Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 6:63

Και ότι η ζωοποιός ενέργεια της λογικής μας ψυχής ζωοποιεί το σώμα, το μαρτυρεί η θεία Γραφή, όταν λέγει ότι «ο Θεός ενεφύσησε στον άψυχο χοῦ που έπλασε πνοή ζωής, και ο άνθρωπος έγινε ψυχή ζώσα». Γι’ αυτό και ο θείος Σολομών, ελέγχοντας τους ασεβείς, λέγει: «Η ζωή τους είναι πιο άτιμη κι από τον πηλό, γιατί αγνόησαν Εκείνον που τους έδωσε ψυχή ενεργό και τους ενέπνευσε πνεύμα ζωτικό». Όπως και ο ίδιος ο Χριστός λέγει για τη ζωοποιό ψυχική μας ενέργεια: «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτε· το πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί». Ιδού λοιπόν: αυτή τη ζωοποιό ενέργεια της ψυχής, για την οποία ο ίδιος έδωσε μαρτυρία, την ομολογούμε ως ανθρώπινη ενέργεια μέσα σ’ Αυτόν, βλέποντας ότι το πανάγιο σώμα Του, αν και κατά τον μέγιστο βαθμό υπήρξε, χωρίς σπορά, έμψυχο από την αγία Αειπάρθενο με τρόπο νεότερο και ξένο προς τους όρους και τους νόμους της φύσεως, όμως παρ’ όλα αυτά ζωοποιούνταν σύμφωνα με τον θεόδοτο νόμο της φύσεως από τη συγκτιστή με αυτό ψυχή Του. Και πάλι, όταν αυτή χωρίστηκε από αυτό επάνω στον σταυρό, το βλέπαμε αμέσως νεκρό κατά το ανθρώπινο μέτρο, ακίνητο και ανενέργητο· έπειτα όμως, με την επάνοδο της ψυχής κατά την τρίτη ημέρα, το βλέπουμε να ζωοποιείται, να κινείται, να ανασταίνεται και να εξέρχεται από τον τάφο, και τον κυριακό άνθρωπο να αναγνωρίζεται ως τέλειος άνθρωπος· και, με την εκ νέου εμψύχωσή του μετά τη νέκρωση, να προφέρει πάλι λόγο, να μιλά πάλι εμψύχως διά της ζωτικής και λογιστικής ενέργειας της νοερής ψυχής Του, να διδάσκει πάλι μετά την επανεμψύχωση εκείνα που μέσα στον τάφο δεν εξέφερε, εξαιτίας της άψυχης νεκρώσεως και της στερήσεως και διαζεύξεως από τη ζωτική ενέργεια της ψυχής. Διότι η θεία και αναλλοίωτη και αδιάβλητη ενέργεια ούτε νεκρώνεται ούτε σιωπά ούτε ησυχάζει ούτε παύεται ούτε πεθαίνει ούτε αναζεί ούτε αποψύχεται ούτε αναψυχώνεται ούτε μεταβάλλεται από φθορά σε αφθαρσία ούτε παύει και πάλι αρχίζει ούτε περιγράφεται ούτε εκπορεύεται από σώμα και πάλι εισπορεύεται ούτε άλλοτε βλέπει και άλλοτε δεν βλέπει, όπως το μάτι του Χριστού, όταν νεκρώθηκε, ήταν κλεισμένο.

Την ανθρώπινη, πάλι, ενέργεια στον Χριστό τη λέμε καθαρή και αγία και άμωμη και δοσμένη από τον Θεό και θεόκτιστη και ζωτική· δηλαδή τη ζωοποιό ενέργεια της αγίας του ψυχής, με την οποία ζωοποιούνταν το πανάγιό του σώμα. Και όταν αυτή χωρίστηκε, κατά τον καιρό του πάθους, και βγήκε από το σώμα, αμέσως το σώμα έγινε νεκρό, χωρίς όμως να χωριστεί από αυτό η θεία ενέργεια. Και ότι το σώμα ζωοποιείται διά της ζωτικής ενέργειας της νοερής ψυχής, το μαρτυρεί η Γραφή, η οποία με το θείο εμφύσημα δημιούργησε και έδωσε στο χοϊκό μας σώμα ψυχή ζωτική· γι’ αυτήν λέει ο Σολομών προς κάποιους παράνομους και ειδωλολάτρες: «Η ζωή τους είναι πιο ευτελής κι από τον πηλό, γιατί αγνόησαν εκείνον που τους έπλασε και εκείνον που εμφύσησε μέσα τους ψυχή ενεργούσα και τους ενέπνευσε πνεύμα ζωτικό». Να λοιπόν, καθαρά μαθαίνουμε ότι το σώμα ζωοποιείται μέσω της ενέργειας της ψυχής, όπως και ο Κύριος, όταν εισάγει λόγους περί σάρκας και ψυχής, λέει: «Το Πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτε».

Και αυτή η παρατήρηση επί του αναγνώσματος μου φαίνεται ότι παρέχει μια τέτοια έμφαση, και δείχνει πως και οι δύο βλασφημίες απευθύνονται στον ίδιο, και ότι είπε για τον εαυτό Του το «Υιός ανθρώπου» και το «Πνεύμα»· ώστε με το πρώτο να δείξει τη σωματική Του φύση, ενώ με το πνεύμα να δηλώσει την πνευματική, νοητή και αληθέστατη θεότητά Του. Διότι, βέβαια, το ότι η βλασφημία μπορεί να συγχωρεθεί το συνέδεσε με τον Υιό του ανθρώπου, για να υποδηλώσει τη σωματική Του φύση· ενώ την ασυγχώρητη βλασφημία δήλωσε ότι φθάνει στο Πνεύμα· ώστε, λέγοντας αυτό σε αντιδιαστολή προς το σωματικό, να καταδείξει τη δική Του θεότητα. Αυτό το χαρακτηριστικό το έχω διαπιστώσει και στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο· όταν, ομιλώντας περί της βρώσεως του σώματος, και βλέποντας πολλούς να σκανδαλίζονται εξαιτίας αυτού, λέει ο Κύριος: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν βλέπετε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν πρωτύτερα; Το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα. Τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και ζωή». Διότι και εδώ και τα δύο τα είπε για τον εαυτό Του, σάρκα και πνεύμα· και διέστειλε το πνεύμα από το σαρκικό, ώστε, πιστεύοντας όχι μόνο στο ορατό, αλλά και στο αόρατο σε Αυτόν, να μάθουν ότι και όσα λέει δεν είναι σαρκικά, αλλά πνευματικά. Διότι, για πόσους θα επαρκούσε το σώμα προς βρώση, ώστε να γίνει αυτό τροφή για ολόκληρο τον κόσμο;

Αλλά για τον λόγο αυτόν μνημόνευσε την ανάβαση στους ουρανούς του Υιού του ανθρώπου, ώστε να τους απομακρύνει από τη σωματική αντίληψη, και πλέον να κατανοήσουν ότι η σάρκα για την οποία μίλησε είναι άνωθεν ουράνια βρώση και πνευματική τροφή που δίδεται από αυτόν. «Διότι τα λόγια που σας έχω πει», λέει, «είναι πνεύμα και ζωή»· πράγμα που ισοδυναμεί με το να πει: Εκείνο μεν που φανερώνεται και δίδεται για τη σωτηρία του κόσμου είναι η σάρκα την οποία εγώ φέρω· αλλά αυτή, καθώς και το αίμα της, θα σας δοθεί από εμένα πνευματικά ως τροφή· ώστε να μεταδίδεται αυτή πνευματικά στον καθένα, και να γίνει σε όλους φυλακτήριο για την ανάσταση της αιώνιας ζωής. Έτσι και τη Σαμαρείτιδα, απομακρύνοντάς την ο Κύριος από τα αισθητά, ονόμασε τον Θεό Πνεύμα, ώστε να μη σκέπτεται πλέον για τον Θεό με σωματικό, αλλά με πνευματικό τρόπο· έτσι και ο προφήτης, ατενίζοντας τον Λόγο που έγινε σάρκα, είπε: «Πνεύμα του προσώπου μας είναι ο Χριστός ο Κύριος»· ώστε να μη νομίσει κάποιος από την εξωτερική εμφάνιση ότι ο Κύριος είναι απλός άνθρωπος, αλλά, ακούγοντας και τη λέξη Πνεύμα, να γνωρίζει ότι αυτός που βρίσκεται εν σώματι είναι Θεός.

Διότι πού άραγε βρήκαν να αναφέρεται στη Θεία Γραφή ή από ποιον άκουσαν ότι υπάρχει άλλος Λόγος και άλλη Σοφία εκτός από αυτόν τον Υιό, ώστε να επινοούν τέτοια πράγματα; Διότι είναι μεν γεγραμμένο: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν φωτιά;» και στις Παροιμίες: «Θα σας διδάξω τους λόγους μου»· αλλά αυτά είναι εντολές και προστάγματα, τα οποία ο Θεός μίλησε στους αγίους μέσω του δικού Του και μοναδικού αληθινού Λόγου, για τα οποία έλεγε ο ψαλμωδός: «Από κάθε πονηρή οδό απέτρεψα τα πόδια μου, για να φυλάξω τους λόγους σου». Δηλώνοντας, λοιπόν, ο Σωτήρας ότι τέτοιου είδους λόγοι είναι κάτι το διαφορετικό από τον εαυτό Του, έλεγε επίσης: «Τα ρήματα, τα οποία εγώ σας έχω πει». Διότι βέβαια τέτοιοι λόγοι δεν είναι γεννήματα ή υιοί, ούτε υπάρχουν τόσοι πολλοί δημιουργικοί Λόγοι, ούτε τόσες πολλές εικόνες του ενός Θεού, ούτε είναι τόσοι πολλοί αυτοί που έγιναν άνθρωποι για χάρη μας. Ούτε Εκείνος που έγινε σάρκα, σύμφωνα με τον Ιωάννη, είναι ένας ανάμεσα σε πολλούς τέτοιους λόγους, αλλά, όντας ο μοναδικός Λόγος του Θεού, ευαγγελίστηκε από τον Ιωάννη: «Ο Λόγος έγινε σάρκα» και «Όλα δημιουργήθηκαν δι' Αυτού».

Από τον ίδιο λόγο. «Εάν λοιπόν βλέπετε», λέει, «τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα. Τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και ζωή»· διότι και εδώ είπε και τα δύο για τον εαυτό του, σάρκα και πνεύμα. Και διέστειλε το πνεύμα από το κατά σάρκα, ώστε, αφού πιστέψουν όχι μόνο στο φαινόμενο αλλά και στο αόρατο σε αυτόν, να μάθουν ότι και αυτά που λέει δεν είναι σαρκικά, αλλά πνευματικά. Διότι σε πόσους θα αρκούσε το σώμα για βρώση, ώστε να γίνει αυτό τροφή ολόκληρου του κόσμου; Αλλά για τον λόγο αυτό μνημόνευσε την ανάβαση του Υιού του ανθρώπου στους ουρανούς, ώστε να τους αποσπάσει από τη σωματική αντίληψη και να μάθουν πλέον ότι η σάρκα που αναφέρθηκε είναι άνωθεν ουράνια βρώση και πνευματική τροφή που δίδεται από αυτόν. «Διότι αυτά που σας έχω πει», λέει, «είναι πνεύμα και ζωή». Πράγμα που ισοδυναμεί με το να πει: Αυτό βεβαίως που δεικνύεται και δίδεται υπέρ της σωτηρίας του κόσμου είναι η σάρκα την οποία εγώ φορώ, αλλά αυτή και το αίμα της θα σας δοθεί από εμένα πνευματικώς ως τροφή, ώστε να μεταδίδεται αυτή πνευματικώς στον καθένα, αποτελώντας για όλους φυλακτήριο για την ανάσταση της αιώνιας ζωής.

Περί ζωοποιήσεως. Λέει ο Σωτήρας: «Όπως ο Πατέρας ανασταίνει τους νεκρούς και ζωοποιεί, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί αυτούς που θέλει»· και για το Πνεύμα λέει: «Το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Και ο Απόστολος: «Το γράμμα σκοτώνει, ενώ το Πνεύμα ζωοποιεί».

Αν όμως έλθει σε σένα φυσικός λογισμός, πρόσεξε με ακρίβεια και θα βρεις τη διάκριση. Διότι λέγει: «Γι' αυτό θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα είναι οι δύο εις σάρκα μίαν». Γνωρίζοντας λοιπόν ο Απόστολος ότι είναι θέλημα Θεού να εγκαταλείπουμε για την αιώνια ζωή όχι μόνο τα προερχόμενα από τους δαίμονες, αλλά και τα φυσικά, είπε ότι «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Επομένως, «αυτός που προσκολλάται στη γυναίκα είναι σάρκα, ενώ αυτός που προσκολλάται στον Κύριο είναι πνεύμα». Για όσους λοιπόν θέλουν να είναι πνευματικοί, απέρριψε τη σάρκα. Διότι αυτό που δεν ωφελεί είναι και βλαβερό, και αυτό που βλάπτει είναι απορριπτέο. Σε όσους όμως βρίσκονται μέσα στον κόσμο και θέλουν να ζουν με ευσέβεια, κήρυξε ότι «Τίμιος είναι ο γάμος», και τα εξής.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΕ΄. Ποιοι είναι οι πτωχοί τω πνεύματι; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Επειδή ο Κύριος λέει άλλοτε μεν ότι: «Τα λόγια που εγώ σας έχω πει, είναι πνεύμα και είναι ζωή»· και άλλοτε ότι: «Το Πνεύμα το Άγιο θα σας διδάξει τα πάντα, και θα σας υπενθυμίσει όσα σας έχω πει· διότι δεν θα μιλήσει», λέει, «από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει από εμένα»· αυτοί είναι οι πτωχοί τω πνεύματι, οι οποίοι δεν πτώχευσαν για κάποια άλλη αιτία, παρά μόνο εξαιτίας της διδασκαλίας του Κυρίου που είπε: «Πήγαινε, πούλησε όλα όσα έχεις, και δώσε τα στους πτωχούς». Εάν όμως κάποιος, έχοντας αποδεχθεί την οποιαδήποτε πτώχεια του συνέβη, τη διαχειριστεί σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, όπως ο Λάζαρος, ούτε αυτός είναι ξένος προς τον μακαρισμό.

Διότι το ότι η κτίση διαχωρίζεται από τη θεότητα δεν χρειάζεται καμία απόδειξη για όσους έχουν εντρυφήσει έστω και λίγο στις Γραφές. Διότι η μεν κτίση είναι δούλη, το δε Πνεύμα ελευθερώνει· η κτίση έχει ανάγκη από ζωή, το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί· η κτίση έχει ανάγκη από διδασκαλία, το Πνεύμα είναι αυτό που διδάσκει· η κτίση αγιάζεται, το Πνεύμα είναι αυτό που αγιάζει. Είτε τους αγγέλους αναφέρεις, είτε τους αρχαγγέλους, είτε όλες τις υπερκόσμιες δυνάμεις, διά του Πνεύματος λαμβάνουν την αγιότητα.

Σχετικά με το: «Κανείς δεν είναι αγαθός.» Αν ο Σωτήρας δεν είναι αγαθός, είναι κατ' ανάγκην κακός· διότι είναι απλός, και δεν επιδέχεται τίποτα το ενδιάμεσο. Και πώς δεν είναι άτοπο να είναι κακός ο δημιουργός των αγαθών; Και αν η ζωή είναι αγαθό, και τα λόγια του Υιού είναι ζωή, όπως ο ίδιος είπε: «Τα λόγια που εγώ σας έχω μιλήσει είναι πνεύμα και είναι ζωή», πώς, όταν άκουσε από τον Φαρισαίο το «Αγαθέ διδάσκαλε», λέει: «Κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός»; Διότι δεν άκουσε απλώς το «αγαθός» για να πει «Κανείς δεν είναι αγαθός», αλλά το «διδάσκαλος αγαθός». Απάντησε, λοιπόν, απευθυνόμενος σε κάποιον που τον πείραζε, όπως αναφέρει το Ευαγγέλιο, ή σε κάποιον που αγνοούσε ότι Εκείνος είναι Θεός αγαθός, και όχι απλώς ένας αγαθός διδάσκαλος.

Αλλά ακόμη και αν υποθέσουμε ότι κάποιος καταφέρνει να διορθώσει τον δικό του βίο, δεν θα αποφύγει το έγκλημα της εγκατάλειψης του Χριστού, όπως ακριβώς και οι μαθητές που αναφέρονται στο Ευαγγέλιο, για τους οποίους λέγει ο θείος ευαγγελιστής: «Πολλοί από τους μαθητές επέστρεψαν πίσω και δεν συμπορεύονταν πλέον με τον Ιησού, λέγοντας: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;». Διότι γι' αυτόν τον λόγο και ο φιλάνθρωπος Θεός, μεριμνώντας για τη δική μας σωτηρία, διαίρεσε τον τρόπο ζωής των ανθρώπων σε δύο βίους, εννοώ τη συζυγία και την παρθενία, ώστε εκείνος που δεν μπορεί να υπομείνει τον άθλο της παρθενίας να προχωρήσει σε συνοίκηση με γυναίκα, έχοντας όμως επίγνωση τούτου: ότι θα του ζητηθεί λόγος για τη σωφροσύνη και τον αγιασμό, καθώς και για την ομοίωσή του με τους αγίους που έζησαν μέσα στη συζυγία και την τεκνοτροφία.

Το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα. Τα λόγια μου είναι πνεύμα και είναι ζωή. Αλλά υπάρχουν μερικοί από εσάς που δεν πιστεύουν. Διότι ο Ιησούς γνώριζε εξ αρχής ποιοι είναι αυτοί που πιστεύουν, και ποιος είναι εκείνος που θα τον παραδώσει. Και έλεγε: «Γι' αυτό σας έχω πει, ότι κανείς δεν μπορεί να έλθει προς εμένα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον Πατέρα μου.» Και προς το τέλος: «Αφού έλαβε, λοιπόν, ο Ιησούς άρτο και ευχαρίστησε, τον έκοψε και τον έδινε στους μαθητές, και είπε: Λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου το οποίο κλάται για εσάς· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου. Και αφού έλαβε το ποτήριο και ευχαρίστησε, τους το έδωσε λέγοντας: Πιείτε από αυτό όλοι· διότι αυτό είναι το αίμα μου της Καινής Διαθήκης, το οποίο εκχέεται για πολλούς προς άφεση αμαρτιών.» Και ο Απόστολος (αναφέρει): «Διότι όσες φορές τρώτε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο, τον θάνατο του Κυρίου καταγγέλλετε.» Τι σημαίνουν, λοιπόν, τα λόγια αυτά, και ποιο είναι το όφελος από αυτά;

Κεφάλαιο Βʹ. Ιωάννης. Αμήν, αμήν σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Και λίγο μετά: Γνωρίζοντας δε ο Ιησούς μέσα του ότι οι μαθητές του γογγύζουν γι' αυτό, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί. Τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και είναι ζωή.

Ας εξετάσουμε, λοιπόν, το καθένα χωριστά. Από τη φύση του είναι αγαθό, όπως αγαθός είναι ο Πατέρας και αγαθός ο Υιός. Η κτίση, όμως, γίνεται μέτοχος της αγαθότητας μέσω της επιλογής του αγαθού. Γνωρίζει τα βάθη του Θεού· ενώ η κτίση λαμβάνει τη φανέρωση των απόρρητων μυστηρίων διά του Πνεύματος. Ζωοποιεί μαζί με τον Θεό που ζωογονεί τα πάντα, μαζί με τον Υιό που δίδει ζωή. «Διότι εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς, θα ζωοποιήσει, λέει, και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός του που ενοικεί μέσα σας». Και πάλι: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και εγώ δίδω σε αυτά αιώνια ζωή». Αλλά και «το Πνεύμα, λέει, ζωοποιεί». Και πάλι: «Το δε Πνεύμα, λέει, είναι ζωή χάριν της δικαιοσύνης». Και ο Κύριος μαρτυρεί ότι το Πνεύμα είναι το ζωοποιούν: «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Πώς, λοιπόν, αφού αποξενώσουμε το Πνεύμα από τη ζωοποιό δύναμη, θα το εξομοιώσουμε με τη φύση που έχει ανάγκη από ζωή; Ποιος είναι τόσο φιλόνικος, ποιος τόσο αμέτοχος της επουράνιας δωρεάς, και άγευστος των καλών λόγων του Θεού, ποιος τόσο άμοιρος των αιώνιων ελπίδων, ώστε να κατατάξει το Πνεύμα στην κτίση, αποκόπτοντάς το από τη θεότητα;

Διότι, όταν ήμασταν στη σάρκα, τα πάθη των αμαρτιών, τα οποία διεγείρονταν δια του νόμου, ενεργούσαν στα μέλη μας, ώστε να φέρουν καρπό για τον θάνατο· τώρα όμως απαλλαχθήκαμε από τον νόμο, έχοντας πεθάνει ως προς εκείνο που μας κρατούσε δεσμευμένους, ώστε να υπηρετούμε με τη νέα ζωή του πνεύματος και όχι με την παλαιότητα του γράμματος. Διότι «το γράμμα», δηλαδή ο νόμος, «σκοτώνει· ενώ το πνεύμα», δηλαδή ο λόγος του Κυρίου, «ζωοποιεί». Όπως λέει και ο ίδιος: «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί. Τα λόγια μου είναι πνεύμα και είναι ζωή». Αυτό μαρτυρεί και ο εκλεκτός μεταξύ των αποστόλων, λέγοντας: «Προς ποιον να πάμε; Εσύ έχεις λόγια αιώνιας ζωής. Και εμείς έχουμε πιστέψει και έχουμε γνωρίσει ότι εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Φυλάσσοντας λοιπόν αυτό το πράγμα με πλήρη βεβαιότητα της αλήθειας και με ιδιαίτερη επιμέλεια, μπορούμε να αποφύγουμε εκείνο το φοβερό κρίμα, το οποίο γράφτηκε προφητικά από τον Μωυσή με τη μορφή απειλής: Προφήτη θα αναστήσει για εσάς Κύριος ο Θεός σας σαν εμένα. Αυτόν θα ακούτε σε όλα όσα σας παραγγείλει.

Τη διαφορά, εξάλλου, του πνεύματος από το γράμμα, κάνοντας σε άλλο σημείο σύγκριση μεταξύ του νόμου και του Ευαγγελίου, την αποδεικνύει κατηγορηματικά, λέγοντας: «Διότι το γράμμα σκοτώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί»· ονομάζοντας γράμμα τον νόμο, όπως δηλώνεται από τα προηγούμενα και τα επόμενα συμφραζόμενα, και πνεύμα τη διδασκαλία του Κυρίου, καθώς ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Τα λόγια μου είναι πνεύμα και είναι ζωή». Εάν, λοιπόν, η δικαιοσύνη του νόμου, όταν επιδιώκεται με ζήλο από κάποιους, οι οποίοι κατά το βάπτισμα ομολόγησαν στον Θεό ότι δεν ζουν πλέον για τον εαυτό τους αλλά για Εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς, επιφέρει καταδίκη μοιχείας, όπως αποδείχθηκε σαφώς από τα προαναφερθέντα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τις ανθρώπινες παραδόσεις; Σχετικά δε με τη δικαιοσύνη του νόμου, ο ίδιος Απόστολος αποφαίνεται με μεγαλύτερη σφοδρότητα, λέγοντας: «Αλλά, βεβαίως, θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία μπροστά στην υπεροχή της γνώσης του Χριστού Ιησού του Κυρίου μου, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό, και να βρεθώ σε αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη, αυτήν που προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνην που αποκτάται διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό».

Είναι λοιπόν ανάγκη να τρεφόμαστε με την τροφή της αιώνιας ζωής, την οποία μας παρέδωσε πάλι ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, λέγοντας κάποτε: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού.» Και το πώς γίνεται αυτό, το δίδαξε λέγοντας: «Δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε.» Και πάλι, προσθέτοντας το «Αμήν» για δεύτερη φορά προς επιβεβαίωση όσων ακολουθούν και για την πλήρη βεβαιότητα αυτών που ακούνε, λέει: «Αμήν αμήν σας λέω, ότι εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει ζωή αιώνια, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινή πόση. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, και εγώ μέσα του.» Και μετά από λίγο είναι γραμμένο: «Πολλοί λοιπόν, αφού άκουσαν τον λόγο των μαθητών του, είπαν: Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει; Γνωρίζοντας δε ο Κύριος μέσα του ότι γογγύζουν γι’ αυτό οι μαθητές του, τους είπε: Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα.»

Τα λόγια μου είναι πνεύμα και είναι ζωή. Αλλά υπάρχουν μερικοί από εσάς που δεν πιστεύουν. Διότι ο Ιησούς γνώριζε εξ αρχής ποιοι είναι αυτοί που πιστεύουν, και ποιος είναι εκείνος που πρόκειται να τον παραδώσει. Και έλεγε: Γι' αυτό σας έχω πει ότι κανείς δεν μπορεί να έρθει σε εμένα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον Πατέρα μου. Εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του έκαναν πίσω και δεν συμπορεύονταν πλέον μαζί του. Είπε, λοιπόν, ο Ιησούς στους δώδεκα: Μήπως θέλετε να φύγετε και εσείς; Του αποκρίθηκε ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, σε ποιον να πάμε; Έχεις λόγια αιώνιας ζωής, και εμείς έχουμε πιστέψει και έχουμε γνωρίσει ότι εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού.» Και προς το τέλος των Ευαγγελίων έχει γραφεί: «Λαμβάνοντας, λοιπόν, ο Ιησούς άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε και τον έδινε στους μαθητές, και είπε: Λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο θραύεται για εσάς. Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου.»

Διότι εκείνος που τρώγει και πίνει, δηλαδή προς ανεξάλειπτη ανάμνηση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς, αλλά δεν εκπληρώνει τον σκοπό αυτής της ανάμνησης, της μέχρι θανάτου υπακοής του Κυρίου, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Αποστόλου, καθώς προαναφέρθηκε όταν είπε: «Διότι η αγάπη του Χριστού μάς συνέχει, επειδή κρίναμε τούτο, ότι αν ένας πέθανε υπέρ πάντων, άρα οι πάντες πέθαναν (όπως ακριβώς ομολογήσαμε στο βάπτισμα), και πέθανε υπέρ πάντων, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε γι' αυτούς», δεν έχει καμία ωφέλεια, σύμφωνα με την απόφαση του Κυρίου που είπε ότι «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Ένας τέτοιος άνθρωπος προσθέτει εναντίον του εαυτού του και το κρίμα του Αποστόλου, ο οποίος λέει: «Εκείνος που τρώγει και πίνει αναξίως, τρώγει και πίνει κρίμα για τον εαυτό του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου». Διότι φοβερό κρίμα δεν έχει μόνο εκείνος που, βρισκόμενος σε μολυσμό της σάρκας και του πνεύματος, προσέρχεται αναξίως στα άγια· διότι, όταν προσέρχεται, γίνεται ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου· αλλά και εκείνος που τρώγει και πίνει άπρακτα και ανωφελώς, με το να μην τηρεί –μέσω της ανάμνησης του Κυρίου μας Ιησού Χριστού που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς– αυτό που ειπώθηκε, ότι «Η αγάπη του Χριστού μάς συνέχει, επειδή κρίναμε τούτο, ότι αν ένας πέθανε υπέρ πάντων, άρα οι πάντες πέθαναν», και τα εξής.

Αλλά βέβαια τα πράγματα δεν έχουν έτσι. Διότι το Πνεύμα είναι ζωοποιό, και σε καμία περίπτωση δεν μετέχει σε ζωή που προέρχεται από άλλον ούτε την έχει ανάγκη. Επομένως, αποτελούν μάταιη απάτη και ψεύδος όσα έχουν επινοηθεί εναντίον του από τους θεομάχους. Εμείς όμως, μη έχοντας αποδεχθεί δοξασία συγγενή και σύμφωνη με τις δικές τους φλυαρίες, θα βαδίσουμε την ευθεία οδό, απαλλάσσοντας τον νου από κλίσεις και ροπές προς οτιδήποτε άσχημο και διεστραμμένο, και μυσταγωγούμενοι μόνο από τα Ιερά Γράμματα, και ατενίζοντας από αυτά την ακραιφνή δόξα του Πνεύματος, πιστεύουμε ότι είναι Θεός και εκ Θεού, όχι στολισμένο με κάποια ξένα και εξωτερικά αγαθά, αλλά ότι είναι κατά φύση το ίδιο με όσα είναι ο Θεός. Και βέβαια πρέπει να προσέχουμε παντού τις φωνές των αποστόλων: «Εν τω Θεώ ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε.» Και για μεν τον Θεό και Πατέρα, ο σοφότατος Παύλος λέει στον Τιμόθεο: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος ζωογονεί τα πάντα.» Ο δε Χριστός, μυσταγωγώντας την αδελφή του Λαζάρου, λέει: «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή.» Για δε το Άγιο Πνεύμα: «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα, το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί.»

Εφόσον λοιπόν ο Θεός και Πατέρας ζωογονεί τα πάντα, και ο Υιός είναι η ζωή, ενώ το Πνεύμα είναι το ζωοποιούν, ποιος θα μπορούσε να αποκόψει και να αποξενώσει από τη ζωή τη ζωοποιό της δύναμη, και να μην παρουσιάσει τη ζωή ως κάτι διαφορετικό από αυτό που πιστεύεται ότι είναι, ή μάλλον, ότι δεν είναι πλέον καν ζωή;

Λέγοντας δε ότι θα αναβεί εκεί όπου ήταν και πρωτύτερα, δίνει κατά κάποιον τρόπο να κατανοήσουν οι ακροατές ότι έχει κατέβει από τον ουρανό. Διότι ήταν επόμενο, κατανοώντας τη δύναμη του λόγου, να μην τον προσέχουν μόνο ως άνθρωπο, αλλά να γνωρίζουν πλέον και τον ενσαρκωμένο Θεό Λόγο, και να πιστεύουν ότι και το σώμα του θα είναι ζωοποιό. «Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα.» Όχι και τόσο απερίσκεπτα, λέει, αποδώσατε στη σάρκα την αδυναμία να ζωοποιεί. Διότι, όταν η φύση της σάρκας νοείται μόνη της και καθ' εαυτήν, προφανώς δεν θα είναι ζωοποιός, γιατί σε καμία περίπτωση δεν θα δώσει ζωή σε κάποιο από τα όντα, αλλά μάλλον η ίδια έχει ανάγκη από εκείνον που έχει τη δύναμη να δίνει ζωή. Όταν όμως ερευνάται βαθιά το μυστήριο της ενανθρωπήσεως, και έπειτα μαθαίνετε ποιος είναι αυτός που κατοικεί σε τούτη τη σάρκα, θα πειστείτε οπωσδήποτε, λέει, εκτός κι αν κατηγορείτε και το ίδιο το θείο Πνεύμα, ότι έχει τη δύναμη να ζωοποιεί, έστω κι αν η σάρκα από μόνη της δεν ωφελεί απολύτως σε τίποτα. Διότι, επειδή έχει ενωθεί με τον ζωοποιό Λόγο, έγινε ολόκληρη ζωοποιός, έχοντας ανυψωθεί προς τη δύναμη του ανώτερου, χωρίς η ίδια να εκβιάσει προς τη δική της φύση αυτόν που σε καμία περίπτωση δεν νικάται. Κι αν λοιπόν η φύση της σάρκας ασθενεί, όσον αφορά την ίδια, ως προς το να μπορεί να ζωοποιεί, εντούτοις θα το ενεργήσει αυτό, επειδή έχει μέσα της τον ζωοποιό Λόγο και κυοφορεί όλη του την ενέργεια.

Διότι είναι σώμα της κατά φύσιν ζωής, και όχι κάποιου από αυτούς που προέρχονται από τη γη, για το οποίο θα ίσχυε δικαίως το: «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Διότι, βεβαίως, ούτε η σάρκα του Παύλου ούτε του Πέτρου ούτε κάποιου άλλου θα κατεργαστεί αυτό μέσα μας· αλλά μόνη και κατ' εξαίρεσιν η σάρκα του Σωτήρος μας Χριστού, στον οποίο κατοίκησε «όλο το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς». Διότι θα ήταν από τα πιο παράλογα πράγματα, το μεν μέλι να μεταδίδει τη δική του ιδιότητα σε όσα δεν έχουν εκ φύσεως τη γλυκύτητα, και να μπορεί να μεταβάλλει προς τον εαυτό του αυτό με το οποίο αναμειγνύεται, τη δε ζωοποιό φύση του Θεού Λόγου να νομίζουμε ότι δεν ανυψώνει προς το δικό της αγαθό το σώμα στο οποίο κατοίκησε. Επομένως, για όλους τους άλλους θα είναι αληθινός ο λόγος ότι η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· θα χάσει όμως την ισχύ του μόνο στην περίπτωση του Χριστού, επειδή κατοίκησε μέσα στη σάρκα η ζωή, δηλαδή ο Μονογενής. Και αποκαλεί τον εαυτό του πνεύμα· «Διότι ο Θεός είναι πνεύμα»· και κατά τον μακάριο Παύλο, «Ο δε Κύριος είναι το πνεύμα». Και τα λέμε αυτά χωρίς να αναιρούμε την ιδιαίτερη υπόσταση του Αγίου Πνεύματος, αλλά όπως ακριβώς ονομάζει τον εαυτό του υιό ανθρώπου, επειδή έγινε άνθρωπος, έτσι πάλι από το δικό του πνεύμα ονομάζει τον εαυτό του. Διότι δεν είναι ξένο προς αυτόν το Πνεύμα του. <Τα λόγια που εγώ σας έχω μιλήσει, είναι πνεύμα και είναι ζωή.> Γεμίζει πλέον ολόκληρο το δικό του σώμα με τη ζωοποιό ενέργεια του Πνεύματος.

Ευγενείς, λοιπόν, ενώπιον του Θεού, όπως ακριβώς είπαμε προηγουμένως, δεν είναι όσοι έχουν πλούτο και περιβάλλονται από αφθονία χρημάτων και χαίρονται για τις λαμπρές τιμές του κόσμου, αλλά εκείνοι που διακρίνονται για τον σεμνό τους βίο και την ενάρετη πολιτεία τους. «Γνωρίζω ότι είστε σπέρμα του Αβραάμ· αλλά ζητάτε να με σκοτώσετε, επειδή ο λόγος ο δικός μου δεν χωράει μέσα σας.» Επιδεικνύοντάς τους με πολλούς τρόπους ότι το καύχημά τους και το φρόνημά τους που πηγάζει από τη συγγένειά τους με τον Αβραάμ είναι εντελώς μάταιο και δεν προσφέρει καμία ωφέλεια, λέει αυτά τα λόγια, ώστε να αναζητήσουν την αληθινή και αγαπητή στον Θεό ευγένεια. Διότι ο Θεός δεν αποβλέπει στη σάρκα, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον ίδιο τον Σωτήρα μας Χριστό, «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα», αλλά μάλλον αποδέχεται και θεωρεί άξια κάθε επαίνου την ευγένεια των ψυχών, και αναγνωρίζει ότι έχουν αληθινή συγγένεια εκείνοι, τους οποίους η ομοιότητα των έργων ή η ταύτιση των ηθών, συγκεντρώνοντάς τους τρόπον τινά σε μία αρετή, τους κάνει να καυχώνται για τις ίδιες μορφές των αγαθών, και κατ' αναλογίαν ισχύει και το αντίθετο. Επειδή, με ποιον τρόπο εμείς, που προερχόμαστε από το χώμα και είμαστε πλασμένοι από πηλό, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, θα ονομαζόμασταν οικείοι του Δεσπότη των πάντων, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος, «Όντας λοιπόν γένος του Θεού;» Διότι, ομολογουμένως, έχουμε γίνει συγγενείς του μέσω της σάρκας στο κατά Χριστόν μυστήριο· αλλά μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι αυτό συνυπάρχει και είναι αληθές κατά κάποιον τρόπο και με διαφορετικό τρόπο.

Και αυτά τα λέμε, όχι εκμηδενίζοντας την αξία που έχει το άγιο σώμα του Χριστού, μη γένοιτο, αλλά επειδή η ενέργεια σε όσα τελούνται ταιριάζει περισσότερο να αποδίδεται στη δόξα της θεότητας. Διότι αγιαζόταν και το ίδιο το σώμα του Κυρίου από τη δύναμη του Λόγου που ενώθηκε με αυτό, και καθίσταται κατ' αυτόν τον τρόπο ενεργό για τη δική μας μυστική ευλογία, ώστε να μπορεί να εμφυτεύσει και σε εμάς τον δικό του αγιασμό. Γι' αυτόν τον λόγο και ο ίδιος ο Σωτήρας, όταν κάποτε συνομιλούσε με τους Ιουδαίους και έλεγε πολλά για τη δική του σάρκα, αποκαλώντας την άρτο πραγματικά και αληθινά ζωοποιό, είπε: «Διότι ο άρτος που εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου, την οποία εγώ θα δώσω για τη ζωή του κόσμου». Και επειδή εκείνοι είχαν εκπλαγεί υπερβολικά και απορούσαν τα μέγιστα για το πώς η φύση της γήινης σάρκας θα μπορούσε να γίνει για αυτούς πρόξενος της αιώνιας ζωής, απαντώντας τους έλεγε: «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα, το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί. Τα λόγια που εγώ σας μίλησα, είναι πνεύμα και είναι ζωή». Διότι και εδώ πάλι, λέει ότι η σάρκα δεν μπορεί να ωφελήσει σε τίποτα, δηλαδή ως προς τον αγιασμό και τη ζωοποίηση αυτών που τη δέχονται, εφόσον περιορίζεται κανείς στη φύση της ανθρώπινης σάρκας. Όταν όμως νοείται και πιστεύεται ως ναός του Λόγου, τότε βεβαίως θα είναι πάντοτε πρόξενος και αγιασμού και ζωής, όμως σε καμία περίπτωση από μόνη της, αλλά εξαιτίας του Θεού που ενώθηκε με αυτήν, ο οποίος είναι άγιος και ζωή.

Διότι είπε κάπου ο Χριστός, ότι «Τα λόγια που εγώ σας μίλησα είναι πνεύμα και ζωή», δηλαδή είναι πνευματικά και ζωοποιά. Είναι λοιπόν όσια αυτά που δημιουργούν οσιότητα και που αναδεικνύουν δίκαιους και άμεμπτους εκείνους που τα αποδέχονται· και είναι πιστά, διότι δημιουργούν πίστη και ενεργούν σε αυτούς που τα λαμβάνουν τη σταθερότητα στην πίστη και στη ζωή της ευσέβειας. Διότι αυτή είναι η δύναμη των όσων θεσπίστηκαν μέσω του Χριστού. Λοιπόν, αφού ονόμασε Δαβίδ τον Χριστό, ο οποίος κατάγεται κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ, αμέσως λέει για αυτόν: «Ιδού, τον έδωσα ως μαρτυρία στα έθνη, ως άρχοντα και κυβερνήτη στα έθνη». Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός διαβεβαιώνει, τρόπον τινά, τα πλήθη που προέρχονται από τα έθνη, ότι και αυτά έχουν γίνει δεκτά, και ότι μπορούν όσοι θέλουν, χωρίς να τους εμποδίζει κανείς, να πλουτίσουν με το φως της αληθινής θεογνωσίας. Είπε λοιπόν μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη· δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης, οι γηγενείς και οι γιοι των ανθρώπων, μαζί πλούσιος και φτωχός. Το στόμα μου θα μιλήσει σοφία, και η μελέτη της καρδιάς μου σύνεση». Διότι χρειαζόταν, χρειαζόταν σοφία και σύνεση στους πλανημένους, οι οποίοι εξαιτίας πολλής ανοησίας προσκύνησαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, και ονόμαζαν θεούς τα ξύλα και τις πέτρες.

Έλεγε λοιπόν ο Θεός διά του Ησαΐα: «Και θα συνάψω μαζί σας διαθήκη αιώνια, τα όσια του Δαβίδ τα πιστά. Ιδού, τον έδωσα ως μάρτυρα στα έθνη, άρχοντα και προστάζοντα στα έθνη.» Διότι έπρεπε ο μεν Μωυσής, ως δούλος που ήταν, να γίνει διάκονος της σκιάς που δεν επρόκειτο να παραμείνει· ενώ εξαγγελέας της διαρκούς και μόνιμης λατρείας να γίνει ο αιώνιος, εννοώ δηλαδή τον Χριστό. Ποια είναι όμως η αιώνια διαθήκη; Τα ιερά θεσπίσματα του Χριστού, ο οποίος προέρχεται κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ· τα οποία δημιουργούν οσιότητα και πίστη· όπως ακριβώς και ο φόβος του Θεού είναι αγνός, επειδή καθιστά αγνούς· και ο ευαγγελικός λόγος είναι ζωή, επειδή είναι ζωοποιός. «Διότι τα λόγια», λέει, «που εγώ σας μίλησα, είναι πνεύμα και ζωή», δηλαδή είναι πνευματικά και ζωοποιά. Πρόσεξε όμως την ακρίβεια της προφητείας: λέγοντας ο Ησαΐας εκ προσώπου του Θεού και Πατρός περί του Χριστού, ότι «Ιδού, τον έδωσα ως μάρτυρα στα έθνη», διαβεβαιώνοντας τρόπον τινά ότι έγιναν δεκτά και τα έθνη, για να μην υποθέσει κανείς ότι Αυτός είναι ένας από τους αγίους προφήτες, αλλά μάλλον να γνωρίζει ο καθένας ότι διαπρέπει με τη δόξα της κυριότητάς Του· διότι, όντας Θεός, φανερώθηκε σε εμάς· γι' αυτό δεν λέει μόνο ότι δόθηκε ως μάρτυρας, αλλά και ως άρχοντας και κυρίαρχος στα έθνη. Οι μεν μακάριοι προφήτες, και πριν από αυτούς ακόμη ο Μωυσής, έχοντας την ιδιότητα του υπηρέτη, αναφωνούσαν πάντοτε στους ακροατές το «Τάδε λέγει Κύριος», όχι βέβαια δίνοντας δικές τους προσταγές, αλλά διακονώντας τους θείους λόγους.

ΑΛΛΟ. Επιστέλλει πάλι ο Παύλος σε κάποιους: «Διότι όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου»· ονομάζοντας χοϊκό τον αρχηγέτη του ανθρώπινου γένους Αδάμ, του οποίου την εικόνα φορέσαμε, έχοντας κατέλθει στον θάνατο και τη φθορά καθ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ. Επουράνιο δε ονομάζει τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, του οποίου την εικόνα αφού λάβαμε, δηλαδή το ζωοποιό και Άγιο Πνεύμα που κατοίκησε μέσα μας, αναμορφωνόμαστε προς αυτόν τον ζώντα Λόγο του Θεού, ανεβαίνοντας πάλι στην αφθαρσία και ανακαινιζόμενοι στην αιώνια ζωή. «Διότι το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί», σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. Όπως λοιπόν, επειδή ο Υιός είναι ακριβέστατη εικόνα του Πατρός, εκείνος που τον δέχεται έχει και τον Πατέρα· έτσι, προχωρώντας ισοδύναμα το σχήμα της αναλογίας, εκείνος που δέχεται την εικόνα του Υιού, δηλαδή το Πνεύμα, έχει εξάπαντος μέσω αυτού τον Υιό, και τον Πατέρα που βρίσκεται εντός αυτού. Πώς λοιπόν το Άγιο Πνεύμα θα συγκαταλεχθεί στα δημιουργήματα, εάν είναι απαράλλακτη εικόνα του Υιού του Θεού; Διότι δεν νομίζω βέβαια πως θα φτάσουν κάποιοι σε τέτοιο σημείο παράνοιας, ώστε να τολμήσουν να πουν ότι ανάμεσα στα δημιουργήματα μπορεί να διαπρέπει απαράλλακτη η εικόνα του δημιουργού, και να φέρει μέσα της φυσικώς όλα όσα ανήκουν σε εκείνον του οποίου είναι εικόνα. Εάν λοιπόν το Πνεύμα ονομάζεται εικόνα του Υιού, άρα είναι Θεός και όχι κάτι άλλο.

ΑΛΛΟ. Ο Παύλος, συζητώντας με τους Αθηναίους για τα θέματα της ευσέβειας και κηρύττοντας τον αληθινό Θεό, έλεγε ότι «μέσα σε αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε». Ο δε Κύριός μας Ιησούς Χριστός αυτήν ακριβώς την ενέργεια που επιτελείται μέσα μας από τον Θεό την αποδίδει στο Άγιο Πνεύμα, λέγοντας: «Το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί». Επομένως, το Πνεύμα είναι Θεός, μέσα στο οποίο ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου και τη μαρτυρία του Σωτήρα μας.

Ότι ο Υιός του Θεού είναι ζωή κατά φύσιν. Στο Ευαγγέλιο: Εγώ είμαι η οδός, και η αλήθεια, και η ζωή. Και πάλι: Όποιος με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής. Το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα. Τα λόγια που εγώ σας έχω μιλήσει είναι πνεύμα και ζωή.

Διότι σχετικά με τη δική μας ψυχή η Γραφή λέει: «Θα εξέλθει το πνεύμα του και θα επιστρέψει στη γη του». Και για την ίδια την ψυχή λέει πάλι: «Αυτός που πλάθει το πνεύμα του ανθρώπου μέσα του». Σχετικά δε με τους αγγέλους λέει στους ψαλμούς: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα [και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός]». Για τον άνεμο δε λέει: «Με βίαιο πνεύμα θα συντρίψεις τα πλοία της Θαρσείς». Και, «όπως στο δάσος σαλεύεται το δέντρο από το πνεύμα». Και, «φωτιά, χαλάζι, χιόνι, κρύσταλλος, πνεύμα καταιγίδας». Σχετικά δε με την καλή διδασκαλία ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Τα λόγια που εγώ σας έχω μιλήσει είναι πνεύμα και ζωή», που σημαίνει ότι είναι πνευματικά. Το δε Άγιο Πνεύμα δεν λαλείται μέσω της γλώσσας, αλλά είναι ζωντανό, παρέχοντας το να λαλεί κανείς με σοφία, ενώ το ίδιο λαλεί και ομιλεί.

Και ο Παύλος έλεγε: εκτός του ότι το Άγιο Πνεύμα σε κάθε πόλη με διαβεβαιώνει, λέγοντας ότι με περιμένουν δεσμά και θλίψεις. Διότι αυτός ο καλός αγιαστής, βοηθός και δάσκαλος της Εκκλησίας, το Άγιο Πνεύμα, ο Παράκλητος, για τον οποίο είπε ο Σωτήρας, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα και θα σας τα υπενθυμίσει όλα (δεν είπε μόνο ότι θα διδάξει, αλλά και ότι θα υπενθυμίσει όσα σας είπα· διότι δεν είναι άλλα τα διδάγματα του Χριστού και άλλα του Αγίου Πνεύματος, αλλά είναι τα ίδια), προειδοποίησε τον Παύλο για τα όσα επρόκειτο να συμβούν, ώστε να γίνει πιο θαρραλέος επειδή τα γνώριζε εκ των προτέρων. Αυτά δε έχουν ειπωθεί σε εμάς με αφορμή το χωρίο: τα λόγια που εγώ σας έχω μιλήσει είναι πνεύμα, ώστε να μη νομίσεις ότι πρόκειται για απλή ομιλία χειλιών, αλλά για την καλή διδασκαλία.

Θαυμαστές είναι οι μαρτυρίες σου, γι' αυτό τις ερεύνησε η ψυχή μου. Η φανέρωση των λόγων σου φωτίζει, και συνετίζει τους νηπίους. Το στόμα μου άνοιξα και είλκυσα πνεύμα, διότι επιποθούσα τις εντολές σου. Η πρώτη γνώση και η διδασκαλία των λόγων σου που παραδίδεται στην αρχή φωτίζει και συνετίζει τους νηπίους. Οι δε μαρτυρίες σου είναι θαυμαστές, και προκαλούν έκπληξη. Εύλογα, αφού άνοιξα διάπλατα το δοχείο της ψυχής μου, και ανοίγοντας τρόπον τινά το στόμα, υποδεχόμουν το θείο Πνεύμα που προέρχεται από εσένα, έχοντας πιστέψει στην επαγγελία που λέει: Άνοιξε το στόμα σου και θα το γεμίσω. Και το έπραττα αυτό, ελκύοντας προς τον εαυτό μου το δικό σου πνεύμα, προκειμένου να γνωρίσω και τις θαυμαστές σου μαρτυρίες, και να αποκτήσω τον φωτισμό των λόγων σου, λαμβάνοντας μέσω του πνεύματός σου την κατανόησή τους. Το στόμα μου άνοιξα και είλκυσα πνεύμα, διότι επιποθούσα τις εντολές σου· καθώς η ίδια η υπόθεση των εντολών επισύρει και ελκύει το πνεύμα. Ομιλεί για το στόμα του κρυπτού ανθρώπου· και στόμα της ψυχής δύναται να είναι η εκφραστική της δύναμη, η οποία, καθώς διανοείται, προφέρει τον λόγο που βρίσκεται στη διάνοια. Δεν διαφέρει σε τίποτα το να πει κανείς ότι έλαβε λόγο από το ότι είλκυσε πνεύμα· διότι το πνεύμα ταυτίζεται με τον θείο λόγο. Γι' αυτό και ο Σωτήρας, αναφορικά με τον λόγο και τα ρήματα για τα οποία μιλούσε, είπε: Τα ρήματα τα οποία εγώ σας έχω λαλήσει, είναι πνεύμα και είναι ζωή.

Διότι, σχετικά με τη σάρκα την οποία είχε όταν μιλούσε στους μαθητές, λέγει τα εξής: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Εάν λοιπόν ομολογεί ότι η σάρκα δεν τον ωφελεί σε τίποτα, πώς είναι δυνατόν αυτή, που προέρχεται από τη γη και δεν ωφελεί σε τίποτα, να συνυπάρχει με τον Λόγο στους μελλοντικούς αιώνες σαν να του ήταν ωφέλιμη; Για τον λόγο αυτόν μου φαίνεται ότι και ο Παντοκράτωρ Δεσπότης λέγει προς αυτόν: «Κάθου εκ δεξιών μου έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Δίνοντας την εντύπωση ότι τον διαχωρίζει μόνο ως προς την ενέργεια εξαιτίας της ανθρώπινης σάρκας, και ορίζοντάς του κατά κάποιον τρόπο έναν καθορισμένο χρόνο για την εκ δεξιών καθέδρα, του λέγει το εξής: «έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Αυτό δε το προφητικό ρητό του Δαβίδ, ερμηνεύοντάς το σαφέστερα σε εμάς ο ιερός απόστολος, το εξέφρασε κάπως έτσι: «διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει, έως ότου θέσει τους εχθρούς του υποπόδιο των ποδών του». Επομένως, φαίνεται ότι η κατά άνθρωπον οικονομία και βασιλεία του έχει κάποιο χρονικό όριο. Διότι δεν εννοεί τίποτα άλλο παρά αυτό που ελέχθη από τον απόστολο: «έως ότου θέσει τους εχθρούς του υποπόδιο των ποδών του». Επομένως, όταν θα έχει υποτάξει τους εχθρούς ως υποπόδιο των ποδών του, δεν χρειάζεται πλέον αυτή τη μερική βασιλεία, εφόσον είναι καθολικός βασιλεύς των πάντων· διότι συμβασιλεύει «με τον Θεό και Πατέρα», του οποίου Λόγος ήταν και είναι.

Διότι αυτός που υποβίβασε όλη τη θεολογία περί του προϋπάρχοντος Μονογενούς Υιού στη σάρκα και με τα ίδια του τα λόγια την ανακήρυξε στέφανο νίκης (γιατί έτσι ακριβώς είπε, ότι δηλαδή ο Λόγος του Θεού κατέστησε την ανθρώπινη σάρκα αθάνατη μέσω της αναστάσεως και, αφού την περιβλήθηκε σαν κάποιο στέφανο νίκης, κάθεται στα δεξιά του Πατρός), αυτός ο ίδιος λέει ότι αυτή θα μείνει έρημη και ορφανή στο τέλος των πάντων, ενώνοντας μεν τον Λόγο με τον Θεό, αλλά χωρίζοντας τη σάρκα από την ενέργεια του Λόγου και εγκαταλείποντάς την, δεν ξέρω πώς, αθάνατη μεν και άφθαρτη, άψυχη όμως και στερημένη από την ενέργεια του Λόγου. Και αυτά πάλι προσπαθεί να τα στηρίξει από τα θεία αναγνώσματα, τα οποία δεν έχει κατανοήσει. Διότι, όταν ο Σωτήρας μας είπε προς εκείνους που δεν κατανοούσαν τις διδασκαλίες περί της σάρκας και του αίματός του: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει, λοιπόν, εάν θεωρείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και είναι ζωή», εκείνος, μη στρέφοντας την προσοχή του στο βαθύτερο νόημα του λόγου, υπέθεσε ότι Εκείνος απορρίπτει τη σάρκα που προσέλαβε από την αγία Παρθένο. Έπειτα, εξ αυτού προσπαθεί να υποστηρίξει ότι, μετά τη συντέλεια των πάντων, ο εν τω Θεώ Λόγος θα εγκαταλείψει τη σάρκα έρημη από την ενέργειά Του.

Λέει λοιπόν με τα ίδια του τα λόγια (διότι για τη σάρκα, με την οποία περιβεβλημένος μιλούσε στους μαθητές, λέει τα εξής): «Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του Ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Εάν λοιπόν ομολογεί ότι η σάρκα δεν τον ωφελεί σε τίποτα, πώς είναι δυνατόν αυτή που προέρχεται από τη γη και δεν ωφελεί σε τίποτα, να συνυπάρχει με τον Λόγο και στους μελλοντικούς αιώνες, σαν να του ήταν ωφέλιμη; Βλέπεις πόση διαστρέβλωση του ευαγγελικού λόγου έχει χρησιμοποιήσει, επειδή δεν κατανοεί τη σωτήρια φωνή του Λόγου, πώς δηλαδή ειπώθηκε και για ποια αιτία. Αλλά εσύ τουλάχιστον, παίρνοντας την ευαγγελική γραφή, δες ολόκληρη τη διδασκαλία του Σωτήρα μας, ότι δεν μιλούσε για τη σάρκα την οποία είχε προσλάβει, αλλά για το μυστικό σώμα και αίμα. Διότι, αφού έθρεψε τα πλήθη με τους πέντε άρτους, και αυτό αποτέλεσε μέγα θαύμα για όσους το είδαν, οι περισσότεροι από τους Ιουδαίους υποτιμώντας το γεγονός τού έλεγαν: «Τι σημείο κάνεις λοιπόν εσύ, για να δούμε και να πιστέψουμε;», και έπειτα παρέβαλλαν το μάννα στην έρημο λέγοντας: «Οι πατέρες μας έφαγαν το μάννα στην έρημο, καθώς είναι γραμμένο: άρτο από τον ουρανό τους έδωσε να φάνε». Σε αυτά ο Σωτήρας αποκρίθηκε: «Αμήν αμήν σας λέω, δεν σας έδωσε ο Μωυσής τον άρτο από τον ουρανό, αλλά ο Πατέρας μου σας δίνει τον αληθινό άρτο από τον ουρανό».

Έπειτα προσθέτει: «εγώ είμαι ο άρτος της ζωής» και πάλι: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό» και ξανά: «και ο άρτος που εγώ θα δώσω είναι το σώμα μου». Και πάλι προσθέτει: «αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα του, δεν έχετε ζωή μέσα σας. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου έχει αιώνια ζωή, και εγώ θα τον αναστήσω την έσχατη ημέρα. Διότι η σάρκα μου είναι αληθινή τροφή, και το αίμα μου είναι αληθινό ποτό. Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, κι εγώ μέσα σε αυτόν». Ενώ εκείνος ανέπτυσσε αυτά και τα παρόμοια με πιο μυστηριώδη τρόπο, κάποιοι από τους μαθητές του είπαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;» Προς αυτούς αποκρίθηκε ο Σωτήρας λέγοντας: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως; Το πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· τα λόγια που εγώ σας έχω πει είναι πνεύμα και είναι ζωή».

Μέσω αυτών τους δίδασκε να κατανοούν πνευματικά όσα είχαν ειπωθεί περί της σάρκας και του αίματός του· διότι, λέγει, μην νομίσετε ότι μιλώ για τη σάρκα την οποία φέρω, ότι τάχα πρέπει να την τρώτε, ούτε να υποθέτετε ότι σας προστάζω να πίνετε το αισθητό και σωματικό αίμα, αλλά να γνωρίζετε καλά ότι «τα λόγια που εγώ σας έχω μιλήσει είναι πνεύμα και είναι ζωή», ώστε τα ρήματα και οι λόγοι αυτοί να είναι η σάρκα και το αίμα, των οποίων όποιος μετέχει πάντοτε, τρεφόμενος σαν με ουράνιο άρτο, θα συμμετάσχει στην ουράνια ζωή. Ας μην σας σκανδαλίζει λοιπόν, λέγει, αυτό που είπα περί βρώσεως της σάρκας μου και περί πόσεως του αίματός μου, ούτε να σας ταράζει η πρόχειρη ακρόαση όσων είπα για σάρκα και αίμα· διότι αυτά «δεν ωφελούν σε τίποτα» όταν εκλαμβάνονται με αισθητό τρόπο, ενώ το πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί όσους μπορούν να τα ακούν και να τα κατανοούν πνευματικά. Αλλά ο νέος εξηγητής των ευαγγελικών διδαγμάτων, μη έχοντας κατανοήσει τίποτα από αυτά, άκουσε πώς γράφει λέγοντας κατά λέξη: αφού άγγιξε το ανθρώπινο σώμα του και το έδειξε σε όσους το έβλεπαν, είπε: «Αυτό σας σκανδαλίζει; Εάν λοιπόν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να ανεβαίνει εκεί όπου ήταν πρωτύτερα; Το πνεύμα ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Προς αυτόν θα μπορούσε κανείς να πει: Και από πού, ω γενναίε, προέκυψε σε εσένα η προσθήκη πραγμάτων που δεν αναφέρονται στην ευαγγελική Γραφή;

ΟΜΙΛΙΑ Β´ «Εγώ», λέει, «ο Εκκλησιαστής». Έχουμε δε μάθει ποιος είναι ο Εκκλησιαστής: εκείνος που συγκεντρώνει σε ένα τα πλανημένα και διασκορπισμένα, και καθιστά τα πάντα μία εκκλησία και ένα ποίμνιο, ώστε κανείς να μην είναι ανήκοος στην καλή φωνή του ποιμένα που ζωοποιεί τα πάντα. Διότι, «τα λόγια», λέει, «που εγώ λαλώ είναι πνεύμα και είναι ζωή». Αυτός ονομάζει τον εαυτό του Εκκλησιαστή, όπως ακριβώς ιατρό και ζωή και ανάσταση και φως και οδό και θύρα και αλήθεια, και όλα τα ονόματα της φιλανθρωπίας. Όπως λοιπόν η φωνή του ιατρού απευθύνεται οικεία προς τους ασθενείς, και ο λόγος της ζωής γίνεται ενεργός στους νεκρούς, οι οποίοι όταν ακούσουν τη φωνή του Υιού του Ανθρώπου δεν παραμένουν πλέον στην αρχαία νεκρότητα· και όσοι βρίσκονται μέσα στο χώμα επιζητούν τη φωνή της αναστάσεως· και ο λόγος του φωτός αρμόζει στους σκοτισμένους, και η οδός στους πλανημένους, αλλά και η θύρα σε εκείνους που έχουν ανάγκη να εισέλθουν· έτσι και ο Εκκλησιαστής πάντοτε διαλέγεται με όσους εκκλησιάζονται. Επομένως, σε εμάς απευθύνεται ο Εκκλησιαστής. Και ας ακούσουμε, λοιπόν, τα λόγια του εμείς, η εκκλησία. Διότι, όπως ο χορός προσβλέπει στον κορυφαίο, οι ναύτες στον κυβερνήτη και η στρατιωτική παράταξη στον στρατηγό, έτσι και προς τον καθηγεμόνα της εκκλησίας προσβλέπουν όσοι ανήκουν στο πλήρωμα της εκκλησίας. Τι λέει, λοιπόν, ο Εκκλησιαστής; «Εγώ έγινα βασιλιάς του Ισραήλ στην Ιερουσαλήμ». Πότε συνέβη αυτό;