Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:53

Ας αναβλύσουν τα χείλη μου ύμνο. Το ανάβλυσμα αυτό συμβαίνει ως επί το πλείστον σε όσους έχουν χορτάσει. Γνωρίζει λοιπόν ο θείος λόγος την πνευματική τροφή. Ο ίδιος ο Λόγος, επομένως, λέει ότι είναι άρτος. Διότι «εγώ είμαι ο άρτος της ζωής που κατέβηκε από τον ουρανό»· και λέει επίσης: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου έχει ζωή μέσα του». Τρώγοντας, λοιπόν, αυτόν, αναβλύζουμε ύμνο. Τέτοιο ανάβλυσμα εύχομαι να αξιωθώ. Πράγμα που είναι αδύνατο, εάν δεν με διδάξεις τα δικαιώματά σου.

Διότι, εάν αυτός που λέει τον αδελφό του «μωρέ» είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός, σε ποια λοιπόν, πες μου, γέεννα της γέεννας θα ριχθεί αυτός που λέει στον Θεό του «Κτιστέ», και όχι «Υιέ του Θεού», αλλά «δούλε» και «υπηρέτη» και «μικρέ»; Και εάν, σε όποιον πει λόγο κατά του Υιού, πρόκειται να του συγχωρηθεί, πώς ο ίδιος ο Υιός είπε ότι «Όποιος δεν τρώει τη σάρκα μου και δεν πίνει το αίμα μου, δεν έχει ζωή αιώνια»; Και πώς μπορεί κάποιος, ατιμάζοντας τον Υιό, να τιμά το Άγιο Πνεύμα; Διότι εκείνος που ατιμάζει τον Υιό είναι φανερό ότι απαρνείται το βάπτισμα· εκείνος δε που απαρνείται το βάπτισμα είναι φανερό ότι απεκδύεται το Άγιο Πνεύμα.

Και αν σε όποιον πει λόγο εναντίον του Υιού πρόκειται να του συγχωρεθεί, πώς ο ίδιος ο Υιός είπε ότι «Εκείνος που δεν τρώει τη σάρκα μου και δεν πίνει το αίμα μου δεν έχει ζωή αιώνια;» Πώς, εξάλλου, μπορεί κάποιος, ατιμάζοντας τον Υιό, να μη βλασφημεί την Τριάδα; Και εκείνος που βλασφημεί απέναντί της, είναι ολοφάνερο ότι απαρνείται το άγιο βάπτισμα. Εκείνος δε που απαρνείται το άγιο βάπτισμα, είναι φανερό ότι απεκδύεται το Άγιο Πνεύμα. Και όπως ακριβώς συμβαίνει με τον αισθητό ήλιο, εάν εξυβρίσεις τη θερμότητά του ή την ακτίνα του, η ύβρις ανάγεται σε ολόκληρη τη φύση του· έτσι και στην περίπτωση του τρισήλιου φωτός και μυστηρίου της Αγίας Τριάδος, με την ατίμωση της μίας υποστάσεως, η βλασφημία αφορά ολόκληρο το πλήρωμα της θεότητος. Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό που λέχθηκε από τον Κύριο προς τους Ιουδαίους, ότι «Κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους· όποιος όμως πει λόγο εναντίον του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί ούτε στον παρόντα αιώνα ούτε στον μελλοντικό;» Ας ακούσουμε με σύνεση και ας μην πλανηθούμε. Ότι ο Χριστός είναι διττός μετά την ανέκφραστη ένωση, εννοώ δηλαδή ότι αποτελείται από θεότητα και ανθρωπότητα, μας το διακηρύσσουν οι ιερές Γραφές: «Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα».

Είναι ανάγκη, λοιπόν, να τρεφόμαστε με την τροφή της αιώνιας ζωής, την οποία μας παρέδωσε πάλι ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, λέγοντας: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Και το πώς θα γίνει αυτό, το δίδαξε λέγοντας: «Η δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· και πάλι: «Αμήν, αμήν σας λέω». Προς βεβαίωση όσων ακολουθούν και για την πλήρη πληροφορία όσων άκουγαν, παραθέτοντας αυτό για δεύτερη φορά, λέει ότι: «Εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναπαύσω κατά την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει σε εμένα και εγώ σε αυτόν». Και λίγο πιο κάτω έχει γραφεί: «Πολλοί λοιπόν από τους μαθητές του, αφού άκουσαν τον λόγο, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος. Ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι οι μαθητές του γογγύζουν για αυτό, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν πρωτύτερα;»

ΙΩΑΝΝΗΣ. Φιλονικούσαν, λοιπόν, μεταξύ τους οι Ιουδαίοι, λέγοντας: Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του; Είπε λοιπόν σε αυτούς: Αμήν αμήν σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. ΛΟΥΚΑΣ. Είπε δε σε αυτόν ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούσθηκε η δέησή σου· και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό. Και μετά από λίγο: Και είπε ο Ζαχαρίας προς τον άγγελο: Πώς θα το γνωρίζω αυτό; Διότι εγώ είμαι γέροντας, και η γυναίκα μου προχωρημένη στην ηλικία της. Και αποκρινόμενος ο άγγελος του είπε: Εγώ είμαι ο Γαβριήλ, που παρίσταμαι ενώπιον του Θεού· και απεστάλην για να μιλήσω προς εσένα και να σου ευαγγελιστώ αυτά.

Κεφάλαιο Α'. ΙΩΑΝΝΗΣ. Αλήθεια, αλήθεια σας λέω: Εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου, και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και τα εξής.

Κεφάλαιο Βʹ. Ιωάννης. Αμήν, αμήν σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Και λίγο μετά: Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι οι μαθητές του γογγύζουν γι' αυτό, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί. Τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και είναι ζωή.

Αμήν, αμήν σας λέω: εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Και μετά από λίγα: Εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του γύρισαν πίσω και δεν τον ακολουθούσαν πλέον. Είπε, λοιπόν, ο Ιησούς στους δώδεκα: Μήπως θέλετε και εσείς να φύγετε; ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄. Διότι είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό, ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται και σε αυτούς που χάνονται, στους μεν οσμή θανάτου που οδηγεί στον θάνατο, στους δε οσμή ζωής που οδηγεί στη ζωή. Και ποιος είναι ικανός για αυτά;

Είναι λοιπόν ανάγκη να τρεφόμαστε με την τροφή της αιώνιας ζωής, την οποία μας παρέδωσε πάλι ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, λέγοντας κάποτε: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού.» Και το πώς γίνεται αυτό, το δίδαξε λέγοντας: «Δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε.» Και πάλι, προσθέτοντας το «Αμήν» για δεύτερη φορά προς επιβεβαίωση όσων ακολουθούν και για την πλήρη βεβαιότητα αυτών που ακούνε, λέει: «Αμήν αμήν σας λέω, ότι εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινή πόση. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, και εγώ μέσα του.» Και μετά από λίγο είναι γραμμένο: «Πολλοί λοιπόν, αφού άκουσαν τον λόγο των μαθητών του, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Κύριος μέσα του ότι γογγύζουν γι’ αυτό οι μαθητές του, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα.»

Και όχι μόνο αυτό, αλλά επειδή κατά τον καιρό της ελεύσεως του Σωτήρα μας τηρήσαμε πνευματικά το Σάββατο· διότι απείχαμε από τις αμαρτίες. Συνέβη δε τότε να αναδειχθούν σε εμάς και οι άγιοι απόστολοι, με τα θεία συγγράμματα των οποίων τρεφόμαστε και ανεβαίνουμε προς τη ζωή του αγιασμού. Γι' αυτό ακριβώς προστάζει κατά την ημέρα του Σαββάτου να προτίθενται οι άρτοι στην αγία τράπεζα, δηλαδή στην Εκκλησία· διότι πολλές φορές από το μέρος σημαίνεται το όλον. Και τι θα μπορούσε να είναι πιο άγιο από την αγία τράπεζα του Χριστού; Επομένως, ως άρτος μεν προτυπωνόταν ο Σωτήρας κατά τον νόμο· άρτοι δε πάλι [ήταν] οι μαθητές καθ' ομοίωσή Του· διότι τα πάντα υπήρχαν αληθινά μεν στον Χριστό, καθ' ομοίωση δε προς Αυτόν [υπάρχουν] και σε εμάς δια της χάριτός Του. <Μάλωναν λοιπόν μεταξύ τους οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του;» Είπε λοιπόν σε αυτούς ο Ιησούς:> «Όλα είναι φανερά σε αυτούς που κατανοούν, και ορθά σε αυτούς που βρίσκουν γνώση», σύμφωνα με το γεγραμμένο· σκοτεινό δε στους ανόητους είναι ακόμη και το πολύ εύκολο. Διότι ο πραγματικά συνετός ακροατής, κλείνει το πιο κατανοητό από τα μαθήματα στον θησαυρό της διανοίας του, χωρίς να αποδέχεται καμία αναβολή για αυτό· ενώ εκείνα στα οποία ο λόγος φαίνεται δύσκολος, τα περιεργάζεται με έρευνες και δεν παύει να ερευνά και να ρωτά.

Ή πώς γκρεμίστηκε μόνο με κραυγές το απόρθητο τείχος της Ιεριχούς; Και δεν θα σταματήσεις να λες το «Πώς;». Διότι θα βρεθείς να έχεις ήδη θαυμάσει πολλά μεγαλουργήματα, στα οποία εάν προβάλλεις το «Πώς», θα απειθήσεις εντελώς σε όλη τη Θεία Γραφή και θα ανατρέψεις τους λόγους όλων των αγίων προφητών και, προπάντων, τα ιερά συγγράμματα αυτού τούτου του δικού σας Μωυσή. Επομένως, έπρεπε μάλλον, πιστεύοντας στον Χριστό και αποδεχόμενοι χωρίς αναβολή τα λεγόμενά Του, να σπεύδουν να μάθουν τον τρόπο της ευλογίας, και όχι να αυθαδιάζουν απερίσκεπτα λέγοντας: «Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του;». Διότι και το «αυτός» το λένε με περιφρόνηση· γιατί μια τέτοια αλαζονεία υπονοεί πάλι γι' αυτούς η υπεροπτική αυτή λέξη. «Αμήν αμήν σας λέγω, εάν δεν φάγετε τη σάρκα του Υιού του Ανθρώπου και δεν πίετε το αίμα αυτού, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Πραγματικά μακρόθυμος και πολυέλεος είναι ο Χριστός, όπως ακριβώς είναι δυνατόν να διαπιστώσει κανείς και από τα όσα ήδη παρατέθηκαν.

Γι' αυτήν την αιτία, νομίζω, παραλείποντας εύλογα ο Κύριος να τους πει με ποιον τρόπο θα δώσει να φάνε τη σάρκα Του, τους καλεί στο ότι πρέπει να πιστέψουν πριν ερευνήσουν. Διότι σε εκείνους που είχαν ήδη πιστέψει, αφού έκοψε τον άρτο, τον έδινε λέγοντας: «Λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμά μου»· και ομοίως, περιφέροντας το ποτήριο σε όλους, λέει: «Λάβετε, πιείτε από αυτό όλοι· διότι αυτό είναι το αίμα μου της διαθήκης, το οποίο εκχέεται υπέρ πολλών για άφεση αμαρτιών». Βλέπεις πώς σε εκείνους που ακόμη συμπεριφέρονταν ανόητα και απέρριπταν την αναντίρρητη πίστη, δεν εξηγεί τον τρόπο του μυστηρίου, ενώ σε εκείνους που είχαν ήδη πιστέψει διαπιστώνεται ότι μίλησε σαφέστατα; Ας ακούσουν, λοιπόν, όσοι από ανοησία δεν έχουν ακόμη αποδεχθεί την πίστη στον Χριστό: «Εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα Του, δεν έχετε αιώνια ζωή μέσα σας»· διότι παραμένουν εντελώς αμέτοχοι και άγευστοι της ζωής εν αγιασμώ και μακαριότητι όσοι δεν έχουν αποδεχθεί τον Ιησού μέσω της μυστικής ευλογίας. Διότι Εκείνος είναι ζωή κατά φύση, εφόσον γεννήθηκε από τον ζώντα Πατέρα· εξίσου ζωοποιό όμως είναι και το άγιό Του σώμα, το οποίο έχει συναρμοστεί κατά κάποιον τρόπο και έχει ενωθεί άρρητα με τον Λόγο που ζωογονεί τα πάντα· γι' αυτό και λογίζεται δικό Του, και νοείται ως ένα μαζί Του.

Δεν θα γινόταν άραγε φανερό σε όλους ότι, επειδή ακριβώς υπακούοντας στον θείο νόμο θυσίασαν τον αμνό και, αφού γεύτηκαν τις σάρκες του, έχρισαν με το αίμα τους παραστάτες των θυρών, ο θάνατος αναγκαζόταν να τους προσπεράσει ως αγιασμένους; Διότι ο ολεθρευτής, δηλαδή ο θάνατος της σάρκας, είχε παραταχθεί εναντίον ολόκληρης της ανθρώπινης φύσης εξαιτίας της παράβασης του πρωτοπλάστου. Τότε για πρώτη φορά ακούσαμε: «Χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις». Αλλά, επειδή ο Χριστός επρόκειτο να ανατρέψει αυτόν τον τόσο φοβερό τύραννο, γινόμενος ζωή μέσα μας μέσω της αγίας Του σάρκας, το μυστήριο προτυπωνόταν στους παλαιούς· έτσι, γεύονταν τα κρέατα του προβάτου και, αγιαζόμενοι με το αίμα, διασώζονταν, καθώς τους προσπερνούσε, κατά το θέλημα του Θεού, εκείνος που είχε ταχθεί να εξολοθρεύει, δηλαδή όσους ήταν μέτοχοι του αμνού. Γιατί λοιπόν οργίζεσαι, Ιουδαίε, ενώ καλείσαι πλέον από τους τύπους στην αλήθεια, όταν ο Χριστός λέει: «Εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα Του, δεν έχετε ζωή μέσα σας»;

Πρέπει, λοιπόν, να είναι σοφοί οι ακροατές των θείων μυστηρίων, πρέπει να είναι έμπειροι τραπεζίτες, ώστε να διακρίνουν το γνήσιο από το κίβδηλο νόμισμα, και ούτε στα θέματα που γίνονται αποδεκτά με την πίστη να εισάγουν άκαιρα την εξονυχιστική έρευνα, ούτε στα θέματα που απαιτούν έρευνα να σπαταλούν μια πίστη που ενίοτε αποβαίνει επιζήμια, αλλά να αποδίδουν στο καθένα από τα λεγόμενα ό,τι του αρμόζει, και να προχωρούν σαν σε ευθύ δρόμο, αποφεύγοντας την παρέκκλιση και προς τις δύο πλευρές. Διότι πρέπει να πορεύεται στη βασιλική οδό εκείνος που σπεύδει προς την ορθότητα της εν Χριστώ πίστεως. <Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει αν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως;> Εξαιτίας υπερβολικής αμάθειας, μερικοί από τους μαθητές του Σωτήρος Χριστού σκανδαλίζονταν από τα λόγια Του. Επειδή, λοιπόν, Τον άκουγαν να λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, αν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα Του, δεν έχετε ζωή μέσα σας», νόμιζαν ότι καλούνταν σε κάποια θηριώδη ωμότητα, σαν να διατάσσονταν να τρώνε απάνθρωπα σάρκες και να ρουφούν αίμα, και να εξαναγκάζονται να κάνουν όλα εκείνα που είναι φρικτά και μόνο να τα ακούει κανείς. Διότι δεν γνώριζαν καθόλου την ομορφιά του μυστηρίου και την άριστη οικονομία που επινοήθηκε σε αυτό. Και εκτός από αυτό, συλλογίζονταν βεβαίως μέσα τους και το εξής: Πώς είναι δυνατόν το ανθρώπινο σώμα να μας εμφυτεύσει την αιώνια ζωή; Και σε τι θα ωφελήσει για την αθανασία αυτό που είναι ομοφυές με εμάς;

Διότι δεν ήταν δυνατόν με άλλον τρόπο να ζωοποιηθεί αυτό που από τη φύση του φθείρεται, αν δεν ενωνόταν σωματικώς με το σώμα της κατά φύσιν ζωής, δηλαδή του Μονογενούς. Και αν δεν πείθεσαι στα δικά μου λόγια, δώσε πίστη στον ίδιο τον Χριστό που βροντοφωνάζει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, αν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Ακούς λοιπόν ήδη τον ίδιο να διακηρύσσει ξεκάθαρα, ότι αν δεν φάμε τη σάρκα του και δεν πιούμε το αίμα του, δεν έχουμε μέσα μας, δηλαδή στη δική μας σάρκα, ζωή αιώνια; Και αιώνια ζωή θα μπορούσε να νοηθεί, και πολύ δίκαια, η σάρκα της ζωής, δηλαδή του Μονογενούς. Αυτή δε μας ανασταίνει κατά την έσχατη ημέρα. Πώς και με ποιον τρόπο, θα το ακούσεις βέβαια οπωσδήποτε, και εγώ δεν θα διστάσω να το πω. Επειδή δηλαδή έγινε σάρκα της ζωής, δηλαδή του Λόγου που ανέτειλε από τον Θεό και Πατέρα, μετέβη προς τη δύναμη της ζωής, και είναι αδύνατον να νικηθεί η ζωή από τον θάνατο. Επομένως, εφόσον έγινε μέσα μας ζωή, δεν θα ανεχθεί τα δεσμά του θανάτου, αλλά θα νικήσει οπωσδήποτε τη φθορά, εφόσον δεν γνωρίζει να υπομένει τα αποτελέσματά της. Διότι «η φθορά δεν κληρονομεί την αφθαρσία», σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου.

Επομένως, ο ζωοποιός Λόγος του Θεού, αφού ένωσε τον εαυτό του με τη δική του σάρκα, με τον τρόπο που ο ίδιος γνωρίζει, την κατέστησε ζωοποιό. Διότι ο Ίδιος είπε: «Αλήθεια σας λέω, όποιος πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια. Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής». Και πάλι: «Εγώ είμαι ο ζωντανός άρτος, ο οποίος κατέβηκε από τον ουρανό· εάν κάποιος φάει από αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα· και ο άρτος τον οποίο εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου. Αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Επομένως, τρώγοντας τη σάρκα του Σωτήρα όλων μας Χριστού και πίνοντας το τίμιο αίμα του, έχουμε ζωή μέσα μας, γινόμαστε ένα με Αυτόν, και μένουμε σε Αυτόν, έχοντας κι εμείς Αυτόν μέσα μας.

«Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου ελαφρύ». Κάποιοι όμως θεωρούσαν δυσβάσταχτες με διαφορετικό τρόπο τις πορείες του, μέσω των οποίων μπορούσε κανείς να διαβεί εύκολα στην αιώνια ζωή. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός διασαφήνιζε ποια ακριβώς είναι η δύναμη της μυστικής ευλογίας, λέγοντας: «Αμήν, αμήν σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του Ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Εκείνοι όμως, ακούγοντας αυτούς τους τόσο σεπτούς λόγους, παραλογίζονταν και έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Πώς μπορεί αυτός να μας δώσει να φάμε τη σάρκα του;» Και ο Ευαγγελιστής το επιμαρτύρησε, λέγοντας ότι: «Εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του γύρισαν πίσω, και δεν περπατούσαν πλέον μαζί του». Τότε ο Χριστός πρόσθεσε και στους ίδιους τους μαθητές, για την περίπτωση που θα επέλεγαν και αυτοί να τον εγκαταλείψουν, λέγοντας: «Μήπως θέλετε κι εσείς να φύγετε;» Απάντησε όμως ο θεσπέσιος Πέτρος, ανακράζοντας: «Κύριε, σε ποιον να πάμε; Έχεις ρήματα αιώνιας ζωής». Διότι αυτοί δεν εξέλαβαν τις πορείες του ως κόπο, αλλά ο λόγος ήταν γι' αυτούς γλυκύς και αληθινά άξιος να ακουστεί. Και αναφέρει ότι οι πορείες αυτές είναι αιώνιες.

Διότι το ότι όσοι δεν απομακρύνονται από τη λατρεία κατά τον νόμο κυριαρχούνται από τη φθορά, το καθιστά σαφές ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας.» Και αυτό το μυστήριο δεν βρισκόταν πουθενά σε όσους ζούσαν υπό τον νόμο, αλλά σε όσους αποδέχτηκαν την πίστη, και δικαιώθηκαν εν Χριστώ, και πλούτισαν με την ανώτερη από τη νομική διδασκαλία, εννοώ δηλαδή την ευαγγελική. Άρα λοιπόν, βρίσκονται υπό τη φθορά και δεν έχουν ακόμη αποβάλει μέσω της πίστης τη μητέρα του θανάτου, η οποία βρισκόταν τρόπον τινά μέσα στον νόμο, εννοώ δηλαδή την αμαρτία, και οι τέτοιοι είναι μακριά από τον Χριστό. Εάν όμως θελήσουν να βγάλουν το υπόδημα, δηλαδή τη φθορά, η οποία δεν έχει τη δύναμη να δικαιώσει, και αποδεχθούν την αληθινά ζωοποιό χάρη, τότε θα πλησιάσουν σε Εκείνον που δικαιώνει τον ασεβή, δηλαδή στον Χριστό, μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και πάλι: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, εάν δεν φάγετε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας»· ως τύπος αυτής θα μπορούσε ορθά να νοηθεί η γη της επαγγελίας, προς την οποία επείγονταν να μετοικήσουν από την Αίγυπτο. Λαμβάνεται δε το πρόβατο από τη δέκατη ημέρα του μήνα, και διατηρείται μέχρι τη δέκατη τέταρτη, για να σφαγιαστεί προς το βράδυ.

Και μικρή μεν, όπως είπα, είναι η δύναμη των παραδειγμάτων, ωστόσο φέρνει με κάποιον τρόπο κοντά στην αλήθεια όσους έχουν επιλέξει να μην απειθούν στις ιερές Γραφές. Β— Σωστά τα λες. Α— Διότι, εάν η σάρκα, η οποία ενώθηκε μαζί του με τρόπο άρρητο και υπέρ νουν και λόγον, δεν έγινε αμέσως ιδία του Λόγου, πώς θα μπορούσε να νοηθεί ως ζωοποιός; «Διότι εγώ είμαι», λέγει, «ο άρτος ο ζων, που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Εάν κάποιος φάει από αυτόν τον άρτο, θα ζήσει εις τον αιώνα, και ο άρτος δε που εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου υπέρ της ζωής του κόσμου.» Αλλά εάν η σάρκα ανήκει σε κάποιον άλλον υιό εκτός από αυτόν, ο οποίος συνδέθηκε μαζί του με σχετική συνάφεια και κλήθηκε κατά χάριν σε ισοτιμία, πώς την ονομάζει δική του, μολονότι δεν γνωρίζει να ψεύδεται; Και πώς θα μπορούσε να ζωοποιήσει τον κόσμο η σάρκα κάποιου άλλου, εάν δεν έγινε ιδία της ζωής, δηλαδή προφανώς του Λόγου που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, για τον οποίο λέγει ο θεσπέσιος Ιωάννης: «Και γνωρίζουμε ότι ο Υιός του Θεού έχει έλθει, και μας έδωσε διάνοια, για να τον γνωρίζουμε, και είμαστε εν τω αληθινώ Υιώ αυτού Ιησού Χριστώ. Αυτός είναι ο αληθινός Θεός και ζωή αιώνιος.» Β— Αλλά, νομίζω, ως προς αυτό θα μπορούσαν να πουν ότι έχει ειπωθεί από αυτόν με μεγάλη σαφήνεια: «Αμήν, αμήν σας λέγω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας.»

Διότι ο θάνατος του Χριστού είναι φάρμακο που καταλύει τον θάνατο, και οι μέτοχοι της μυστικής ευλογίας γίνονται ανώτεροι από τη φθορά, σύμφωνα με το: «Αμήν, αμήν σας λέγω· εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή αιώνια». Αφού λοιπόν έτρωγαν τον αμνό, μαζί με αυτόν έτρωγαν άζυμους άρτους, με τον τύπο αυτό να υποδηλώνει την ωραιότητα των ευαγγελικών διδαγμάτων ως άζυμη και πεντακάθαρη τροφή, η οποία όμως δεν θα κατορθωνόταν χωρίς ιδρώτα και χωρίς την πίκρα των θλίψεων. Γι' αυτό το να τρώγονται πικρά χόρτα μαζί με τους άζυμους άρτους υποδηλώνει ότι η άδολη και πεντακάθαρη εν Χριστώ ζωή δεν θα υπάρξει χωρίς πίκρα. Πρέπει λοιπόν αναγκαστικά να προστεθεί στις άζυμες τροφές η πικρίδα. «Διότι όλοι όσοι θέλουν να ζουν εν Χριστώ θα διωχθούν», λέει η Γραφή. Όμως, όσοι τα παθαίνουν αυτά είναι μακάριοι. Επειδή, αν συμπάσχουν, θα συμβασιλεύσουν, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Μήπως ο λόγος μας ξεφεύγει κάπου προς το άκομψο; ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ουδαμώς.

Το μεν τρυβλίο εξυπηρετεί τα φαγώσιμα και είναι χρήσιμο για την κατανάλωση τροφής, όπως ακριβώς δίδαξε και ο ίδιος ο Σωτήρας στον εμπνευσμένο Ιωάννη, τον γνήσιο μαθητή, σχετικά με το ποιος επρόκειτο να τον παραδώσει: «Εκείνος που βούτηξε, λέει, μαζί μου το χέρι του στο τρυβλίο». Για τη φιάλη όμως, τι να πω για τη χρησιμότητά της, εφόσον το ίδιο το πράγμα μιλάει ξεκάθαρα από μόνο του; Το σιμιγδάλι είναι σύμβολο του άρτου, επειδή από αυτό φτιάχνεται ο άρτος, και ο άρτος της ζωής είναι ο Χριστός. Επομένως, όπως μέσα στο τρυβλίο και στη φιάλη, και όπως στον άρτο που υπήρχε και στα δύο, εφόσον ήταν γεμάτα με σιμιγδάλι, έτσι μέσω της βρώσης και της πόσης υποδηλώνεται η ζωή και ο ζωοποιός Χριστός. «Διότι αληθινά σας λέω, λέγει, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Αναφέρει δε ότι το σιμιγδάλι πρέπει να είναι ζυμωμένο με λάδι, σαν να ψάλλει ο ίδιος ο τύπος αυτό που αναφέρεται στους Ψαλμούς: «Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την αδικία· για τον λόγο αυτό, σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλίασης περισσότερο από τους συντρόφους σου».

«Εάν δε ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης.» Β— Είναι λοιπόν βέβαιο ότι το Πνεύμα είναι ίδιον του Υιού, και όχι μόνο καθόσον είναι ο Λόγος που φανερώθηκε από τον Πατέρα, αλλά ακόμη και αν νοηθεί ότι έγινε άνθρωπος σαν εμάς. Α— Είναι ίδιον, ως προερχόμενο από τον Πατέρα, στο ομοούσιο γέννημα, τον Λόγο που γεννήθηκε από αυτόν, ακόμη και αν λέγεται ότι το έλαβε όταν έγινε άνθρωπος αυτός που, ως προς την ιδία φύση, στερούνταν τα ιδιώματα της θεότητας. Και πράγματι, ενώ ο ίδιος είναι η ζωή των πάντων εξαιτίας της άρρητης γέννησής του από τον ζωντανό Πατέρα, λέγεται ότι ζωοποιείται μαζί με εμάς. Είναι δυνατόν όμως να τον δει κανείς να χαρίζει στη δική του σάρκα τη δόξα της θεοπρεπούς ενέργειας, και να οικειώνεται πάλι τα της σάρκας, και τρόπον τινά κατά ένωση οικονομική να τα περιβάλλει στη δική του φύση. Β— Με ποιον τρόπο το εννοείς; Α— Δεν θα έλεγες άραγε ότι αρμόζει μάλιστα σε αυτόν που είναι κατά φύση Λόγος προερχόμενος από τον Θεό Πατέρα το να έρχεται άνωθεν και από τον ουρανό, και το να μπορεί να ζωογονεί εκείνα στα οποία θα ήθελε να μεταδώσει τη ζωή; Β— Συμφωνώ. Α— Και τι άλλο; Το να δημιουργεί θεϊκά, πες μου, θα το θεωρούσες ότι ανήκει στα ανθρώπινα; Β— Εγώ όχι. Α— Γιατί λοιπόν μας ζωοποιεί ως Θεός, αλλά όχι μόνο με το να μας κάνει μετόχους του Αγίου Πνεύματος, παρά προσφέροντας ως βρώση και την προσληφθείσα σάρκα; Διότι είπε: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας.»

Κάποτε ο Χριστός, συνομιλώντας με τους Ιουδαίους, έλεγε: «Εάν δεν φάτε τη σάρκα μου και δεν πιείτε το αίμα μου, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Εκείνοι, επειδή δεν αντιλήφθηκαν πνευματικά τα λεγόμενα, σκανδαλίστηκαν και γύρισαν πίσω, νομίζοντας ότι ο Σωτήρας τους προέτρεπε σε σαρκοφαγία.

Εκεί εξέρχεται νερό από την πέτρα· εδώ πηγάζει αίμα και νερό από τη ζωοποιό πλευρά. Εκείνοι δέχθηκαν από τον ουρανό κρέας ορτυκιών· εμείς όμως δεχόμαστε από τα ύψη την περιστερά του Πνεύματος. Εκείνοι έφαγαν πρόσκαιρο μάννα και πέθαναν· εμείς τρώμε άρτο για την αιώνια ζωή.

Διότι στο έργο που ονομάζεται Μεγάλες Ερωτήσεις της Μαρίας (επειδή έχουν επινοήσει και Μικρές), ισχυρίζονται ότι αυτός της τα αποκάλυψε, αφού την παρέλαβε στο όρος, προσευχήθηκε, έβγαλε από την πλευρά του μια γυναίκα και άρχισε να συνουσιάζεται μαζί της, και έτσι τάχα, αφού έλαβε την ίδια του την απόρροια, της έδειξε ότι «έτσι πρέπει να κάνουμε, για να ζήσουμε». Και όταν η Μαρία ταράχθηκε και έπεσε χάμω, αυτός, αφού την σήκωσε πάλι, της είπε: «Γιατί δίστασας, ολιγόπιστη;». Και ισχυρίζονται ότι αυτό είναι το αναφερόμενο στο Ευαγγέλιο: «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς θα πιστέψετε τα επουράνια;». Καθώς και το: «Όταν δείτε τον Υιό του Ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν πρότερα», δηλαδή την απόρροια να λαμβάνεται πίσω εκεί από όπου και βγήκε. Και σχετικά με το χωρίο «Εάν δεν φάτε τη σάρκα μου και δεν πιείτε το αίμα μου», οπότε οι μαθητές ταράχθηκαν και είπαν «Ποιος μπορεί να το ακούει αυτό;», ισχυρίζονται ότι ο λόγος γινόταν για την αισχρότητα. Γι' αυτό και ταράχθηκαν και έκαναν πίσω· διότι, λέει, δεν ήταν ακόμη στερεωμένοι στο πλήρωμα. Και το χωρίο όπου ο Δαβίδ λέει «Θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο παρά τις διεξόδους των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στον καιρό του», λέει πως αναφέρεται στην αισχρότητα του άνδρα. «

Ο Μάρκος ο ευαγγελιστής, επίσκοπος Αλεξανδρείας. Ο Λουκάς ο ευαγγελιστής. Αυτοί οι δύο τυγχάνει να προέρχονται από τους Εβδομήκοντα, οι οποίοι διασκορπίστηκαν με αφορμή τον λόγο που είπε ο Κύριος: εάν κάποιος δεν φάει τη σάρκα μου και δεν πιει το αίμα μου, δεν είναι άξιός μου. Αλλά ο μεν μέσω του Πέτρου, ο δε μέσω του Παύλου, αφού επέστρεψαν πάλι στον Κύριο, αξιώνονται να κηρύξουν το Ευαγγέλιο, υπέρ του Οποίου και μαρτύρησαν, ο μεν αφού πυρπολήθηκε, ο δε αφού σταυρώθηκε πάνω σε ελιά.

Εάν δε, σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, λεχθεί 〈και στέαρ〉, υπαινίσσεται το παχύ, το λιπαρό και το θρεπτικό της εν Χριστώ πνευματικής τροφής, πράγμα το οποίο και πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας δήλωνε λέγοντας: «εάν δεν φάτε τη σάρκα μου και δεν πιείτε το αίμα μου, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Όπως λοιπόν εκεί ονόμασε τη σάρκα, έτσι εδώ το 〈στέαρ〉, και όπως εκεί το αίμα, έτσι εδώ τον 〈οίνο〉, διά των οποίων το μεν 〈στέαρ〉 και η σάρκα δηλώνουν την ένσαρκη οικονομία Του, ο δε 〈οίνος〉 και το αίμα σημαίνουν το μυστήριο του Πάθους. Αυτά, λοιπόν, υπόσχεται να τα παράσχει χωρίς αμοιβή και να τα προσφέρει ως δωρεάν χάρισμα σε όσους 〈διψούν〉 τη σωτηρία εν Θεώ.

Έπειτα προσθέτει: «εγώ είμαι ο άρτος της ζωής» και πάλι: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό» και ξανά: «και ο άρτος που εγώ θα δώσω είναι το σώμα μου». Και πάλι προσθέτει: «αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει αιώνια ζωή, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, κι εγώ μέσα σε αυτόν». Ενώ εκείνος ανέπτυσσε αυτά και τα παρόμοια με πιο μυστηριώδη τρόπο, κάποιοι από τους μαθητές του είπαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;» Προς αυτούς αποκρίθηκε ο Σωτήρας λέγοντας: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και είναι ζωή».

Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζονται Μυστήρια, επειδή δεν είναι απλώς αυτό που βλέπουμε, αλλά κάτι πνευματικό και απόρρητο. Διότι, σύμφωνα με αυτό που είπε ο Κύριος: «το πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα», αν μεν προσβλέπεις μόνο στο φαινόμενο, δεν ωφελήθηκες καθόλου· αν όμως προσβλέπεις προς το πνεύμα, δηλαδή αν βλέπεις πνευματικά αυτόν τον προκείμενο άρτο, θα ζωοποιηθείς μετέχοντας σε αυτόν. Διότι αυτή είναι «η τροφή που δεν χάνεται, αλλά μένει εις ζωήν αιώνιον»· ο αληθινός άρτος που κατεβαίνει από τον ουρανό, ο ζωντανός, που δίνει ζωή στον κόσμο· τον οποίο, όποιος δεν τον τρώει δεν θα ζήσει, ενώ όποιος τον τρώει θα ζήσει στον αιώνα, όχι μόνο με το να αναστηθεί, αλλά και με το να απαλλαγεί από την κόλαση και να επιτύχει την αιώνια βασιλεία. Διότι για αυτόν τον άρτο δεν μίλησε ο Κύριος μόνο κατά τον Μυστικό Δείπνο προς τους μαθητές Του, αλλά και διδάσκοντας φανερά στη συναγωγή το προανήγγειλε ξεκάθαρα λέγοντας: «ο άρτος που εγώ θα σας δώσω, είναι η σάρκα μου, την οποία εγώ θα δώσω για τη ζωή του κόσμου»· και πάλι: «εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα Του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Αυτός που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια». Ω του θαύματος! Ω του μεγέθους της αγάπης, την οποία πλουσιοπάροχα εξέχεε σε εμάς ο Θεός! Μας αναγέννησε με το Πνεύμα και γίναμε ένα πνεύμα με Αυτόν, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα μαζί Του».

ΟΜΙΛΙΑ ΜΖ΄. Είπε, λοιπόν, σε αυτούς ο Ιησούς: «Αμήν, αμήν σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε αιώνια ζωή μέσα σας. Εκείνος όμως που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, έχει ζωή μέσα του». α΄. Όταν συζητούμε για πνευματικά ζητήματα, ας μην υπάρχει τίποτε το βιωτικό στις ψυχές μας, τίποτε το γήινο· αλλά όλα αυτά ας απομακρύνονται, όλα τα παρόμοια ας εξορίζονται, και ας αφοσιωνόμαστε εξολοκλήρου μόνο στην ακρόαση των θείων λογίων. Διότι, αν όταν ένας βασιλιάς εισέρχεται σε μία πόλη, απομακρύνεται κάθε θόρυβος, πολύ περισσότερο όταν το Πνεύμα μάς ομιλεί, πρέπει να ακούμε με πολλή ησυχία και με πολύ ιερό δέος. Διότι είναι πράγματι άξια ιερού δέους αυτά που λέγονται σήμερα. Και πώς, άκουσε. «Αμήν», λέει, «σας λέω, αν κάποιος δεν φάει τη σάρκα μου και δεν πιει το αίμα μου, δεν έχει ζωή μέσα του». Επειδή προηγουμένως έλεγαν ότι αυτό είναι αδύνατον, ο ίδιος αποδεικνύει ότι όχι μόνο δεν είναι αδύνατον, αλλά είναι και πάρα πολύ αναγκαίο. Γι' αυτό και προσθέτει: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει αιώνια ζωή, και εγώ θα τον αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Επειδή δηλαδή έλεγε ότι: «Εκείνος που τρώει από αυτόν τον άρτο δεν θα πεθάνει ποτέ»· και ήταν φυσικό αυτό να τους προκαλέσει δυσφορία, καθώς και προηγουμένως έλεγαν: «Ο Αβραάμ πέθανε, και οι προφήτες πέθαναν, και πώς εσύ λες ότι δεν θα γευθεί θάνατο;».

Ϛ΄. Ότι είναι διάκονοι των μεγαλύτερων δωρεών του Θεού. Διότι, εάν κανείς δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, εάν δεν αναγεννηθεί δι' ύδατος και Πνεύματος, και εάν εκείνος που δεν τρώγει τη σάρκα του Κυρίου και δεν πίνει το αίμα Του αποκλείεται από την αιώνια ζωή, και εφόσον όλα αυτά δεν επιτελούνται δι' ουδενός άλλου, παρά μόνο διά των αγίων εκείνων χειρών, των χειρών του ιερέως εννοώ, πώς θα μπορούσε κάποιος χωρίς αυτούς είτε να διαφύγει το πυρ της γέεννας είτε να αξιωθεί των αποταμιευμένων στεφάνων; Διότι αυτοί είναι, αυτοί ακριβώς στους οποίους έχουν εμπιστευθεί τις πνευματικές ωδίνες και έχει ανατεθεί η πνευματική γέννηση διά του βαπτίσματος· δι' αυτών ενδυόμαστε τον Χριστό και συνθαπτόμαστε με τον Υιό του Θεού, γινόμαστε μέλη εκείνης της μακάριας Κεφαλής. Ώστε δικαίως θα πρέπει να είναι για εμάς όχι μόνο περισσότερο σεβαστοί από τους άρχοντες και τους βασιλείς, αλλά και περισσότερο τιμώμενοι από τους ίδιους μας τους πατέρες. Διότι οι μεν μας γέννησαν εξ αιμάτων και εκ θελήματος σαρκός, ενώ οι δε είναι για εμάς οι αίτιοι της εκ Θεού γεννήσεως, εκείνης της μακάριας παλιγγενεσίας, της αληθινής ελευθερίας και της κατά χάριν υιοθεσίας.

Ο άρτος και ο οίνος δεν είναι τύπος του σώματος και του αίματος του Χριστού —μη γένοιτο—, αλλά το ίδιο το σώμα του Κυρίου τεθεωμένο, καθώς ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Αυτό είναι», όχι τύπος του σώματος, αλλά «το σώμα», και όχι τύπος του αίματος, αλλά «το αίμα», και πριν από αυτό στους Ιουδαίους, ότι, «εάν δεν φάγετε τη σάρκα του Υιού του Ανθρώπου, δεν έχετε ζωή αιώνια. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή βρώση, και το αίμα μου είναι αληθινή πόση», και πάλι: «Εκείνος που με τρώγει θα ζήσει».

«Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό· εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου, μένει σε εμένα, και εγώ σε αυτόν. Όπως με απέστειλε ο ζωντανός Πατέρας, και εγώ ζω εξαιτίας του Πατέρα, έτσι και εκείνος που με τρώει, θα ζήσει και εκείνος εξαιτίας μου. Αυτός είναι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό. Όχι όπως έφαγαν το μάννα και πέθαναν· εκείνος που τρώει αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα». «Δεν μπορείτε να πίνετε το ποτήρι του Κυρίου και το ποτήρι των δαιμόνων. Δεν μπορείτε να μετέχετε στο τραπέζι του Κυρίου και στο τραπέζι των δαιμόνων. Μήπως προκαλούμε τη ζηλοτυπία του Κυρίου; Μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;» «Διότι εγώ παρέλαβα από τον Κύριο εκείνο το οποίο και σας παρέδωσα, ότι ο Κύριος Ιησούς τη νύχτα κατά την οποία παραδιδόταν, πήρε άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε, και είπε: Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κόβεται για εσάς. Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου».

Εάν δε έχει γραφτεί: «Αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας», κατανοούμε ότι ένας είναι ο Υιός του Θεού και Υιός του ανθρώπου, το μεν όντας αιωνίως ως Θεός, το δε έχοντας γίνει κατά τους έσχατους καιρούς ως ενανθρωπήσας. Διότι πώς είναι Υιός ανθρώπου και έχει κατέλθει από τον ουρανό;

Και αν όχι από κάποιον άλλον, τουλάχιστον από τον ίδιο τον Χριστό, αν θέλεις, θα πειστείς, ο οποίος έλεγε προς το πλήθος των Ιουδαίων: «Γιατί ζητάτε να σκοτώσετε εμένα, έναν άνθρωπο που σας είπα την αλήθεια;»· και: «Εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου»· και: «Τώρα δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου»· και: «Πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να παραδοθεί»· και: «Ήρθε ο Υιός του ανθρώπου να σώσει το χαμένο»· και τον ονόμαζαν Υιό του Δαβίδ. Και πολλά παρόμοια με αυτά θα βρεθούν στα Ευαγγέλια, εφόσον δεν έχεις θεωρήσει τα ευαγγελικά λόγια ως παιχνίδι και ανοησία. Επειδή λοιπόν αυτό που δηλώνεται από την απλή ονομασία του ανθρώπου είναι ένα και όχι δύο, όπως συμβαίνει με το όνομα του Χριστού, διότι η λέξη προσδιορίζει για εμάς μία φύση, την ανθρώπινη, τι θα σου συμβεί και τι θα σου προστεθεί, ως κάτι το καινούργιο, το μεγάλο και το τόσο θαυμαστό;

Τι θα μπορούσε να είναι πιο καταγέλαστο και ανόητο από το να λέει κανείς ότι το ίδιο πράγμα είναι κυρίως και αληθώς σώμα και ταυτόχρονα εικόνα του; Και πώς γίνεται αυτό; Σύμφωνα με ό,τι θέλουμε· παραχωρώντας τα πάντα στη θέληση και στη ροπή της ματαιότητας. Διότι όπου δεν έχει εδραιωθεί η πίστη ή ο θείος φόβος, εκεί πρυτανεύει το εμπαθές του θελήματος. Και αυτό το έχουμε, λέει, προς μόρφωσή του, όχι εξαιτίας της αλήθειας, αλλά όπως θα επιθυμούσε κανείς να νομοθετεί και να δογματίζει, είτε τα πράγματα έχουν εκ φύσεως έτσι είτε όχι. Εμείς, όμως, ούτε εικόνα ούτε τύπο εκείνου του σώματος τα ονομάζουμε αυτά, αν και τελούνται συμβολικώς, αλλά αυτό το ίδιο το τεθεωμένο σώμα του Χριστού. Διότι δική Του είναι η φωνή που λέει ότι: Εάν δεν φάγετε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα Του, δεν έχετε ζωή μέσα σας.

Από πού είναι φανερό; Από το ότι είχαν ζωή μέσα τους. Και δεν θα την είχαν, εάν δεν συμμετείχαν στο μυστήριο αυτό. Διότι ο ίδιος ο Χριστός είπε: «Εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας». Και για να το φανερώσει αυτό, σε πολλούς από αυτούς τους αγίους έστειλε αγγέλους οι οποίοι κόμιζαν τα δώρα.

Διότι δεν είναι δυνατόν να εισέλθει στη ζωή κάποιος που δεν έχει βαπτιστεί με ύδωρ και Πνεύμα· ούτε «εκείνοι που δεν τρώνε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πίνουν το αίμα του, μπορούν να έχουν ζωή μέσα τους». Και ας εξετάσουμε το ζήτημα από την αρχή.

Αυτό το δείπνο οδηγεί σε εκείνο το σώμα, και χωρίς αυτό είναι αδύνατο να το λάβει κανείς, όχι λιγότερο από το να έχει την εμπειρία του φωτός αυτός που του έχουν εξορύξει τους οφθαλμούς. Διότι, εάν «δεν έχουν ζωή μέσα τους» όσοι δεν συμμετέχουν σε αυτό το δείπνο, πώς θα μπορούσε η αθάνατη κεφαλή να ανήκει σε νεκρά μέλη;