Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 7:39

Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού ύδατος θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του. Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν. Διότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί.» «Εγώ έχω έλθει ως φως σε τούτον τον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μην παραμείνει στο σκοτάδι.

Αλλά και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής στον Ιορδάνη κήρυττε με παρρησία στους Ιουδαίους λέγοντας: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό, για μετάνοια· εκείνος όμως που έρχεται οπίσω μου είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ». Και πάλι, «στους ίδιους ο ίδιος μαρτύρησε λέγοντας, ότι έχω δει το Πνεύμα να καταβαίνει σαν περιστέρι από τον ουρανό και να μένει πάνω του· και εγώ δεν τον γνώριζα, αλλά εκείνος που με έστειλε να βαπτίζω με νερό, εκείνος μου είπε: σε όποιον δεις το Πνεύμα να καταβαίνει και να μένει πάνω του, αυτός είναι που βαπτίζει με Πνεύμα Άγιο». Και πάλι, «διότι ο Πατέρας δεν δίνει με το μέτρο το Πνεύμα σε εκείνον, μιλώντας περί του Υιού». Και οι ευαγγελιστές αναφέρουν: «Αφού βαπτίστηκε ο Ιησούς, ανέβηκε αμέσως από το νερό, και ιδού του ανοίχτηκαν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να καταβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται πάνω του· και τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε στην έρημο από το Πνεύμα· και ο Ιησούς πλήρης Πνεύματος Αγίου επέστρεψε από τον Ιορδάνη· και συνέβη, όταν βαπτίστηκε όλος ο λαός και ενώ ο Ιησούς είχε βαπτιστεί και προσευχόταν, να ανοίξει ο ουρανός και να καταβεί το Άγιο Πνεύμα πάνω του με σωματική μορφή σαν περιστέρι». Και αυτό το έλεγε περί του Πνεύματος το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πίστευαν σε αυτόν.

Αυτός, λοιπόν, στο δέκατο πέμπτο βιβλίο του «Περί Τριάδος» λέει: «Το Άγιο Πνεύμα, επειδή εκπορευόταν με τέτοιο τρόπο ώστε να επρόκειτο να δοθεί, ήταν ήδη δώρο· και πριν ακόμη υπάρξει αυτός στον οποίο θα δινόταν· διότι με άλλη έννοια νοείται κάτι που λέγεται δώρο, και με άλλη όταν λέγεται ότι έχει δωρηθεί· γιατί δώρο μεν μπορεί να είναι και πριν δοθεί, αλλά δωρημένο πριν να δοθεί σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να λέγεται». Και πάλι: «Στις Γραφές το Πνεύμα είναι δώρο Θεού, και σε πολλά σημεία λέγεται ότι δωρίζεται, όπως λέει ο Χριστός στα Ευαγγέλια: "Αν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πίνει". "Εκείνος που πιστεύει σε μένα, όπως είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του"· και ο ευαγγελιστής, επεξηγώντας το αυτό, προσθέτει αμέσως: "Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν· γιατί δεν υπήρχε ακόμη το Άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί"· και συνομιλώντας με τη Σαμαρείτιδα, λέει τα εξής: "Αν γνώριζες τη δωρεά του Θεού, και ποιος είναι αυτός που σου λέει, δώσε μου να πιω, εσύ θα του το είχες ζητήσει, και εκείνος θα σου είχε δώσει ζωντανό νερό". Και λίγο μετά: "Καθένας που πίνει από το νερό τούτο, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν θα διψάσει ποτέ στον αιώνα· αλλά το νερό που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή"».

Και πριν από αυτά, ο ευαγγελιστής Ιωάννης, ερμηνεύοντας το ίδιο ρητό, αναφέρει: «αυτό δε το είπε, δηλαδή ο Κύριος, για το Πνεύμα που επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Είναι δε σαφές ότι το Άγιο Πνεύμα, ο Παράκλητος, ούτε κατά την ουσία ούτε κατά την υπόσταση, αλλά μόνο κατά την ενέργεια και δίδεται και λαμβάνεται. Και αυτά μεν αρκούν μέχρις εδώ.

Όποιος είναι αβάπτιστος ή κενόδοξος δεν μπορεί να φτάσει στην επίγνωση αυτής της αλήθειας. Διότι, πρώτα απ' όλα, σε εκείνους που έχουν βαπτιστεί στην καθολική Εκκλησία δίνεται μυστικώς διά του βαπτίσματος και ενοικεί μέσα τους κρυφά. Έπειτα, αναλόγως με την εργασία των εντολών και της νοερής ελπίδας, αποκαλύπτεται σε όσους πιστεύουν με αυτόν τον τρόπο στον Κύριο, ο οποίος είπε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του. Αυτό δε, προσθέτει, το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν.» Γι' αυτό εμείς πιστεύουμε ότι διά του βαπτίσματος έχουμε λάβει μυστικώς την ελευθερία και τον καθαρισμό, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Τώρα όμως λουστείκατε, τώρα όμως καθαριστήκατε, τώρα όμως αγιαστήκατε.» Και τέτοια γράφει στους Κορινθίους, οι οποίοι δεν είχαν ακόμη καθαριστεί σύμφωνα με τη νοερή ελπίδα διά της αρνήσεως των λογισμών και δεν είχαν αγιαστεί διά της καρδιακής ενέργειας του Πνεύματος, αλλά ήταν ακόμη κακοί, και αδικούσαν και αποστερούσαν, και μάλιστα αδελφούς, για να δείξει ότι οι βαπτισμένοι έχουν μεν λάβει μυστικώς τον καθαρισμό και τον αγιασμό κατά τη δωρεά του Χριστού, αναλόγως όμως με τη δική του ολιγοπιστία ο καθένας ενεργείται παρασυρόμενος και δελεαζόμενος από τη δική του επιθυμία, όπως είναι γραμμένο: «Έπειτα η επιθυμία, αφού συλλάβει, γεννά την αμαρτία, και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, αποκυεί τον θάνατο.»

Όποιος λοιπόν το πιστεύει αυτό, εφαρμόζει τις εντολές του Χριστού και δεν περιεργάζεται τη φύση Του. Επομένως εμείς, έχοντας μάθει αυτό από τον άγιο Παύλο, γνωρίζουμε ακριβώς ότι καθένας που δεν εφαρμόζει την εντολή του Χριστού, περιεργάζεται τη φύση Του, ενώ εκείνος που πιστεύει και την εφαρμόζει λαμβάνει Πνεύμα Άγιο, γίνεται θεοδίδακτος και, σαν ποταμός, αναβλύζει και στους άλλους την αλήθεια, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου που είπε: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλία του. Αυτό δε», λέει, «το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν αυτοί που πιστεύουν σε αυτόν». Άκου πάλι τι λέει ο Παύλος γι' Αυτόν τον οποίο εσύ άφοβα διαχωρίζεις: «Σε Αυτόν», λέει, «θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, προς δόξα του Θεού Πατέρα». Άραγε, λοιπόν, δεν θα φρίξεις εκείνη την ημέρα, όταν οι προαναφερθείσες άγιες δυνάμεις θα Τον προσκυνούν απερίεργα και θα δοξάζουν τον Θεό για το ανέκφραστο μυστήριο της ενώσεως; Ή μήπως πρόκειται και τότε να Τον διαχωρίζεις και να αναζητάς το πώς; Εκεί βέβαια, όπως νομίζω, ζαλισμένος από τον φόβο, σίγουρα ούτε θα πεις ούτε θα σκεφτείς τέτοια πράγματα, όμως να αναμένεις ότι όσα φρόνησες εδώ, αυτά θα σου καταλογιστούν και εκεί. Γι' αυτό μετανόησε για την κακοπιστία σου, άνθρωπε, και να πιστεύεις στον Χριστό έτσι όπως Εκείνος θέλει.

«Διότι», λέγει, «εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού νερού»· και στον Βαρούχ: «Τι συμβαίνει, Ισραήλ, που βρίσκεσαι στη γη των εχθρών; Εγκατέλειψες την πηγή της σοφίας». Ο δε Υιός είναι ποταμός· «διότι ο ποταμός του Θεού», λέγει, «γέμισε με νερά». Απομένει λοιπόν, κατ' αναλογίαν, το Πνεύμα να ονομάζεται ύδωρ· έτσι άλλωστε έχει ονομαστεί «ζωντανό ύδωρ» και «ύδωρ που αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Από την πηγή λοιπόν λέγεται ότι γεννιέται ο ποταμός και ότι εκπορεύεται όλο το ύδωρ. Και το ύδωρ λέγεται ότι είναι πλήρωμα του ποταμού, όπως ακριβώς και της πηγής. Από τον ποταμό, βέβαια, θα λέγαμε ότι αντλείται και πίνεται ένα μέρος του ύδατος· δεν θα μπορούσε όμως να λεχθεί για ολόκληρο το ύδωρ ότι εκπορεύεται από τον ποταμό όπως ακριβώς και από την πηγή. Λέγει λοιπόν ο Χριστός, ο ποταμός του Θεού, που είναι γεμάτος από τα ύδατα ολόκληρου του Πνεύματος: «Όποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πιει. Όποιος πιστεύει σε μένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Και ερμηνεύοντας αυτόν τον λόγο ο ευαγγελιστής προσθέτει: «Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Και για να μάθεις ότι δεν ομιλεί για το συναΐδιο με τον Πατέρα και τον Υιό, το όλο και υπερτελές Πνεύμα, αλλά για την πνευματική δωρεά, η οποία επρόκειτο να δοθεί στους πιστεύοντες μετά την κάθοδο του Πνεύματος, προσθέτει: «διότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα».

Διότι αυτό υπήρχε και προϋπήρχε προαιωνίως, εκπορευόμενο από τον Πατέρα και αναπαυόμενο στον Υιό. Όμως δεν είχε ακόμη επιδημήσει το ίδιο αυτοπροσώπως στη γη, ούτε υπήρχε η διανομή και η δωρεά των χαρισμάτων, τα οποία το ίδιο ενεργεί, σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί: «όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα». Προσθέτει δε και την αιτία για την οποία έως τότε δεν ήταν παρόν: επειδή, λέει, ο Υιός δεν είχε ακόμη δοξαστεί. Διότι έπρεπε πρώτα να θυσιαστεί για εμάς ο Αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου, και να λυθεί η καταδίκη της κατάρας, και τότε να τύχουμε και εμείς της δωρεάς του Πνεύματος· έπρεπε πρώτα ο Υιός να εκπληρώσει τη δική Του οικονομία και να δοξαστεί με το πάθος και την ανάσταση και να επιστρέψει στον εαυτό Του, όπως ακριβώς επεσήμανε και ο δεύτερος θεολόγος, και τότε να φανερώσει σε εμάς και το ίδιο το Πνεύμα τον εαυτό του, αρχίζοντας από σωματική και αισθητή εμφάνιση, στον βαθμό που μπορούσαμε να αποδεχθούμε την πρώτη γνώση Του.

Διότι ο καρπός της Παρθένου πρώτος και μόνος εισήγαγε την αγιοσύνη στον κόσμο, και αυτό είναι που είπε ο μακάριος Παύλος, ότι ο Ιησούς εισήλθε στα άγια ως πρόδρομος για εμάς. Αν πάλι, ακόμη και πριν έρθει σε εμάς ο Σωτήρας, ακούμε ότι πολλοί έτυχαν αυτής της προσωνυμίας, αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι συμμετείχαν στα μυστήρια μέσω προτυπώσεων· αφού και για τον Μωυσή, πριν ονειδιστεί ο Χριστός, ο Παύλος είπε ότι θεώρησε τον ονειδισμό του Χριστού προτιμότερο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου. Και μάλιστα ότι βάπτιζε, και προσέφερε πνευματικό άρτο και ύδωρ στους Εβραίους, πριν έρθει ο άρτος που κατεβαίνει από τον ουρανό, και πριν δοθεί το Άγιο Πνεύμα, διότι ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί. Έπειτα, επειδή ήταν καλά προετοιμασμένοι για την αγιοσύνη και έτοιμοι να υποδεχθούν τη σωτήρια ακτίνα όταν αυτή ανέτειλε· με αυτό άλλωστε συμφωνεί και τούτος ο λόγος του Σωτήρα: «για χάρη τους εγώ αγιάζω τον εαυτό μου, ώστε να είναι και αυτοί αγιασμένοι εν αληθεία»· γεγονός που δείχνει ότι εκείνοι οι παλαιοί, πριν ακόμη φανερωθεί ο Σωτήρας, δέχθηκαν τον αγιασμό ως τύπο και σκιά.

Έπρεπε, λοιπόν, και το Πνεύμα, όπως λέγει ο προαναφερθείς Θεολόγος, εφόσον ο Υιός συναναστράφηκε μαζί μας τρόπον τινά εν σώματι, να φανερωθεί και το ίδιο σωματικώς, και ενώ ο Χριστός επέστρεφε προς τον εαυτό Του, εκείνο να κατέλθει προς εμάς. Και επομένως, αυτό ακριβώς, ιδιαίτερα τότε και από τότε, ενώνεται και συμπολιτεύεται με τους Αποστόλους –και μέσω των Αποστόλων με εμάς– ουσιωδώς σύμφωνα με αυτή τη σημασία της ουσίας, από τη στιγμή που φάνηκε να διαμοιράζεται σε αυτούς με τη μορφή πύρινων γλωσσών, επειδή δεν ήταν ακόμη πουθενά παρόν προσωπικώς και ιδικώς, αν και ως Θεός ήταν πανταχού παρόν μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό, τους ομοουσίους, σύμφωνα με την καθολική και κοινή σημασία της ουσίας· ή, ενώ ήταν παρόν, δεν φαινόταν σωματικώς και αισθητώς, παρά αποδεικνυόταν μόνο μέσω της ενέργειάς του. Γι' αυτό και ο Θεολόγος λέγει ότι τότε ήταν παρόν εν ενεργεία, εξηγώντας σαφώς τη φανέρωσή του στις αισθήσεις μας. Διότι έτσι κατανοείται και αυτό που έχει ειπωθεί στο Ευαγγέλιο: «Διότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα»· διότι υπήρχε βεβαίως και προϋπήρχε πάντοτε ως Θεός, αλλά το να επιδημεί το ίδιο μόνο του ιδικώς και προσωπικώς επί της γης και να εμφανίζεται σωματικώς, δεν είχε συμβεί ακόμη, επειδή, όπως λέγει, ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί.

Ιωάν. 7, 38-39 <Διότι δεν υπήρχε ακόμη Πνεύμα> δοσμένο σε κάποιον με τόση δαψίλεια, ώστε και να προφητεύει και να ομιλεί γλώσσες και να διακρίνει και να ενεργεί θαύματα και δια της επιθέσεως των χειρών να χορηγεί και να παρέχει αυτά και σε άλλους. Διότι και ο Δεσπότης, φανερώνοντας το πλήθος και το μέγεθος των χαρισμάτων, τα ονομάζει ποταμούς. Κανείς, λοιπόν, ούτε από τους παλαιούς προφήτες ούτε από τους ήδη παρόντες μαθητές δεν είχε λάβει τέτοια αφθονία τόσο μεγάλων χαρισμάτων. Επειδή, λοιπόν, είναι προφανές ότι και οι προφήτες και οι απόστολοι μετείχαν της πνευματικής χάριτος· διότι διαφορετικά δεν θα επιτελούσαν τα σημεία που επιτελούσαν τότε οι απόστολοι, όμως ούτε οι παλαιοί προφήτες ούτε οι μαθητές είχαν αξιωθεί της δαψίλειας και της αφθονίας και της απειροδύναμης χάριτος του Πνεύματος. Επομένως, το <διότι δεν υπήρχε ακόμη Πνεύμα> άγιο δεδομένο, εννοεί το εξής: δαψιλώς και αφθόνως, όπως επρόκειτο να δοθεί μετά την Ανάσταση, όταν επιφοίτησε στους μαθητές εν είδει πυρίνων γλωσσών· ή πρέπει να εξεταστεί, μήπως οι μαθητές επιτελούσαν με κάποια άγια δύναμη όσα παραδόξως επιτελούσαν· διότι το να λέμε ότι γίνονταν με την εξουσία του Χριστού, δεν γνωρίζω τι άλλο είναι αυτό, εάν όχι χορηγία πνευματικών χαρισμάτων.

Ιω. 7, 39: Ποιο «Πνεύμα δεν υπήρχε ακόμη»; Το Πνεύμα των μυρίων και αέναων χρισμάτων, με τα οποία πλούτισαν οι απόστολοι μετά την επιφοίτηση και τη διανομή του μέσω των γλωσσών. Διότι, αν και το Πνεύμα ενεργεί και στους προφήτες, δεν ενεργεί έτσι αέναα, αλλά αφού επιτελούσαν ένα ή δύο σημεία σε κάποια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, έπειτα σταματούσαν. Οι απόστολοι, αντιθέτως, καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους παρείχαν πλουσιοπάροχα τα θαύματα, αναβλύζοντας τα θαυμάσια σαν από κάποια αστείρευτη πηγή, και όχι μόνο σε ένα είδος· αλλά ταυτόχρονα οι ίδιοι μιλούσαν ξένες γλώσσες, τις ερμήνευαν, ανέσταιναν νεκρούς, προφήτευαν και έκαναν μύρια άλλα, η συσσώρευση των οποίων δεν φάνηκε σε κανέναν από τους προφήτες. Και δεν ανέφερα ακόμη το σπουδαιότερο: διότι δεν θαυματουργούσαν μόνο οι ίδιοι, αλλά καθιστούσαν με τη θεία ενέργεια ικανούς και άλλους να επιτελούν τα ίδια θαύματα· διότι τέτοια δύναμη και χάρη του Παναγίου Πνεύματος δεν είχε ακόμη δωρηθεί στους ανθρώπους.

«Αυτό δε», λέει ο ευαγγελιστής, «το έλεγε για το Πνεύμα το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Βλέπεις πώς όσοι δεν έχουν μέσα τους το Πνεύμα να ενεργεί και να λαλεί, είναι άπιστοι; Διότι ο Χριστός είναι αψευδής, επειδή αμαρτία δεν έπραξε και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Εάν λοιπόν εκείνος λέει ότι δίνει το Πνεύμα σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, οπωσδήποτε όσοι δεν έχουν το Πνεύμα δεν είναι εκ καρδίας πιστοί.

Ω, τι παράξενο και θαυμαστό μυστήριο, αδελφοί. Και μην το απιστήσετε αυτό· διότι αυτός ο λόγος δεν είναι μόνο δικός μου ούτε συνέβη μόνο σε εμένα, αλλά άκου τον ευαγγελιστή Ιωάννη, τι λέει για το νερό αυτό, ή μάλλον τον ίδιο τον Υιό και Λόγο του ζωντανού Θεού, από τον οποίο και ο Ιωάννης πλούτισε τον λόγο του: «Όποιος πίνει, λέει, από το νερό αυτό —δηλαδή το αισθητό—, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ, αλλά θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή.» Και ερμηνεύοντας αυτό ο ευαγγελιστής λέει: «Αυτό το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν.» Διότι, μέσω αυτού του νερού, η πονηριά ξεπλένεται από την ψυχή σαν ρύπος· χωρίς δε αυτό, ακόμη κι αν κοπιάσει κανείς πολύ, δεν θα ωφεληθεί σε τίποτα. Γι' αυτόν τον λόγο και επειδή εμείς δεν μπορούμε καθόλου να κρύψουμε το τάλαντο του Δεσπότη μας και να μην αναγγείλουμε τη δωρεά του Θεού που έγινε σε εμάς, φανερά ομολογούμε το έλεος του Θεού, ότι δηλαδή εμείς οι ανάξιοι γεμίσαμε άπληστα από το νερό που λάβαμε μέσω του πατέρα μας από τον Θεό και χορτάσαμε αχόρταγα προς δόξα του αγίου ονόματός του, και σύμφωνα με τις δυνάμεις μας, ως έσχατοι και αχρείοι, δοξάσαμε και τώρα δοξάζουμε τον Θεό, αυτόν που δόξασε τον άγιο πατέρα μας και, μέσω του πατέρα μας, εμάς τους ταπεινούς και αναξίους.

Αν λοιπόν βούλεσαι και αν θέλεις να λάβεις το θείο Πνεύμα, πίστεψε στον Θεό τέλεια, αρνήσου τον εαυτό σου ομοίως· σήκωσε στους ώμους σου αδίστακτα τον σταυρό και θα το λάβεις· πέθανε κατά την πρόθεση, τέκνο μου, για να γίνεις μέτοχος της αθάνατης ζωής. Ας μην σε πλανήσουν οι πλάνοι με τις ψευδολογίες τους ότι τάχα όσοι πεθαίνουν λαμβάνουν τη ζωή μετά θάνατον· μην πειστείς και αμελήσεις, και έτσι δεν θα μεταλάβεις τη ζωή. Άκουσε τους λόγους του Θεού, άκουσε των αποστόλων, άκουσε των διδασκάλων της Εκκλησίας, τι βροντοφωνάζει ο Χριστός διαρκώς: «Ποταμοί από την κοιλία εκείνων που πιστεύουν σε εμένα θα ρεύσουν, της θείας πηγής, του αείζωου ύδατος»· τι εννοεί λέγοντας το ύδωρ αυτό, αν όχι τη χάρη του Πνεύματος; Μακαρίζει δε τους καθαρούς στην καρδιά, λέγοντας ότι αυτοί θα δουν τον Θεό εδώ. Και όλοι οι απόστολοι και οι δάσκαλοι βροντοφωνάζουν ότι από εδώ λαμβάνουμε και το Πνεύμα και τον ίδιο τον Χριστό, εάν πρόκειται να σωθούμε. Άκουσε τις φωνές του Δεσπότη, άκουσε τους λόγους του Λόγου, πώς δηλώνει ότι οι άνθρωποι λαμβάνουν τη βασιλεία των ουρανών από εδώ· λέγοντας ότι αυτή παρομοιάστηκε με πολύτιμο μαργαριτάρι. Και ακούγοντας για μαργαριτάρι, τι άραγε υποθέτεις; Λες ότι αυτό είναι λίθος, ο οποίος κρατιέται έστω και στο ελάχιστο ή οράται έστω και λίγο; Μακριά από τέτοια βλασφημία· διότι είναι νοητό, και ο έμπορος που το βρήκε· πώς το ανακάλυψε, πες μου τώρα, αν είναι άπιαστο ή αν τυγχάνει αόρατο; Πού λοιπόν το βρήκε, πώς το είδε; Δίδαξέ με.

Και θα μπορούσε να μάθει κανείς πώς θα ρεύσουν ποταμοί από την κοιλία του πιστεύοντος σύμφωνα με τις Γραφές, εάν εξετάσει τη γλώσσα του Πέτρου, και την ορμή του Παύλου, και τη σοφία του Στεφάνου. Στους οποίους τίποτα δεν μπορούσε να αντισταθεί όταν μιλούσαν, αλλά όλοι παρασύρονταν σαν από ρεύματα ποταμών με ακατανίκητη ορμή. «Αυτό δε το είπε περί του Πνεύματος, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν. Διότι δεν υπήρχε ακόμη το Άγιο Πνεύμα, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί.» Ερμηνεύοντας ο ευαγγελιστής ποιοι είναι οι ποταμοί του ζώντος ύδατος, λέει ότι «Αυτό δε το είπε περί του Πνεύματος, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν.»

«Διότι δεν υπήρχε ακόμη», λέει, «Άγιο Πνεύμα». Αλλά εδώ θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος: Πώς λέει ο ευαγγελιστής ότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα, εννοώντας προφανώς ότι δεν είχε δοθεί; Και όμως, οι προφήτες δεν μιλούσαν με το Πνεύμα; Και οι απόστολοι πώς άραγε επιτελούσαν τις θεραπείες; Απαντούμε, λοιπόν, ότι οι προφήτες ομολογουμένως μιλούσαν με το Πνεύμα, αλλά αυτή η χάρη συστάλθηκε και αναχώρησε από τη γη.

Επομένως, δικαιολογημένα ο ευαγγελιστής είπε ότι «Δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα», δηλαδή, δεν είχε εκχυθεί τόσο πλουσιοπάροχα όπως αργότερα· διότι υπήρχε μεν και πριν από τον σταυρό, αλλά όχι τόσο άφθονα. «Επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξαστεί», ονομάζοντας εδώ ο ευαγγελιστής «δόξα» τον σταυρό. Διότι μέσω του σταυρού κατέβαλε τον τύραννο και βασίλευσε. Επειδή, λοιπόν, δεν είχε ακόμη στηθεί ο σταυρός, ούτε είχε καταργηθεί η αμαρτία, ούτε είχε νικήσει τον κόσμο η φύση μας στο πρόσωπο του Χριστού, ούτε είχε συμφιλιωθεί με τον Θεό, δικαιολογημένα δεν είχε δοθεί η πλούσια χάρη του Πνεύματος.