Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 8:44

Αυτή, λέγει, δηλαδή η Τετάρτη Σύνοδος, κάνει λόγο για δύο χωρισμένες φύσεις στον Χριστό. Και πού θα μπορούσε να βρεθεί στους άλλους αιρετικούς —αν και τα στόματά τους είναι εργαστήριο ψεύδους και συκοφαντίας και πλάνης— σε ποιον από αυτούς, λοιπόν, προβάλλεται μια τέτοια αναίσχυντη και τολμηρή συκοφαντία; Διότι πού διακήρυξε η Τετάρτη και θεόπνευστη Σύνοδος δύο χωρισμένες φύσεις στον Χριστό; Και ποιος άκουσε από αυτήν έναν τέτοιο λόγο; Αλλά είναι εύλογο και εδώ να χρησιμοποιήσουμε τη Δεσποτική φωνή: «όταν λαλεί το ψεύδος, εκ του ιδίου λαλεί». Διότι δεν είναι, δεν είναι αυτό κακούργημα ανθρώπινου νου, μη γένοιτο, αλλά του σπορέα των ζιζανίων, ο οποίος από την αρχή είναι πατέρας του ψεύδους και δεν έχει σταθεί στην αλήθεια. Διότι ποιος περισσότερο από αυτόν τον ιερό και θεόπνευστο σύλλογο δίκασε και παραπέμπει στο ανάθεμα εκείνους που κάνουν λόγο για χωρισμένες φύσεις στον Χριστό; Και ποιος περισσότερο από αυτήν την ιερή σύνοδο αναφωνεί, ότι πρέπει να φρονούμε και να ομολογούμε τις δύο φύσεις που ενώθηκαν στον Χριστό όπως ασύγχυτες, έτσι και αχώριστες, και να συνάγει όλο το γένος των Χριστιανών στο ίδιο ορθόδοξο φρόνημα; Ο δε εχθρός, που αποτόλμησε να εισαγάγει ψεύδος σε τόση περιφάνεια και λαμπρότητα της αλήθειας, τι άραγε θα άφηνε ατόλμητο σε εκείνα τα οποία νομίζει ότι θα μείνουν απαρατήρητα;

Επομένως, όχι μόνο δεν είναι με κανέναν τρόπο αντίπαλός μας ο πλήρης χάριτος, σοφίας, Αγίου Πνεύματος και δυνάμεως, αλλά μάλιστα είναι ο υπέρτατος συμπαραστάτης και υπερασπιστής. Εάν, λοιπόν, ο γνήσιος μαθητής του Δεσπότη και πρώτος των μαρτύρων μας φανέρωσε δόξα με τα έργα του μετερχόμενος την ίδια οδό, είναι προφανές ότι ο εστεμμένος μάρτυρας παρέστησε λαμπρά και αναμφίβολα με τη γνησιότητα του κηρύγματος και τον μέχρις αίματος πόθο του και τον ίδιο τον Διδάσκαλο (για να μην αναφέρω τώρα το «εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας, τον διάβολο» και «γενεά πονηρή και μοιχαλίδα» και μύρια άλλα για τα οποία είναι υπόλογο το ιουδαϊκό έθνος), τον Στεφοδότη, ο οποίος έπραξε και δίδαξε τα ίδια· κι ας ανέφερε ο Σωτήρας του γένους με προσευχή και συγγνώμη, μετά από κάθε άλλη μέθοδο πρόνοιας και φιλανθρωπίας που καταβλήθηκε προηγουμένως, εκείνους που Του επέφεραν τον σταυρικό θάνατο.

Επειδή ο Κύριος λέει, «εσείς είστε από τον πατέρα του διαβόλου», ερευνούμε ποιον ονομάζει διάβολο και ποιον πατέρα του. Διαφορετική άποψη μεταξύ των προγενεστέρων μας έχει διατυπωθεί σχετικά με αυτό το ζήτημα. Κάποιοι δηλαδή λένε ότι πατέρας του διαβόλου είναι εκείνος που έφτασε στο άκρο της κακίας και πολλαπλασίασε μέσα του τα γεννήματα του πονηρού και γέννησε πολλές φορές πολλές τέτοιες πράξεις, τις οποίες ούτε ο ίδιος ο πονηρός δεν είχε τολμήσει πρωτύτερα. Αν όμως συμβαίνουν αυτά, τίποτε δεν εμποδίζει και τον πατέρα, έχοντας μειωθεί σε σύγκριση με τον τοκετό εκείνων που προήλθαν από αυτόν, να λάβει ο ίδιος τη θέση του υιού, ενώ εκείνος που υπερίσχυσε στην κακία και, τρόπον τινά, γέννησε αυτόν που τον είχε γεννήσει, να αναλάβει πλέον την πατρική σχέση. Όπως για παράδειγμα ο Κάιν· διότι αυτός γέννησε πολλούς διαβόλους ταυτόχρονα, δηλαδή, αφού συνέλαβε τις πράξεις του διαβόλου τις γέννησε, πράξεις οι οποίες δεν είχαν προηγουμένως το θάρρος να λύσουν τις ωδίνες του τοκετού, επιχειρώντας να εξαπατήσει με ψέμα όχι οποιονδήποτε, αλλά Αυτόν που γνωρίζει τα πάντα πριν καν δημιουργηθούν, προσεγγίζοντας τον αδελφό του με απάτη, και στήνοντας δόλο εναντίον των πιο αγαπημένων του σπλάχνων συγκαλυμμένο με το πρόσχημα της στοργής, διαπράττοντας φόνο με αδελφικό χέρι και βεβηλώνοντας πρώτος τη γη με ανθρώπινο αίμα, προκαλώντας αγιάτρευτη πληγή στους γονείς του και απαιτώντας ως αντίτιμο της γέννας τους το να μην μπορούν να χαίρονται για τα επόμενα παιδιά τους, με αυθάδεια και σκληρότατη αντιλογία που επιβεβαιώνει τα προηγούμενα, και με όλα τα άλλα παρόμοια.

Αλλά το ένα είναι αυτό, το ότι πουθενά στα λόγια του Πνεύματος, σύμφωνα με τη δική τους έκφραση, δεν αναγνωρίζεται ούτε ονομάζεται «πατέρας του διαβόλου». Δεύτερον, ούτε εκεί όπου φαίνεται να γίνεται μνεία αυτού, ούτε καν εκεί δεν μπορούν να προσφέρουν με ασφάλεια αυτή την άποψη. Διότι και ο λαός των Ιουδαίων πουθενά δεν ισχυριζόταν ότι ανάγει τον εαυτό του σε πατέρα του Θεού, αλλά επιδίωκαν, τουλάχιστον στα λόγια, να ονομάζουν πατέρα τον Θεό, και παιδιά αυτούς που κατάγονται από τον Ισραήλ. Και για τον Δημιουργό και Σωτήρα μας δεν ήταν σκοπός να δείξει ότι οι Ιουδαίοι αποκαλούνται τέκνα του πατέρα του διαβόλου (διότι τότε θα τους μιλούσε για κάτι διαφορετικό, και θα τους παρέσυρε και θα τους μετέφερε σε κάτι άλλο, για το οποίο δεν υπήρχε ακόμη ούτε κατηγορία ούτε όνειδος, πράγμα που δεν θα έκανε κάποιος που τηρεί τη λογική ακολουθία), αλλά προφανώς τους ονόμαζε παιδιά αυτού του ίδιου του διαβόλου, με τον οποίο αν και συμφωνούσαν μαζί του στο φρόνημα και στη μίμηση των πράξεών του, το να ακούν ότι έχουν σχέση βάσει αυτής της ονομασίας τούς ήταν βαρύ και αποτρόπαιο. Επειδή, λοιπόν, και ο Ιουδαίος ονόμαζε τον Θεό πατέρα του και ο Σωτήρας επιδίωκε να αποδείξει μέσω των έργων τους αφενός ότι σε αυτό έλεγαν ψέματα, και αφετέρου ότι μέσω όσων έπρατταν καθιστούσαν πατέρα τους τον διάβολο, με ποια λογική μπορεί να συμπεράνει κανείς μέσα από αυτά τα λόγια ότι ο πατέρας του διαβόλου ονομάζεται πατέρας των Ιουδαίων;

Διότι η φωνή του Σωτήρος, η οποία απευθύνεται προς τους Ιουδαίους με τη μορφή αντίρρησης, σε καμία περίπτωση δεν θα υποστηρίξει την πρόθεσή τους. Διότι η πρόχειρη ανάγνωση, που αγνοεί τη σωστή στίξη και προς την οποία παρασύρεται συνήθως η γλώσσα των πολλών, βρήκε εύκολο να επινοήσει αυθαίρετα έναν πατέρα του διαβόλου, του οποίου η φύση σε καμία χρήση ούτε καν ως ονομασία δεν αναγνωρίστηκε. Αντίθετα, η προσεκτική μελέτη, η οποία ρυθμίζεται από τον τρόπο της στίξης και συνδέεται με τα προηγούμενα νοήματα, ανακηρύσσει τον ίδιο τον διάβολο ως πατέρα των αγνωμόνων Ιουδαίων, και σε καμία περίπτωση δεν αποδέχεται εκείνον τον οποίο διακηρύσσει η ανεξέλεγκτη ορμή της γλώσσας, η οποία, παραβλέποντας τη στίξη, πλάθει έναν πατέρα του διαβόλου. Ο Σωτήρας δε, προάγοντας τον λόγο του με τρόπο επιπληκτικό, επειδή ο λαός των Ιουδαίων έλεγε «έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό», λέει: «Τολμάτε λοιπόν και δεν ντρέπεστε να ονομάζετε τον Θεό πατέρα σας; Ή μήπως δεν προέρχεστε από τον διάβολο, εφόσον θέλετε να εφαρμόζετε τις εντολές του, αποδεικνύοντας έτσι τους εαυτούς σας γιους του;» Διότι, σύμφωνα με τις εντολές εκείνου βάσει των οποίων μορφώνεται και διαπλάθεται κάποιος, αυτού είναι δίκαιο και να ονομάζεται γιος.

Επιπλέον, το επόμενο και συνδεδεμένο χωρίο αφενός δεν αναγνωρίζει καθόλου ότι κάποιος κατονομάζεται πατέρας του διαβόλου, αφετέρου πάλι υποβάλλει την άποψη ότι ο διάβολος καταγγέλλεται πως είναι και ονομάζεται πατέρας των Ιουδαίων. Διότι λέει: «εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος από την αρχή», εννοώντας προφανώς τον διάβολο, και όχι κάποιον άλλον πατέρα του διαβόλου. Σε ποιον άλλον, άλλωστε, θα μπορούσε να ταιριάξει το «ανθρωποκτόνος» και το «από την αρχή» και το «δεν έχει σταθεί καθόλου στην αλήθεια», αν όχι στον ίδιο τον διάβολο, ο οποίος με το ψέμα όξυνε τη γλώσσα εναντίον του Δημιουργού, και, αφού τη γλύκανε με δόλο, την πρότεινε στον πρωτόπλαστο, και αφού τον μάγεψε με απατηλά λόγια, τον εξόρισε από την τρυφή του παραδείσου και την αιώνια ζωή, μετατρέποντας τον τόπο της αθανασίας σε εργαστήριο θανάτου; Διότι «ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο», αλλά η παράβαση του πρωτόπλαστου, αφού συνέλαβε τη συμβουλή του φιδιού, γέννησε τον θάνατο. Επομένως, και ο διάβολος είναι «ανθρωποκτόνος από την αρχή» και «δεν στέκεται στην αλήθεια», και αυτοί, ζητώντας να αποκτείνουν τον Κύριο και επιλέγοντας πάντοτε το ψέμα αντί της αλήθειας, διατηρούν αναλλοίωτη τη μορφή εκείνου που τους γέννησε.

Και είναι φανερό από τα προλεχθέντα ότι πατέρας μεν των Ιουδαίων ονομάζεται ο διάβολος, ενώ για πατέρα του διαβόλου δεν είναι δυνατόν ούτε φύση να εννοήσουμε ούτε ονομασία που να υποδηλώνεται με οποιονδήποτε τρόπο, ούτε με τις λέξεις των Γραφών ούτε με το νόημά τους. Η τελευταία όμως περίοδος της προκείμενης εξ αρχής υπόθεσης ίσως να φανεί, σε όσους δεν θεωρούν κέρδος να εμβαθύνουν στα πιο βαθιά νοήματα, ότι υπονοεί πατέρα του διαβόλου. Αντίθετα όμως, κατασκευάζει το εντελώς αντίθετο επιχείρημα και συνάδει με τις προηγούμενες σκέψεις, αποδεικνύοντας και αυτή ότι πατέρας των Ιουδαίων είναι ο διάβολος. Διότι, καθώς η ανάπτυξη των επιχειρημάτων όλου του προκείμενου λόγου γίνεται διπλή, και πότε μεν από την κακία αυτών που γεννήθηκαν αποδεικνύει τη μίμηση αυτού που τους γέννησε, πότε δε μέσω αυτού που γέννησε παριστάνει την ομοιότητα αυτών που γεννήθηκαν, έτσι πάλι περνώντας από αυτούς που γεννήθηκαν σε αυτόν που τους γέννησε, στηλιτεύει την απαράλλακτη ομοιότητα και αποδεικνύει ότι η συγγένειά τους δεν επιφέρει τίποτα το νόθο. Λέει λοιπόν, όταν ο Ιουδαίος λέει το ψέμα, όπως και τώρα που αποκαλεί πατέρα του τον Θεό, μιλάει από τα δικά του. Διότι ο πλούτος του πατέρα είναι η οικεία κληρονομιά για το παιδί. Από τα δικά του λοιπόν μιλάει ο Ιουδαίος, έχοντας υπεισέλθει στην πατρική κληρονομιά· διότι και αυτός είναι ψεύτης, όπως ακριβώς ο πατέρας του.

Α. Έπρεπε βέβαια εμείς να μην ασχοληθούμε καθόλου με την απάντηση της αντίθεσης που έχει πλέον προταθεί, εφόσον είναι τόσο σαθρή και εύκολα ανατρέψιμη. Διότι ποιος θα μπορούσε να προσποιηθεί ότι αγνοεί πως αυτοί που πράττουν αυτά δεν κρίνονται με βάση τις εκβάσεις των πράξεών τους, αλλά με βάση τις προθέσεις με τις οποίες γίνονται τα όσα γίνονται; Όμως, σε κάθε περίπτωση, δεν θα διστάσουμε να παρουσιάσουμε τη φανέρωση της αλήθειας σαφέστερα ακόμη και για τα προφανή. Εκείνοι, λοιπόν, που αποβλέπουν στον φόνο των πλησίον τους, εάν διέπρατταν τον φόνο γνωρίζοντας τις αποφάσεις του Θεού ή τιμωρώντας την παρακοή της άνωθεν προσταγής, όπως φαίνεται να έπραξε ο Σαμουήλ στην περίπτωση του Αγάγ, δεν θα ήταν ίσως παράλογο το εγχείρημά τους να είναι αξιέπαινο. Εάν όμως διαπράττουν τη μιαιφονία κυριευμένοι από μισανθρωπία, και ενίοτε εξαγριωμένοι από το πάθος της πλεονεξίας και υπηρετώντας την οργή ή υποδουλωμένοι σε κάποια άλλη απαγορευμένη διάθεση, πώς δεν θα μισηθούν και δεν θα κατακριθούν δικαίως μαζί με εκείνον, ο οποίος, όντας ανθρωποκτόνος από την αρχή, δίδαξε τους ανθρώπους να μολύνονται με το αίμα των ομοειδών τους;

Εάν όμως αναφέρουν τον μέγα Βασίλειο, κατανοούν εσφαλμένα όσοι υποθέτουν κάτι τέτοιο· διότι παντού διδάσκει κατ' αυτόν τον τρόπο, ότι ο θάνατος προέρχεται από εμάς και όχι από τον Θεό. Εκείνο δε που προσθέτει στον ορισμό είναι το εξής: σκοπός του αγίου ήταν να δείξει ότι ο Θεός δεν είναι αίτιος των κακών, διότι αναλύοντας το θέμα λεπτομερώς, έδειξε ότι δικό μας έργο είναι το να ασθενούμε, ενώ του Θεού το να θεραπεύει, σύμφωνα με το «δεν υπάρχει συμφορά την οποία δεν επέτρεψε ο Κύριος». {Τι σημαίνει το «εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο», και ποιος είναι ο πατέρας του διαβόλου;} Πρώτον μεν, αντιτίθεται το γεγονός ότι πουθενά στην ιερή μας Γραφή, ούτε στα παλαιότερα κείμενα της νομοθεσίας ούτε στην ίδια την περίοδο της χάριτος, η εν λόγω φράση δεν υποδηλώνει κάποιον πατέρα του διαβόλου, μολονότι πολλοί λόγοι έχουν συχνά διατυπωθεί για εκείνη την πονηρή δύναμη· αλλά τα ιερά λόγια ονομάζουν τον αρχέκακο εχθρό του γένους μας σατανά, διάβολο, αποστάτη και με παρόμοια ονόματα, και ενίοτε ονομάζουν «υιό του διαβόλου» εκείνον που επιδεικνύει μέσα του τα πονηρά του γεννήματα και διαμορφώνεται σύμφωνα με τον χαρακτήρα της πλάνης, όπως αυτό που ειπώθηκε προς τον Ελύμα από τον μακάριο Παύλο: «υιέ του διαβόλου».

Αλλά το ένα είναι αυτό, το ότι πουθενά δεν κατονομάζεται πατέρας του διαβόλου σύμφωνα με το ιδίωμα της Γραφής, και δεύτερον, ο σκοπός του Σωτήρα δεν αφορούσε καθόλου το ποιος ήταν ο πατέρας του διαβόλου, αλλά ποιου πατέρα παιδιά είχε καταστήσει ο αγνώμων λαός των Ιουδαίων τον εαυτό του, ώστε και να είναι και να ονομάζεται. Διότι άλλοτε μεν έλεγαν ότι έχουν πατέρα τον Αβραάμ, και άλλοτε «εμείς έχουμε έναν πατέρα, τον Θεό», και όχι «έχουμε πατέρα τον πατέρα του Θεού». Και ο Σωτήρας, απομακρύνοντάς τους από την πατρική σχέση ως προς την ονομασία, επειδή οι ίδιοι απέσχισαν και απέκοψαν τους εαυτούς τους από την ομοιότητα προς Αυτόν, λέει: «Τολμάτε να λέτε ότι είστε υιοί του Πατέρα; Εσείς είστε υιοί του διαβόλου». Έπειτα προσθέτει «και θέλετε να πράττετε τις εντολές του», δηλαδή όχι του πατέρα του διαβόλου (διότι πού παρέδωσε εκείνος εντολές, ο οποίος δεν είναι καν γνωστός στη Γραφή;), αλλά τις εντολές του διαβόλου, ο οποίος είναι ο δικός σας πατέρας, οι οποίες είναι η πορνεία, η μοιχεία, η κλοπή, ο φόνος, το ψεύδος, και όσων άλλων κακιών εκείνος με τη θέλησή του έγινε σπορέας, και αρχηγός στο να τολμώνται και να διαπράττονται τα ατόλμητα. Και το «εκείνος ήταν εξαρχής ανθρωποκτόνος» σε ποιον θα μπορούσε πιο ταιριαστά να αποδοθεί παρά στον ίδιο τον διάβολο, ο οποίος με τα λόγια του έβγαλε τον Αδάμ από τον παράδεισο και έγινε πρόξενος θανάτου και φθοράς για αυτόν;

Από πού στην Αγία Γραφή μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ο Αδάμ εξαπατήθηκε από τον διάβολο; Αυτό δε που ρώτησας, δηλαδή «από πού στην Αγία Γραφή μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ο Αδάμ εξαπατήθηκε από τον διάβολο;», θεωρείται μεν δεδομένο από όλους τους ευσεβείς, αλλά η Γραφή, η οποία αναφέρει ότι η Εύα εξαπατήθηκε μόνο από τον όφι, και μέσω αυτής ο Αδάμ, παρέχει μια πιο προφανή λύση του ζητήματος. Διότι ο ίδιος ο Κύριος στα Ευαγγέλια μας δίδαξε λέγοντας: «εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος από την αρχή»· και μάλιστα δεν υπονοεί τον Κάιν, όπως νόμισαν κάποιοι, αλλά ανάγει την κατηγορία στον ίδιο τον σατανά. Διότι το ότι ο όφις λειτούργησε ως όργανο του διαβόλου δεν προκαλεί καμία απορία, δεν θα μπορούσε όμως σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί ο ίδιος ως ο αυτουργός και ο πρωταίτιος της απάτης.

Έτσι και ο απόστολος αποκάλεσε τον Ελύμα υιό του διαβόλου, και ο Κύριος είπε στους Ιουδαίους: «Εσείς είστε από τον πατέρα σας, τον διάβολο». Και ο Ζακχαίος, λοιπόν, επειδή μιμήθηκε την πίστη του Αβραάμ· διότι, όπως εκείνος όταν κλήθηκε άφησε την πατρίδα του, έτσι και αυτός εγκατέλειψε το τελωνείο και τον πλούτο που προερχόταν από αυτό. Γι' αυτό και ο Χριστός, η αλήθεια, δικαίως τον ανακήρυξε υιό του Αβραάμ.

Διότι και ο Κύριος, καταδεικνύοντας ότι όσοι ακολουθούν τις απάτες και τα θελήματα του πονηρού φέρουν την εικόνα της πονηρίας του Κάιν, τους έλεγχε λέγοντας: «εσείς», λέει, «θέλετε να κάνετε τις επιθυμίες του πατέρα σας· εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος από την αρχή και δεν παρέμεινε στην αλήθεια». Επομένως, όλο το αμαρτωλό γένος του Αδάμ φέρει κρυφά εκείνη την καταδίκη, το «θα στενάζετε και θα τρέμετε, και θα σείεστε στο κόσκινο της γης από τον σατανά που σας κοσκινίζει». Διότι, όπως ακριβώς από έναν, τον Αδάμ, όλο το γένος των ανθρώπων εξαπλώθηκε πάνω στη γη, έτσι και μια κακία των παθών εισχώρησε στο αμαρτωλό γένος των ανθρώπων, και ο άρχοντας της κακίας καταφέρνει να κοσκινίζει τους πάντες με ασταθείς, υλικούς, μάταιους και ταραχώδεις λογισμούς.

Κ'. Ο λόγος που ελέχθη φανερά στον Κάιν από τον Δημιουργό, «Στενάζοντας και τρέμοντας θα περιφέρεσαι πάνω στη γη», αποτελούσε μυστικά έναν τύπο και μια εικόνα όλων των αμαρτωλών. Διότι έτσι και το γένος του Αδάμ, εφόσον εξέπεσε από την εντολή και έγινε ένοχο αμαρτιών, κλονίζεται από ασταθείς λογισμούς, γεμίζοντας με φόβο, δειλία και ταραχή. Και ο ίδιος ο εχθρός κλυδωνίζει με ποικίλες επιθυμίες και ηδονές κάθε ψυχή που δεν έχει γεννηθεί από τον Θεό, και την αναταράσσει όπως το σιτάρι στο κόσκινο. Μάλιστα και ο ίδιος ο Κύριος, ελέγχοντας εκείνους που ακολουθούν τα θελήματα του πονηρού και καταδεικνύοντας ότι διατηρούν την εικόνα της πονηρίας του Κάιν, έλεγε: «Εσείς θέλετε να πράττετε τις επιθυμίες του πατέρα σας, του ανθρωποκτόνου. Διότι εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος από την αρχή και δεν στάθηκε στην αλήθεια».

Διότι και ο Κύριος, δείχνοντας ότι όσοι ακολουθούν τις απάτες και τα θελήματα του πονηρού φέρουν την εικόνα της πονηρίας του Κάιν, τους έλεγχε λέγοντας: «Εσείς θέλετε να εκτελείτε τις επιθυμίες του πατέρα σας, του ανθρωποκτόνου· εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος από την αρχή και δεν βρίσκεται μέσα στην αλήθεια». Επομένως, όλο το αμαρτωλό γένος του παλαιού Αδάμ έχει δεχθεί μυστικά εκείνη την καταδίκη, στενάζοντας και τρέμοντας μέσα στο κόσκινο της γης από τον σατανά που τους κοσκινίζει. Διότι, όπως ακριβώς από τον ένα Αδάμ απλώθηκε ολόκληρο το γένος των ανθρώπων πάνω στη γη, έτσι και μία κακία των παθών εγκαταστάθηκε σε όλο το αμαρτωλό γένος των ανθρώπων, και ο άρχοντας της κακίας κατορθώνει να κοσκινίζει τους πάντες με ασταθείς, υλικούς, μάταιους και ταραχώδεις λογισμούς.

Αυτός ο δαίμονας, ο σκοτεινός σαν Αιγύπτιος, που είναι συνάμα θηλύφρων και θηλύμορφος, μετά την κώφωση του Λοξία και του τρίποδα, και την ανείπωτη σιγή της δρυός στη Δωδώνη, και την ατέλειωτη σιωπή του Κασταλικού νάματος, και την αμύκητη πτώση του Ροδίου ταύρου που του ήταν άγνωστη, και το σβήσιμο, να το πούμε έτσι, όλων των ελληνικών μαντείων, καθώς και την ατελεύτητη εκπύρωση του Ασκληπιού, και την παντελή και ανίατη λώβη των ιατρών που τον ακολουθούσαν, παρίστανε τερατωδώς με φάσματα ότι προφητεύει και θεραπεύει νόσους, ή μάλλον ότι λέει ψευδή λόγια και προκαλεί νόσους. Διότι πώς, αυτός που είναι ψεύτης από την αρχή και λαλεί το ψεύδος από τα δικά του, και δεν έχει σταθεί καθόλου στην αλήθεια, θα μπορούσε να φθέγξει την αλήθεια; Ή πώς, αυτός που δεν φύλαξε το δικό του αξίωμα που είχε κάποτε, αλλά ρίχτηκε σαν βδελυρός νεκρός, βρύοντας από σκουλήκια, και έχοντας για στρώμα του τη σήψη, αυτός που υπέστη την ολοκληρωτική πτώση και νοσεί από τη μεγάλη ασθένεια —διότι αυτοί, για να μιλήσουμε προφητικά, «ασθένησαν και έπεσαν»—, και ο οποίος έχει περιβληθεί την ανίατη νέκρωση κάθε αγαθού, πώς θα μπορούσε να προσφέρει ρώμη σε άλλους; Ή πώς θα μπορούσε να βοηθήσει κάποιους που νοσούν, αυτός που δεν μπορεί να βοηθήσει ούτε τον εαυτό του; Διότι, ό,τι έχει κάποιος εκ φύσεως έχοντάς το λάχει, ή έχοντάς το λάβει από άλλον και διατηρήσει αμείωτο, ίσως να μπορούσε να το μεταδώσει και σε άλλους· αλλά αυτός που δεν έχει, πώς θα μπορέσει να δώσει σε άλλους;

«Επειδή δεν μπορείτε να ακούτε τα λόγια μου», και λίγο πιο κάτω: «Εκείνος που είναι από τον Θεό, ακούει τα λόγια του Θεού· γι' αυτό εσείς δεν τα ακούτε, επειδή δεν είστε από τον Θεό. Εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο, και τις επιθυμίες του πατέρα σας θέλετε να πράττετε.» Εάν λοιπόν και εσείς, εξαιτίας της απιστίας και της πονηρίας, καθώς και της αμέλειας και της παραβάσεως των εντολών, είστε σαρκικοί, έχετε δηλαδή πωρωμένες τις καρδιές και τα αυτιά της βουλωμένα, ενώ το μάτι της ψυχής είναι καλυμμένο από τα πάθη, πώς άραγε θα μπορέσετε να αναγνωρίσετε έναν πνευματικό και άγιο άνθρωπο;

Προς το τέκνο Λαυρέντιο. Έγινε γνωστό σε εμάς, τέκνο Λαυρέντιε, το δράμα που προκλήθηκε από τον πονηρό δαίμονα στην κωμόπολη Αντίσαρχο· και αναστενάξαμε γι' αυτό βαθύτατα, τόσο κατά τον κοινό νόμο της ανθρώπινης αγάπης όσο και διότι αυτός που απαγχονίστηκε είναι συγγενής εξ αίματος του αδελφού και πρωτοπρεσβυτέρου Αθανασίου (παρακινούμενος από τον οποίο και γράφω). Ω, τι φοβερή τραγωδία! Ένας άνθρωπος που έχαιρε εκτίμησης, επιφανέστερος από τους εκεί ντόπιους κατοίκους, αυτάρκης στο βίο του, άνδρας συνετός, ο οποίος επέμενε στις προσευχές και τις δεήσεις και διακρινόταν για την εν γένει διαγωγή της ζωής του, χωρίς να έχει συμβεί καμία συμφορά, εξαιτίας της οποίας πολλές φορές συμβαίνει να παρεκκλίνει κανείς λίγο από το ορθό, μέσα σε τέτοια γαλήνη πραγμάτων να διαπράξει ένα τόσο μεγάλο κακό, επιλέγοντας την αγχόνη. Ω, θα το πω και πάλι, τι απευκταίο άκουσμα. Τέτοιες είναι οι μηχανορραφίες του διαβόλου· εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος εξ αρχής, όπως είπε ο Κύριος, εκείνος έπεισε πρώτα τον Αχιτόφελ, και έπειτα τον Ιούδα, να απαγχονιστούν· και δεν παύει μέχρι και σήμερα να κατεργάζεται το ίδιο σε όσους τον υπακούουν.

Γι' αυτό, για να μη συμβεί αυτό, ας κρατηθούμε στερεά από την αγάπη Του, μισώντας και αποστρεφόμενοι δικαίως τον διάβολο. Διότι, όπως ο ευεργέτης αγαπιέται και εκτιμάται ανάλογα με τις ευεργεσίες του, έτσι και ο πονηρός, εξαιτίας των επιτηδευμάτων του, οφείλει κατά τον ίδιο τρόπο να μισείται και να τον αποστρεφόμαστε. Αυτός είναι ο καταστροφέας της ζωής μας· αυτός είναι «ο ανθρωποκτόνος από την αρχή», σύμφωνα με τον λόγο του Δεσπότου· αυτός είναι που διαμέλισε το γένος μας σε μύριες δοξασίες και το τραυματίζει με τα πολλά βέλη της αμαρτίας, επιθυμώντας να καταπιεί την οικουμένη· αν δεν τον μισήσουμε, δεν θα βρεθεί κόλαση ικανή να μας τιμωρήσει επάξια, επειδή τασσόμαστε με το μέρος του εχθρού και φονιά μας. Αλλά ας φύγουμε, αδελφοί, μακριά του· ας φύγουμε όσο το δυνατόν περισσότερο. Και ποια είναι η φυγή; Η αποχή από τις πονηρές πράξεις και σκέψεις, καθώς και η οικείωση με τον Θεό, η ανάληψη των αγαθών έργων. Γι' αυτό, ας επιλέξουμε το αγαθό, δουλεύοντας στον Κύριο με κάθε ταπεινοφροσύνη, πραότητα και επιείκεια, γνωρίζοντας ότι κάθε κατόρθωμα που δεν φρουρείται από την ταπεινοφροσύνη είναι μάταιο.

Εάν βεβαίως ο εχθρός μάς αντιτίθεται στο να πράττουμε το αγαθό, αυτό είναι ομολογουμένως αληθές· —«Διότι εκείνος είναι ανθρωποκτόνος από την αρχή· και δεν έχει σταθεί στην αλήθεια, επειδή δεν υπάρχει αλήθεια σε αυτόν», όπως είπε ο Κύριος· —αλλά εμείς ας στραφούμε εναντίον του με ανδρεία και μεγαλοψυχία, καταβάλλοντας κόπους, μόχθους, προσευχές, δεήσεις και δάκρυα· και εκείνος θα εξασθενήσει, καθώς ο Κύριος μάς συντρέχει στο αγώνισμά μας και συμπαραστέκεται στην αδυναμία μας, χαρίζοντάς μας αιώνια νίκη, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι, εφόσον κυριαρχεί μέσα σας ο φθόνος και η φονική διάθεση, πώς θα μπορέσετε να ακούσετε αυτά που λέω; «Εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο, και τις επιθυμίες του πατέρα σας θέλετε να κάνετε. Εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος από την αρχή, και δεν έχει σταθεί στην αλήθεια, διότι δεν υπάρχει αλήθεια σε αυτόν. Όταν λέει το ψέμα, μιλάει από τον εαυτό του, διότι είναι ψεύτης και ο πατέρας του ψεύδους. Εμένα όμως, επειδή λέω την αλήθεια, δεν με πιστεύετε.» Είπε ότι «Δεν μπορείτε να ακούτε τον λόγο μου», αντί του «Δεν θέλετε». Έπειτα προσθέτει και την αιτία για την οποία δεν ήθελαν: Διότι προέρχεστε από τον δικό σας πατέρα· ποιον, δηλαδή; τον διάβολο. Διότι εσείς μεν παράλογα αποδίδετε στον εαυτό σας ως πατέρα τον Θεό, τα έργα σας όμως μαρτυρούν ότι ο διάβολος είναι ο γνησιότερος πατέρας σας, εφόσον τις δικές του επιθυμίες θέλετε να κάνετε. Και δεν είπε, «Τα έργα», αλλά «Τις επιθυμίες», δείχνοντας ότι είχαν σφοδρή επιθυμία τόσο για το ψεύδος όσο και για τον φόνο, τα οποία είναι τα κατεξοχήν κακά του διαβόλου. «Διότι εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος από την αρχή»· επομένως και εσείς, ζητώντας να με σκοτώσετε, μοιάζετε με εκείνον που θανάτωσε τον Αδάμ.

Αλλά «και στην αλήθεια δεν στάθηκε εκείνος,» αλλά είναι πατέρας του ψεύδους. Και εσείς λοιπόν, λέγοντας ψέματα εναντίον μου και ισχυριζόμενοι ότι δεν προέρχομαι από τον Θεό, μη στεκόμενοι στην αλήθεια, ούτε εμμένοντας στον δικό μου λόγο, είστε τέκνα εκείνου, αυτού που γέννησε το ψεύδος. Διότι εκείνος και τον Θεό συκοφάντησε στους ανθρώπους, λέγοντας στην Εύα ότι «επειδή σας φθονεί, σας απέκλεισε από το δέντρο»· και πάλι προς τον Θεό συκοφάντησε τους ανθρώπους, όπως τον Ιώβ, λέγοντας: «Μήπως δωρεάν σέβεται ο Ιώβ τον Θεό;». Όταν λοιπόν λαλεί το ψεύδος, από τα δικά του λαλεί· δηλαδή, οι άνθρωποι μεν που χρησιμοποιούν το ψεύδος, το μεταχειρίζονται ως κάτι ξένο· ο διάβολος όμως χρησιμοποιεί το ψεύδος ως κάτι δικό του. Διότι είναι δικό του γέννημα, και αυτός είναι ο κατεξοχήν ψεύστης, και ο πατέρας του, δηλαδή του ψεύδους, είναι αυτός ο ίδιος. Διότι είπε προς την Εύα ότι «όποια ημέρα φάτε, θα γίνετε σαν θεοί.» Αυτοί όμως αντιθέτως τρύγησαν τον θάνατο. «Εγώ όμως», λέει, «επειδή λέω την αλήθεια, δεν με πιστεύετε». Επειδή λοιπόν δεν έχετε τίποτε άλλο για το οποίο να με κατηγορήσετε, παρά μόνο για την αλήθεια, γι' αυτό λυσσάτε εναντίον μου, ως υιοί του πατέρα του ψεύδους. «Ποιος από εσάς με ελέγχει για αμαρτία; Εάν όμως λέω την αλήθεια, γιατί εσείς δεν με πιστεύετε; Αυτός που είναι από τον Θεό, ακούει τα λόγια του Θεού. Γι' αυτό εσείς δεν ακούτε, επειδή δεν είστε από τον Θεό.»