Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 7:38

Και η φωνή του ως φωνή πολλών υδάτων. Εύλογα. Διότι είναι κοινή η φωνή τόσο του ιδίου όσο και του Πνεύματος, του οποίου ποταμοί ζώντος ύδατος έρρευσαν από την κοιλία των πιστών και ήχησαν διαπεραστικά σε όλη τη γη. Και είχε στο δεξί του χέρι επτά αστέρες, και από το στόμα του εκπορευόταν ρομφαία δίστομη και οξεία, και η όψη του έλαμπε όπως ο ήλιος στη δύναμή του.

Διότι το Αρνίον, το οποίο βρίσκεται στο μέσον του θρόνου, θα τους ποιμάνει και θα τους οδηγήσει σε πηγές υδάτων ζωής· και ο Θεός θα εξαλείψει κάθε δάκρυ από τους οφθαλμούς τους. Όσοι ποιμαίνονται τότε από τον Χριστό, λέγει, δεν πρόκειται να φοβηθούν επιδρομές λύκων, εφόσον αυτοί αποστέλλονται στο άσβεστο πυρ, αλλά θα ποιμανθούν κατά τρόπο άυλο στις καθαρές και σαφέστατες πηγές των θείων νοημάτων. Αυτές δηλώνονται μέσω του ύδατος, το οποίο ήδη έχει χαρακτηρίσει την άφθονη έκχυση του Πνεύματος, όπως είχε πει ο Κύριος για εκείνον που πιστεύει ειλικρινά σε αυτόν: «ποταμοί ζώντος ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλία του». Με αυτό το ύδωρ οι άγιοι, ποτιζόμενοι τότε πλουσιοπάροχα, θα ζουν ατελεύτητα μέσα σε αγαλλίαση και ευφροσύνη, αποκτώντας την τέλεια γνώση, καθώς η μερική γνώση καταργείται, και απεκδυόμενοι την τρεπτότητα μαζί με τη φθορά.

Φωνή Κυρίου επί των υδάτων. Ύδατα ονομάζει τα πλήθη εκείνων που σώζονται δι' αυτών. Ύδατα είναι οι άγιοι, γι' αυτό ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλία τους· δηλαδή η πνευματική διδασκαλία, μέσω της οποίας αρδεύουν τους ακροατές. Επάνω σε τέτοια ύδατα, λοιπόν, βρίσκεται ο Κύριος.

Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους. Ποταμούς εννοεί εδώ τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, οι οποίοι και κατεύφραναν την Εκκλησία του Θεού με τα πνευματικά νάματα. Διότι έχει λεχθεί προς αυτούς: Ποταμοί ύδατος ζώντος θα ρεύσουν από την κοιλία του.

Το δε «Αφφώ» ερμηνεύεται και τα δύο, δηλαδή το Πνεύμα το διπλό. Πού λοιπόν αναφέρεται ο Θεός ως «άμφω», αντί του: το Πνεύμα το διπλό; Και πάλι λέγει ο Σωτήρας: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, καθώς είπε η Γραφή, ποταμοί ζώντος ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλία του». Ερμηνεύοντας δε ο ευαγγελιστής τι σημαίνει το «ζώντος ύδατος», είπε: «Αυτό το έλεγε για το Άγιο Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Εάν λοιπόν το ζων ύδωρ είναι το Άγιο Πνεύμα, άρα το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός· διότι λέγει ο προφήτης: «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζώντος ύδατος, και έσκαψαν για τους εαυτούς τους λάκκους ραγισμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό». Και ο Δαβίδ: «Διότι κοντά σου βρίσκεται η πηγή της ζωής, μέσα στο φως σου θα δούμε φως». Βλέπεις ότι ο Πατέρας ονομάστηκε πηγή, ομοίως και ο Υιός, και το Άγιο Πνεύμα, όχι επειδή είναι τρεις θεοί· διότι ένας είναι ο Θεός, και ένας ο νόμος, ένας ο νομοθέτης, και ένας ο Κύριος. Διότι ένας Θεός κηρύσσεται σε τρία πρόσωπα. Και πώς, θα πει κάποιος, είναι δυνατόν να ονομάζεται Θεός ο Πατέρας, και Θεός ο Υιός, και Θεός το Άγιο Πνεύμα, και να μην είναι τρεις θεοί;

Διότι είναι γραμμένο: «Δύο πονηρά πράγματα έκανε ο λαός μου: εγκατέλειψαν εμένα, την πηγή του ζωντανού νερού, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους ραγισμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό», και ο απόστολος λέει: «Εκείνος που σας χορηγεί το Πνεύμα και ενεργεί μέσα σας δυνάμεις». Το ότι, δε, το ζωντανό νερό είναι το Πνεύμα, το δίδαξε ο Χριστός λέγοντας: «Εκείνος που πίνει από το νερό που εγώ θα του δώσω, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του», και προσθέτει ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Αυτό δε το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Από πού προέρχεται, λοιπόν, αυτό το νερό; Είναι προφανές, από την πηγή που λέει: «Εγκατέλειψαν εμένα, την πηγή του ζωντανού νερού».

Όταν δε λέει ότι «Όποιος πιστεύει σε εμένα, ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλιά του» και «Σαν τη δροσιά του Αερμών, που καταβαίνει στα όρη της Σιών», εννοεί τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Ως όρη δε της Σιών εννοεί τους πνευματικούς ανθρώπους που ζουν κατά Θεόν.

Και πάλι θα σπεύσω προς την Καινή Διαθήκη —διότι, αφού μίλησα πολλά περί υδάτων, δεν γνωρίζω από πού δίψασα, και κολυμπώντας στα ύδατα του παρόντος, πάλι διψώ— αλλά θα μνημονεύσω τον Σωτήρα μας Ιησού Χριστό, ο οποίος κηρύττει στα Ευαγγέλια και λέει: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πιει· διότι από εκείνον που πιστεύει σε εμένα, καθώς είπε η Γραφή, ποταμοί ζώντος ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλία του». Επομένως, ας τρέξουμε προς Αυτόν και ας θεραπεύσουμε τη δίψα μας, ποτιζόμενοι από πνευματικά νάματα και αρδευόμενοι από επουράνια ύδατα. Μήπως άραγε [βρεθώ να περιφέρω μέσα μου ποταμό], και επιζητώντας μόνο ποταμό, βρεθώ να κατέχω ολόκληρη την πηγή; Διότι το αθάνατο κτήμα των ψυχών μας είναι ο Ιησούς Χριστός και η επουράνια πηγή. Αλλά πού να τρέξω; Ποιος είναι ο καθοδηγητής; Ποιος υποδεικνύει το ποτήριο τούτο της ζωής; Καθοδηγήστε με, τον ξένο, στα ύδατα, οδηγήστε με προς την πηγή και τον ποταμό και τα νάματα που αναβλύζουν προς τον ουρανό [αναπηδώντας], που πηγάζουν προς τα άνω και από εκεί αναβρύουν, και τα οποία οδηγούν στη βασιλεία των ουρανών εκείνους που τα πίνουν με πίστη· διότι σφοδρά επιποθούμε να βρούμε τη σωτηρία τέτοιων υδάτων. Έλθε, μακάριε εκ των αποστόλων Ιωάννη· κάλεσέ μας στον Ιορδάνη.

Ο Θεός της δόξης, λοιπόν, εβρόντησε, ο Κύριος επιβαίνει πάνω σε ύδατα πολλά. Ύδατα είναι και οι άγιοι, διότι ποταμοί ρέουν από την κοιλία τους, δηλαδή η πνευματική διδασκαλία που αρδεύει τις ψυχές όσων ακούν. Και πάλι, λαμβάνουν ύδωρ που αναβλύζει για ζωή αιώνια, το οποίο, σε όσους το έλαβαν ορθά, γίνεται πηγή ύδατος που αναβλύζει για ζωή αιώνια. Πάνω σε τέτοια ύδατα, λοιπόν, επιβαίνει ο Κύριος. Θυμήσου δε και την ιστορία του προφήτη Ηλία, όταν ο ουρανός έκλεισε για τρία έτη και έξι μήνες· όταν, ενώ επικρατούσε αιθρία στην κορυφή του Καρμήλου, άκουσε φωνή πολλών υδάτων· έπειτα ακολούθησε το να υπάρξει βροντή από τα νέφη και να πέσει νερό. Ο Κύριος, λοιπόν, επιβαίνει πάνω σε πολλά ύδατα. Φωνή Κυρίου εν ισχύι. Όπως στον τροχό δημιουργείται η φωνή, έτσι και η φωνή του Κυρίου συνίσταται με ισχύ. Διότι εκείνος που τα μπορεί όλα μέσω του Χριστού που τον ενδυναμώνει, αυτός ακούει τις εντολές του Κυρίου και τις εφαρμόζει. Φωνή Κυρίου, λοιπόν, δεν υπάρχει στην ασθενική και παραλυμένη ψυχή, αλλά σε εκείνη που με ρώμη και ισχύ κατεργάζεται το αγαθό. Φωνή Κυρίου εν μεγαλοπρεπεία. Η μεγαλοπρέπεια είναι αρετή εξόχως μεγάλη. Εκείνος, λοιπόν, που με τον πρέποντα τρόπο εκτελεί τα έργα των μεγάλων πράξεων, αυτός αποκαλείται μεγαλοπρεπής.

Τα ρεύματα του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού. Τα μεν αλμυρά ύδατα, αναταρασσόμενα σφοδρά από τους ανέμους, βούιξαν και ταράχθηκαν· τα δε ρεύματα του ποταμού, προχωρώντας αθόρυβα και ρέοντας ήσυχα προς όσους είναι άξιοι να τα δεχθούν, ευφραίνουν την πόλη του Θεού. Και τώρα ο δίκαιος πίνει το ζων ύδωρ, και αργότερα θα το πιει αφθονότερα, όταν πλέον πολιτογραφηθεί στην πόλη του Θεού. Αλλά τώρα μεν το πίνει μέσα από κάτοπτρο και με τρόπο αινιγματικό, εξαιτίας της μερικής κατανόησης των θείων θεωρημάτων· τότε όμως θα δεχθεί τον ποταμό που θα πλημμυρίζει τα πάντα, ο οποίος θα έχει τη δύναμη να κατακλύσει με ευφροσύνη ολόκληρη την πόλη του Θεού. Ποιος άραγε να είναι ο ποταμός του Θεού, παρά το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο χορηγείται στους αξίους εκ της πίστεως όσων έχουν πιστέψει στον Χριστό; Διότι λέγει: «Από την κοιλιά εκείνου που πιστεύει σε εμένα θα ρεύσουν ποταμοί»· και πάλι: «Εάν κάποιος πιει από το ύδωρ που εγώ δίνω, θα γίνει μέσα του πηγή ύδατος που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Αυτός, λοιπόν, ο ποταμός ευφραίνει ολόκληρη την πόλη του Θεού, δηλαδή την Εκκλησία εκείνων που έχουν το πολίτευμά τους στους ουρανούς· ή διαφορετικά, πρέπει να εννοήσουμε ως πόλη, η οποία ευφραίνεται από την άφθονη ροή του Αγίου Πνεύματος, ολόκληρη τη νοητή κτίση, από τις υπερκόσμιες δυνάμεις μέχρι τις ανθρώπινες ψυχές. Διότι μερικοί ορίζουν την πόλη ως ένα οργανωμένο σύστημα, το οποίο διοικείται σύμφωνα με τον νόμο.

«Όποιος πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του.» Αυτό βεβαίως διατρανώνοντας πολύ καλά και καθιστώντας το σαφές ο θεσπέσιος ευαγγελιστής Ιωάννης, το ανάγει στη φύση και την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος λέγοντας: «Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν.» Ιδού λοιπόν πάλι σαφώς και εναργώς, ότι νερό ζωής, κατά τον ίδιο τρόπο και με την ίδια ισχύ, είναι το Πνεύμα και ο Πατέρας, ήγουν ο Υιός, καθώς στην ταυτότητα της ουσίας ακολουθεί, νομίζω, και η ομωνυμία. Διότι, αφού το πράγμα έχει έτσι ως προς τη φύση, θα μπορούσε κανείς να το αποδείξει και με κάποιον άλλο τρόπο. Εφόσον δηλαδή ο Θεός είναι άγιος κατά φύση, το Πνεύμα είναι άγιο ουσιωδώς, και μέσω αυτού και εν αυτώ θα μπορούσε κανείς να μετάσχει στον άγιο Θεό. Β. Όχι επειδή έχει τον αγιασμό ως ίδιον γνώρισμα, ισχυρίζονται, αλλά ως επίκτητο, μεταφέροντάς τον στην κτίση εκ μέρους του Θεού. Α. Άρα λοιπόν το Πνεύμα, όντας προαγιασμένο, ενσταλάζει στα κτίσματα αγιασμό που δεν είναι δικός του, αν βεβαίως θεωρούμε αληθές ότι σε καθετί που νοείται ότι μεταφέρει κάτι, αυτό που τυχόν περνάει μέσω αυτού σε άλλους είναι οπωσδήποτε κάτι διαφορετικό από το ίδιο. Διότι κανένα από τα όντα δεν θα μπορούσε ποτέ να μεταφέρει τον ίδιο τον εαυτό του σε άλλους, παρά όχι ως εαυτό. Β. Αληθές. Α. Επομένως, εάν το Πνεύμα που είναι μέσα μας δεν είναι άγιο εκ φύσεως, ας εξηγήσουν εκείνοι ποια ακριβώς φύση έλαβε τελικά.

Διότι και εμείς, πριν από την πίστη στον Χριστό, υποταγμένοι στις πλεονεξίες των δαιμόνων, ήμασταν δούλοι στον νοητό Φαραώ, δηλαδή στον αρχέκακο σατανά. Κοπιάζαμε γι' αυτόν μάταια, έχοντας εμπλακεί στα έργα της σάρκας όπως στον πηλό και την πλινθοποιία. Μας ελευθέρωσε όμως και εμάς ο «μεσίτης Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο υπέρ πάντων». Μας πέρασε και εμάς απέναντι, διασχίζοντας τον κλύδωνα της παρούσας ζωής σαν κάποια θάλασσα, και μας τελειοποίησε διά του αγίου βαπτίσματος. Διότι αυτός είναι η άνωθεν και νοητή νεφέλη, η οποία χορηγεί το ζωντανό ύδωρ σε εκείνους που την αγαπούν. Ζωντανό δε ύδωρ είναι το Πνεύμα. Γι' αυτό άλλωστε είπε ο Χριστός: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού ύδατος θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Διασσαφηνίζοντας δε αυτά τα λόγια ο θεσπέσιος ευαγγελιστής, πρόσθεσε αμέσως σχετικά: «Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Φάγαμε και εμείς αληθινά τον ζωοποιό άρτο, ήπιαμε το πνευματικό ποτό, όπως ακριβώς άλλωστε και εκείνοι το νερό από την πέτρα. Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός, ο οποίος και για εμάς τους ίδιους ανέβλυσε από τη δική του πλευρά το ίδιο του το αίμα αναμεμειγμένο με νερό, όταν οι στρατιώτες του Πιλάτου τον τρύπησαν με τη λόγχη.

λ. Διότι έχουμε ενωθεί μεταξύ μας και έχουμε γίνει σύσσωμοι εν Χριστώ, αφού Εκείνος μας συνήγειρε και σχεδόν μας συνέδεσε μέσω του ενός και παρόντος σε όλους Αγίου Πνεύματος, το οποίο και έχουμε πιει ως ζωοποιό ποτό. Γι' αυτό και είπε ο Χριστός όταν απηύθυνε τον λόγο προς τη γυναίκα στην πηγή του Ιακώβ: «Εκείνος που πίνει από αυτό το νερό θα διψάσει πάλι, ενώ όποιος πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή.» Είπε επίσης κάπου και προς τους Ιουδαίους: «Εκείνος που πιστεύει σε μένα, καθώς είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του· και αυτό το είπε, λέει, για το Πνεύμα που επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν.» Και μην απορήσεις· διότι αν ο ίδιος είναι «ο ποταμός του Θεού», σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού, που είναι γεμάτος νερά, ο χείμαρρος της τρυφής, με τον οποίο λέγεται ότι ποτίζει όσους τον αγαπούν ο Θεός και Πατέρας, πώς δεν έπρεπε το Πνεύμα του να νοείται ως ζωοποιό ποτό και νερό; Λοιπόν, αφού έχουμε κληθεί σε ενότητα μέσω του Πνεύματος και έχουμε γίνει σύσσωμοι με τον Χριστό, ας διατηρήσουμε άρρηκτο τον σύνδεσμο της αγάπης.

Επειδή, λοιπόν, μιλήσαμε πιο εκτενώς γι' αυτά στο δεύτερο βιβλίο, όπως ήδη προείπαμε, δεν θα τα επαναλάβουμε, αλλά μάλλον θα προχωρήσουμε στα επόμενα. «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Αποδεικνύει ότι η αμοιβή της πίστης είναι μακρά και αγήρατη, και λέει ότι αυτός που δεν απειθεί θα απολαύσει τα πλουσιότατα χαρίσματα που προέρχονται από τον Θεό. Διότι θα είναι τόσο γεμάτος από τις δωρεές του Πνεύματος, ώστε όχι μόνο θα χορταίνει ο δικός του νους, αλλά θα μπορεί πλέον να κατακλύζει και τις καρδιές των άλλων, αναβλύζοντας το θεόσδοτο αγαθό και προς τον πλησίον σαν ρεύμα ποταμού. Αυτό ακριβώς διέταζε τους αγίους αποστόλους λέγοντας: «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε». Επιθυμώντας μάλιστα να γίνει ήδη ενεργός σε αυτό και ο ίδιος, ο σοφός και ιερός Παύλος μας γράφει: «Διότι επιποθώ να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα». Και αυτό θα μπορούσες να το δεις πάρα πολύ καλά τόσο στους αγίους ευαγγελιστές όσο και στους ευαγγελικούς διδασκάλους της Εκκλησίας, οι οποίοι, προσφέροντας άφθονο τον λόγο της ένθεης διδασκαλίας σε όσους προσέρχονται στον Χριστό μέσω της πίστης, τους ευφραίνουν πνευματικά, μην επιτρέποντας πλέον να διψούν για τη γνώση της αλήθειας, αλλά σαν με σοφούς ήχους σχεδόν το εμφυσούν μέσα στην καρδιά εκείνων που διδάσκονται.

Γι' αυτό λοιπόν χαίροντας ο ψαλμωδός εν Πνεύματι αναφωνούσε γι' αυτούς: «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους». Κάτι το μεγάλο και εξαίσιο διακήρυξε ο λόγος των αγίων, και «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους», καθώς είναι γραμμένο, «και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». Τέτοιους ποταμούς μάς υποσχέθηκε ότι θα αναδείξει ο Θεός μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο Θεός και Δεσπότης των πάντων, λέγοντας: «Θα με δοξάσουν τα θηρία του αγρού, οι σειρήνες και οι κόρες των στρουθοκαμήλων, διότι έδωσα στην έρημο νερό και ποταμούς σε γη άνυδρη, για να ποτίσω το εκλεκτό μου γένος, τον λαό μου που απέκτησα για να διηγείται τις αρετές μου». Είναι ολοφάνερο λοιπόν ότι ο Σωτήρας, λέγοντας πως ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλιά του πιστού, εννοεί τη διδακτική και σοφή χάρη που χορηγείται μέσω του Πνεύματος, την οποία μνημονεύει και ο Παύλος λέγοντας: «Στον έναν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας». Είναι επιπλέον καλό να γνωρίζουμε, ότι ο Σωτήρας δεν ενέταξε στους λόγους του το ρητό ακριβώς όπως διατυπώνεται στη Θεία Γραφή, αλλά μάλλον ερμήνευσε το βαθύτερο νόημά του. Διότι βρίσκουμε κάπου να λέγεται για τον καθένα που τιμά και αγαπά τον Θεό, ότι «Θα είναι σαν κήπος πλούσια ποτισμένος και σαν πηγή από την οποία δεν έλειψε το νερό». Αυτό δε που είπε αργότερα προς τη γυναίκα από τη Σαμάρεια, αυτό και τώρα διακηρύσσει σαφώς.

Διότι εκεί λέει: «Καθένας που πίνει από αυτό το νερό θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω δεν θα διψάσει ποτέ, αλλά το νερό που εγώ θα του δώσω θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει στην αιώνια ζωή». Εδώ δε πάλι, ανάγοντας τον σκοπό του λόγου του στην ίδια ακριβώς έννοια, λέει ότι ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του.

Διότι έτσι λέει κάπου ο Θεός γι' αυτόν προς τον άγιο Μωυσή: «Προφήτη θα αναστήσω σε αυτούς από τους αδελφούς τους, όμοιον με εσένα, και θα θέσω τα λόγια μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει για όλα όσα του παραγγείλω». Επομένως, από την ποιότητα των λόγων και από το μεγαλείο των ρημάτων, λένε ότι ήδη έχει πλέον εμφανιστεί εκείνος ακριβώς που είχε προκηρυχθεί μέσω του νόμου. Διότι σε ποιον θα ταίριαζε να λέει, «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πιει», και, «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, καθώς είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλία του», παρά μόνο στον κατά φύσιν Θεό, και αυτός ήταν ο Χριστός; Και αν οι Ιουδαίοι, έχοντας ταπεινή αντίληψη γι' αυτόν, τον ονομάζουν απλώς προφήτη, αγνοώντας την υπεροχή του Εμμανουήλ πάνω σε όλα, αλλά συγκαταλέγοντάς τον ως έναν από τους πολλούς, εντελώς ασύνετα μάλιστα προσκρούοντας και στις νομικές θεωρήσεις, και σε αυτό πάλι θα ελεγχθούν· διότι νομίζουν ότι άλλος είναι ο Χριστός και άλλος ο προφήτης του νόμου. Και δεν είναι καθόλου αξιοθαύμαστο εάν ο λαός δεν κατέχει την ακρίβεια σε αυτά τα ζητήματα, όταν και αυτή ακόμη η θεομάχος πληθύς των αλαζόνων Φαρισαίων φαίνεται να πάσχει από την ίδια αμάθεια με τους όχλους. Διότι, επικρίνοντας κάποτε τον μακάριο Βαπτιστή, του λένε: «Γιατί λοιπόν βαπτίζεις, εάν εσύ δεν είσαι ο Χριστός ούτε ο Ηλίας ούτε ο προφήτης;»

Ας πει κάποιος, λοιπόν, εάν θυμάται, λένε, εάν ποτέ κανένας από τους αγίους προφήτες αποδείχθηκε να αποκαλεί τον εαυτό του χείμαρρο, ή ποιος αποτόλμησε να πει «Εάν κάποιος διψά, ας έρθει σε εμένα και ας πιει»· και πότε μας είπε ο ίδιος ο μέγας Μωυσής «Αυτός που πιστεύει σε εμένα, [ακόμη και αν πεθάνει, θα ζήσει·] ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του»; Αυτά όμως τον ακούσαμε να τα λέει. Ήταν λοιπόν κατά φύση Θεός αυτός που καυχάται ακίνδυνα με λόγια που ξεπερνούν τα ανθρώπινα μέτρα· το να επιχειρεί όμως κανείς να θηρεύσει, ωσάν να επρόκειτο να υποκύψει σε ανάγκη και βία, αυτόν που είναι πάνω από την κτίση, πώς να μην το πει κάποιος ως κάτι το εξαιρετικά επισφαλές; Ή πώς θα μπορούσε να συλληφθεί από εμάς παρά τη θέλησή του αυτός που βρίσκεται τόσο πολύ πιο πάνω από εμάς, όσο απέχει ο Θεός από τον άνθρωπο; Επομένως, ως ξεκάθαρη απόδειξη του ότι ο Κύριος είναι κατά φύση Θεός, οι υπηρέτες προβάλλουν το «Ποτέ δεν μίλησε άνθρωπος με αυτόν τον τρόπο». Πλήττεται από παντού ο θεομάχος, και με όσα νομίζει ότι κατορθώνει το ποθούμενο, με αυτά τα ίδια, χωρίς να το καταλαβαίνει, θανατώνεται. <Τους αποκρίθηκαν οι Φαρισαίοι: Μήπως έχετε πλανηθεί και εσείς;> Είναι εξαιρετικά πιθανό οι υπηρέτες να ιουδαΐζουν με μεγαλύτερη ένταση, και καθώς πάντοτε υπηρετούν τους Φαρισαίους και συμμερίζονται την ίδια γνώμη με αυτούς, και εμποτίζονται συνεχώς από τα λόγια των ηγετών, να έχουν πεισθεί να φρονούν τα ίδια, επειδή συναναστρέφονται πάντα μαζί τους.

Το νερό δε σε αυτά, το οποίο ο Θεός υπόσχεται να χορηγήσει σε όσους πορεύονται σε άνυδρο τόπο, λέμε ότι είναι το Άγιο Πνεύμα. Είπε βεβαίως ο ίδιος ο Σωτήρας, όπως λέει η Γραφή: «Ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του.» Διασαφηνίζοντας δε τη δύναμη αυτών των λόγων, ο πάνσοφος ευαγγελιστής πρόσθεσε αμέσως: «Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα που επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν.» Διότι το νερό είναι ζωοποιό, και υψώνει προς αύξηση τα φυτά και τα χόρτα, και μιμείται κατά κάποιον τρόπο την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, μέσω του οποίου τα πάντα έχουν συσταθεί και διατηρούνται προς το ευ είναι, και με το οποίο η νοητή κτίση πλουτίζει με την πρόοδο σε κάθε είδους αγαθά, και οιονεί αναπηδά προχωρώντας προς την πνευματική αύξηση. Ότι δε η υπόσχεση για νερό σε αυτούς που βαδίζουν σε άνυδρο τόπο υποδηλώνει τη ζωοποιό δύναμη και ενέργεια του Αγίου Πνεύματος και τη νοητή παρηγοριά μέσω αυτού, το καθιστά σαφές η συνέχεια. Διότι θα θέσω, λέει, το Πνεύμα μου στο σπέρμα σου, και τις ευλογίες μου στα τέκνα σου. Σπέρμα δε και τέκνα των αγίων αποστόλων λέμε ότι είναι εκείνοι που μέσω αυτών έχουν κληθεί στην επίγνωση της αλήθειας και στην πνευματική αναγέννηση, κατά την οποία τους αναγεννούν όχι από φθαρτό σπόρο, αλλά μέσω του ζωντανού και μόνιμου λόγου του Θεού, και μέσω της ενέργειας του ίδιου του Αγίου Πνεύματος.

Γι' αυτό και ο ίδιος συνομιλούσε με τους Ιουδαίους, και μάλιστα τους καλούσε κοντά του λέγοντας: «Εάν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πιει. Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του.» Απευθύνοντας δε τον λόγο προς τη γυναίκα από τη Σαμάρεια, πάλι λέει τα εξής: «Καθένας που πίνει από αυτό το νερό θα διψάσει ξανά. Όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή.» Επομένως, εάν κάποιος διψά, λέει, ας προσέλθει στον Χριστό, και μάλιστα ας πιει λαμβάνοντας άφθονη την παρηγορία μέσω του Αγίου Πνεύματος, καθώς και τη χάρη και την πλέον καθαρή μυσταγωγία. Και θα τα λάβει όχι αγοράζοντάς τα με χρήματα, αλλά μάλλον απολαμβάνοντας την πλουσιότατη γενναιοδωρία εκείνου που τον καλεί. Προσερχόμενοι δε, λέει, δηλαδή βαδίζοντας και μεταπηδώντας σαν από έναν τόπο σε έναν άλλο, τουτέστιν από την πλάνη προς την επίγνωση της αλήθειας, αγοράστε και πιείτε χωρίς χρήματα και αντίτιμο. Πώς λοιπόν αγοράζουν, και τα λαμβάνουν δωρεάν και χωρίς χρήματα; Διότι δεχόμαστε τη χάρη από τον Χριστό ως αντάλλαγμα της πίστης, χωρίς να καταθέτουμε τίποτα από τα πρόσκαιρα και φθαρτά («Διότι είπα στον Κύριό μου», λέει, «Εσύ είσαι ο Κύριός μου, διότι δεν έχεις ανάγκη από τα αγαθά μου»), αλλά προσκομίζοντας στον Χριστό την ομολογία της πίστης σε αυτόν στη θέση δώρων και τιμημάτων.

Ο λόγος διαμορφώθηκε μεταφορικά με βάση αυτούς που συνηθίζουν να τρυφούν σαρκικά. Η ψυχή τέτοιων ανθρώπων θα μπορούσε να γίνει σαν κήπος μεθυσμένος από νερό, δηλαδή γεμάτος άνθη και δέντρα, στολισμένος με ποικίλα είδη λουλουδιών και παράγοντας κάθε είδους καρπούς. Διότι οι άνυδροι κήποι είναι πάρα πολύ άσχημοι, επειδή είναι ξεροί και εντελώς έρημοι από καρπό, και ίσως μάλιστα να στερούνται και τα ίδια τα φυτά. Αντίθετα, εκείνοι που έχουν μεθύσει από τις ανεξάντλητες ορμές των υδάτων στεφανώνονται, όπως είπα, με κάθε είδους καρπούς. Κήπος του Χριστού βέβαια έχει γίνει η Εκκλησία, της οποίας το πρόσωπο αναλαμβάνοντας η νύμφη που περιγράφεται στο Άσμα Ασμάτων λέει: «Ας κατέβει ο αγαπημένος μου στον κήπο του, και ας φάει τον καρπό των οπωροφόρων δέντρων του»· διότι ό,τι είναι στα φυτά το οπωροφόρο, δηλαδή ο ωραίος καρπός, αυτό ακριβώς είναι και στις ψυχές των αγίων η καλή και γλυκύτατη αρετή στον Θεό. Επομένως, σαν κήπος μεθυσμένος από νερό θα είναι, λέει, η ψυχή σου, και μάλιστα σαν πηγή, από την οποία δεν εξέλιπε ποτέ το νερό. Τέτοιοι έγιναν οι θεσπέσιοι μυσταγωγοί, αναβλύζοντας τα νάματα της ευσεβούς διδασκαλίας σαν από την αέναη πηγή της καρδιάς τους και ποτίζοντας πλουσιοπάροχα τις ψυχές όσων διδάσκονταν. Και αυτό το επιβεβαιώνει ο ίδιος ο διανομέας των τόσο εξαιρετικών χαρισμάτων, λέγοντας: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, καθώς είπε η Γραφή, ποταμοί ύδατος ζωής θα ρεύσουν από την κοιλιά του.»

Διότι τι δεν έπραξε Εκείνος από όσα ξεπερνούν κάθε λόγο και θαύμα; Θεραπεύονταν λεπροί και με το άγγιγμα του χεριού και με ένα θεοπρεπές νεύμα, αναστήθηκαν νεκροί από τα μνήματα, τυφλοί δέχονταν το τριπόθητο φως, αναπήδησαν σαν ελάφια οι ανάπηροι στα πόδια. Και μάλιστα σε αυτούς που τα είχαν δει αυτά, έλεγε ο Χριστός: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου.» —«Είπα», λοιπόν, λέγει, «"Εγώ είμαι", στο έθνος που δεν επικαλέστηκε το όνομά μου»· διότι βρίσκεται άλλοτε μεν να λέει, «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», και άλλοτε πάλι, «Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε εμένα και ας πιει. Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του»· αλλά δεν ήθελαν να επικαλεστούν το όνομά του, παρόλο που έλεγε ρητά το «Εγώ είμαι» σε πάρα πολλά σημεία. Το ότι δε έγιναν ανεπίδεκτοι νουθεσίας και περίπου ίσοι με αυτούς που δεν έχουν αυτιά, σκληροί και απειθείς, το αποδεικνύει λέγοντας ότι «Άπλωσα τα χέρια μου προς λαό απειθή και αντιλέγοντα»· διότι έχουμε συνηθίσει πάντοτε, όταν απευθυνόμαστε στους ανυπάκουους, να απλώνουμε τα χέρια φωνάζοντας, και να τους απευθύνουμε τη μέγιστη δυνατή επίπληξη· «αλλά δεν πορεύτηκαν», λέγει, «σε αληθινή οδό.»

Το ότι, εξάλλου, συνηθίζεται στις ιερές Γραφές να παρομοιάζεται το θείο Πνεύμα με νερά, θα το επιβεβαιώσει με τα λόγια του ο ίδιος ο Χορηγός του, δηλαδή ο Υιός: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, καθώς είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Και ερμηνεύοντας αυτό ο θεσπέσιος ευαγγελιστής και καθιστώντας το σαφές, λέει: «Αυτό το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Διότι, επειδή το Πνεύμα είναι ζωοποιό, για τον λόγο αυτό παρομοιάζεται με το νερό που ζωοποιεί τα σώματα, και μάλιστα πολύ ορθά.

Αυτά, λοιπόν, ας έχουν ειπωθεί από εμάς σχετικά με τους αποβεβλημένους. Στο εξής ας επανέλθουμε στις θείες Γραφές και ας πίνουμε νερά από τα δικά μας αγγεία, των αγίων πατέρων, και από την πηγή των δικών μας φρεάτων. Ας πίνουμε από το ζωντανό νερό που αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον. Αυτό δε το είπε ο Σωτήρας για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν. Διότι πρόσεξε τι λέει: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όχι απλώς, αλλά καθώς είπε η Γραφή (σε παρέπεμψε στην Παλαιά Διαθήκη), ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλία του, όχι υλικοί ποταμοί, που απλώς ποτίζουν μια γη που παράγει αγκάθια και ξύλα, αλλά που φωτίζουν ψυχές. Και αλλού λέει: Αλλά το νερό που θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή ζωντανού νερού που αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον. Καινούργιο νερό, ζωντανό και αναβλύζον, που αναβλύζει σε αυτούς που είναι άξιοι.

«Θέλω μεν να γίνω υγιής, αλλά δεν έχω άνθρωπο». Πρόσεξε ότι, εκεί όπου υστερούσε η σωτηρία, εκεί έδωσε την ενέργειά Του. Διότι οι περισσότεροι από τους ασθενείς είχαν και σπίτια, ακόμη δε και γνωστούς, ή και κάποιους άλλους. Αυτός όμως, αληθινά καταπιεσμένος από κάθε είδους φτώχεια και μη έχοντας καμία δύναμη για εξωτερική βοήθεια, έχοντας εγκαταλειφθεί ολομόναχος, βρήκε ως βοηθό τον μονογενή Υιό του Θεού. «Θέλεις να γίνεις υγιής;» Ναι, Κύριε, αλλά δεν έχω άνθρωπο για να με βάλει στην κολυμβήθρα όταν ταραχθεί το νερό. Έχεις την πηγή, διότι «κοντά Σου βρίσκεται η πηγή της ζωής», την πηγή που δημιουργεί πηγές. Όποιος όμως πιει από το νερό αυτό, ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλιά του, όχι από νερό που ρέει προς τα κάτω, αλλά από νερό που αναβλύζει (διότι το νερό του Ιησού δεν κάνει να αναπηδά από πάνω προς τα κάτω, αλλά από τα γήινα προς τα επουράνια), νερό που αναβλύζει για την αιώνια ζωή. Διότι ο Ιησούς είναι η πηγή των αγαθών.

Κατά μίμηση των Παροιμιών. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό του Θεού έχει ζωή αιώνια· τα βήματα εκείνου που πιστεύει στον Υιό του Θεού δεν θα υποσκελιστούν· και αν περάσει μέσα από φωτιά, η φλόγα δεν θα τον κατακάψει. Σε εκείνον που πιστεύει στον Υιό του Θεού, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του. Τα πολλά ξύλα αυξάνουν τη φλόγα, και ο φόβος του Θεού πληθαίνει τη γνώση στην καρδιά του ανθρώπου, ενώ η πρακτική εργασία στερεώνει τη γνώση. Να έχεις μεγάλη νήψη όταν σπέρνεις τον σπόρο του Κυρίου σου, μήπως ο Εχθρός αναμείξει ζιζάνια· διότι είναι συνήθειά του να κατεργάζεται το κακό μέσω του αγαθού. Ας ζητήσουμε χάρη από τον Κύριο, ώστε να μας δωρίσει γνώση και σύνεση για να βρισκόμαστε σε πνευματική εγρήγορση στα πάντα.

Άραγε είχε ανάγκη από νηστεία ο απαθής; Εκείνος που αναπαύει όλους τους κοπιώντες, όφειλε να κοπιάσει; Και για ποιο λόγο δίψασε η αστείρευτη πηγή, εκείνος που μετέβαλε το νερό σε κρασί, εκείνος που αναβλύζει ποταμούς ζωντανών υδάτων από τα σπλάχνα όσων πιστεύουν σε αυτόν, παρά μόνο επειδή θέλησε να μας υποδείξει υπόδειγμα και τύπο ευάρεστης πολιτείας, ώστε ζώντας σύμφωνα με αυτά να γλιτώσουμε από την κακοτεχνία του Διαβόλου, και να επιτύχουμε την αιώνια βασιλεία του; Για τον λόγο αυτόν και έπαθε, ονειδιζόμενος, λοιδορούμενος, εμπτυόμενος, κολαφιζόμενος, μαστιζόμενος, στεφανούμενος με αγκάθια, παίρνοντας κάλαμο στα χέρια, ντυνόμενος με πορφύρα, δεχόμενος ράπισμα, υπομένοντας κάθε είδους χλευασμό και περίγελο, σταυρούμενος, ποτιζόμενος με όξος και χολή, λογχισμένος στην πλευρά, συγκαταλεγόμενος με τους ανόμους.

Αυτός, λοιπόν, ο άγιος Λόγος, ο ζωντανός και ενυπόστατος, ο επουράνιος βασιλιάς, ο γνήσιος Υιός, αυτός που υπάρχει πάντοτε μαζί με τον Πατέρα, αυτός που προήλθε από τον Πατέρα, το «απαύγασμα της δόξης, ο χαρακτήρ της υποστάσεως», η αληθινή «εικόνα του Πατρός», ο σύνθρονος του Γεννήτορα, «του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος», «ο κριτής ζώντων και νεκρών», αυτός που είναι σοφία από σοφία, πηγή από πηγή (διότι λέει: «εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ύδατος της ζωής, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους συντετριμμένους»), ο αέναος ποταμός, αυτός που «ευφραίνει με τα ορμητικά του νερά την πόλη του Θεού», αυτός που προήλθε από την πηγή, από τον οποίο, όπως λέει, «ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλία του», το σκήπτρο του Δαβίδ, η ρίζα του Ιεσσαί, το άνθος που βγήκε από αυτήν, ο λέων, ο βασιλιάς από τη φυλή του Ιούδα, το λογικό πρόβατο, ο ζωντανός λίθος, ο «άγγελος της μεγάλης βουλής», αυτός που έγινε αληθινά άνθρωπος και υπάρχει αληθινά Θεός, χωρίς να υποστεί τροπή στη φύση του, χωρίς να αλλοιώσει τη θεότητα, αυτός που γεννήθηκε κατά σάρκα, ο σαρκωθείς Λόγος.

Διότι, εάν δύο προσέρχονταν ή δύο έστελναν, ο Υιός δεν θα ήταν πλέον Υιός, αλλά αδελφός, εφόσον θα συνυπήρχε αδελφός και όχι πλέον πατέρας· αλλά είτε κατά συναλοιφή είτε κατ' υιοθεσία, είτε ο ίδιος θα έστελνε τον εαυτό του, είτε οι δύο μαζί, στέλνοντας ή εμφανιζόμενοι, θα δήλωναν δύο θεότητες και όχι μία ενότητα. Εδώ λοιπόν, αναφέρεται αυτός που έστειλε και αυτός που απεστάλη, για να δείξει ότι η πηγή όλων των αγαθών είναι μία, δηλαδή ο Πατέρας, και στη συνέχεια από την πηγή όχι με άλλη ονομασία, αλλά σύμφωνα με το όνομα του Υιού και του Λόγου, όντας μία πηγή εκ πηγής, ο Υιός που προήλθε, ο οποίος υπάρχει πάντοτε κοντά στον Πατέρα, έχοντας γεννηθεί: «διότι σε εσένα υπάρχει η πηγή της ζωής»· και για να καταδείξει και για το Άγιο Πνεύμα, προσθέτει: «στο δικό σου φως θα δούμε φως», για να δείξει ότι φως είναι ο Πατέρας, και φως του Πατέρα είναι ο Υιός, και φως είναι το Άγιο Πνεύμα, και πηγή εκ πηγής, από τον Πατέρα και τον Μονογενή, το Άγιο Πνεύμα: «διότι ποταμοί από την κοιλία του θα ρεύσουν, από ύδωρ που αναβλύζει για την αιώνια ζωή»· «αυτό δε το έλεγε για το Άγιο Πνεύμα», αναφέρει το Ευαγγέλιο. Και πάλι λέει, υποδεικνύοντας στους μαθητές του την ομοουσιότητα με τον Πατέρα του, λέγοντας: «εάν κάποιος μου ανοίξει, εγώ και ο Πατέρας μου θα εισέλθουμε και θα κάνουμε κατοικία κοντά του».

Διότι η παλαιά έρημος και «διψώσα γη», η εξ εθνών Εκκλησία, αυτή είναι η Σιών, για την οποία λέει ότι «δεν θα στηρίζονται πλέον σε ανθρώπους», αντί του οποίου ο Σύμμαχος απέδωσε: «και δεν θα σκοτεινιάσουν τα μάτια εκείνων που βλέπουν», υποδηλώνοντας αυτούς που βρίσκονται μέσα στην Εκκλησία του Θεού, ώστε να βλέπουν και να κατανοούν τον «ποταμό» που έγινε φανερός σε αυτούς, δηλαδή τον Μονογενή Λόγο του Θεού, για τον οποίο έχει λεχθεί: «ο ποταμός του Θεού γέμισε από ύδατα», και: «τα ορμητικά νερά του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού». Γι' αυτό και ο ίδιος ο Σωτήρας δίδασκε λέγοντας: «όποιος πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω», «ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Σε αυτά προσθέτει στη συνέχεια: «και θα παραδώσουν τα αυτιά τους για να ακούν. Και η καρδιά των ασθενών θα προσέξει ώστε να ακούσει», αντί του οποίου ο Σύμμαχος λέει: «η δε καρδιά των ανοήτων θα αποκτήσει σύνεση ώστε να γνωρίσει».

Και οι ίδιοι, μεταλαμβάνοντας τη νοερή και καινή τροφή και χλόη που υπάρχει στα ιερά Ευαγγέλια, θα πουν: «Σε τόπο χλόης, εκεί με κατεσκήνωσε». Εκείνος δε που μυείται στον Χριστό, πίνοντας από το νερό, μη όντας όμως ακόμη ικανός να μεταλάβει τον οίνο της αληθινής αμπέλου επειδή είναι ακόμη πρόβατο, αλλά τρεφόμενος προς το παρόν με το σωτήριο νερό, για το οποίο φώναζε ο Σωτήρας λέγοντας: «Εάν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πιει»· και πάλι: «Εκείνος που πίνει από το νερό που εγώ θα του δώσω, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του»· και πάλι: «Εκείνος που πίνει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ»· θα μπορούσε να πει: «Σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε». Αλλά και αποθέτοντας κάθε βάρος των παλαιών αμαρτημάτων μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, θα μπορούσε να πει: «Σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε». Διότι είναι πραγματικά νερό αναπαύσεως εκείνο, μέσω του οποίου, αφού αποβάλει κανείς το βαρύ και επίμοχθο φορτίο των αμαρτιών που πιέζει την ψυχή, και αφού αποπλύνει κάθε ρύπο και σπίλο και κηλίδα, και ελευθερωθεί από πολύπλοκα δεσμά, έχοντας επίγνωση όλων αυτών θα πει: «Σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε». Έπειτα, σαν να βρισκόταν παλαιότερα σε ψυχική εξάντληση, και κατόπιν, αφού συνήλθε μέσω της χλόης που του προσφέρθηκε και του σωτήριου νερού, και σαν να επέστρεψε από τον θάνατο, θα πει: «Επανέφερε την ψυχή μου».

Διότι εν μέρει, λέει, γνωρίζουμε και εν μέρει προφητεύουμε. Όλα τα θαυμάσιά σου τυγχάνουν βέβαια αναρίθμητα και ακατάληπτα· όμως ανάμεσα σε όσα κατανόησα βρήκα και τούτο, ότι δηλαδή κατά τον παρόντα καιρό δεν θέλησες τις θυσίες και τις προσφορές που ορίστηκαν από τον Μωυσή· αντί γι' αυτές κατάρτισες τα αυτιά μου και την υπακοή στα λόγια σου· και αντί για ολοκαυτώματα και θυσίες περί αμαρτίας προσέφερα ο ίδιος τον εαυτό μου σε εσένα. Γι' αυτό λέει: Ιδού, ήρθα επειδή κλήθηκα από εσένα, έχοντας υπακούσει με τη μεγαλύτερη προθυμία. Και ήρθα σπεύδοντας να κάνω το θέλημά σου· διότι έχω πειστεί ότι αποδέχεσαι αυτό αντί για κάθε θυσία ολοκαυτώματος. Και αυτό έχει γραφτεί για εμένα στην κεφαλίδα του βιβλίου· και ποιο είναι αυτό παρά το να προτιμήσω το θέλημά σου από τις θυσίες και τα ολοκαυτώματα; Και το να εφαρμόσω τον νόμο σου όχι σύμφωνα με την πρόχειρη κατά γράμμα ερμηνεία, ούτε τηρώντας τα παραγγέλματα του Μωυσή όπως οι πολλοί· αλλά «στο μέσο της κοιλίας μου»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Επιθύμησα τον νόμο σου με προθυμία μέσα από τα έγκατά μου». Διότι, εάν υπάρχει κάποια κοιλία της ψυχής, που ονομάζεται έτσι μεταφορικά, για την οποία έχει λεχθεί στα Ευαγγέλια: «Ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλία του, το οποίο θα αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον»· σε αυτό το απόρρητο και απόκρυφο ταμείο της ψυχής, λέει, θέλησα να εφαρμόσω τον νόμο σου, και να εκπληρώσω τις εντολές περί θυσιών και ολοκαυτωμάτων πνευματικά και σύμφωνα με το βαθύτερο νόημά τους.

Αυτά λοιπόν τα ελάφια, επειδή η πηγή τα εγκατέλειψε εξαιτίας των ανομιών του λαού, και καθώς ο Θεός είχε αποστραφεί, θρηνούσαν από μόνα τους και χρησιμοποιούσαν ως τροφή τα ίδια τους τα δάκρυα, πενθώντας νύχτα και μέρα για την απώλεια του λαού. Και ομολογούσαν ότι δεν διψούσαν με τα σώματα και τις σάρκες για τις προσφιλείς σε αυτά ηδονές, αλλά ότι η ίδια η ψυχή ποθούσε και λαχταρούσε, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, την πορεία προς τον Θεό. Γι' αυτό έλεγαν: «Έτσι επιποθεί η ψυχή μου προς εσένα, Θεέ μου»· και πάλι: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό». Διότι γνώριζαν ότι ο Κύριος ζει, σύμφωνα με το ρηθέν, «Αυτός που μόνος έχει αθανασία»· και ότι μόνο Αυτός έχει ζωή στον εαυτό Του, σύμφωνα με το: «Διότι σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής». Και ακριβώς αυτό το ζωντανό νερό, όταν κάποτε αργότερα εμφανίστηκε η πηγή σύμφωνα με τις προσευχές των προφητών, ο ίδιος ο Σωτήρας δίδασκε ότι το παρέχει στους ανθρώπους, λέγοντας περίπου τα εξής: «Όποιος πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή ζωντανού νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Και πάλι: «Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πιει. Εκείνος που πιστεύει σε μένα, όπως είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Γι' αυτό λοιπόν το ποτό διψούσε ο προφητικός χορός και έλεγε: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό», και «Πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ στο πρόσωπο του Θεού;». Διότι, επειδή έβλεπαν τους εαυτούς τους να βρίσκονται μακριά από την πρόσωπο με πρόσωπο θέαση του Θεού, έλεγαν αυτά τα λόγια.

Και ο Σωτήρας δίδασκε περί αυτού λέγοντας: «Όποιος πιει από το νερό, το οποίο εγώ θα του δώσω, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του, το οποίο θα αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον. Αυτό δε το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Αυτός λοιπόν ο ποταμός του Θεού πληρώθηκε από ύδατα· ώστε να μπορούμε να πούμε: «Από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Έχει γεμίσει δε ο ποταμός με πολλά ύδατα, εξαιτίας του ότι δεν είναι όμοιοι εκείνοι που ποτίζονται από αυτόν.

Ο Κύριος είναι κραταιός και δυνατός, ο Κύριος είναι δυνατός στον πόλεμο· και πάλι: Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξας. Αλλά και τα πλήθη των εκκλησιών του Σωτήρα μας ανάμεσα στους ανθρώπους, καθώς σε αυτές συρρέουν πάντοτε σαν ποτάμι όσοι από τα έθνη πίστεψαν, και υψώνουν φωνή στις προσευχές προς τον Θεό, καθώς και στις δοξολογίες με ύμνους και ψαλμούς, μπορούν να ονομαστούν ποταμοί· επειδή και ο ίδιος ο Κύριός μας παρομοιάζει με ποταμούς εκείνους που επρόκειτο να αντλήσουν από τη δική του και θεία διδασκαλία, και να πιουν από το Άγιο Πνεύμα, λέγοντας: Όποιος πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του, το οποίο θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή.

Κατά την ίδια λοιπόν αυτήν ημέρα του Κυρίου, «θα εξέλθει», λέει, «ύδωρ ζων από την Ιερουσαλήμ». Αυτό δε ήταν το λογικό και πόσιμο, ζωτικό και σωτήριο ποτό της διδασκαλίας του Χριστού, για το οποίο και ο Ίδιος στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, διδάσκοντας τη Σαμαρείτιδα, έλεγε: «αν ήξερες ποιος είναι αυτός που σου λέει, δώσε μου να πιω, εσύ θα του ζητούσες, και θα σου έδινε ύδωρ ζων». Αυτό λοιπόν ακριβώς το σωτήριο ποτό προήλθε από την ίδια την Ιερουσαλήμ· από εκεί άλλωστε ξεκίνησε το Ευαγγέλιό Του, και οι κήρυκές του γέμισαν ολόκληρη την οικουμένη, πράγμα που δηλώνεται με τη φράση ότι το «ζων ύδωρ θα εξέλθει» «προς την πρώτη θάλασσα» και «προς την έσχατη θάλασσα», διά των οποίων φανερώνονται τα πέρατα ολόκληρης της γης, αφενός τα προς τον ανατολικό ωκεανό που ονομάζονται «πρώτη θάλασσα», και αφετέρου αυτά προς τη δύση του ηλίου που υποδηλώνονται διά της «εσχάτης θαλάσσης», τα οποία και έχει γεμίσει το «ζων ύδωρ» της σωτήριας και ευαγγελικής διδασκαλίας, για το οποίο πάλι δίδαξε λέγοντας: «όποιος πιει από το ύδωρ που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει εις τον αιώνα», και πάλι: «ποταμοί», λέει, «από την κοιλιά του θα ρεύσουν ύδατος ζώντος» «το οποίο θα αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον», και πάλι: «εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πίνει».

Και πάλι, όταν οι μαθητές τού παρέθεταν γεύμα, απαντώντας ότι «Εγώ έχω τροφή να φάω, την οποία εσείς δεν γνωρίζετε», επειδή εκείνοι υπέθεσαν ότι μιλούσε για σωματική τροφή, σαν να του είχε προσφερθεί από αλλού, ερμηνεύει τον λόγο του λέγοντας ότι η πρέπουσα και κατάλληλη τροφή για αυτόν είναι η εκπλήρωση του σωτηριώδους θελήματος. Και μύρια τέτοια παραδείγματα μπορεί κανείς να σταχυολογήσει από τις ευαγγελικές ρήσεις, στις οποίες άλλο είναι αυτό που νοείται εκ πρώτης όψεως και άλλο εκείνο στο οποίο αποβλέπει το νόημα των λεγομένων· όπως, για παράδειγμα, το ύδωρ που υποσχέθηκε σε όσους διψούν, μέσω του οποίου οι πιστοί γίνονται πηγές ποταμών, τον άρτο που κατεβαίνει από τους ουρανούς, τον ναό που καταλύεται και μέσα σε τρεις ημέρες εγείρεται, την οδό, τη θύρα, τον λίθο που απορρίφθηκε από τους οικοδόμους και προσαρμόστηκε ως ακρογωνιαίος, τους δύο που βρίσκονται στην ίδια κλίνη, τον μύλο, τις γυναίκες που αλέθουν, αυτήν που παραλαμβάνεται και αυτήν που αφήνεται, το πτώμα, τους αετούς, τη συκιά που βγάζει τρυφερά φύλλα και αναπτύσσει κλάδους. Όλα αυτά και όσα άλλα παρόμοια υπάρχουν, θα μπορούσαν να αποτελέσουν προτροπή για εμάς στο ότι πρέπει να διερευνούμε τα θεία λόγια, να προσέχουμε κατά την ανάγνωση και να ανιχνεύουμε με κάθε τρόπο, μήπως τυχόν βρεθεί κάποιο νόημα υψηλότερο από την πρόχειρη κατανόηση, το οποίο να καθοδηγεί τη διάνοια προς τα θειότερα και ασώματα.

Έπειτα, ο Λόγος ανάγει τη νύμφη στο ύψιστο σημείο μέσω των επαίνων, ονομάζοντάς την φρέαρ ζωντανού νερού που ρέει ορμητικά από τον Λίβανο. Διότι, αυτά που έχουμε μάθει για τη ζωοποιό φύση από την Αγία Γραφή, άλλοτε με την προφητεία να λέει εκ μέρους του Θεού ότι «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού νερού», και άλλοτε με τον Κύριο να λέει προς τη Σαμαρείτιδα: «Αν ήξερες τη δωρεά του Θεού, και ποιος είναι αυτός που σου λέει: δώσε μου να πιω, εσύ θα του ζητούσες, και θα σου έδινε ζωντανό νερό»· και «Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε εμένα και ας πιει· διότι αυτός που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Αυτό δε το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν. Εφόσον, λοιπόν, παντού η θεία φύση κατανοείται μέσω του ζωντανού νερού, εδώ η αψευδής μαρτυρία του Λόγου βεβαιώνει ότι η νύμφη είναι φρέαρ ζωντανού νερού, του οποίου η ροή προέρχεται από τον Λίβανο. Και αυτό είναι το πιο παράδοξο από όλα: διότι, ενώ όλα τα φρέατα κρατούν το νερό στάσιμο και συγκεντρωμένο μέσα τους, μόνη η νύμφη έχει μέσα της το νερό να ρέει προς τα έξω, έτσι ώστε να διαθέτει αφενός το βάθος του φρέατος, αφετέρου δε την αέναη κίνηση του ποταμού. Ποιος θα μπορούσε να συλλάβει επαξίως τα υποδεικνυόμενα θαύματα, μέσω της παρομοίωσης που της έχει τώρα αποδοθεί;

Όπως ακριβώς Εκείνος που άνοιξε το στόμα του μεγάλου Ιεζεκιήλ και τοποθέτησε μέσα του το ειλητάριο του βιβλίου, το οποίο ήταν γεμάτο γράμματα και στις δύο όψεις του, τόσο στην εξωτερική όσο και στην εσωτερική, του λέει: «Το στόμα σου θα φάει και η κοιλιά σου θα γεμίσει», ονομάζοντας «κοιλιά» το διανοητικό και το λογικό μέρος της ψυχής, στο οποίο εναπέθεσε τα θεία διδάγματα. Παρομοίως δε, γνωρίζουμε ότι και ο μέγας Ιερεμίας ονομάζει «κοιλιά» την καρδιά που οδυνάται από εκείνα τα θλιβερά νοήματα, μέσα από τα λόγια του: «Πονάει η κοιλιά μου και οι αισθήσεις της καρδιάς μου ταράσσονται». Εάν δε είναι ανάγκη να παραθέσουμε από τη θεία φωνή το κυριότερο από όσα μας οδηγούν σε αυτήν την κατανόηση, αναφέρουμε εκείνο που είπε ο Κύριος προς εκείνους που πίστεψαν, λέγοντας ότι ποταμοί ζωντανού νερού ρέουν από την κοιλιά εκείνων που πιστεύουν σε Αυτόν. Η δε φράση έχει ως εξής: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, καθώς είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του».

Το ότι βέβαια εδώ δεν εννοεί ενέργεια που έχει αρχή και τέλος, θα το καταλάβει κανείς με ακρίβεια, εάν εξετάσει πού και γιατί η Γραφή ονομάζει αυτήν την ενέργεια πυρ και ύδωρ. Αλλά σχετικά με το πυρ έχει ήδη εκτεθεί και αποδειχθεί από εμάς στα συγγράμματα προς τον Βαρλαάμ «Περί θεώσεως», «όχι με λόγια ανθρώπινης σοφίας», αλλά από την πνευματοκίνητη δύναμη των θεολόγων. Το δε ύδωρ το εξήγησε ο ευαγγελιστής· διότι, όταν ο Κύριος είπε ότι «το ύδωρ που εγώ θα του δώσω θα γίνει πηγή ύδατος που αναβλύζει για την αιώνια ζωή»· και αλλού, «εκείνος που πιστεύει σε εμένα, ποταμοί ζωντανού ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλιά του»· «αυτό δε», λέει, «το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν· διότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί». Τι λοιπόν; Είχε ποτέ αρχή το Άγιο Πνεύμα και τότε δεν υπήρχε ακόμη; Ασφαλώς όχι· αλλά αυτό εννοεί, ότι μέσα στους αποστόλους «δεν υπήρχε ακόμη». Και ακούγοντας το "θα γίνει", μην υποθέσεις ότι είναι κάτι το γενητό· διότι θα γίνει σε αυτόν, λέει, που το λαμβάνει, όπως ακριβώς λέει και ο Δαβίδ: «ο Θεός έγινε για μένα καταφυγή».