα, και τα μάγουλά μου στα ραπίσματα. Το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών. Διότι αυτά του συνέβη να πάθει, καθώς η αμάθεια των Ιουδαίων συμπεριφερόταν με αυθάδεια εναντίον του, και ο μεν Πιλάτος τον κατέξεσχε με μαστιγώματα, ένας δε από τους ανόσιους υπηρέτες τον ύβρισε και τον ράπισε, και άλλοι τον έπτυσαν. Αλλά ένας ήταν ο σκοπός αυτού που έπασχε: να φέρει εις πέρας το αγαθό θέλημα του Πατρός. Και γι' αυτό είπε κάπου ο Χριστός ότι: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατρός που με έστειλε.» Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, «Ώστε καθετί που μου έδωσε, να μην το χάσω, αλλά να το αναστήσω κατά την εσχάτη ημέρα.» Επομένως, για να εξασφαλίσει τη ζωή σε αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν, δεν απέρριψε την πείρα των ύβρεων, ούτε των μαστιγωμάτων, ούτε των εμπτυσμών, καίτοι ήταν κατά φύση Θεός και αληθινός Κύριος. Έπειτα λέει ως άνθρωπος: «Και ο Κύριος έγινε βοηθός μου, γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έθεσα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν θα καταντροπιαστώ, διότι πλησιάζει αυτός που με δικαιώνει.» Ομιλεί λοιπόν ανθρώπινα, όπως είπα, και με κανέναν τρόπο ασύμβατα προς τα μέτρα της κενώσεως. Πλην όμως φαίνεται να υπαινίσσεται μέσω αυτών των λόγων την καταδίκη που ενέσκυψε εξαιτίας της ασέβειας εναντίον του.

Διότι έχει εξαλειφθεί «το πνεύμα το ακάθαρτο από τη γη», με τη δύναμη και την εξουσία του Σωτήρος μας Ιησού Χριστού. <Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου και εναντίον του άνδρα του συμπολίτη του, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ· θα πατάξω τον ποιμένα και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα, και θα επιφέρω το χέρι μου στους ποιμένες.> Ο Θεός και Πατέρας παρέδωσε για εμάς τον ίδιο Του τον Υιό, παραχωρώντας κατά θεία οικονομία, αν και ήταν Θεός και είχε γεννηθεί από Αυτόν κατά φύση με τρόπο άρρητο, να κατέλθει λαμβάνοντας τη μορφή του δούλου, να γίνει άνθρωπος σαν κι εμάς, και να υπομείνει τον σταυρό, για να σώσει τον κόσμο και να απομακρύνει τον σατανά από την πλεονεξία του εις βάρος όλων, να καθαιρέσει τη βέβηλη ειδωλολατρία, να καταργήσει τις μαντείες, τις ψευδοπροφητείες και τις απάτες της καρδιάς, και να εξαλείψει «το πνεύμα το ακάθαρτο από τη γη», και επιπλέον αυτών, για να κατακτήσει τα υπό τον ουρανό, οδηγώντας στη θεογνωσία τους πλανημένους, πείθοντάς τους να επιλέξουν τον ευσεβή και εύσχημο τρόπο ζωής, ώστε να αποδειχθεί ότι τιμούν κάθε είδος αρετής. Γι' αυτόν τον λόγο λοιπόν, τον θάνατο πάνω στο ξύλο, μολονότι ενείχε πάρα πολλή ατιμία, τον υπέμεινε εκούσια, «περιφρονώντας την αισχύνη», καθώς αυτό ήταν και το θέλημα του Θεού και Πατέρα. Και κάτι τέτοιο μας υποδεικνύει λέγοντας ο ίδιος ο Υιός: «Διότι κατέβηκα από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα Εκείνου που με έστειλε».

Ήρθα λοιπόν, για να πράξω το δικό σου θέλημα· το οποίο είναι να προσφέρω τον εαυτό μου ως άμωμη θυσία, ώστε να τερματίσω όσα ορίζονταν στον νόμο και δεν μπορούσαν να εξαλείψουν τις αμαρτίες. Σε αυτό λέμε ότι μοιάζει εκείνο που ειπώθηκε σαφώς από τον ίδιο τον Χριστό, ότι «Κατέβηκα από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε». Έδωσε λοιπόν αφορμή να θεωρηθεί ότι ολόκληρος ο ψαλμός ειπώθηκε από αυτόν, διατηρώντας το ίδιο πρόσωπο αυτού που ομιλεί μέχρι το τέλος. Καθώς λοιπόν παρήλθε ο καιρός της σκιάς, κατά τον οποίο προσφέρονταν θυσίες και προσφορές, ο Θεός, μη θέλοντας πλέον τη λατρεία μέσω αυτών, ετοίμασε από την Παρθένο σώμα για τον Υιό, ώστε να μην ευαρεστείται πλέον στα ολοκαυτώματα. Και σχετικά με την αμαρτία είπε ο Σωτήρας στον Πατέρα: «Ιδού, έρχομαι σύμφωνα με το θέλημά σου»· σύμφωνα με το οποίο θέλημα σήκωσε την αμαρτία του κόσμου, αφού ο ίδιος θυσιάστηκε και προσφέρθηκε υπέρ της αμαρτίας όλων, ώστε, εφόσον έγινε η άφεση, να μην υπάρχει πλέον ανάγκη για θυσία υπέρ των αμαρτιών. <Στην κεφαλίδα του βιβλίου είναι γραμμένο για εμένα.> (A f. 220 b, I f. 205) Ονόμασε κεφαλίδα το περιεχόμενο, τρόπον τινά, των εννοιών που υπάρχουν σε αυτό· και αυτές είναι εκείνες που αφορούν τον Σωτήρα όλων μας Χριστό. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και ο ίδιος ο προφήτης Ιεζεκιήλ βρίσκεται να ονομάζει «κεφαλίδα βιβλίου» το συνολικό, τρόπον τινά, περιεχόμενο της δικής του προφητείας.

Του ιδίου, από το τρίτο βιβλίο του δεύτερου λόγου κατά του Ιουλιανού του παραβάτη. Αν δεν έκανε το αθέλητο θελητό, δεν θα έπασχε καθόλου. Αποδεικνύει δε αναγκαστικά ότι ήταν μεν αθέλητη η αδοξία του πάθους, όπως είπα, αλλά ωστόσο έγινε προτιμητέα επειδή ήταν χρήσιμη σε όλους. Και την μεν αθελησία την εκφράζει η παράκληση να απομακρυνθεί το ποτήριο, ενώ τη θεληματική αποδοχή του πάθους την εκφράζει αυτό που ειπώθηκε προς τον Πατέρα: «Όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Διότι, επειδή ο Θεός και Πατέρας συνευδόκησε και, τρόπον τινά, συγκατένευσε στις σοφότατες οικονομίες του Υιού, λέγεται ότι υπέμεινε τον κατά σάρκα θάνατο, ώστε, αφού αναστηθεί από τους νεκρούς, να καταργήσει τον θάνατο, να ανατρέψει τη φθορά και να δικαιώσει την οικουμένη. Και αυτό το διδάσκει λέγοντας ο ίδιος: «Διότι έχω κατέβει από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε. Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, ώστε κάθε τι που μου έχει δώσει, να μην το χάσω, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Δες, λοιπόν, πώς, για να αναστήσει αυτό που του δόθηκε, δηλαδή εμάς, έκανε προτιμητέο αυτό που του ήταν αθέλητο εξαιτίας των ατιμώσεων κατά το πάθος. «Διότι υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την αισχύνη», όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος. Καθότι το πάθος ήταν μεν αθέλητο σε αυτόν όσον αφορά την αδυναμία της ανθρώπινης αντίληψης, εντούτοις, αν και περιείχε μεγάλη αδοξία, έγινε προτιμητέο επειδή ήταν αρεστό στον Θεό.

Θα έλεγα δε ότι σφάλλουν ως προς την αλήθεια, καθώς προσθέτουν έναν άλλον υιό, αυτόν από το σπέρμα του Δαβίδ, δίπλα στον εκ φύσεως και αληθινό, δηλαδή προφανώς στον Μονογενή, αν και το ιερό κείμενο διακηρύσσει σαφώς: «Ο πρώτος άνθρωπος προέρχεται από τη γη και είναι χοϊκός, ο δεύτερος προέρχεται από τον ουρανό», και μάλιστα και ο ίδιος ο Υιός λέει: «Διότι κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε. Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, ώστε καθετί που μου έχει δώσει να μην το χάσω, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα.» Ποιον λοιπόν λένε ότι είναι αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό; Διότι το σώμα έχει γεννηθεί από γυναίκα. Β— Προφανώς, τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό Πατέρα.