Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 7:38

Η γραφίδα, λοιπόν, είναι όργανο του γραφέα, το οποίο μετέχει οπωσδήποτε στην ενέργεια αλλά όχι στην ουσία εκείνου που γράφει, χαράσσοντας εκείνα τα οποία ο γραφέας θέλει και μπορεί. Αλλά πώς το Άγιο Πνεύμα είναι επαγγελία του Πατρός; Επειδή μέσω των προφητών του προϋποσχέθηκε αυτό, λέγοντας αφενός μέσω του Ιεζεκιήλ: «θα σας δώσω νέα καρδιά και νέο Πνεύμα, και θα βάλω μέσα σας το Πνεύμα μου», και αφετέρου μέσω του Ιωήλ: «και θα συμβεί στις έσχατες ημέρες να εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα». Αυτό επιθυμώντας διακαώς και ο Μωυσής, προανεφώνησε λέγοντας: «ποιος θα δώσει την χάρη ώστε όλος ο λαός του Κυρίου να γίνουν προφήτες, όταν ο Κύριος δώσει το Πνεύμα του σε αυτούς;». Επειδή δε η ευδοκία και η επαγγελία του Πατρός και του Υιού είναι μία, γι' αυτό σε εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν είπε: «εκείνος που θα πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει πηγή νερού που θα αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον», και, «εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάγχνα του»· πράγμα το οποίο ερμηνεύοντας ο ευαγγελιστής λέει: «αυτό δε το έλεγε για το Πνεύμα που επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν».

Λύση. Εδώ αποκαλεί Πνεύμα όχι την ουσία, αλλά την ενέργεια του Πνεύματος, όπως ακριβώς και ο Παύλος όταν λέει: «Το Πνεύμα μην το σβήνετε»· το οποίο δεν έπρεπε να κατέβει προτού η δική μας απαρχή ανέλθει στους ουρανούς, και να ενεργήσει τις διάφορες και πολύτροπες δυνάμεις, για τις οποίες λέει ο Χριστός ότι ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά, δηλαδή από την κοιλιά, που είναι η καρδιά, εκείνων που πιστεύουν σε Αυτόν. Και ως δόξα εδώ ονόμασε τον σταυρό, σύμφωνα με το ρητό:

Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, ποταμοί ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλία του. Έπειτα πρόσθεσε ο συγγραφέας του Ευαγγελίου, θέλοντας να ερμηνεύσει τα λεγόμενα: Αυτά δε τα είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν. Εκεί λοιπόν εμείς έχουμε το χέρι και τη δεξιά μας, διότι σε αυτά έγκειται η δύναμή μας. Αυτός θα με επικαλεστεί.

Νόησε ως ποταμούς τις ενέργειες του Πνεύματος· διότι λέει ο Χριστός: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του»· πράγμα το οποίο ο ευαγγελιστής ερμηνεύοντας πρόσθεσε: «Αυτό δε το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Αυτές λοιπόν οι δωρεές του Πνεύματος ύψωσαν τις φωνές τους, δηλαδή τις ανύψωσαν· διότι φανερώθηκαν παντού στη γη, σαν να κατέρχονταν από το ύψος του ουρανού.

Θα αναφέρεις βεβαίως τις ενέργειες του Πνεύματος, οι οποίες ελέγετο ότι επικροτούσαν, σαν να ενώθηκαν σε ένα, κατά την εποχή της παρουσίας του Χριστού· για τις οποίες έλεγε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Θα πεις επίσης ότι και οι αισθητοί ποταμοί επικροτούσαν και χόρευαν, όταν ο Ιορδάνης δέχθηκε τον Χριστό για να βαπτιστεί. Διότι αυτό αποτελούσε κοινή χαρά των ποταμών και των υδάτων. Τα όρη θα αγαλλιάσουν από το πρόσωπο του Κυρίου, διότι έρχεται. Έχουμε πει ότι εκλαμβάνουμε ως όρη τους προφήτες λόγω του ύψους της θεωρίας τους. Αυτοί εύλογα αγαλλιούν με την παρουσία του Χριστού, επειδή η προφητεία τους γίνεται πράξη. Αλλά και αν εννοείς τα αισθητά όρη, εύλογα αγαλλιούν και αυτά, επειδή ο λαός των Ιουδαίων συνήθιζε να θυσιάζει στα είδωλα πάνω στα υψώματα, όπως αναφέρεται στο βιβλίο των Βασιλειών· έπειτα αυτό καταργήθηκε με την παρουσία του Χριστού. Διότι έρχεται για να κρίνει τη γη. Θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, και τους λαούς με ευθύτητα. Και πώς λέει ότι αυτός έχει έρθει; Είναι φανερό ότι, όντας προφήτης, αυτό που προέλεγε ως μελλοντικό, το έβλεπε ως παρόν. Εξάλλου, το πρώτο το λέει για την κατά σάρκα παρουσία Του, η οποία και έγινε πρώτη· το δε δεύτερο για τη δεύτερη παρουσία, κατά την οποία έρχεται και ως κριτής.

Όποιος πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζώντος ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλιά του. Θα μπορούσες να πεις ότι και οι αισθητοί ποταμοί χτυπούν τα χέρια και χορεύουν, όταν ο Ιορδάνης δέχθηκε τον Χριστό για να βαπτιστεί· διότι αυτό αποτέλεσε κοινή χαρά των ποταμών και των υδάτων. «Τα όρη θα αγαλλιάσουν.» Όρη έχουμε ήδη ονομάσει προηγουμένως τους προφήτες εξαιτίας του ύψους της θεωρίας τους· αυτοί εύλογα αγαλλιούν με την παρουσία του Χριστού, επειδή ακριβώς η προφητεία τους γίνεται πλέον πράξη. Διότι χαίρονται οι δίκαιοι όταν έρχεται ο Κριτής, για τις αμοιβές που προσδοκούν από αυτόν.

Αρδεύει δε και ποτίζει όλους όσους πιστεύουν σε αυτόν, όπως λέει ο προφήτης: «ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλία του». Επομένως, στον μεν παράδεισο παρουσιαζόταν το δέντρο της γνώσεως και το «δέντρο της ζωής», όπως τώρα στην Εκκλησία ο νόμος και ο λόγος παρουσιάζονται ως δύο φυτεμένα δέντρα. Διότι «μέσω του νόμου γίνεται η επίγνωση της αμαρτίας», ενώ μέσω του λόγου δίδεται ζωή και άφεση «των παραπτωμάτων». Διότι και τότε ο Αδάμ, επειδή παράκουσε τον Θεό και γεύτηκε από το δέντρο της γνώσεως, εκδιώχθηκε από τον παράδεισο, έχοντας ληφθεί από τη γη και έχοντας αναλυθεί πάλι στη γη. Ομοίως πάλι, εκείνος που έχει πιστέψει αλλά δεν έχει φυλάξει τις εντολές απογυμνώνεται από το Άγιο Πνεύμα, γίνεται εξόριστος από την Εκκλησία και, μην έχοντας πλέον λάβει τη χάρη, αλλά γενόμενος γη επιστρέφει στον «παλαιό» του «άνθρωπο». Όταν, λοιπόν, λέει η Γραφή «εισερχόταν η Σωσάννα και περιπατούσε στον παράδεισο του συζύγου της», σημαίνει ότι όλοι οι βασιλείς και οι κατέχοντες αξιώματα φυτεύουν για τους εαυτούς τους παραδείσους για τρυφή στις πόλεις και στις χώρες, όπως έπραξε και ο Ιωακείμ στη Βαβυλώνα. Διότι «υπήρχε παράδεισος που γειτόνευε με τον οίκο του», στον οποίο εισερχόμενη η Σωσάννα «περιπατούσε», καρτερώντας στην προσευχή και ψάλλοντας ύμνους και ωδές προς τον Θεό. Η οποία απέστειλε τις δύο υπηρέτριες «να φέρουν τα προσταγμένα», προκειμένου να λουστεί.

Είδες το μήκος του παραδείσου να εκτείνεται έως τα πέρατα της οικουμένης; Εδώ δεν υπάρχει όφις, ο τόπος είναι καθαρός από θηρία, και περιτειχίζεται με τη χάρη του Πνεύματος. Έχει και πηγή αυτός ο παράδεισος, όπως ακριβώς και εκείνος, πηγή που είναι μητέρα αμέτρητων ποταμών, και όχι μόνο τεσσάρων. Διότι αυτή η πηγή δεν αναβλύζει τον Τίγρη, ούτε τον Ευφράτη, ούτε τον Αιγυπτιακό Νείλο, ούτε τον Ινδικό Γάγγη, αλλά αναρίθμητους ποταμούς. Ποιος τα λέει αυτά; Ο ίδιος ο Θεός που μας χάρισε τους ποταμούς· «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα», λέει, «όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλία του». Είδες πώς δεν είναι τέσσερις οι ποταμοί, αλλά απεριόριστοι αυτοί που εκχέονται από εκείνη την πηγή; Και η πηγή δεν είναι θαυμαστή μόνο ως προς το πλήθος, αλλά και ως προς τη φύση της· διότι τα νάματα δεν είναι ύδατος, αλλά είναι τα χαρίσματα του Πνεύματος. Αυτή η πηγή μοιράζεται σε κάθε ψυχή των πιστών, και δεν μειώνεται· μοιράζεται, και δεν δαπανάται· κατακερματίζεται, και δεν ελαττώνεται· σε όλους είναι ολόκληρη, και στον καθένα ολόκληρη. Τόσο μεγάλα είναι τα χαρίσματα του Πνεύματος. Θέλεις να μάθεις την αφθονία αυτών των ναμάτων; Θέλεις να μάθεις τη φύση των υδάτων; Πώς δεν μοιάζουν με αυτά, αλλά είναι ανώτερα και θαυμαστότερά τους; Άκουσε πάλι τον ίδιο τον Χριστό να λέει στη Σαμαρείτιδα, για να μάθεις την αφθονία της πηγής.

Για ποιες πράξεις; Επειδή πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· γυμνός ήμουν, και με ντύσατε· στη φυλακή ήμουν, και ήρθατε σε εμένα· ασθενής ήμουν, και με επισκεφθήκατε· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε. Έπειτα εκείνοι που διακόνησαν καλά στον κατάλληλο καιρό, αποβλέποντας στη δική τους αδυναμία και στο μεγαλείο Εκείνου που δανείστηκε, λένε: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς, και σε θρέψαμε; Ή να διψάς, και σου δώσαμε να πιεις; Εσένα, στον οποίο τα μάτια όλων ελπίζουν, και εσύ τους δίνεις την τροφή τους με αφθονία; Ω, τι μεγάλη αγαθότητα! Κρύβει το μεγαλείο του από φιλανθρωπία: Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω. Ω, της πολλής αγαθότητος, ω, της άμετρης χρηστότητος! Αυτός που δίνει τροφή σε κάθε σάρκα, που ανοίγει τα χέρια του και χορταίνει κάθε ζωντανό με ευδοκία, πεινούσα, λέει, και μου δώσατε να φάω. Όχι επειδή μειώνεται το μεγαλείο του, αλλά επειδή η φιλανθρωπία του μπαίνει εγγυητής για τους φτωχούς. Δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Ποιος τα λέει αυτά; Αυτός που χύνει τη φύση των υδάτων σε λίμνες και ποταμούς και πηγές· αυτός που λέει μέσα από τα Ευαγγέλια ότι: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του· αυτός που είπε: Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε εμένα, και ας πιει. Αλλά, γυμνός ήμουν, λέει, και με ντύσατε. Ντύσαμε αυτόν που ντύνει τον ουρανό με σύννεφα, αυτόν που ντύνει ολόκληρη την Εκκλησία και την οικουμένη.

Αλλ᾽ όμως, αυτήν την τόσο πλατιά καρδιά τη συνέσφιξε πολλές φορές και την έθλιψε η αγάπη που την πλαταίνει· «Διότι από πολλή θλίψη», λέει, «και συνοχή καρδιάς σας τα έγραψα αυτά». Και επιθυμούσα να δω συντετριμμένη αυτήν που φλεγόταν για τον καθέναν από όσους χάνονταν, αυτήν που κοιλοπονούσε για δεύτερη φορά τα παιδιά που είχαν εκπέσει, αυτήν που έβλεπε τον Θεό («Διότι οι καθαροί στην καρδιά», λέει, «θα δουν τον Θεό»)· αυτήν που είχε γίνει θυσία («Διότι θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα»)· αυτήν που είναι υψηλότερη από τους ουρανούς, ευρύτερη από την οικουμένη, λαμπρότερη από την αχτίδα του φωτός, θερμότερη από τη φωτιά, στερεότερη από τον αδάμαντα, αυτήν που ανέβλυζε ποταμούς· «Διότι ποταμοί ζωντανού νερού», λέει, «θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του»· εκεί όπου βρισκόταν η πηγή που αναπήδα, και η οποία δεν πότιζε το πρόσωπο της γης, αλλά τις ψυχές των ανθρώπων· από όπου όχι μόνο ποταμοί, αλλά και πηγές δακρύων ανάβλυζαν, και τη νύχτα και την ημέρα· αυτήν που έζησε την καινή ζωή, και όχι τούτη τη δική μας («Διότι δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου», λέει, «ο Χριστός»).

Διότι πώς δεν είναι παράλογο, εκείνοι μεν οι άγιοι, ενώ βρίσκονταν σε καμίνι, και σε φωτιά, και σε λάκκο, και ανάμεσα σε θηρία, και σε βούρκο, και σε δεσμωτήριο, και στο ξύλο των βασανιστηρίων, και δεχόμενοι πληγές, και σε φυλακές, και μέσα σε ανυπόφορα δεινά, να μην παραπονούνται ποτέ για κανένα από αυτά, αλλά με μεγάλο ζήλο και φλογερή προθυμία να καταγίνονται συνεχώς με προσευχές και ιερούς ύμνους, ενώ εμείς, που δεν υπομείναμε ούτε μικρό ούτε μεγάλο από τα προαναφερθέντα πάθη, εξαιτίας της ζέστης, μιας μικρής θερμότητας και του ιδρώτα, να αμελούμε τη δική μας σωτηρία, και εγκαταλείποντας τις ιερέ​ς συνάξεις να περιπλανιόμαστε έξω, φθείροντας τον εαυτό μας σε συναναστροφές που δεν έχουν τίποτα το υγιές; Υπάρχει τόση δροσιά από τα θεία λόγια, και εσύ προβάλλεις ως δικαιολογία τη ζέστη; «Το νερό που εγώ θα του δώσω», λέει ο Χριστός, «θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή»· και πάλι, «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Εφόσον έχεις πηγές, πες μου, και πνευματικούς ποταμούς, φοβάσαι την αισθητή ζέστη; Στην αγορά όμως, πες μου, όπου υπάρχει τόσος θόρυβος και συνωστισμός και πολύς καύσωνας, πώς δεν προβάλλεις ως δικαιολογία τη δυσφορία και τη θερμότητα;

1. Τη χάρη του Πνεύματος η Γραφή άλλοτε την ονομάζει πυρ και άλλοτε ύδωρ, δείχνοντας ότι τα ονόματα αυτά δεν είναι δηλωτικά της ουσίας, αλλά της ενέργειας. Διότι το Πνεύμα δεν αποτελείται από διαφορετικές ουσίες, όντας αόρατο και μονοειδές. Το πρώτο, λοιπόν, το φανερώνει ο Ιωάννης, λέγοντας τα εξής: «Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ»· ενώ το δεύτερο ο Χριστός: «Ποταμοί ζώντος ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλία του».

Αλλά ούτε τη δεύτερη ούτε την τρίτη ημέρα λέει κάτι τέτοιο, ώστε να μην εξασθενήσουν τα λεγόμενα, δεδομένου ότι επρόκειτο να επιδοθούν στην τρυφή. Την τελευταία όμως ημέρα, όταν αναχωρούσαν για τα σπίτια τους, τους δίνει εφόδια για τη σωτηρία και κραυγάζει· αφενός για να δείξει την παρρησία του, αφετέρου εξαιτίας του πολλού πλήθους, και δηλώνοντας ότι μιλούσε για το νοητό ποτό, προσθέτει: «Αυτός που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Με τον όρο κοιλιά εννοεί εδώ την καρδιά, όπως ακριβώς λέει και αλλού: «Και τον νόμο σου στο μέσο της κοιλίας μου». Και πού είπε η Γραφή ότι «Ποταμοί ζωντανού ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλιά του»; Πουθενά.

Τι σημαίνει λοιπόν το: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή»; Εδώ πρέπει να τεθεί σημείο στίξεως, ώστε η φράση «Ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλία του» να αποτελεί δική του απόφανση. Διότι, επειδή πολλοί έλεγαν: «Αυτός είναι ο Χριστός» και «Όταν έλθει ο Χριστός, μήπως θα επιτελέσει περισσότερα σημεία;», δείχνει ότι πρέπει να έχουν ορθή τη γνώση και να πιστεύουν όχι τόσο εξαιτίας των σημείων, όσο εξαιτίας των Γραφών. Πολλοί, βεβαίως, μολονότι τον είδαν να θαυματουργεί, δεν τον αποδέχονταν ως τον Χριστό· αντίθετα, επρόκειτο να πουν: «Δεν λέγουν οι Γραφές ότι ο Χριστός έρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ;». Και αυτά τα ανέλυε από κάθε πλευρά, θέλοντας να δείξει ότι δεν αποφεύγει την απόδειξη που προκύπτει μέσα από αυτές, και τους παραπέμπει και πάλι στις Γραφές.

Εις το ρητό του ενενηκοστού δεύτερου ψαλμού, το «Ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους»· και για τον Σωτήρα που περπάτησε στη θάλασσα, για τους πέντε άρτους και τους δύο ιχθείς, και για τους πρωτοπλάστους σχετικά με την παράβαση. αʹ. Λαμβάνοντας αφορμή από όσα μόλις τώρα μας αναγνώστηκαν από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο σχετικά με την τρικυμία της θάλασσας, τη θαυματουργία του Κυρίου και την ολιγοψυχία των αποστόλων, είναι κατάλληλη ευκαιρία να αναφέρουμε τα λόγια του προφήτη: «Ύψωσαν οι ποταμοί, Κύριε, ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους, από τον ήχο πολλών υδάτων· θαυμαστοί είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας». Ποιοι είναι οι μετεωρισμοί της θάλασσας; Είναι η θαυματουργία του Κυρίου, διότι με ένα μόνο νεύμα Του έκανε την αγριεμένη θάλασσα να γαληνέψει. Και ποιοι είναι οι ποταμοί που ύψωσαν τις φωνές τους μέσα στη θάλασσα, παρά, βεβαίως, οι μαθητές του Κυρίου; Διότι ποταμοί είναι οι απόστολοι, καθώς προήλθαν από την αέναη πηγή, τον Χριστό, σύμφωνα με το ρητό που αναφέρει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Και ο μεν Κύριος δεν έπαυε να θαυματουργεί· οι δε απόστολοι δεν απομακρύνονταν από τη δικαιοσύνη, ενώ κλυδωνίζονταν μέσα στη θάλασσα. Διότι, όταν αντιλήφθηκαν τον Κύριο κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας να διαβαίνει πάνω στα νώτα της θάλασσας, νόμισαν ότι είναι φάντασμα. Ποιο φάντασμα; Η δούλη αναγνώρισε τον Δεσπότη, και οι μαθητές δεν αναγνώρισαν τον Δεσπότη;

Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού ύδατος θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του. Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν. Διότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί.» «Εγώ έχω έλθει ως φως σε τούτον τον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μην παραμείνει στο σκοτάδι.

Πρέπει λοιπόν στη συνέχεια να πραγματευτούμε περί του Αγίου Πνεύματος, όσο είναι δυνατόν επιλεκτικά και συνοπτικά, ώστε να βεβαιωθούμε και από ολόκληρη τη θεία Γραφή, ότι παρόλο που το όνομα του Αγίου Πνεύματος αναφέρεται σε αυτήν άπειρες φορές, πουθενά δεν βρίσκεται να λέγεται ότι το Πνεύμα έχει λάβει την ύπαρξη εκ του Υιού. Διότι αμέσως ο Κύριος στα Ευαγγέλια λέει, «εάν κάποιος δεν γεννηθεί εξ ύδατος και Πνεύματος, δεν δύναται να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού· εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι Πνεύμα· μην απορήσεις που σου είπα ότι πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν· το Πνεύμα πνέει όπου θέλει και ακούς τη φωνή του· αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει· έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα»· και πάλι, «το Πνεύμα είναι εκείνο που ζωοποιεί· η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα»· και επίσης, «τα λόγια που εγώ σας λαλώ, είναι Πνεύμα και ζωή»· και προσέτι, «αλλά έρχεται ώρα, και είναι τώρα, κατά την οποία οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν Πνεύματι και αληθεία· διότι και ο Πατέρας τέτοιους αναζητά αυτούς που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν Πνεύματι και αληθεία». Ακόμη, «αυτός που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του».

Αυτός, λοιπόν, στο δέκατο πέμπτο βιβλίο του «Περί Τριάδος» λέει: «Το Άγιο Πνεύμα, επειδή εκπορευόταν με τέτοιο τρόπο ώστε να επρόκειτο να δοθεί, ήταν ήδη δώρο· και πριν ακόμη υπάρξει αυτός στον οποίο θα δινόταν· διότι με άλλη έννοια νοείται κάτι που λέγεται δώρο, και με άλλη όταν λέγεται ότι έχει δωρηθεί· γιατί δώρο μεν μπορεί να είναι και πριν δοθεί, αλλά δωρημένο πριν να δοθεί σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να λέγεται». Και πάλι: «Στις Γραφές το Πνεύμα είναι δώρο Θεού, και σε πολλά σημεία λέγεται ότι δωρίζεται, όπως λέει ο Χριστός στα Ευαγγέλια: "Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πίνει". "Εκείνος που πιστεύει σε μένα, όπως είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του"· και ο ευαγγελιστής, επεξηγώντας το αυτό, προσθέτει αμέσως: "Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν· γιατί δεν υπήρχε ακόμη το Άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί"· και συνομιλώντας με τη Σαμαρείτιδα, λέει τα εξής: "Αν γνώριζες τη δωρεά του Θεού, και ποιος είναι αυτός που σου λέει, δώσε μου να πιω, εσύ θα του το είχες ζητήσει, και εκείνος θα σου είχε δώσει ζωντανό νερό". Και λίγο μετά: "Καθένας που πίνει από το νερό τούτο, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν θα διψάσει ποτέ στον αιώνα· αλλά το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή"».

Όποιος είναι αβάπτιστος ή κενόδοξος δεν μπορεί να φτάσει στην επίγνωση αυτής της αλήθειας. Διότι, πρώτα απ' όλα, σε εκείνους που έχουν βαπτιστεί στην καθολική Εκκλησία δίνεται μυστικώς διά του βαπτίσματος και ενοικεί μέσα τους κρυφά. Έπειτα, αναλόγως με την εργασία των εντολών και της νοερής ελπίδας, αποκαλύπτεται σε όσους πιστεύουν με αυτόν τον τρόπο στον Κύριο, ο οποίος είπε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του. Αυτό δε, προσθέτει, το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν.» Γι' αυτό εμείς πιστεύουμε ότι διά του βαπτίσματος έχουμε λάβει μυστικώς την ελευθερία και τον καθαρισμό, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Τώρα όμως λουστείκατε, τώρα όμως καθαριστήκατε, τώρα όμως αγιαστήκατε.» Και τέτοια γράφει στους Κορινθίους, οι οποίοι δεν είχαν ακόμη καθαριστεί σύμφωνα με τη νοερή ελπίδα διά της αρνήσεως των λογισμών και δεν είχαν αγιαστεί διά της καρδιακής ενέργειας του Πνεύματος, αλλά ήταν ακόμη κακοί, και αδικούσαν και αποστερούσαν, και μάλιστα αδελφούς, για να δείξει ότι οι βαπτισμένοι έχουν μεν λάβει μυστικώς τον καθαρισμό και τον αγιασμό κατά τη δωρεά του Χριστού, αναλόγως όμως με τη δική του ολιγοπιστία ο καθένας ενεργείται παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία, όπως είναι γραμμένο: «Έπειτα η επιθυμία, αφού συλλάβει, γεννά την αμαρτία, και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, αποκυεί τον θάνατο.»

Όποιος λοιπόν το πιστεύει αυτό, εφαρμόζει τις εντολές του Χριστού και δεν περιεργάζεται τη φύση Του. Επομένως εμείς, έχοντας μάθει αυτό από τον άγιο Παύλο, γνωρίζουμε ακριβώς ότι καθένας που δεν εφαρμόζει την εντολή του Χριστού, περιεργάζεται τη φύση Του, ενώ εκείνος που πιστεύει και την εφαρμόζει λαμβάνει Πνεύμα Άγιο, γίνεται θεοδίδακτος και, σαν ποταμός, αναβλύζει και στους άλλους την αλήθεια, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου που είπε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλία του. Αυτό δε», λέει, «το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν αυτοί που πιστεύουν σε αυτόν». Άκου πάλι τι λέει ο Παύλος γι' Αυτόν τον οποίο εσύ άφοβα διαχωρίζεις: «Σε Αυτόν», λέει, «θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, προς δόξα του Θεού Πατέρα». Άραγε, λοιπόν, δεν θα φρίξεις εκείνη την ημέρα, όταν οι προαναφερθείσες άγιες δυνάμεις θα Τον προσκυνούν απερίεργα και θα δοξάζουν τον Θεό για το ανέκφραστο μυστήριο της ενώσεως; Ή μήπως πρόκειται και τότε να Τον διαχωρίζεις και να αναζητάς το πώς; Εκεί βέβαια, όπως νομίζω, ζαλισμένος από τον φόβο, σίγουρα ούτε θα πεις ούτε θα σκεφτείς τέτοια πράγματα, όμως να αναμένεις ότι όσα φρόνησες εδώ, αυτά θα σου καταλογιστούν και εκεί. Γι' αυτό μετανόησε για την κακοπιστία σου, άνθρωπε, και να πιστεύεις στον Χριστό έτσι όπως Εκείνος θέλει.

Το ζων ύδωρ που εξήλθε από την Ιερουσαλήμ και διαχωρίστηκε προς τα άνω και προς τα κάτω «κατά το θέρος και κατά την άνοιξη», κατέστη η ποταμιαία χάρις του θείου Πνεύματος. Διότι για αυτή τη Γραφή έλεγε ο Κύριος ότι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζώντος ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλία του». Αφού λοιπόν ενέπλησε με αυτό τους αποστόλους μετά την ανάληψη, αυτοί εξήλθαν από την Ιερουσαλήμ ως ζων ύδωρ και ως θεόβρυτοι ποταμοί προς την πρώτη και την έσχατη θάλασσα, δηλαδή προς τα νότια μέρη της Ιερουσαλήμ, την Αιθιοπία και παντού, ποτίζοντας τα έθνη με το ζων ύδωρ της θεογνωσίας. Παρομοίως και ο θείος Δαβίδ, δηλώνοντας την ανάληψη του Κυρίου διά νεφέλης και αγγέλων, έψαλλε στον Θεό λέγοντας: «η αλήθειά σου φθάνει έως τις νεφέλες», «η δύναμή του βρίσκεται στις νεφέλες», «αυτός που θέτει τα νέφη ως όχημά του, που περιπατεί πάνω σε φτερούγες ανέμων· αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς».

Και κάνοντας πάρα πολλά άλλα θαύματα, εκείνη η ράβδος, όταν χρησιμοποιήθηκε από τον Μωυσή, «προτύπωνε σαφώς» τον σταυρό του Κυρίου. Διότι, αφού σταυρώθηκε σε αυτόν εκουσίως ο Δεσπότης μας, δεν μας λύτρωσε απλώς από την Αίγυπτο και τη δουλεία του Φαραώ, αλλά, ενώ είχαμε πουληθεί στην αμαρτία, με το δικό του αίμα «μας εξαγόρασε» και μας ελευθέρωσε από την τυραννία του διαβόλου και τα δεσμωτήρια του άδη, και, διαχωρίζοντας ευλόγως την Ερυθρά και αιματώδη θάλασσα της αμαρτίας, μας καθοδήγησε προς τη γη της επαγγελίας της «άνω Ιερουσαλήμ», ενώ τον σατανά Φαραώ και τη στρατιά του, μαζί με την πλήρη πανοπλία της αλαζονείας του, τους βύθισε στον άδη. Και δεν παύει να ποτίζει τον νέο ισραηλιτικό λαό με νερό και αίμα από τη δική του πλευρά, όπως ακριβώς εκείνη η πέτρα πότιζε τότε άφθονα τον ισραηλιτικό λαό («και η πέτρα», λέει η Γραφή, «ήταν ο Χριστός»), και αντί για την «πικρία των υδάτων της Μερράς» μετέβαλε τις πικρόγονες πηγές της απιστίας σε πίστη· και ποταμοί ζωντανού νερού έρρευσαν από τα σπλάχνα εκείνων που πίστεψαν σε αυτόν, και, ποτίζοντας εκείνη τη Σαμαρείτιδα γυναίκα με νερό που αναβλύζει για την αιώνια ζωή, τη γλύκανε.

Διότι περί αυτής της πηγής και των υδάτων έλεγε ο Κύριος ότι «όποιος πιστεύει σε εμένα, καθώς είπε η Γραφή, ποταμοί ζώντος ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλία του». Βλέπεις, ω τυφλέ κατά τη διάνοια και σκοτισμένε Ιουδαίε, τα αποφθέγματα του Αγίου Πνεύματος, πώς άλλα μεν είναι τα λόγια, άλλα δε τα νοήματα;

«Διότι», λέγει, «εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού νερού»· και στον Βαρούχ: «Τι συμβαίνει, Ισραήλ, που βρίσκεσαι στη γη των εχθρών; Εγκατέλειψες την πηγή της σοφίας». Ο δε Υιός είναι ποταμός· «διότι ο ποταμός του Θεού», λέγει, «γέμισε με νερά». Απομένει λοιπόν, κατ' αναλογίαν, το Πνεύμα να ονομάζεται ύδωρ· έτσι άλλωστε έχει ονομαστεί «ζωντανό ύδωρ» και «ύδωρ που αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Από την πηγή λοιπόν λέγεται ότι γεννιέται ο ποταμός και ότι εκπορεύεται όλο το ύδωρ. Και το ύδωρ λέγεται ότι είναι πλήρωμα του ποταμού, όπως ακριβώς και της πηγής. Από τον ποταμό, βέβαια, θα λέγαμε ότι αντλείται και πίνεται ένα μέρος του ύδατος· δεν θα μπορούσε όμως να λεχθεί για ολόκληρο το ύδωρ ότι εκπορεύεται από τον ποταμό όπως ακριβώς και από την πηγή. Λέγει λοιπόν ο Χριστός, ο ποταμός του Θεού, που είναι γεμάτος από τα ύδατα ολόκληρου του Πνεύματος: «Όποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πιει. Όποιος πιστεύει σε μένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Και ερμηνεύοντας αυτόν τον λόγο ο ευαγγελιστής προσθέτει: «Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Και για να μάθεις ότι δεν ομιλεί για το συναΐδιο με τον Πατέρα και τον Υιό, το όλο και υπερτελές Πνεύμα, αλλά για την πνευματική δωρεά, η οποία επρόκειτο να δοθεί στους πιστεύοντες μετά την κάθοδο του Πνεύματος, προσθέτει: «διότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα».

Διότι αυτός είναι ο επίσκοπος ενώπιον του Θεού και της Εκκλησίας του Χριστού, εκείνος που φανερώθηκε μέσα σε αυτήν από το Άγιο Πνεύμα ως θεολόγος, ή εκείνος που έλαβε τη χειροτονία του επισκόπου από ανθρώπους και έχει ακόμη ανάγκη από μυσταγωγία στα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, καταπιεζόμενος από άγνοια και ζώντας σε έσχατη αλογία, χωρίς να έχει αξιωθεί κανένα ουράνιο χάρισμα από αυτά που δίνονται από τον Θεό στους πιστούς, όπως λέει το ιερό Του λόγιο: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του», και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα σημεία που κάνω εγώ θα κάνει και εκείνος, και μεγαλύτερα από αυτά θα κάνει», και πάλι: «Αυτά τα σημεία θα ακολουθήσουν εκείνους που πίστεψαν: στο όνομά μου θα βγάλουν δαιμόνια, θα μιλήσουν νέες γλώσσες, θα πιάσουν φίδια, θα επιθέσουν τα χέρια τους σε αρρώστους και αυτοί θα γίνουν καλά». Όπως λέει και ο Παύλος: «Διότι στον έναν», λέει, «δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον λόγος γνώσης σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε έτερον χαρίσματα ιαμάτων με το ίδιο Πνεύμα» και τα εξής.

νε΄. Αυτό θα συμβεί σε κάθε ζηλωτή κατά την ημέρα της τελείωσής του ως προς την αρετή, και τα όρη της εργασίας των εντολών του Θεού θα στάξουν για αυτόν γλυκασμό ευφροσύνης, καθώς θα βασιλεύει στη Σιών με καθαρή διάνοια. Και οι βουνοί, δηλαδή οι λόγοι των αρετών, θα αναβλύσουν γάλα, προσφέροντας τροφή σε αυτόν που αναπαύεται στην κλίνη της απάθειας. Και όλες οι εφέσεις του Ιούδα, της δικής του δηλαδή πίστης και γνώσης, θα ρεύσουν ύδατα, δηλαδή δόγματα, παραβολές και αινίγματα των θείων πραγμάτων. Και μια πηγή ανείπωτης σοφίας θα εξέλθει από την καρδιά του όπως από τον οίκο του Κυρίου, και θα ποτίσει τον χείμαρρο των σχοίνων, δηλαδή αυτούς ακριβώς τους ανθρώπους που έχουν αποξηρανθεί από την ανομβρία και τον καύσωνα των παθών. Και τότε θα γνωρίσει την αληθινή έκβαση μέσα του των λόγων του Κυρίου, διότι λέει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλία του». νστ΄. Θα ανατείλει για όσους με φοβούνται, λέει ο Θεός, ο ήλιος της δικαιοσύνης, και θα φέρει ίαση στις πράξεις. Και θα εξέλθουν από τη φυλακή των παθών, και θα σκιρτήσουν σαν μοσχάρια που έχουν ελευθερωθεί από τα δεσμά της αμαρτίας. Και θα καταπατήσουν άνομους άνδρες και δαίμονες κάτω από τα πόδια τους σαν στάχτη, κατά την ημέρα της αποκατάστασής τους, την οποία εγώ επιτελώ, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, όταν δηλαδή θα έχουν ανυψωθεί μέσω όλων των αρετών και θα έχουν τελειωθεί μέσω της σοφίας και της γνώσης κατά τη μέθεξη του Πνεύματος.

Ιωάν. 7, 38-39 <Διότι δεν υπήρχε ακόμη Πνεύμα> δοσμένο σε κάποιον με τόση δαψίλεια, ώστε και να προφητεύει και να ομιλεί γλώσσες και να διακρίνει και να ενεργεί θαύματα και δια της επιθέσεως των χειρών να χορηγεί και να παρέχει αυτά και σε άλλους. Διότι και ο Δεσπότης, φανερώνοντας το πλήθος και το μέγεθος των χαρισμάτων, τα ονομάζει ποταμούς. Κανείς, λοιπόν, ούτε από τους παλαιούς προφήτες ούτε από τους ήδη παρόντες μαθητές δεν είχε λάβει τέτοια αφθονία τόσο μεγάλων χαρισμάτων. Επειδή, λοιπόν, είναι προφανές ότι και οι προφήτες και οι απόστολοι μετείχαν της πνευματικής χάριτος· διότι διαφορετικά δεν θα επιτελούσαν τα σημεία που επιτελούσαν τότε οι απόστολοι, όμως ούτε οι παλαιοί προφήτες ούτε οι μαθητές είχαν αξιωθεί της δαψίλειας και της αφθονίας και της απειροδύναμης χάριτος του Πνεύματος. Επομένως, το <διότι δεν υπήρχε ακόμη Πνεύμα> άγιο δεδομένο, εννοεί το εξής: δαψιλώς και αφθόνως, όπως επρόκειτο να δοθεί μετά την Ανάσταση, όταν επιφοίτησε στους μαθητές εν είδει πυρίνων γλωσσών· ή πρέπει να εξεταστεί, μήπως οι μαθητές επιτελούσαν με κάποια άγια δύναμη όσα παραδόξως επιτελούσαν· διότι το να λέμε ότι γίνονταν με την εξουσία του Χριστού, δεν γνωρίζω τι άλλο είναι αυτό, εάν όχι χορηγία πνευματικών χαρισμάτων.

Υπάρχει «πηγή από τον οίκο του Κυρίου» σύμφωνα με τον προφήτη, και πάνω από αυτήν δέντρα των οποίων τα φύλλα δεν μαραίνονται και η ευωδία δεν εκλείπει. Κάποιο μυστήριο εμπεριέχεται σε αυτό το σημείο. Η ζωντανή πηγή από τον οίκο του Κυρίου είναι ο Κύριος, ο οποίος γίνεται ζωντανή πηγή μέσα στην καρδιά σου. Διότι έλεγε στη Σαμαρείτιδα: «όποιος πιει από το νερό που εγώ θα δώσω», «θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Βλέπεις ότι υπάρχει ζωντανή πηγή που ζωοποιεί την καρδιά; Τα δέντρα που βρίσκονται δίπλα της είναι οι δίκαιοι, οι οποίοι, όντας φυτεμένοι και αρδευόμενοι από αυτήν, καρποφορούν και αναδίδουν ευωδία. Και πάλι λέει: «ποταμοί θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Οι δίκαιοι, επομένως, αποκαλούνται ποταμοί.

Ας παρακαλέσουμε, λοιπόν, και εμείς τον Κύριο να μετάσχουμε από την πνευματική πηγή του ζωντανού ύδατος, διότι «εκείνος που θα πιει» και θα λάβει από αυτήν «δεν θα διψάσει ποτέ στον αιώνα», σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, αλλά θα γίνει «μέσα του πηγή ύδατος ζωντανού που θα αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον» και «ποτάμια ζωντανού ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Σε αυτούς, επομένως, που διηγούνται τα μυστήρια του Πνεύματος μέσω του Πνεύματος και προφέρουν τον λόγο του Θεού από τη ζωντανή πηγή του Θεού, έτσι οφείλουν οι ακροατές να προσέχουν, σαν να ακούνε τον λόγο από το στόμα του Θεού, και σαν το Άγιο Πνεύμα να κινεί το όργανο της γλώσσας και να μιλάει μέσω αυτού. Πώς θα γίνει, λοιπόν, να επιτύχουμε τώρα αυτά τα πνευματικά και επουράνια αγαθά, εάν δεν αποβλέπουμε πάντοτε «προς τον αρχηγό και τελειωτή της πίστεώς μας Ιησού» και δεν προσέχουμε διαρκώς την ταπείνωσή Του, το πώς δηλαδή, αν και ήταν Θεός, «κένωσε τον εαυτό Του» λαμβάνοντας ταπεινή φύση; Εμείς, επομένως, που από τη φύση μας είμαστε ταπεινοί, πώς δεν οφείλουμε να ταπεινωνόμαστε και να αναγνωρίζουμε τη δική μας φύση με συστολή, αναλογιζόμενοι ότι ο ένδοξος έγινε άδοξος για χάρη μας και, αν και Θεός, ανέλαβε την ταπεινή ανθρώπινη φύση και έζησε στον κόσμο φτωχός και ταπεινός, εξουθενωνόμενος και χλευαζόμενος από ανάξιους ανθρώπους; Εμείς, λοιπόν, που είμαστε από τη φύση μας άτιμοι και ταπεινοί και γεμάτοι αμαρτήματα, δεν οφείλουμε να αναγνωρίζουμε τη δική μας φύση;

Και αν εκείνος που τρώει τη σάρκα του και πίνει το αίμα του έχει ζωή αιώνια «και δεν έρχεται σε κρίση αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή», είναι ολοφάνερο ότι αυτός που δεν γνωρίζει ότι έχει αιώνια ζωή και δεν έχει συνειδητοποιήσει τη μετάβαση από τον θάνατο στη ζωή, όπως ακριβώς εκείνος που μεταβαίνει από μια σκοτεινή κατοικία σε μια φωτεινή και λαμπρή, δεν έχει γνωρίσει ακόμη το μυστήριο της οικονομίας του Θεού, ούτε έχει γίνει μέτοχος της αιώνιας ζωής. Αν πάλι υποσχέθηκε να δώσει το Άγιο Πνεύμα σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, το οποίο είναι σαν «πηγή νερού που αναβλύζει για αιώνια ζωή» και ποταμούς που ρέουν από την κοιλία του, αυτός που δεν βλέπει να συμβαίνουν αυτά μέσα του καθημερινά, καθώς και τα υπόλοιπα όσα είπε ο Κύριος ότι θα δώσει και θα κάνει μαζί με αυτούς που τον πιστεύουν, πώς θα μπορούσε να αποκαλεί τον εαυτό του τέλειο πιστό; Εκείνον δε που νομίζει ότι αυτά αρμόζουν μόνο στους αποστόλους και στους αρχαίους πατέρες, και υποστηρίζει ότι εμείς δεν πρέπει να ελπίζουμε πως με τον αγώνα μας θα γίνουμε όμοιοι και ίσοι με εκείνους, ούτε να εξισώνουμε τα δικά μας με τα δικά τους και τα δικά τους με τα δικά μας, ποιος από αυτούς που έχουν τη γνώση του Θεού και συμπόνια δεν θα τον έκλαιγε μέσα από την ψυχή του;

Εάν όμως πει κάποιος ότι ο καθένας από εμάς τους πιστούς το έλαβε και το κατέχει αυτό χωρίς να το γνωρίζει και χωρίς να το αισθάνεται, βλασφημεί, βγάζοντας ψεύτη τον Χριστό που είπε ότι «Θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή», και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Εάν λοιπόν η πηγή αναβλύζει, οπωσδήποτε και ο ποταμός που εξέρχεται και ρέει καθίσταται ορατός σε αυτούς που βλέπουν. Εάν όμως αυτά, σύμφωνα με όσους σκέφτονται με αυτόν τον τρόπο, ενεργούνται μέσα μας χωρίς να το γνωρίζουμε, χωρίς να αισθανόμαστε τίποτα από αυτά, είναι ολοφάνερο ότι ούτε την αιώνια ζωή, η οποία τα συνοδεύει και παραμένει μέσα μας, θα αισθανθούμε καθόλου, ούτε το φως του Αγίου Πνεύματος θα δούμε, αλλά θα παραμείνουμε νεκροί και τυφλοί και αναίσθητοι, όπως τώρα, έτσι και τότε. Και έτσι αποδεικνύεται μάταιη η ελπίδα μας, σύμφωνα με αυτούς, και ο αγώνας μας άσκοπος, εφόσον βρισκόμαστε στον θάνατο και δεν λαμβάνουμε καμία αίσθηση της αιώνιας ζωής.

Αν λοιπόν βούλεσαι και αν θέλεις να λάβεις το θείο Πνεύμα, πίστεψε στον Θεό τέλεια, αρνήσου τον εαυτό σου ομοίως· σήκωσε στους ώμους σου αδίστακτα τον σταυρό και θα το λάβεις· πέθανε κατά την πρόθεση, τέκνο μου, για να γίνεις μέτοχος της αθάνατης ζωής. Ας μην σε πλανήσουν οι πλάνοι με τις ψευδολογίες τους ότι τάχα όσοι πεθαίνουν λαμβάνουν τη ζωή μετά θάνατον· μην πειστείς και αμελήσεις, και έτσι δεν θα μεταλάβεις τη ζωή. Άκουσε τους λόγους του Θεού, άκουσε των αποστόλων, άκουσε των διδασκάλων της Εκκλησίας, τι βροντοφωνάζει ο Χριστός διαρκώς: «Ποταμοί από την κοιλία εκείνων που πιστεύουν σε εμένα θα ρεύσουν, της θείας πηγής, του αείζωου ύδατος»· τι εννοεί λέγοντας το ύδωρ αυτό, αν όχι τη χάρη του Πνεύματος; Μακαρίζει δε τους καθαρούς στην καρδιά, λέγοντας ότι αυτοί θα δουν τον Θεό εδώ. Και όλοι οι απόστολοι και οι δάσκαλοι βροντοφωνάζουν ότι από εδώ λαμβάνουμε και το Πνεύμα και τον ίδιο τον Χριστό, εάν πρόκειται να σωθούμε. Άκουσε τις φωνές του Δεσπότη, άκουσε τους λόγους του Λόγου, πώς δηλώνει ότι οι άνθρωποι λαμβάνουν τη βασιλεία των ουρανών από εδώ· λέγοντας ότι αυτή παρομοιάστηκε με πολύτιμο μαργαριτάρι. Και ακούγοντας για μαργαριτάρι, τι άραγε υποθέτεις; Λες ότι αυτό είναι λίθος, ο οποίος κρατιέται έστω και στο ελάχιστο ή οράται έστω και λίγο; Μακριά από τέτοια βλασφημία· διότι είναι νοητό, και ο έμπορος που το βρήκε· πώς το ανακάλυψε, πες μου τώρα, αν είναι άπιαστο ή αν τυγχάνει αόρατο; Πού λοιπόν το βρήκε, πώς το είδε; Δίδαξέ με.

Γι' αυτό και ο Δαβίδ λέει: «Κάνε μου γνωστό, Κύριε, το τέλος μου». Έλεγαν δε οι Ιουδαίοι: «Μήπως πρόκειται να πάει στη διασπορά των Ελλήνων;» Δες πώς επηρεάστηκαν και συντρίφτηκαν προς αυτά που λέχθηκαν από αυτόν. Και τούτο είναι φανερό από το ότι ρωτούν: «Μήπως πρόκειται να πορευτεί στη διασπορά των Ελλήνων;» Διότι, αν δεν ήταν έτσι, θα έλεγαν: «Θέλεις να φύγεις; Εμείς αυτό ευχόμαστε, αυτό επιθυμούμε μετά χαράς». Τώρα όμως δεν λένε τίποτα τέτοιο, αλλά, σαν να αγωνιούν μήπως τον στερηθούν, ρωτούν πού πρόκειται να πάει. Αυτό μάλιστα είναι φανερό και από το ότι λένε ότι πρόκειται να πάει στους Έλληνες και να τους διδάσκει. Διότι δεν είπαν, ότι «Πρόκειται να τους πλανήσει», αλλά «Να τους διδάξει». Και διασπορά ονόμαζαν τους εθνικούς, ως διασκορπισμένους σε κάθε τόπο. Διότι την παλαιά εποχή οι Ιουδαίοι δεν αναμειγνύονταν με αυτούς, αλλά, συγκεντρωμένοι σε έναν τόπο, στην Παλαιστίνη, χλεύαζαν τους εθνικούς ως παντού διασκορπισμένους. Πράγμα που αργότερα αντιστράφηκε σε βάρος τους, διότι διασπορά έγιναν μάλλον οι ίδιοι οι Εβραίοι. «Κατά δε την τελευταία, τη μεγάλη ημέρα της εορτής, στάθηκε ο Ιησούς και φώναζε λέγοντας: Εάν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πίνει. Αυτός που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλία του». Την πρώτη και την τελευταία ημέρα της εορτής, δηλαδή την έβδομη, την ονόμαζαν μεγάλη, επειδή και ο νόμος ονόμασε την έβδομη ημέρα της εορτής κλητή αγία.

Ο Ιησούς φώναζε δυνατά, αφενός για να ακουστεί καλά, και αφετέρου για να δείξει την παρρησία του και ότι δεν φοβάται κανέναν. Τι λέει λοιπόν; «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή»· διότι εδώ πρέπει να μπει στίξη, και έπειτα να διαβαστεί από νέα αρχή το: «Ποτάμια θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Επειδή, πράγματι, πολλοί πίστευαν εξαιτίας των θαυμάτων, θέλοντας να δείξει ότι δεν πρέπει να πιστεύει κανείς τόσο εξαιτίας των θαυμάτων όσο εξαιτίας των Γραφών (διότι η ορθή πίστη προέρχεται από τις Γραφές), για τον λόγο αυτόν λέει: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή»· δηλαδή, όπως μαρτυρεί η Γραφή για εμένα, ότι είμαι Υιός του Θεού, ότι είμαι Κτίστης, ότι είμαι Κύριος των πάντων, ότι είμαι Σωτήρας του κόσμου. Διότι πολλοί φάνηκε να πιστεύουν, αλλά όχι όπως είπε η Γραφή, παρά ακολουθώντας τις δικές τους αιρέσεις· τέτοιοι είναι όλοι οι αιρετικοί. Είπε δε ότι ποτάμια θα ρεύσουν από την κοιλιά εκείνου που έχει πιστέψει με αυτόν τον τρόπο, ονομάζοντας μεταφορικά κοιλιά την καρδιά· όπως ακριβώς λέει και ο Δαβίδ: «Και τον νόμο σου τον έχω μέσα στην κοιλιά μου», δηλαδή, στην καρδιά μου. Είπε δε ότι θα ρεύσουν ποτάμια ζωντανού νερού, και όχι ένα ποτάμι, υπονοώντας την άφθονη και πλούσια χάρη του Πνεύματος. Διότι τέτοια είναι η φύση του Πνεύματος, σε όποια ψυχή εισέλθει και σε όποιον εγκατασταθεί, την κάνει να αναβλύζει πιο άφθονα από κάθε πηγή.