Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:12

Έχει μεθύσει, λοιπόν, όπως ακριβώς και η θεομάχος Ιερουσαλήμ, μην έχοντας νηφαλιότητα, επειδή ακριβώς δεν καταυγάζεται από το θείο φως, ούτε βέβαια θέλει να ακούσει τον Χριστό που λέει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· και πάλι: «Όσο έχετε το φως, να περπατάτε στο φως, για να μη σας καταλάβει το σκοτάδι». Ως μέθη δε και σκοτάδι στον νου και νύχτα στην καρδιά θα μπορούσε να νοηθεί η άγνοια του πνευματικού συμφέροντος, και η παντελής αδυναμία να διακρίνει κανείς την οδό της σωτηρίας. Το ότι μάλιστα έχει σαλευθεί, και δεν έχει σταθερότητα ως προς τα έργα της δικαιοσύνης, πώς ή από πού θα μπορούσε κάποιος να το αμφισβητήσει; Διότι έχει εκπέσει από το θεμέλιο των πάντων, και δεν έχει το άρρηκτο θεμέλιο, δηλαδή τον Χριστό. Έχει εγκαταλειφθεί και έχει παραδοθεί στους εχθρούς, είτε πιθανόν στους Ρωμαίους, είτε σε εκείνους που την καταβαραθρώνουν σε κάθε λογής πάθη, εννοώ δηλαδή στα ακάθαρτα πνεύματα.

Για εμάς, πάλι, το σκοτάδι δεν το διώχνει κάποιο χειροποίητο, για να το πούμε έτσι, φως, ούτε λυχνάρια που λαμπυρίζουν με μέτρια φωτιά, αλλά ο ίδιος ο Χριστός, που λέει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Το γεγονός ότι αυτό θα ερχόταν σε εμάς προανήγγειλε και ο μακάριος Ησαΐας, φωνάζοντας: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ, γιατί ήρθε το φως σου». Διότι ήρθε σε εμάς η χάρη του Σωτήρα, η οποία αφενός ως φως καταυγάζει τα σύμπαντα, αφετέρου διαλύει το σκοτεινό νέφος της αμάθειας. Αυτό το νέφος το είχε απλώσει ο διάβολος πάνω από εμάς σαν οροφή και είχε υποδουλώσει, για να το πω έτσι, όλη την υφήλιο, μην επιτρέποντας σε κανέναν να υψώσει καθαρό το μάτι της καρδιάς του, ώστε από την ομορφιά των δημιουργημάτων να αναλογιστεί τη δύναμη του Δημιουργού· διότι από αυτό οι πλανεμένοι θα μπορούσαν να βρουν όχι μικρή ωφέλεια. Προκειμένου λοιπόν να μην κερδίσουν τίποτα από όσα συντελούν στη σωτηρία και έτσι συνέλθουν αποκτώντας την ελευθερία που οφείλεται στη φύση τους, τύφλωσε τα νοήματά τους, όπως λέει ο Παύλος, ώστε να μην τους καταυγάσει η δόξα του Ευαγγελίου του Χριστού. Αλλά διαψεύστηκε στις ελπίδες του ο άθλιος. Διότι ήταν ανώτερος Εκείνος που τους καλούσε στη σωτηρία. Έτσι, το μεγάλο πλήθος των εθνών διασώθηκε και, έστω και αργά, εντούτοις γνώρισε τον Κτίστη.

Διότι οι άθλιοι Ιουδαίοι, έχοντας αγνοήσει το μυστήριο της ευσέβειας, όταν ο Χριστός τους ρώτησε για ποιον λόγο τον διώκουν και μαίνονται ανεξέλεγκτα, μέσα στην αμάθειά τους έλεγαν: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Εμείς όμως ας μη διακείμεθα έτσι. Διότι δεν ανήλθε στη δόξα της θεότητας όντας άνθρωπος, αλλά όντας Θεός εκ φύσεως, έγινε άνθρωπος. Αλλιώς, πώς εκένωσε τον εαυτό του, σύμφωνα με τις Γραφές; Άρα λοιπόν, όντας Θεός έγινε άνθρωπος· διότι σε καμία περίπτωση δεν θεοποιήθηκε όντας άνθρωπος. Γι' αυτόν τον λόγο είναι πρέπον και να προσκυνείται, ακόμη και αν νοείται με σάρκα. Διότι ο μεν μακάριος Δαβίδ έψαλλε: «Ο Θεός θα έλθει φανερά· ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει». Ο δε θεσπέσιος Θωμάς, αφού ψηλάφησε τα σημάδια των καρφιών και αναγνωρίζοντάς τον πλέον ως Θεό, τον προσκυνούσε λέγοντας: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Και η Θεότητα είναι μεν αψηλάφητη και αόρατη· όμως επιδήμησε φανερά, επειδή ο Λόγος δεν είναι κάτι διαφορετικό από τη δική του σάρκα και τον ναό που προήλθε από την Παρθένο, αλλά νοείται ως ένα με αυτήν· δηλαδή, προφανώς κατά την ένωση, σύμφωνα με την οποία λέγεται ότι έγινε σάρκα. Αυτόν ατίμασαν οι άθλιοι Ιουδαίοι, μολονότι έλεγε σαφώς: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια»· και, «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· και, «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή».

Δεν αναγνώρισε τον Λυτρωτή όταν ήταν παρών με σάρκα, αν και ο πάνσοφος Μωυσής με πολλούς τρόπους προτύπωσε αυτό το μυστήριο. Είπε λοιπόν ο Χριστός, κατηγορώντας τους για την υπερβολική τους ασυνεσία και απείθεια: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι για εμένα έγραψε εκείνος». Επομένως, αφού με τις απείθειές τους λύπησαν τον νόμο που τους καθοδηγούσε, παρέμειναν στο σκοτάδι και έγιναν εντελώς αμέτοχοι του θείου φωτός. Και αυτό ήταν άραγε εκείνο που είχε ειπωθεί γι' αυτούς μέσω της φωνής των προφητών: «Ενώ περίμεναν το φως, ήρθε σε αυτούς σκοτάδι· ενώ περίμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα στο σκοτάδι». Σε πολλά σημεία θα βρούμε τον Κύριο να τους φωνάζει και να λέει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου· εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής»· και πάλι: «Εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο». Για να καταστήσει δε αδικαιολόγητη την άγνοιά τους, αν και φαινόταν ως άνθρωπος σαν και εμάς, επεδείκνυε παντού τη δύναμη που υπήρχε μέσα του, με τρόπο θεοπρεπή και υπερκόσμιο. Διότι, τι είναι αυτό που ξεπερνά κάθε λόγο και θαύμα, και δεν φαίνεται να το έχει κατορθώσει; Και γι' αυτό τους είπε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, ακόμα κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου». Διότι από την ίδια του τη φύση το Θείο είναι αόρατο. Όπως είναι γραμμένο: «Κανείς ποτέ δεν έχει δει τον Θεό».

Και ότι, βέβαια, έχουμε σωθεί, αφού αποφύγαμε τα δεσμά του θανάτου και επιστρέψαμε στην αφθαρσία, πώς ή από πού θα μπορούσε να είναι πλέον αμφίβολο; Διότι ο Υιός εμφανίστηκε σε εμάς σαν λαμπάδα μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι, ενσταλάζοντας το θείο φως στις ψυχές όσων πιστεύουν. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Επομένως, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα, μακάριοι είναι αυτοί που διώκονται για χάρη της δικαιοσύνης. Διότι θα λάβουν ως κληρονομιά όσα βρίσκονται στους ουρανούς, και θα έχουν υπερασπιστή τον ίδιο τον Θεό και Σωτήρα των όλων. Θα κατανοήσουν δε και το ίδιο το μυστήριο του Χριστού· και τίποτα λιγότερο δεν θα μπορούσε κανείς να διδαχθεί και από τα γεγονότα που αφορούν τον μακάριο Ιακώβ. Θεωρώ δε πρέπον να παραθέσω τα όσα έχουν γραφτεί για αυτόν, για την ακριβέστερη ενημέρωση των αναγνωστών. Έχουν δε ως εξής: «Και ο Ησαύ μνησικακούσε εναντίον του Ιακώβ για την ευλογία με την οποία τον ευλόγησε ο πατέρας του. Και είπε ο Ησαύ από μέσα του: Ας πλησιάσουν οι ημέρες του πένθους για τον πατέρα μου, για να σκοτώσω τον αδελφό μου, τον Ιακώβ. Αναγγέλθηκαν όμως στη Ρεβέκκα τα λόγια του Ησαύ, του μεγαλύτερου γιου της. Και αφού έστειλε, κάλεσε τον Ιακώβ, τον νεότερο γιο της, και του είπε: Ιδού, ο Ησαύ ο αδελφός σου σε απειλεί ότι θα σε σκοτώσει. Τώρα λοιπόν, παιδί μου, άκουσε τη φωνή μου, και σήκω να φύγεις γρήγορα στη Μεσοποταμία, στον αδελφό μου τον Λάβαν, στη Χαρράν».

Λαμβάνεται, λοιπόν, το πρόβατο κατά την πρώτη ημέρα του πενθημέρου, δηλαδή τη δέκατη ημέρα, η οποία αποτελεί τύπο της αρχής του αιώνα, και αφού διατηρηθεί μέχρι τον τελευταίο καιρό, δηλαδή τη δέκατη τέταρτη ημέρα, σφάζεται προς το βράδυ· για να κατανοήσεις πάλι ότι το μυστήριο του Χριστού δεν είναι ούτε νέο, ούτε πρόσφατο· αλλά φυλασσόταν στην πρόγνωση του Πατέρα ήδη από την ίδια την καταβολή του κόσμου. Πέθανε δε υπέρ ημών στους έσχατους καιρούς του αιώνα, ενώ το νοητό και θείο φως δεν κατέλαμπε ακόμη· και ενώ η γη ήταν ακόμη βυθισμένη στο σκοτάδι της άγνοιας, και οι κοσμοκράτορες του σκότους τούτου μόλυναν τις καρδιές όλων με τις πλάνες. Γι' αυτό, όταν ήρθε, ο Σωτήρας έλεγε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και οι άγιοι καλούνται φωστήρες στον κόσμο, επειδή κατέχουν τον λόγο της ζωής· και επιπλέον τούτο: δικαίως ακούνε το «Και εσείς είστε το φως του κόσμου», επειδή μπορούν να φωτίζουν αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι. Θα θαυμάσεις δε πάλι, βρίσκοντας σε αυτό και άλλη μυστική οικονομία.

Και αυτό είναι αληθές, χωρίς καμία πλάνη· διότι ο νους των Ιουδαίων δεν έχει απαλλαγεί από την αμάθεια και την πώρωση, δηλαδή από τη νοητή ομίχλη. Γι' αυτό λοιπόν και ο Χριστός τούς απευθυνόταν λέγοντας: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Σε ομίχλη λοιπόν και σαν σε σκοτάδι βρίσκονται όσοι δεν έχουν ακόμη πιστέψει· διότι δεν προσήλθαν στο φως. Είπε άλλωστε κάπου ο Χριστός τόσο για τους Φαρισαίους όσο και για τους λαούς που υπάγονταν σε αυτούς: «Αφήστε τους· διότι είναι τυφλοί, οδηγοί τυφλών». Σκοτεινός, επομένως, είναι ο νους των Ιουδαίων· γι' αυτό νοσούν ως προς τη σάρκα και σχεδόν είναι προσκολλημένοι στα πλέον γεώδη. Ας θεωρήσουμε λοιπόν ότι το μάννα είναι σκιά και τύπος των διδασκαλιών και των χαρισμάτων που δόθηκαν μέσω του Χριστού, τα οποία είναι άνωθεν και εξ ουρανού, και δεν έχουν καθόλου γεώδη χαρακτήρα· μάλλον στερούνται κάθε σαρκικής βδελυγμίας, και αποτελούν αληθινά τροφή όχι μόνο των ανθρώπων, αλλά και των αγγέλων. Διότι ο Υιός φανέρωσε σε εμάς τον Πατέρα μέσω του εαυτού Του, και δι' αυτού πιστέψαμε στη διδασκαλία περί της Αγίας και Ομοουσίου Τριάδος, και οδηγηθήκαμε άριστα σε κάθε δρόμο της αρετής. Τροφή δε των πνευμάτων είναι ακριβώς η ορθή και ανόθευτη γνώση αυτών των πραγμάτων. Η χορηγία των διδασκαλιών του Χριστού θα έμοιαζε σαν να γίνεται μέσα στο φως και την ημέρα. Γι' αυτό λοιπόν το μάννα δόθηκε στους αρχαίους όταν ξημέρωνε η ημέρα και απλωνόταν το φως.

Αλλά δεν θα μπορούσαν να απαλλαγούν από τη δίκαιη τιμωρία, διότι, αντί να επιλέξουν το ωφέλιμο, στράφηκαν μάλλον σε αδιόρθωτη απείθεια· και ενώ είχαν το φως που προέρχεται από τον ουρανό και άνωθεν, αγάπησαν περισσότερο το να βαδίζουν σαν μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι. Αυτό άλλωστε υπέδειξε και ο προφήτης λέγοντας για αυτούς: «Ενώ περίμεναν το φως, τους ήλθε σκοτάδι· ενώ ανέμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα σε βαθύ σκοτάδι». Διότι παρέμειναν σκληροί και ατίθασοι, θεωρώντας παντελώς ανάξια λόγου τα όσα τους ωφελούσαν, μέσω των οποίων θα ήταν επόμενο να διαφύγουν πολύ εύκολα το κακό. Διότι ο Χριστός διακήρυττε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και: «Όσο έχετε το φως, να περπατάτε στο φως, για να μην σας καταλάβει το σκοτάδι». Εκείνοι όμως ήταν όμοιοι με αυτούς που δεν έχουν νου ή λογική. Γι' αυτό, λοιπόν, και καταλήφθηκαν από το σκοτάδι και συνεχίζουν να ζουν σαν μέσα στη νύχτα, όντας παντελώς αμέτοχοι της θείας αυγής και μη έχοντας το θείο φως· διότι δεν κατανοούν καθόλου τη θεόπνευστη Γραφή. Το για ποια αιτία συμβαίνει αυτό, μας το αποσαφηνίζει ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αφαιρείται, διότι αυτό καταργείται εν Χριστώ. Αλλά έως σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα. Και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία».

ΑΛΛΟ. Απόδειξη μέσω μαρτυριών ότι οι Θείες Γραφές το «ήταν», το «ο ων», το «υπάρχων», το «ήμουν», το «είμαι» και το «είναι», τα αποδίδουν μόνο στον Λόγο, ενώ για τα δημιουργήματα (τα γενητά) όχι, αλλά μάλλον το «κάποτε», το «πριν», το «προτού», το «έγινε» και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Ο Σωτήρας, υποδηλώνοντας το άναρχο της δικής του υποστάσεως, έλεγε: «Εγώ είμαι η αλήθεια· εγώ είμαι το φως· εγώ είμαι ο ποιμένας». Και πάλι προς τους μαθητές: «Εσείς με αποκαλείτε Κύριο και Διδάσκαλο, και καλά λέτε· διότι είμαι»· και ο Ψαλμωδός γι' αυτόν: «Προτού θεμελιωθούν τα όρη και πλαστεί η γη και η οικουμένη· και από τον αιώνα και έως τον αιώνα εσύ είσαι». Ο ίδιος για τον εαυτό του: «Εγώ είμαι η οδός· και εγώ είμαι η θύρα». Ο δε Πατέρας γι' αυτόν: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός»· και πάλι: «Ο Κύριος μου είπε: Υιός μου είσαι εσύ». Παντού το «είσαι» και το «ήταν» συναντάται σε αυτά· πουθενά όμως το «έγινε». Ενώ για τα δημιουργήματα: «Το θείο Πνεύμα είναι αυτό που με εποίησε»· ο Μωυσής, διηγούμενος τα περί της γενέσεως του κόσμου: «Και κάθε χλωρό φυτό του αγρού προτού να γίνει πάνω στη γη και κάθε χόρτο του αγρού προτού να ανατείλει· διότι ο Θεός δεν είχε βρέξει πάνω στη γη, και άνθρωπος δεν υπήρχε για να καλλιεργήσει τη γη».

ΑΛΛΟ. Αν κάποιος εξετάσει με ακρίβεια τη θεία Γραφή, θα βρει ότι ο Υιός αποκαλείται με τόσα ονόματα με όσα θα έβλεπε και τον Πατέρα, εκτός μόνο από το να ονομάζεται Πατέρας. Και πάλι, αντίστροφα για τον Πατέρα, θα τον δει να αποκαλείται με τόσα ονόματα με όσα και ο Υιός, εκτός μόνο από το να ονομάζεται Υιός. Και ο λόγος μας θα προχωρήσει με σαφείς αποδείξεις. Παντοκράτορας είναι ο Πατέρας, το ίδιο αποδίδεται και στον Υιό: «Αυτά λέγει ο ων, ο ερχόμενος, ο παντοκράτορας». Κύριος είναι ο Πατέρας, και «Ένας Κύριος Ιησούς Χριστός». Φως είναι ο Πατέρας, λέει και ο Υιός: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Ο Πατέρας συγχωρεί αμαρτίες· το κάνει αυτό και ο Υιός: «Για να γνωρίζετε, λέει, ότι ο Υιός του ανθρώπου έχει εξουσία πάνω στη γη να συγχωρεί αμαρτίες». Επειδή, λοιπόν, όλα όσα υπάρχουν στον Πατέρα ανήκουν και στον Υιό, λέει την αλήθεια όταν αναφέρει: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, είναι δικά μου». Και πάλι, απευθύνοντας τον λόγο προς τον δικό του Πατέρα αναφέρει: «Τα δικά μου όλα είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου». Αν, λοιπόν, όσα ανήκουν στον Πατέρα, αυτά ανήκουν και στον Υιό· και πάλι, όσα ανήκουν στον Υιό, αυτά ανήκουν και στον Πατέρα, δεν ψεύδεται όταν λέει: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», καθώς η ταυτότητα των ιδιωμάτων εμφανίζεται στη δυάδα απαράλλακτη.

ΑΛΛΟ, ότι ο Υιός δεν είναι ομοφυής με τα δημιουργήματα ή με τους αγγέλους. Εάν ο Υιός είναι δημιούργημα και ομοφυής με τους αγγέλους, ας ονομαστούν και αυτοί από τον Πατέρα υιοί όπως Εκείνος, ή ας ονομαστεί και Αυτός άγγελος όπως εκείνοι. Αλλά σε κανέναν από τους αγγέλους δεν είπε ποτέ: «Υιός μου είσαι εσύ», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου· ούτε βέβαια φαίνεται Εκείνος να έχει αληθινά ονομαστεί άγγελος. Ας καθίσουν στα δεξιά του Πατέρα όπως ο Υιός· αλλά κανένας από τους αγγέλους δεν συγκαθεύεται με τον Πατέρα, αλλά μάλλον παρίστανται λειτουργώντας σε Αυτόν. Ας πουν οι άγγελοι δίνοντας εντολές όπως ο Υιός: «Εγώ όμως σας λέω»· αλλά δεν λένε αυτό, αλλά μάλλον: «Στάλθηκα για να σου μιλήσω.» Και εκείνοι μεν διακονούν, Αυτός δε διακονείται· «Διότι ιδού», λέει, «άγγελοι προσήλθαν και τον διακονούσαν.» Και Αυτός μεν είναι δημιουργός, εκείνοι δε δημιουργήθηκαν μέσω Αυτού· και εκείνοι μεν προσκυνούν, Αυτός δε προσκυνείται· και οι μεν άγγελοι διατάσσονται να υψώσουν τις πύλες των ουρανών· Αυτός δε εισέρχεται ως Κύριος των δυνάμεων, ως βασιλεύς της δόξης· και εκείνοι μεν μετέχουν στη ζωή που προέρχεται από τον Θεό· Αυτός δε είναι ο χορηγός της ζωής, καθώς ο Ίδιος αποτελεί τη ζωή για τα πάντα. Και Αυτός μεν λέει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», και, «Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου», και «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», και «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή»· οι άγγελοι όμως δεν τολμούν να αρθρώσουν τέτοια λόγια.

Ο Σωτήρας: Εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μη μείνει στο σκοτάδι. Ομοίως: Εγώ είμαι το φως του κόσμου, εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής.

Ότι ο Υιός του Θεού είναι ζωή κατά φύσιν. Στο Ευαγγέλιο: Εγώ είμαι η οδός, και η αλήθεια, και η ζωή. Και πάλι: Όποιος με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής. Το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα. Τα λόγια που εγώ σας έχω μιλήσει είναι πνεύμα και ζωή.

Ας κατανοήσουμε, λοιπόν, με ακρίβεια, στρέφοντας το βλέμμα στα γραφόμενα, ότι η κιβωτός είχε τοποθετηθεί στη νοτιοδυτική πλευρά της αγίας σκηνής· και απέναντί της βρισκόταν το χρυσό θυσιαστήριο, στο μέρος προς την ανατολή. Διότι η ανατολή και η δύση είναι γεμάτες από τον Χριστό, καθώς και ο βορράς και ο νότος. Και βέβαια, θέση για τη λυχνία ήταν τα νότια της σκηνής, ενώ για την τράπεζα, τα προς τον βορρά. Και ότι και με τα δύο υποδηλώνεται ο Χριστός, μας το έχει ήδη αποδείξει εκτενής λόγος· διότι, ότι ο Χριστός είναι φως, το δηλώνει η λυχνία· ενώ ότι είναι ζωή και ο ζων άρτος, το δηλώνει η τράπεζα και όσα βρίσκονται πάνω σε αυτήν. Όμως, σκέψου το εξής και παρατήρησε το μυστήριο· διότι η χώρα των Ιουδαίων βρίσκεται νοτιότερα, ενώ αντίθετα των εθνών είναι βορειότερη. Επομένως, από τη θέση και των δύο, εννοώ της λυχνίας και της τράπεζας, καθίσταται φανερό σε όσους θέλουν να κατανοήσουν ορθά, ότι στους Ιουδαίους έλαμψε ως φως ο Χριστός, και σε αυτούς κήρυττε, «Εγώ είμαι το φως». Διότι είχε σταλεί στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και, «σε αυτούς ανήκουν οι επαγγελίες», σύμφωνα με τις Γραφές. Επειδή όμως δεν αποδέχθηκαν το φως της αλήθειας, έγινε για τα έθνη ζωή και άρτος εξ ουρανού· αλλά ούτε τα έθνη έμειναν χωρίς φως· και αυτό μπορείς να το κατανοήσεις από το γεγονός ότι το φως της λυχνίας διαπερνούσε και έφτανε μέχρι τα βόρεια της σκηνής.

Ας βαδίσουμε αυτήν την οδό, αδελφοί μου, για να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή· διότι αυτός που τη βαδίζει, είναι φανερό ότι θα κληρονομήσει την αιώνια ζωή. Διότι αυτή η οδός είναι η ζωή. Διότι, έστω κι αν είναι λίγοι εκείνοι που τη βρίσκουν, εμείς όμως, αγαπητοί, ας μην την χάσουμε. Κανείς από εσάς ας μην βαδίσει έξω από αυτήν, για να μην οδηγηθεί στην απώλεια, όπως λέει και ο Προφήτης: μήπως και οργιστεί ο Κύριος και χαθείτε από τη δίκαιη οδό. Ας ακούσουμε τον Δεσπότη να λέει: Εγώ είμαι το φως του κόσμου. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Εγώ είμαι η ζωή. Εγώ είμαι η θύρα· όποιος εισέλθει δι' εμού θα σωθεί. Εγώ είμαι η οδός· εκείνος που με ακολουθεί δεν πρόκειται να προσκόψει, αλλά θα έχει το φως της ζωής.

Εγώ είμαι η οδός· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι η αλήθεια· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι η ζωή· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι το φως του κόσμου· ελάτε προς εμένα όλοι. Απαρνηθείτε τον Σατανά, απορρίψτε τις διδασκαλίες του. Ελάτε προς εμένα όλοι, αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθείτε τον νέο. Ελάτε προς εμένα όλοι· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια. Ελάτε προς εμένα όλοι· ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια ήρθαν μέσω εμού του Ιησού Χριστού. Όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη. Ελάτε προς εμένα όλοι, διότι αυτόν που έρχεται προς εμένα, δεν θα τον αποδιώξω έξω.

Μέσα από αυτήν την οδό, αδελφοί, ας βαδίσουμε, για να κληρονομήσουμε ζωή αιώνια· διότι όποιος την βαδίζει, είναι φανερό ότι θα κληρονομήσει την αιώνια ζωή· επειδή αυτή η οδός είναι η ζωή. Διότι, αν και είναι λίγοι αυτοί που την βρίσκουν, εμείς όμως, αγαπητοί, ας μην αποτύχουμε να την βρούμε. Κανείς μας ας μην βαδίσει έξω από αυτήν, για να μην καταλήξει στην απώλεια, όπως ακριβώς λέει και ο Προφήτης: μήπως οργιστεί ο Κύριος και χαθείτε από την δίκαιη οδό. Ας ακούσουμε τον Δεσπότη που λέει: Εγώ είμαι το φως του κόσμου. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Εγώ είμαι η ζωή.

Εμείς όμως ανυμνούμε και ευχαριστούμε και προσκυνούμε τον Θεό που μας λύτρωσε, διότι σπλαχνίστηκε το γένος των ανθρώπων που χανόταν από τον Διάβολο, και δεν μας άφησε να κυριαρχηθούμε τελειωτικά από τον Εχθρό, αλλά μας ελευθέρωσε σύμφωνα με το πολύ Του έλεος από την πλάνη των ειδώλων. Διότι, πριν από την έλευσή Του προς εμάς, είχε σκοτεινιάσει όλη η γη από την ειδωλομανία· όταν όμως καταδέχτηκε να λάβει τη δική μας φύση, τα είδωλα αποδυναμώθηκαν και η θεοσέβεια έλαμψε παντού. Πού είναι, λοιπόν, οι θυσίες με τα αίματα και τα μαντεία; Πού είναι οι φαντασίες των μάγων και οι υπόλοιπες απάτες των δαιμόνων; Πότε σταμάτησαν και αποδυναμώθηκαν αυτά, αν όχι όταν εμφανίστηκε ο σταυρός του Σωτήρα μας; Πότε έλαμψε έτσι η θεογνωσία, ή πότε καταφρονήθηκε έτσι ο θάνατος, αν όχι αφότου εμφανίστηκε ο σταυρός; Και για αυτό κανείς δεν αμφιβάλλει, βλέποντας τους αγίους Μάρτυρες να καταφρονούν τον θάνατο για χάρη του Σωτήρα μας Χριστού· καθώς είναι γραμμένο: ο θάνατος ίσχυσε και κατάπιε· και πάλι: ο Θεός αφαίρεσε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο. Διότι με τον ερχομό της ζωής, νεκρώθηκε ο θάνατος· αφού ο Ίδιος είπε: εγώ ήρθα για να έχουν ζωή και να την έχουν σε αφθονία· και καθώς έλαμψε το φως, το σκοτάδι αφανίστηκε· διότι πάλι ο Ίδιος είπε: εγώ είμαι το φως του κόσμου· εκείνος που με ακολουθεί, δεν πρόκειται να περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής.

Τι να πω; Και τι να λαλήσω για την ολόρριζη δόξα; Γι' αυτήν την όσια κόρη, την αείπαιδα και παρθένο, λέει ο Θεός μέσω του προφήτη: Από εσένα θα προέλθει για εμένα ηγούμενος, για να γίνει άρχοντας στον Ισραήλ· και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνος. Γι' αυτό θα τους παραδώσει μέχρι τον καιρό εκείνης που πρόκειται να γεννήσει, θα γεννήσει, και οι υπόλοιποι από τους αδελφούς του θα επιστρέψουν στους υιούς Ισραήλ· και θα σταθεί, και θα επιβλέψει, και το ποίμνιό του με τη δύναμη του Κυρίου. Ώ Παρθένε αγία, που είσαι μητέρα του αιωνίου φωτός· του φωτός που φώτισε στους ουρανούς τις στρατιές των αγγέλων· του φωτός που φώτισε το ανεκλάλητο όμμα των Σεραφείμ· του φωτός που φώτισε με λαμπρές λαμπάδες τον ήλιο· του φωτός που φώτισε τα πέρατα της οικουμένης στην Τριάδα· του φωτός που είπε: Εγώ είμαι το φως του κόσμου· του φωτός που έχει πει: Εγώ ήλθα ως φως στον κόσμο· του φωτός που αναλήφθηκε και φώτισε στους ουρανούς και στη γη τα σύμπαντα.

Μετά από αυτό, λοιπόν, τον ονομάζει και «άγγελο της διαθήκης», τον οποίο ο ίδιος ο Παντοκράτωρ Κύριος διδάσκει ότι αποστέλλει προ του προσώπου του, λέγοντας: «Ιδού, εγώ θα αποστείλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου μου». Αυτόν ακριβώς, λοιπόν, που αποκάλεσε άγγελο, πάλι στη συνέχεια τον ονομάζει Κύριο, προσθέτοντας «και ξαφνικά θα έρθει ο Κύριος, και ο άγγελος της διαθήκης». Αφού προείπε ότι πρόκειται για έναν και τον αυτόν, προσθέτει: «Ιδού, έρχεται, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του;», υποδηλώνοντας τη δεύτερη και ένδοξη παρουσία του. Εκείνος δε που θεσπίζει όλα αυτά είναι ο Κύριος Παντοκράτωρ, ο Θεός των όλων. 〈〈Του ιδίου.〉〉 «Και σε όσους φοβούνται το όνομά μου θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης, και θα υπάρχει ίαση στις φτερούγες του.» Αυτός που πολλές φορές ονομάστηκε Κύριος και Θεός και άγγελος και αρχιστράτηγος, Χριστός και ιερέας, καθώς και Λόγος και σοφία του Θεού και εικόνα, τώρα ο ίδιος έχει κληθεί «ήλιος της δικαιοσύνης». Γι' αυτόν ακριβώς, λοιπόν, ο Πατέρας που τον γέννησε υπόσχεται ότι θα ανατείλει όχι για όλους, αλλά μόνο για όσους φοβούνται το όνομά του, δίνοντάς τους ως ανταμοιβή για τον φόβο τους προς αυτόν το φως του ήλιου της δικαιοσύνης. Αυτός, λοιπόν, είναι προφανώς ο Θεός Λόγος, ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Το οποίο ήταν το φως που φωτίζει «κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο».

Αλλά βέβαια, κανείς μετά την εποχή του Ιερεμία, ούτε και μετά την εποχή του Ζαχαρία, δεν εμφανίστηκε τέτοιος μεταξύ των ανθρώπων της περιτομής, ώστε να ονομαστεί δίκαιη ανατολή και συνετός βασιλιάς που αποδίδει «κρίση και δικαιοσύνη πάνω στη γη». Εάν δε πει κάποιος ότι με αυτά τα λόγια υποδηλώνεται ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσεδέκ, πρέπει να λεχθεί ότι ο ισχυρισμός του δεν ευσταθεί· διότι αυτός ούτε από το γένος του Δαβίδ καταγόταν ούτε βασίλευσε ως βασιλιάς. Και πώς είναι δυνατόν να αρμόζει σε εκείνον το «και θα αναστήσω σε αυτόν ως βασιλιά τον Δαβίδ», εφόσον ήταν μεν από τη φυλή του Λευί, αρχιερατικής τάξης και από διαφορετικό γένος από τον Δαβίδ, και δεν αναφέρεται πουθενά ιστορικά ότι έγινε βασιλιάς; Επομένως, εφόσον δεν βρίσκεται κανένας άλλος τέτοιος, είναι καιρός να ομολογήσουμε ότι ο προφητευόμενος και μέσα από αυτά είναι μόνο ο Σωτήρας και Κύριός μας, ο οποίος και σε άλλα σημεία έχει αναγορευθεί «φως του κόσμου» και «φως των εθνών». Αυτός, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι και εδώ ο προφητευόμενος, και η προφητεία αποδεικνύεται αληθής· διότι μόνος αυτός από το σπέρμα του Δαβίδ, έχοντας φέρει το ίδιο όνομα με τον προπάτορά του κατά τη σημασία (επειδή ερμηνεύεται ως «δυνατός στο χέρι»), κήρυξε «κρίση και δικαιοσύνη» μέσω της διδασκαλίας του σε όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη, και μόνος αυτός από όλους ποτέ δεν βασίλευσε σε ένα μέρος της οικουμένης, αλλά σε ολόκληρη τη γη, και μόνος αυτός ανέτειλε δικαιοσύνη, σε συμφωνία και με όσα λέγονται γι' αυτόν στον ψαλμό: «Θα ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης». «

Ακούς πόσες φορές ο ίδιος ο Σωτήρας ονόμασε τον εαυτό του όχι Λόγο, αλλά Υιό, και τον αποκάλεσε Μονογενή, και πώς δίδασκε ότι έχει αποσταλεί και έχει αγιαστεί, πριν αποσταλεί, από τον Πατέρα, και πώς επιπλήττει αυτούς που διστάζουν να τον ομολογήσουν Υιό του Θεού, διδάσκοντας από τη Θεία Γραφή ότι όχι μόνο υιοί Θεού αλλά και θεοί ονομάστηκαν άνθρωποι που ήταν κατά φύση θνητοί; Γι' αυτό δεν έπρεπε να θεωρείται βλάσφημο το να ομολογεί κανείς και Υιό του Θεού και Θεό εκείνον «τον οποίο ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο». Τι, λοιπόν, έπρεπε να πάθει αυτός που, μετά από τόσα λόγια, τόλμησε να πει ότι αυτός είναι Λόγος και τίποτε άλλο, και ο οποίος δήλωσε επί λέξει: «και γι' αυτό δεν ονομάζει τον εαυτό του Υιό του Θεού, αλλά παντού αποκαλεί τον εαυτό του Υιό ανθρώπου, ώστε μέσω αυτής της ομολογίας να προετοιμάσει τον άνθρωπο, μέσω της κοινωνίας μαζί του, να γίνει κατά χάριν (θέσει) υιός Θεού»; Διότι, αφού ο Μάρκελλος είπε αυτά, δεν ξέρω με ποια μάτια ήταν σε θέση να αντικρίσει ή με ποια χείλη να αντικρούσει τόσες μαρτυρίες. Και ο Σωτήρας παρουσιάζει τον εαυτό του να είναι φως, σύμφωνα με όσα έχουν προηγουμένως αναφερθεί περί του φωτός, λέγοντας: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», και πάλι: «Εγώ είμαι το φως, και η αλήθεια και η ζωή», και ξανά: «ότι το φως ήλθε στον κόσμο και οι άνθρωποι αγάπησαν περισσότερο το σκοτάδι παρά το φως».

ΙΖ΄. Κάποιος άλλος από τους προφήτες τον ονόμαζε ζωή και φως, απευθυνόμενος στον Θεό και λέγοντας: «διότι κοντά σου υπάρχει πηγή ζωής, μέσα στο φως σου θα δούμε φως». Διότι ποιος ήταν η πηγή της ζωής και το φως που βρισκόταν κοντά στον Θεό, παρά αυτός που είπε στα Ευαγγέλια «εγώ είμαι το φως του κόσμου» και «εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή»; Γι' αυτό και πάλι ο προφήτης, ικετεύοντας σε προσευχή προς τον Θεό, λέει: «εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου· αυτά θα με οδηγήσουν».

Επομένως, ακούστε τη θεία φωνή, η οποία αντηχεί πάρα πολύ δυνατά σε εμένα, τον μύστη και μυσταγωγό τέτοιων πραγμάτων, είθε δε και σε εσάς: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και γι' αυτό τον λόγο, προσέλθετε προς αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν θα καταισχυνθούν, σημειωμένα με το αληθινό φως.

Διότι εμείς, από τις μεγάλες και υψηλές ονομασίες, και έχουμε κατανοήσει και κηρύσσουμε τη θεότητα του Υιού. Ποιες είναι αυτές; Η ονομασία «Θεός», «Λόγος», «Αυτός που ήταν στην αρχή», «Αυτός που είναι μαζί με την αρχή», η «Αρχή»· «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος»· και, «Μαζί σου είναι η αρχή»· και, «Εκείνος που την ονομάζει αρχή από γενεών». Επειδή είναι Υιός μονογενής: «Ο μονογενής Υιός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατέρα, εκείνος τον φανέρωσε». «Οδός», «αλήθεια», «ζωή», «φως»: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή»· και, «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». «Σοφία», «δύναμη»: «Χριστός, Θεού δύναμη και Θεού σοφία». «Απαύγασμα», «χαρακτήρας», «εικόνα», «σφραγίδα»: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του»· και, «Εικόνα της αγαθότητας»· και, «Διότι αυτόν σφράγισε ο Πατέρας, ο Θεός». «Κύριος», «βασιλιάς», «ο Ων», «ο Παντοκράτορας»: «Έβρεξε ο Κύριος φωτιά από τον Κύριο»· και, «Ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου»· και, «Ο Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος και ο Παντοκράτορας». Αυτά λέγονται με σαφήνεια για τον Υιό, καθώς και όσα έχουν την ίδια σημασία με αυτά, από τα οποία κανένα δεν είναι επίκτητο, ούτε προστέθηκε αργότερα στον Υιό, ή στο Πνεύμα, όπως ακριβώς δεν προστέθηκε ούτε στον ίδιο τον Πατέρα. Διότι το τέλειο δεν προέρχεται από προσθήκη. Επειδή δεν υπήρξε ποτέ εποχή που να ήταν χωρίς Λόγο, ούτε υπήρξε εποχή που να μην ήταν Πατέρας, ούτε υπήρξε εποχή που να μην ήταν αληθινός, ή να ήταν χωρίς σοφία, ή αδύναμος, ή στερημένος από ζωή, ή από λαμπρότητα, ή από αγαθότητα.

Στην εποχή δε της νέας χάριτος, ο Σωτήρας, μιλώντας για τον εαυτό Του, «Εγώ είμαι το φως αυτού του κόσμου», δεν απαξίωσε, όντας η πηγή της αγαθότητας που προήλθε από τον αγαθό Πατέρα, να μεταδώσει τη δική Του προσηγορία σε αυτούς που Τον υπηρετούν· αλλά λέει προς τους μαθητές Του: «Εσείς είστε το φως του κόσμου» και «Ας λάμψουν τα έργα σας μπροστά στους ανθρώπους». Και το ακόμη σπουδαιότερο που έχουμε να παραθέσουμε σε υπενθύμιση των προλεχθέντων, τούτο, με τη χάρη του Θεού, θα εκθέσουμε πάλι: τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, ο οποίος ονομάστηκε λύχνος, και προαναγγέλθηκε στους Ψαλμούς, και έλαβε τη μαρτυρία από τον ίδιο τον Κύριο.

«η οποία δεν θα εισακούσει»: Διότι με το να μην έχει (να μην παρέχει) τα αυτιά της, είναι φανερό ότι δεν υπακούει σε αυτόν που την καλεί. Ούτε άλλωστε οι Ιουδαίοι υπάκουσαν σε εκείνον που έλεγε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». «του φαρμάκου» (του γητευτή): Όπως ακριβώς η ασπίδα (το φίδι), όταν γητεύεται με τον λόγο, παραμένει κουφή, έτσι και η άκαμπτη συναγωγή, μολονότι διδασκόταν από τον Χριστό, πολλές φορές παρέμεινε κωφή εξαιτίας της απιστίας της. «Ο Θεός συνέτριψε»: [Επειδή οι δαίμονες νόμισαν ότι ο Χριστός ήταν απλός άνθρωπος, επιχείρησαν να τον καταπιούν όπως τον Αδάμ· βρίσκοντας όμως σε αυτόν τη θεότητα, σαν ισχυρή πέτρα, και προσπαθώντας να τον μασήσουν, συνέτριψαν τα ίδια τους τα δόντια.] «τους τραπεζίτες»: Του διαβόλου· διότι είναι σαν άρπαγας λέοντας. «θα εξουθενωθούν»: Διότι οι δαίμονες έγιναν βδελυροί από αυτούς που εξαπατήθηκαν, σαν το ρυπαρό νερό που ρέει και παρέρχεται. «θα τεντώσει το τόξο»: Τόξο ονομάζει τον ευαγγελικό λόγο· διότι από αυτόν εξασθένησαν οι άπιστοι και οι δαίμονες. «σαν το κερί»: Διότι οι Ιουδαίοι έλιωσαν από τον φθόνο και αφανίστηκαν, σαν το κερί στη φωτιά. «έπεσε φωτιά»: Τυφλωμένοι από τη φωτιά του φθόνου, οι Ιουδαίοι δεν μπορούν (δεν ίσχυσαν, δεν ηδυνήθησαν) να αναγνωρίσουν τον ήλιο της δικαιοσύνης. «πριν να κατανοήσουν»: Η ράμνος είναι ακανθώδες ξύλο και κάθε αγκάθι φυτρώνει σε χέρσους τόπους. Επομένως, δεν κατάλαβαν οι Ιουδαίοι ότι ο τόπος τους έγινε χέρσος και γέμισε με αγκάθια.

Ας είναι για εσάς μικρός ολόκληρος ο κόσμος, όταν συγκρίνεται με τον δημιουργό του. «Ελάτε οπίσω μου»· διότι σας ανάγω προς τη ζωή, σας καθοδηγώ προς το φως. «Ελάτε οπίσω μου», για να προσπεράσετε τους πατριάρχες, για να δεχθείτε τον κλήρο πριν από τους προφήτες· και ενώ είστε έσχατοι θα γίνετε πρώτοι, ώστε εσείς που προσληφθήκατε την ενδέκατη ώρα να γίνετε ανώτεροι από αυτούς που μισθώθηκαν από το πρωί. «Ελάτε οπίσω μου»· διότι ακολουθώντας εμένα θα έχετε βίο άπονο· διότι χωρίς χρήματα θα πλουτίσετε, χωρίς φάρμακα θα γίνετε ιατροί της οικουμένης, χωρίς όπλα θα βρεθείτε δυνατότεροι από τους εχθρούς. «Ελάτε οπίσω μου»· «Διότι εγώ είμαι το φως του κόσμου», «εγώ είμαι η οδός και η ζωή και η αλήθεια», εγώ καθοδηγώ προς τον Πατέρα, σε αυτούς που πορεύονται οπίσω μου δίνω να «επιβαίνουν πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και να καταπατούν λιοντάρι και δράκοντα». «Και αμέσως, αφήνοντας τα δίχτυα, τον ακολούθησαν.» Πρέπει, λοιπόν, να μακαρίσουμε την ευγνωμοσύνη των αποστόλων· διότι άφησαν ό,τι είχαν, περιφρόνησαν το μέσο βιοπορισμού που διέθεταν.

Σήμερα, λοιπόν, γεννάται ο Χριστός κατά σάρκα, έχοντας καταδεχθεί από τη δική Του φιλανθρωπία τη μορφή του δούλου και μεταβάλλοντας εκείνη την παλαιά δυσπρέπεια σε ευπρέπεια. Πάλι, δίνοντας τη μαρτυρία του, ο Δαβίδ επαληθεύεται: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενεδύθη ευπρέπεια». Διότι αυτή είναι η μορφή του δούλου, η οποία μεταποιήθηκε σύμφωνα με το ομοίωμα του Λόγου που την ενδύθηκε, δηλαδή το φως, για το οποίο γίνεται πολύς λόγος και λέγει: «Αυτός που περιβάλλεται το φως ως ιμάτιο», καθώς και ο Ίδιος στα Ευαγγέλια αναφέρει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και, το παραδοξότερο όλων, από παρθένο γεννάται το φως, ο πολύς, το μυστήριο της ευφημίας. Παρθένος γέννησε χωρίς συνουσία, για να επαληθευτεί ο Ησαΐας: «Ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει ως κρίνο», προφητεύοντας σύμφωνα με τον Δαβίδ που είπε: «Σε δίψασε η ψυχή μου. Πόσο πολύ Σε επιπόθησε η σάρκα μου σε γη έρημη, άβατη και άνυδρη;», όσον αφορά την ικμάδα της τεκνοποιίας και την εμπλοκή σε άβατα ίχνη. Γέννησε για εμάς το ακατάληπτο φως· και ούτε η γέννα διέφθειρε την παρθενία, ούτε η παρθενία αμαύρωσε τη γέννα.

Διότι, εάν ήταν παρών ο Θωμάς, δεν θα αμφέβαλλε καθόλου· και εάν δεν αμφέβαλλε, δεν θα ερευνούσε με περιέργεια· και εάν δεν ερευνούσε, δεν θα ψηλαφούσε· και εάν δεν ψηλαφούσε, δεν θα τον ανακήρυσσε Κύριο και Θεό· και εάν δεν αποκαλούσε τον Χριστό Κύριο και Θεό, δεν θα είχαμε διδαχθεί εμείς να τον ανυμνούμε κατ' αυτόν τον τρόπο. Ώστε, και όταν απουσίαζε ο Θωμάς, μας καθοδήγησε προς την αλήθεια, και όταν εμφανίστηκε αργότερα, μας έκανε πιο σταθερούς στην πίστη. Έλεγαν λοιπόν οι μαθητές στον Θωμά, ο οποίος προσήλθε τελευταίος: Είδαμε τον Κύριο, είδαμε εκείνον που είπε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· είδαμε εκείνον που είπε: «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή και η αλήθεια»· και βρήκαμε την αλήθεια των λόγων του να λάμπει μέσα από τα ίδια τα γεγονότα· είδαμε εκείνον που είπε: «Μετά από τρεις ημέρες ανασταίνομαι»· και αφού είδαμε την ανάσταση, προσκυνήσαμε τον Αναστάντα· τον ακούσαμε να μας λέει: «Ειρήνη υμίν», και μετατρέψαμε την ταραχή της λύπης σε ευφροσύνη γαλήνης· είδαμε τα χέρια του που δέχθηκαν τις αιχμές των καρφιών, είδαμε τα χέρια που καταγγέλλουν τη λύσσα των θεομάχων κυνών, είδαμε τα χέρια που ύφαναν για εμάς την αφθαρσία, είδαμε και την πλευρά, η οποία πιο λαμπρά από κάθε κήρυκα διαλαλεί την ευσπλαχνία Εκείνου που πληγώθηκε· αυτήν ακριβώς την πλευρά είδαμε, την οποία υμνούν οι άγγελοι, σέβονται οι πιστοί, και φρίττουν οι δαίμονες.

Αλλά ιδού, πάλι επιτίθεται ο Σαβέλλιος, και ο Μάρκελλος, και ο Φωτεινός. Αλλά σε όλους αυτούς δίνει ένα χτύπημα, λέγοντας: «Και χαρακτήρας της υποστάσεώς του, που συγκρατεί τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του». Εδώ πάλι πλήττει και τον Μαρκίωνα, όχι βέβαια πάρα πολύ δυνατά, τον πλήττει όμως παρ' όλα αυτά· διότι σε όλη την επιστολή μάχεται εναντίον τους. Αλλά, όπως ανέφερα, ονόμασε τον Υιό απαύγασμα της δόξας· και ότι ορθώς το έπραξε, άκουσε τον Χριστό να λέει για τον εαυτό του: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο ίδιος χρησιμοποίησε τη λέξη απαύγασμα, για να δείξει ότι και εκεί έτσι έχει διατυπωθεί· είναι δε προφανές, ως φως εκ φωτός. Και δεν αποδεικνύεται μόνο αυτό, αλλά ότι φώτισε και τις δικές μας ψυχές.

Επειδή, λοιπόν, έδινε μεγάλη σημασία στη δόξα των ανθρώπων, και μάλιστα σε αυτήν περισσότερο παρά στην κόλαση (διότι πολλοί από τους άρχοντες, λέει, πίστεψαν σε αυτόν, αλλά εξαιτίας των Ιουδαίων δεν το ομολογούσαν), από αυτήν την πλευρά τον ελέγχει, και αποδεικνύει μέσα από όσα λέει, ότι δεν είναι δυνατόν κάποιος να μην πιστεύει σε εμένα για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο επειδή διάγει ακάθαρτο βίο. Και προχωρώντας, λέει: «Εγώ είμαι το φως»· εδώ όμως λέει: «Ήλθε το φως στον κόσμο». Διότι στην αρχή μιλούσε μάλλον πιο συγκαλυμμένα, προχωρώντας όμως μίλησε πιο ξεκάθαρα. Αλλά όμως ο άνθρωπος κυριευόταν από τη δόξα των πολλών· γι' αυτό και δεν μπορούσε να μιλήσει με παρρησία όπως έπρεπε. Ας αποφεύγουμε, λοιπόν, την κενοδοξία· διότι αυτό το πάθος είναι το πιο τυραννικό από όλα. Από εδώ προέρχεται η πλεονεξία και η φιλαργυρία· από εδώ το μίσος, οι πόλεμοι και οι μάχες. Διότι εκείνος που επιθυμεί συνεχώς τα περισσότερα, δεν θα μπορέσει να σταματήσει πουθενά. Και αυτή του η επιθυμία δεν πηγάζει από πουθενά αλλού, παρά από την αγάπη του για την κενή δόξα. Για ποιον λόγο, πες μου, οι πολλοί περιστοιχίζονται από πλήθος ευνούχων, από κοπάδια δούλων και από μεγάλη επίδειξη; Όχι από ανάγκη, αλλά για να έχουν όσους συναντούν στον δρόμο τους ως μάρτυρες αυτής της άσκοπης χλιδής. Εάν, λοιπόν, την αποκόψουμε, μαζί με το κεφάλι θα εξολοθρεύσουμε και τα υπόλοιπα μέλη της κακίας, και τίποτα δεν θα μας εμποδίσει να κατοικούμε τη γη όπως τον ουρανό.

Διότι, ποια λογική ακολουθία έχει, πες μου, όταν εκείνος είπε ότι «ο νόμος μας δεν κρίνει κανέναν», να του απαντήσουν: «Μήπως και εσύ είσαι από τη Γαλιλαία;»; Ενώ δηλαδή έπρεπε να αποδείξουν ότι δεν έστειλαν να τον συλλάβουν αυθαίρετα, ή ότι δεν πρέπει να του δοθεί το δικαίωμα απολογίας, αυτοί προέβαλαν την αντίρρησή τους με τρόπο μάλλον αγροίκο και οργισμένο λέγοντας: «Ερεύνησε και δες ότι από τη Γαλιλαία δεν έχει εγερθεί προφήτης». Διότι, τι είπε ο άνθρωπος; Μήπως είπε ότι είναι προφήτης; Είπε απλώς ότι δεν πρέπει να θανατωθεί κανείς χωρίς δίκη. Αυτοί όμως, με υβριστικό τρόπο, σαν να μην γνώριζε αυτός τίποτα για τις Γραφές, του πρόσθεσαν αυτά τα λόγια· σαν να του έλεγε κάποιος: «Πήγαινε να μάθεις»· διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το «Ερεύνησε και δες». Τι απαντά λοιπόν ο Χριστός; Επειδή ανέφεραν συνεχώς τη Γαλιλαία και τον προφήτη, για να τους απαλλάξει όλους από αυτήν την εσφαλμένη υποψία και να δείξει ότι δεν είναι απλώς ένας από τους προφήτες, αλλά ο Δεσπότης του κόσμου, λέει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Όχι της Γαλιλαίας, όχι της Παλαιστίνης, ούτε της Ιουδαίας. Τι λένε τότε οι Ιουδαίοι; «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου, άρα η μαρτυρία σου δεν είναι αληθινή». Ώ, τι ανοησία! Τους παρέπεμψε ξανά και ξανά στις Γραφές, και αυτοί του λένε «Εσύ μαρτυρείς για τον εαυτό σου». Και ποια ήταν η μαρτυρία Του; «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Μέγας είναι αυτός ο λόγος, και όντως μεγάλος· αλλά δεν τους εξόργισε υπερβολικά, επειδή προς το παρόν ούτε εξισώνει τον εαυτό Του με τον Πατέρα, ούτε Υιός Εκείνου είπε ότι είναι, ούτε Θεός, παρά μόνο φως.

Ήθελαν, λοιπόν, να ανατρέψουν και αυτό· καίτοι τούτο είναι πολύ σπουδαιότερο από το να πει: «Εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι», κάνοντας λόγο για φως και σκοτάδι με πνευματική έννοια· δηλαδή, δεν παραμένει στην πλάνη. Εδώ προσελκύει τον Νικόδημο και τον παρακινεί, ως άνθρωπο που εκφράστηκε με μεγάλη παρρησία, και επαινεί τους υπηρέτες που έπραξαν το ίδιο. Διότι το να φωνάξει δυνατά, αυτό δείχνει την πρόθεση να ενεργήσει έτσι ώστε να ακούσουν και εκείνοι· και ταυτόχρονα υπαινίσσεται αυτούς που στα κρυφά εξυφαίνουν τους δόλους τους, μέσα στο σκοτάδι και στην πλάνη· οι οποίοι, ωστόσο, δεν θα κατισχύσουν του φωτός. Και υπενθυμίζει στον Νικόδημο εκείνα τα λόγια που του έλεγε παλαιότερα: «Καθένας που πράττει φαύλα, μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μην αποκαλυφθούν τα έργα του».

Το ότι ονομάζει «σκοτάδι» το σκήνωμα του σώματος, ας σε διδάξει ο επόμενος στίχος του ψαλμού. Διότι, αφού είπε «και έθεσε το σκοτάδι ως αποκρυφή του», πρόσθεσε λέγοντας: «γύρω του είναι η σκηνή του». Είδες τη νεφέλη του; Γνώρισες τον γνόφο του; Κατάλαβες τι είναι ο γνόφος; Τώρα, λοιπόν, λύσε εκείνη την πολυθρύλητη ερμηνεία, η οποία ειπώθηκε μεν από πολλούς, αλλά δεν ερμηνεύθηκε αληθινά: «Η ημέρα στην ημέρα αναβλύζει ρήμα, και η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση. Και έθεσε το σκοτάδι ως αποκρυφή του». «Το σκοτάδι», λέει η Γραφή, «ο Θεός το ονόμασε νύχτα». Νύχτα λοιπόν υπήρχε στα έθνη. Τη νύχτα, επομένως, ντύθηκε ο Κύριος: φόρεσε το δικό μας σκήνωμα. «Η ημέρα στην ημέρα αναβλύζει ρήμα». Ο Πατέρας προς τον Υιό· διότι, εφόσον είναι φως, ημέρα είναι και ο Υιός. «Εγώ άλλωστε είμαι το φως του κόσμου»· «η ημέρα στην ημέρα αναβλύζει ρήμα». Πλησίασε στον Ιορδάνη, και εκεί θα δεις πώς η άνωθεν ημέρα «αναβλύζει ρήμα» προς εκείνην που στέκεται κάτω. Διότι λέει τα εξής: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Αλλά, για να μη νομίσεις ότι ο προφήτης παρέλειψε το Άγιο Πνεύμα λέγοντας: «η ημέρα στην ημέρα αναβλύζει ρήμα», μάθε, αγαπητέ, ότι ομολόγησε την Τριάδα. Διότι ημέρα είναι ο Πατέρας, ημέρα είναι ο Υιός, και ρήμα είναι το Πνεύμα που ίπταται στη μέση του αέρα με μορφή περιστεράς.

Παντοκράτορας είναι ο Υιός· διότι τα πάντα έγιναν δι' αυτού. Άναρχος βασιλιάς είναι ο Υιός· διότι ο βασιλιάς μας υπάρχει προ αιώνων. Ομοούσιος με τον Πατέρα είναι ο Υιός· «διότι εγώ εξήλθα από τον Θεό και ήλθα». Φως αληθινό είναι ο Υιός· «διότι εγώ είμαι το φως του κόσμου». Γιατί να λέω πολλά; Θεός και παντοκράτορας είναι ο Υιός του Θεού, ο οποίος σαρκώθηκε εκ Παρθένου και ποιμαίνει την Εκκλησία, όπως μαρτυρεί ο προφήτης λέγοντας: «Ας επισκεφθεί ο Κύριος, ο Θεός ο παντοκράτορας, το ποίμνιό του»· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων.

Ενούσιο είναι το ίδιο το ον, ή το ιδίωμα που αναγνωρίζεται μέσα στη θεία ουσία. Ομοούσιο είναι αυτό που υπάρχει απαράλλακτα, έχοντας την ίδια ουσία. Ενυπόστατο είναι αυτό που θεωρείται καθ' εαυτό σε δική του υπόσταση, ή αυτό που ενώνεται με κάτι άλλο, διαφορετικό ως προς την ουσία, σχηματίζοντας μία κοινή υπόσταση. Ομοϋπόστατο έχουμε όταν δύο φύσεις ενώνονται σε μία υπόσταση, και έχουν μία υπόσταση και ένα πρόσωπο. Χριστός είναι ο Θεός που έχει ενωθεί καθ' υπόστασιν με την ανθρωπότητα, ή ο άνθρωπος που έχει προσληφθεί καθ' υπόστασιν από τη θεότητα. Ο Χριστός είναι το φως του κόσμου, η χαρά, η οδός, η θύρα, η ανάσταση, η ειρήνη, η αλήθεια, η ζωή. Αυτά λοιπόν και αμέτρητα άλλα παρόμοια οφείλει να γνωρίζει αυτός που επιχειρεί να μιλήσει για τον Θεό. Εμείς όμως ας επανέλθουμε στο προκείμενο.

Βλέποντας ο Δεσπότης Χριστός το ανηφορικό και τραχύ, τη μεγάλη δυσκολία της πορείας και το βαρύτατο φορτίο της, και αφού μας σπλαχνίστηκε, μας ελκύει προς ανακούφιση και λέει: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· διότι έχετε κουραστεί υποδουλωμένοι στις παλαιές ηδυπάθειες, και «ελάτε προς εμένα, και εγώ θα σας αναπαύσω», διότι «εκείνον που έρχεται προς εμένα δεν πρόκειται να τον διώξω έξω», και γι' αυτό «ελάτε, και θα σας αναπαύσω». Επειδή λοιπόν εγκαταλείψατε τα έργα του σκότους και με ακολουθήσατε, «ελάτε, και θα σας αναπαύσω»· «διότι εγώ είμαι το φως του κόσμου, και ελάτε προς εμένα· εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής»· και γι' αυτό «ελάτε, και θα σας αναπαύσω»· «διότι καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, μήπως και φανερωθούν τα έργα του». Αλλά εσείς οι δικοί μου «ελάτε προς εμένα, και θα σας αναπαύσω»· «διότι αν κάποιος με υπηρετεί, ας με ακολουθεί, και όπου είμαι εγώ, εκεί θα είναι και ο δικός μου υπηρέτης». Και ελάτε λοιπόν, και θα σας αναπαύσω· θα αναπαύσω τις ψυχές σας μαζί με τα σώματα, και θα σας αναπαύσω πρόσκαιρα και αιώνια· εκεί όπου απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός, θα σας αναπαύσω.

Λόγος του μοναχού και εγκλείστου Νεοφύτου εις τα Άγια Φώτα. Ευλόγησον, δέσποτα. Εορτάζοντας σήμερα πανήγυρη ανεσπέρου φωτός, φιλέορτοι, ας προϋπαντήσουμε με λαμπρότητα, χαίροντες που δεχθήκαμε τη δαδουχία του αδύτου φωτός· ας φωτιστούμε με φως, όπως ταιριάζει στο μέγα φως. Εφόσον το αειφανές φως ήλθε ανάμεσά μας, ας φωτιστούμε όπως πρέπει, δηλαδή και στην ψυχή και στο σώμα, χωρίς να φέρουμε τίποτα σκοτεινό στις πράξεις ή στη διάνοια, καθώς πρόκειται να προϋπαντήσουμε το θείο φως· μάλλον δε, ακόμη κι αν υπάρχει μέσα μας κάτι σκοτεινό, ας το αποβάλουμε τώρα αμέσως. Διότι για τον σκοπό αυτόν και «το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο» ήλθε ανάμεσά μας εν σαρκί, ώστε, αφού αποβάλουμε τα έργα του σκότους, να ενδυθούμε τα όπλα του φωτός και, περπατώντας με ευπρέπεια όπως κατά τη διάρκεια της ημέρας, να ακολουθήσουμε Εκείνον που μας προσκαλεί. «Εγώ είμαι», λέει, «το φως του κόσμου· εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής».

Διότι, λέει, δεν υπάρχει καμία «κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι» και πάλι: «Εγώ είμαι», λέει, «το φως του κόσμου» και «αυτός που με ακολουθεί δεν πρόκειται να περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής», δηλαδή αυτός που θέλει να ακολουθήσει εμένα, το φως, προς το φως της ζωής, οφείλει πρώτα να μισήσει τα έργα του σκότους. Διότι, αν κάποιος δεν μισήσει πρώτα τα έργα του σκότους, δεν μπορεί να αγαπήσει τα έργα του φωτός, επειδή «καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως», λέει ο Κύριος, «για να μην ελεγχθούν τα έργα του· εκείνος όμως που πράττει την αλήθεια έρχεται προς το φως, για να φανερωθούν τα έργα του, ότι έχουν εργαστεί εν τω Θεώ».