Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 1:21

Ερώτ. 126. Άραγε φέρουν κρίμα όσοι υφίστανται κλοπή και καταφεύγουν στους λεγόμενους μάντεις; Απόκ. Και μάλιστα μεγάλο· διότι η Γραφή μάς δίδαξε σε κάθε συμφορά που μας έρχεται να λέμε τούτο: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε· ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου.» Ερώτ. 127. Πώς συμβαίνει μερικοί να πεθαίνουν κατά τα θανατικά, να βλέπουν κάποιες οπτασίες, και μετά από δύο ή τρεις ώρες να ανασταίνονται διηγούμενοι αυτά που είδαν;

Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο και προς άλλους που ρώτησαν: Ποιος έδωσε στον διάβολο την αρχή και την εξουσία; Εάν θέλετε να κατανοήσετε αυτό που δεν σας είναι αναγκαίο, το ποιος έδωσε στον διάβολο την αρχή και την εξουσία, να το κατανοήσετε από το εξής και μην κάνετε, εξαιτίας της άγνοιάς σας, τον Θεό αίτιο των κακών. Λάβετε το παράδειγμα από τους εαυτούς σας. Εάν κάποιος από εσάς με δική του προαίρεση εκτραπεί προς το κακό, κάνει το κακό με δική του εξουσία, και κρίνεται από τον Θεό επειδή έκανε το κακό με δική του εξουσία. Ποιος λοιπόν του έδωσε την εξουσία; Αν ήταν ο Θεός, τότε γιατί τον κρίνει; Μην παρουσιάζετε, εξαιτίας της διαστροφής του διαβόλου, τον Θεό ως θελητή των κακών. Διότι δεν συμβαίνει αυτό, μη γένοιτο. Αλλά κι αν κάποιοι από τους αγίους το είπαν, εσείς δεν κατανοείτε καθόλου πώς το είπαν. Διότι με αυτή την έννοια έχει ειπωθεί, ότι ο Θεός του έδωσε την αρχή και την εξουσία, με το να μην τον εμποδίσει ή να του σταθεί εμπόδιο στην πραγματοποίηση του κακού. Και κατανοήστε το από το εξής: «Εγώ σκλήρυνα την καρδιά του Φαραώ». Αν λοιπόν ισχύει αυτό, τότε γιατί τον κατακρίνει; Αλλά το λέει αυτό με την έννοια ότι δεν τον διαπαιδαγώγησα εκ των προτέρων. Και από το βιβλίο του Ιώβ μπορεί κανείς να το γνωρίσει. Διότι αναφέρει ότι ο διάβολος κατέστρεψε όλα τα υπάρχοντά του και τα παιδιά του. Και σκέψου τον Ιώβ να λέει: «Ο Κύριος τα έδωσε, ο Κύριος τα αφαίρεσε, όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε, ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου».

Διότι είναι χαρακτηριστικό άνανδρης ψυχής, η οποία δεν διαθέτει κανένα σθένος από την ελπίδα της στον Θεό, το να καταρρέει σφοδρώς και να υποκύπτει στις θλίψεις. Διότι, όπως ακριβώς τα σκουλήκια εισχωρούν κυρίως στα πιο μαλακά ξύλα, έτσι και οι λύπες ριζώνουν στους πιο αδύναμους χαρακτήρες των ανθρώπων. Μήπως ήταν αδαμάντινη η καρδιά του Ιώβ; Μήπως τα σπλάχνα του ήταν φτιαγμένα από πέτρα; Έχασε δέκα παιδιά μέσα σε μια σύντομη στιγμή του χρόνου, τα οποία συνετρίβησαν με ένα χτύπημα μέσα στο σπίτι της χαράς, την ώρα της ευφροσύνης, όταν ο διάβολος γκρέμισε το οίκημα επάνω τους. Είδε τραπέζι αναμεμειγμένο με αίμα· είδε παιδιά που γεννήθηκαν σε διαφορετικό χρόνο το καθένα, να φτάνουν όμως από κοινού στο τέλος της ζωής τους. Δεν θρήνησε γοερά, δεν ξερίζωσε τα μαλλιά του, δεν άφησε να του ξεφύγει καμία άνανδρη φωνή, αλλά εξέφρασε εκείνη την περίφημη και από όλους εξυμνούμενη ευχαριστία: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε· ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου». Μήπως ήταν άσπλαχνος ο άνθρωπος αυτός; Και πώς θα μπορούσε; Αφού ο ίδιος λέει για τον εαυτό του: «Εγώ έκλαψα για κάθε θλιμμένο».

Επομένως, για όλα αυτά οφείλουμε να προσκυνούμε τη φιλανθρωπία Του και να μη δυσανασχετούμε, φέρνοντας στον νου μας εκείνη τη μεγάλη και περίφημη ρήση που αναφώνησε ο μέγας αθλητής Ιώβ, όταν είδε τα δέκα του παιδιά να συντρίβονται γύρω από ένα τραπέζι μέσα σε μια σύντομη χρονική στιγμή: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε αρεστό στον Κύριο, έτσι και έγινε». Ας κάνουμε δικό μας αυτό το θαυμαστό κατόρθωμα· διότι ίσος είναι ο μισθός από τον δίκαιο Κριτή για εκείνους που επιδεικνύουν τα ίδια ανδραγαθήματα. Δεν στερηθήκαμε το παιδί, αλλά το επιστρέψαμε σε Εκείνον που μας το είχε δανείσει· ούτε αφανίστηκε η ζωή του, αλλά μεταβλήθηκε προς το καλύτερο· δεν έκρυψε η γη τον αγαπημένο μας, αλλά τον υποδέχθηκε ο ουρανός. Ας περιμένουμε λίγο και θα βρεθούμε ξανά μαζί με εκείνον που ποθούμε. Διότι, κι αν αυτός τερμάτισε τον δρόμο της ζωής ταχύτερα, όλοι μας ωστόσο τον ίδιο αυτόν δρόμο θα πορευτούμε και όλους μας αναμένει το ίδιο κατάλυμα. Είθε μόνο, διά της αρετής, να γίνουμε όμοιοι με την καθαρότητα εκείνου, ώστε, χάρη στο άδολο του ήθους μας, να αξιωθούμε την ίδια ανάπαυση με τα εν Χριστώ νήπια.

Το δε ότι δεν παρατάθηκε σε αυτόν τον βίο η ζωή του παιδιού, ποιος είναι τόσο αχάριστος ώστε να μην το θεωρεί ως το μέγιστο των αγαθών; Διότι η επί μακρότερον παραμονή εδώ αποτελεί αφορμή για περισσότερα κακά. Δεν έπραξε κακό, δεν μηχανεύτηκε δόλο εις βάρος του πλησίον, δεν βρέθηκε στην ανάγκη να αναμιχθεί με φατρίες πονηρών ανθρώπων, δεν εμπλάκηκε στα κακά της αγοράς, δεν υπέστη τον καταναγκασμό των αμαρτημάτων, ούτε το ψεύδος, ούτε την αγνωμοσύνη, ούτε την πλεονεξία, ούτε τη φιληδονία, ούτε τα πάθη της σαρκός, τα οποία εκ φύσεως γεννιούνται στις ακαλλιέργητες ψυχές· δεν αναχώρησε έχοντας την ψυχή του στιγματισμένη με καμία από αυτές τις κηλίδες, αλλά έφυγε καθαρός προς την καλύτερη μοίρα. Δεν έκρυψε η γη τον αγαπητό, αλλά ο ουρανός τον υποδέχθηκε. Ο Θεός, ο οποίος οικονομεί τα δικά μας, Αυτός που ορίζει τα όρια των χρόνων για τον καθένα, Αυτός που τον έφερε σε τούτη τη ζωή, Αυτός και τον μετέστησε. Έχουμε ως διδασκαλία στις υπερβολικές συμφορές εκείνη την περιβόητη φωνή του μεγάλου Ιώβ: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε. Ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες.»

Διότι σε όλα αυτά τα τόσο τερπνά παραμονεύει ο κοινός εχθρός, περιμένοντας πότε, δελεασμένοι από τα ορώμενα, θα εκτραπούμε από την ευθεία οδό και θα αποκλίνουμε προς τη δική του ενέδρα. Και υπάρχει μεγάλος φόβος μήπως, προστρέχοντας σε αυτά απροφύλακτα και μη θεωρώντας καθόλου βλαβερή την τέρψη της απόλαυσης, καταπιούμε το αγκίστρι του διαβόλου που είναι κρυμμένο στην πρώτη κιόλας γεύση· και έπειτα, εξαιτίας αυτού, άλλοτε με τη θέλησή μας και άλλοτε παρά τη θέλησή μας, προσδεθούμε σε αυτά, και συρθούμε ανεπαισθήτως από τις ηδονές προς το φοβερό καταγώγιο του ληστή, τον θάνατο. Διότι οι αρετές, όταν μέσω της επιμέλειας ενωθούν με τη φύση μας, γίνονται δικά μας κτήματα, και δεν θέλουν να μας εγκαταλείψουν ενώ μοχθούμε πάνω στη γη (εκτός εάν εμείς οι ίδιοι με τη θέλησή μας τις αποδιώξουμε βίαια, επιτρέποντας να εισέλθουν τα χειρότερα), και όταν σπεύδουμε προς τα εκεί προπορεύονται, και ενώνουν αυτούς που τις απέκτησαν με τους αγγέλους, και λάμπουν αιώνια ενώπιον των οφθαλμών του Πλάστη. Ο πλούτος όμως, η εξουσία, η δόξα, η τρυφή και όλο αυτό το πλήθος των παρόμοιων πραγμάτων, που καθημερινά αυξάνεται εξαιτίας της ανοησίας μας, ούτε εισήλθαν μαζί μας σε αυτήν τη ζωή, ούτε αναχώρησαν μαζί με κανέναν. Απεναντίας, εκείνο που ειπώθηκε παλαιά από τον Δίκαιο, παραμένει σταθερό και ισχύει για κάθε άνθρωπο: Γυμνός εξήλθα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω.

Ώστε, για όλα οφείλουμε να προσκυνούμε τη φιλανθρωπία Του, και να μη δυσφορούμε· φέρνοντας στο μυαλό μας εκείνη τη μεγάλη και περίφημη φωνή, την οποία πρόφερε ο μέγας αθλητής Ιώβ, όταν είδε δέκα παιδιά να συντρίβονται γύρω από ένα τραπέζι μέσα σε μια σύντομη χρονική στιγμή: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος πήρε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε». Ας κάνουμε δικό μας αυτό το θαυμαστό κατόρθωμα· διότι ο μισθός από τον δίκαιο Κριτή είναι ίσος για εκείνους που επιδεικνύουν τα ίδια ανδραγαθήματα. Δεν στερηθήκαμε το παιδί, αλλά το αποδώσαμε σε Εκείνον που μας το δάνεισε· δεν αφανίστηκε η ζωή του, αλλά άλλαξε προς το καλύτερο· δεν έκρυψε η γη τον αγαπημένο μας, αλλά τον υποδέχθηκε ο ουρανός. Ας περιμένουμε λίγο, και θα βρεθούμε ξανά με αυτόν που ποθούμε. Ούτε είναι πολύς ο χρόνος του χωρισμού, καθώς όλοι σε αυτή τη ζωή, σαν να βρισκόμαστε σε δρόμο, σπεύδουμε προς το ίδιο κατάλυμα· στο οποίο άλλος μεν έφτασε νωρίτερα, άλλος ακολουθεί, και άλλος σπεύδει, αλλά όλους μας υποδέχεται το ίδιο τέλος. Διότι, ακόμη κι αν εκείνος ολοκλήρωσε τον δρόμο ταχύτερα, εντούτοις όλοι πορευόμαστε την ίδια οδό και όλους μας περιμένει το ίδιο κατάλυμα.

Πώς, λοιπόν, αυτός που επρόκειτο να ενεργήσει τέτοια πράγματα, έκρινε το συμβάν άξιο δακρύων; Ή είναι φανερό ότι, στηρίζοντας από παντού την αδυναμία μας, περιέκλεισε τα αναγκαία πάθη με κάποια μέτρα και όρια· αποφεύγοντας αφενός την αναλγησία ως θηριώδη, και απορρίπτοντας αφετέρου την υπερβολική λύπη και τους πολλούς θρήνους ως αγενή συμπεριφορά. Ο δε Ιώβ, τι; Μήπως η καρδιά του ήταν αδαμάντινη; Μήπως τα σπλάχνα του ήταν φτιαγμένα από πέτρα; Χάθηκαν δέκα παιδιά του σε μια σύντομη χρονική στιγμή, συντριμμένα με ένα χτύπημα, και μάλιστα μέσα στο σπίτι της χαράς, την ώρα της απόλαυσης, καθώς ο διάβολος καταγκρέμισε το οίκημα πάνω τους. Είδε τραπέζι ανακατεμένο με αίμα· είδε παιδιά που γεννήθηκαν σε διαφορετικούς χρόνους, αλλά βρήκαν από κοινού το τέλος του βίου. Και δεν θρήνησε γοερά, δεν ξερίζωσε τα μαλλιά του, δεν έβγαλε καμία αγενή φωνή, αλλά εξέφρασε εκείνη την περίφημη και από όλους υμνούμενη ευχαριστία: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε· ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο». Μήπως ο άνθρωπος ήταν ασυμπαθής; Και πώς; Αφού ο ίδιος λέει για τον εαυτό του: «Εγώ έκλαψα για κάθε θλιμμένο». Αλλά άραγε μήπως έλεγε ψέματα όταν τα έλεγε αυτά;

Ας αναλογιστεί κανείς όλους τους αγώνες με τη σειρά, στους οποίους εκείνος αρίστευσε· και με πόσα βέλη χτυπήθηκε από τον διάβολο, χωρίς να δεχθεί καίριο πλήγμα. Διότι ο διάβολος του αφαίρεσε την ευημερία των οικείων του, και θέλησε να τον καταχώσει με τις αλλεπάλληλες ειδήσεις των συμφορών. Καθώς, ενώ ακόμη ο πρώτος αγγελιαφόρος εξήγγελλε τη μία συμφορά, ερχόταν άλλος, φέρνοντας τη θλίψη χειρότερων γεγονότων· τα δεινά διαδέχονταν το ένα το άλλο, οι συμφορές μιμούνταν την ορμή των κυμάτων, και πριν προλάβει να στεγνώσει το προηγούμενο δάκρυ, δινόταν η αφορμή για το επόμενο. Αυτός όμως στεκόταν σαν κυματοθραύστης, υποδεχόμενος τις προσβολές της τρικυμίας και μετατρέποντας σε αφρό τη βία των κυμάτων· άρθρωνε φωνή ευγνωμοσύνης προς τον Δεσπότη, και τίποτε από όσα του συνέβαιναν δεν το θεώρησε άξιο δακρύων. Όταν όμως έφτασε κάποιος να αναγγείλει πως, ενώ οι γιοι και οι θυγατέρες του συνεστιάζονταν, ένας βίαιος άνεμος κατέρριψε το οίκημα της χαράς, τότε μόνο έσκισε το ένδυμά του, φανερώνοντας τη φυσική του συμπόνια και αποδεικνύοντας με τις πράξεις του ότι υπήρξε πατέρας φιλόστοργος. Και κοσμώντας το γεγονός με εκείνα τα ευσεβή λόγια, έλεγε: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε»· σχεδόν αναφωνώντας τα εξής: «Ονομάστηκα πατέρας, για όσο χρόνο το βουλήθηκε Εκείνος που με κατέστησε τέτοιο».

Διότι αυτό είναι ο άνθρωπος: νους συνδεδεμένος με πρόσφορη και κατάλληλη σάρκα. Αυτό πλάθεται από τον πάνσοφο τεχνίτη των όλων μέσα στους μητρικούς μας κόλπους. Αυτό φέρνει στο φως από εκείνους τους σκοτεινούς θαλάμους ο καιρός των ωδίνων. Αυτό τάχθηκε να εξουσιάζει τα επίγεια. Σε αυτό έχει απλωθεί η κτίση ως στάδιο αρετής. Σε αυτό έχει τεθεί ως νόμος να μιμείται τον Πλάστη κατά το δυνατόν, και να σκιαγραφεί πάνω στη γη την ουράνια ευταξία. Αυτό, όταν καλείται από εδώ, αναχωρεί. Αυτό παρίσταται στο βήμα του Θεού που το έστειλε. Αυτό λογοδοτεί· αυτό δέχεται την ανταπόδοση για τον τρόπο ζωής του εδώ. Και τις αρετές θα διαπίστωνε κανείς ότι γίνονται δικά μας κτήματα, όταν με την επιμέλεια συνυφανθούν με τη φύση μας· και ούτε θέλουν να μας εγκαταλείπουν ενώ μοχθούμε πάνω στη γη, εκτός εάν εμείς με τη θέλησή μας τις διώξουμε βίαια με την εισαγωγή των χειρότερων· και όταν σπεύδουμε εκεί, αυτές προτρέχουν, και κατατάσσουν αυτόν που τις απέκτησε μαζί με τους αγγέλους, και λάμπουν αιώνια ενώπιον των οφθαλμών του Κτίστη. Ο πλούτος όμως, και η εξουσία, και η δόξα, και η τρυφή, και όλος αυτός ο συρφετός, που καθημερινά αυξάνεται εξαιτίας της ανοησίας μας, ούτε ήρθαν μαζί μας στον βίο, ούτε έφυγαν μαζί με κανέναν, αλλά εκείνο που ειπώθηκε παλαιά από τον δίκαιο στέκει σταθερό και ισχύει για κάθε άνθρωπο: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα αναχωρήσω».

Εσείς όμως που διαφύγατε τον κίνδυνο, αδελφοί, μην θλίβεστε υπερβολικά για τα δεινά που συνέβησαν, μήτε να κλονιστείτε στον νου σας, αλλά αποτινάξτε την καταχνιά της λύπης και ενισχύστε τις ψυχές σας χρησιμοποιώντας πιο γενναίους λογισμούς, κάνοντας αυτό που συνέβη αφορμή για να λάβετε στεφάνια. Διότι, αν μείνετε ακλόνητοι, και στην πίστη θα φανείτε πιο δοκιμασμένοι, λάμποντας σαν τον γνήσιο χρυσό που βγαίνει από τη φωτιά, και θα αυξήσετε περισσότερο την ντροπή του εχθρού, επειδή δεν μπόρεσε να σας προκαλέσει ούτε ένα δάκρυ με όσα μηχανεύτηκε. Υπενθυμίστε στους εαυτούς σας την καρτερία του Ιώβ. Πείτε στους εαυτούς σας αυτά ακριβώς που είπε εκείνος: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε». Και κανείς, εξαιτίας όσων έπαθε, ας μην παρασυρθεί να σκεφτεί και να πει ότι τάχα καμία πρόνοια δεν κυβερνά τη ζωή μας, ούτε να κατηγορεί την οικονομία και την κρίση του Δεσπότη· αλλά ας αποβλέπει σε εκείνον τον αθλητή, και εκείνον ας κάνει σύμβουλό του για το καλύτερο. Ας αναλογίζεται με τη σειρά όλους τους αγώνες στους οποίους εκείνος αρίστευσε, και πώς, αν και χτυπήθηκε με τόσα βέλη από τον διάβολο, δεν δέχθηκε καμία καίρια πληγή. Διότι του αφαίρεσε μεν την ευημερία των οικείων του, θέλησε δε να τον καταπλακώσει με τις αλλεπάλληλες ειδήσεις των συμφορών.

Διότι, ενώ ακόμη ο προηγούμενος ανήγγειλε μια τέτοια συμφορά, ερχόταν άλλος αγγελιοφόρος, φέρνοντας τη θλίψη χειρότερων πραγμάτων. Τα δεινά διαδέχονταν στενά το ένα το άλλο, και οι συμφορές μιμούνταν την ορμή των κυμάτων, και προτού καν στεγνώσει το προηγούμενο δάκρυ, παρουσιαζόταν η αφορμή για ένα νέο. Ο δίκαιος όμως στεκόταν σαν ένας κυματοθραύστης, δεχόμενος τις επιθέσεις της καταιγίδας και μετατρέποντας σε αφρό τη βία των κυμάτων, και απηύθυνε την ευγνώμονα φωνή προς τον Δεσπότη: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε»· και κανένα από όσα συνέβαιναν δεν θεώρησε άξιο δακρύων. Όταν όμως έφτασε κάποιος να αναγγείλει ότι, ενώ οι γιοι και οι κόρες του γευμάτιζαν, ένας βίαιος άνεμος κατέσεισε το οίκημα της χαράς, τότε μόνο έσκισε το ένδυμά του, επιδεικνύοντας τη φυσική ανθρώπινη συμπάθεια και μαρτυρώντας με τις πράξεις του ότι ήταν ένας φιλόστοργος πατέρας. Όμως και τότε, θέτοντας όριο και μέτρο στις λύπες, και κοσμώντας το γεγονός με εκείνες τις ευσεβείς φωνές, έλεγε: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε», σαν να φώναζε τα εξής: «Ονομάστηκα πατέρας για όσο χρόνο το ήθελε Εκείνος που με κατέστησε τέτοιον. Αποφάσισε πάλι να μου αφαιρέσει το στεφάνι των απογόνων, δεν αντιδικώ μαζί Του για τα δικά Του. Ας επικρατήσει το θέλημα του Δεσπότη. Αυτός είναι ο πλάστης του γένους, και εγώ είμαι ένα όργανο».

3. Εμπρός, λοιπόν, αφού μετρήσουμε το μήκος του βίου και στρέψουμε το μάτι της διανοίας μας στο τέλος του καθενός, ας εξετάσουμε πού άραγε θα καταλήξει το χρήμα για τους πλουσίους. Είπε κάποιος από τους αγίους: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω εκεί.» Γράφει δε και κάποιος άλλος: «Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο· ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.» Εφόσον λοιπόν ο χρόνος του βίου είναι τόσο περιορισμένος και βραχύς, και το τέλος του δεν επιτρέπει να πλουτίσει κανείς, πώς δεν είναι φανερά καλύτερο να προσηλωνόμαστε στα ιερά έργα και να έχουμε αναφαίρετο τον πλούτο, συγκεντρωμένο στους ουρανούς, «όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τον καταστρέφουν, ούτε οι κλέφτες κάνουν διάρρηξη και κλέβουν», σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου; Ας παραθέσουμε με συντομία και κάτι από τις ευαγγελικές διηγήσεις, το οποίο δεν στερείται χρησιμότητας για την ωφέλεια των ακροατών. Είπε κάπου ο Χριστός: «Τα χωράφια κάποιου πλούσιου ανθρώπου έδωσαν άφθονη σοδειά· και συλλογιζόταν μέσα του, λέγοντας: Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις αγαθά αποταμιευμένα για πολλά χρόνια, φάε, πιες, ευφραίνου. Του είπε όμως ο Θεός: Άφρονα, αυτή τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου. Αυτά λοιπόν που ετοίμασας, σε ποιον θα ανήκουν;» Ώ, τι παράδοξο πράγμα! Στενοχωριέται ενώ πλουτίζει, και αναλαμβάνει βαρύτερη τη φροντίδα για τα πολλά του αγαθά. «Τι να κάνω;»

Βλέπετε, αγαπητοί, ότι κατείχε τον πλούτο όχι για τον εαυτό του, αλλά για εκείνους που είχαν ανάγκη; Γι' αυτό και όταν τον έχασε, δεν αγανάκτησε, αλλά αντίθετα ευχαριστούσε λέγοντας: Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε· ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο εις τον αιώνα. Είδες πώς καταφρόνησε όλα τα επίγεια χάριν της σωτηρίας της ψυχής του; Διότι και ο διάβολος ομολόγησε ότι η στέρηση των χρημάτων αποτελεί σωτηρία της ψυχής.

Καλή είναι, λοιπόν, η παιδαγωγία, εφόσον βέβαια ευγνωμονεί εκείνος που παιδαγωγείται. Ας πει, λοιπόν, ένας τέτοιος άνθρωπος: Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, δεν θα υπομείνουμε τα κακά; Ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες. Αμήν.

Και πριν από αυτό, εισάγει τον Μελχισεδέκ, για τον οποίο λέει ότι υπήρξε «ιερέας του Θεού του Υψίστου», να ευλογεί τον Αβραάμ κάπως έτσι: «Ευλογημένος ο Αβραάμ από τον Θεό τον Ύψιστο, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη». Θα έβρισκε δε κανείς και τον Ενώχ και τον Νώε να έχουν δικαιωθεί και να έχουν ευαρεστήσει τον Θεό με τον ίδιο τρόπο όπως ο Αβραάμ. Αλλά και ο Ιώβ μαρτυρείται πριν από τα χρόνια του Μωυσή ως «άνθρωπος δίκαιος, αληθινός, άμεμπτος, θεοσεβής, ο οποίος απέχει από κάθε πονηρό πράγμα»· ο οποίος, αφού υπέστη τη δοκιμασία της ευσέβειάς του προς τον Θεό των όλων μέσω της μαζικής απώλειας των υπαρχόντων του, άφησε το μέγιστο υπόδειγμα ευσεβούς τρόπου ζωής και στους μεταγενεστέρους του, αναφωνώντας εκείνον τον φιλοσοφημένο λόγο: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω· ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε. Ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου». Και σεβόμενος τον Κύριο των πάντων, άρθρωνε αυτά τα λόγια, τα οποία στη συνέχεια ο ίδιος διασαφηνίζει λέγοντας: «Διότι είναι σοφός στη διάνοια, κραταιός και μέγας, αυτός που σείει την οικουμένη εκ θεμελίων, και οι στύλοι της σαλεύονται, αυτός που προστάζει τον ήλιο, και δεν ανατέλλει, και κατασφραγίζει τα άστρα, αυτός που μόνος του άπλωσε τον ουρανό».

Τι ακολούθησε λοιπόν μετά από αυτά; Στο αποκορύφωμα της απόλαυσης των πιο ευχάριστων αγαθών, καθώς σείστηκε και κατέρρευσε επάνω τους η στέγη, το συμπόσιο μετατρέπεται σε τάφο των δέκα παιδιών, και ο κρατήρας αναμειγνύεται με τα αίματα των νέων, και τα εδέσματα μολύνονταν από το αίμα των σωμάτων τους. Όταν αναγγέλθηκε μια τέτοια συμφορά στον Ιώβ (παρατήρησέ μου, μέσα από τον λόγο, τον αθλητή, όχι μόνο για να θαυμάσεις τον νικητή, διότι είναι μικρό το κέρδος που προκύπτει από τον θαυμασμό, αλλά για να μιμηθείς τον άνδρα σε παρόμοιες καταστάσεις και να γίνει για σένα ο αθλητής αυτός προγυμναστής, αλείφοντας την ψυχή σου προς υπομονή και ανδρεία με το δικό του παράδειγμα την ώρα της συμπλοκής με τους πειρασμούς), τι έκανε λοιπόν ο άνδρας; Μήπως είπε κάποιον λόγο ταπεινό και μικρόψυχο ή το έδειξε με τη στάση του καταξεσκίζοντας τα μάγουλά του με τα νύχια, ή ξεριζώνοντας τις τρίχες της κεφαλής του, ή ρίχνοντας χώμα επάνω του, ή χτυπώντας τα στήθη του με τα χέρια, ή ρίχνοντας τον εαυτό του στη γη, ή συγκεντρώνοντας γύρω του μοιρολογίστρες, ή ανακαλώντας τα ονόματα των νεκρών και θρηνώντας γοερά στη μνήμη τους; Τίποτε από όλα αυτά. Αλλά, ενώ ο αγγελιαφόρος των κακών διηγούνταν τη συμφορά των παιδιών, εκείνος μόλις άκουσε, αμέσως άρχισε να φιλοσοφεί για τη φύση των όντων, εξηγώντας από πού προέρχονται τα όντα, από ποιον φέρνονται στη ζωή και ποιος είναι φυσικό να εξουσιάζει τα όντα: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε». Από τον Θεό, λέει, προέρχεται η γέννηση των ανθρώπων, και προς Αυτόν καταλήγει η αναχώρησή τους· από εκεί που πήραν την ύπαρξή τους, εκεί πάλι επιστρέφουν.

Όπως φάνηκε καλό στον Κύριο (και βεβαίως φάνηκε καλό), έτσι και έπραξε· ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο. Βλέπεις πόσο είναι το ύψος της μεγαλοφυΐας του αθλητή; Τον καιρό της θλίψης τον μετέτρεψε σε μελέτη της φιλοσοφίας περί των όντων. Διότι γνώριζε με ακρίβεια ότι η αληθινή ζωή εναπόκειται στην ελπίδα, ενώ η παρούσα ζωή είναι τρόπον τινά ο σπόρος της μελλοντικής. Και διαφέρουν πολύ τα προσδοκώμενα από τα παρόντα, όσο διαφέρει το στάχυ από τον κόκκο από τον οποίο βλασταίνει. Ο τωρινός βίος αναλογεί στον κόκκο, ενώ ο προσδοκώμενος βίος φανερώνεται στο κάλλος του σταχυού. Διότι πρέπει το φθαρτό τούτο να ενδυθεί την αφθαρσία, και το θνητό τούτο να ενδυθεί την αθανασία. Αποβλέποντας σε αυτά, ο Ιώβ συγχαίρει τα τέκνα του για την ευκληρία τους, επειδή ελευθερώθηκαν ταχύτερα από τα δεσμά του βίου. Τεκμήριο δε αποτελεί το ότι, παρόλο που η επαγγελία του Θεού υποσχέθηκε το διπλάσιο αντί για όλα όσα του αφαιρέθηκαν, και ενώ σε όλα τα άλλα διπλασιάστηκε η ανταπόδοση, μόνο για τα τέκνα δεν ζήτησε τον διπλασιασμό, αλλά του δόθηκαν μόνο δέκα αντί για εκείνα που του αφαιρέθηκαν. Επειδή δε οι ψυχές των ανθρώπων διαμένουν αιώνια, για τον λόγο αυτό, για τα μεν απολλύμενα δέχεται διπλή την ανταπόδοση, ενώ ως προς τα τέκνα, τα επιγενόμενα συναριθμούνται με τα προγεννηθέντα, διότι όλοι ζουν για τον Θεό, και ο πρόσκαιρος θάνατος διόλου δεν εμποδίζει από το να υπάρχουν εκείνους που έχουν αναχωρήσει.

Επειδή, λοιπόν, κήρυξαν λαμπρά δημόσια το όνομα του Κυρίου και, έχοντας ήδη αναδείξει τους εαυτούς τους στεφανίτες μέσα από αυτήν την ομολογία, προχωρούσαν προς την τελείωση μέσω του θανάτου, επινοήθηκε για αυτούς ο εξής τρόπος άθλησης: Εκδίδεται διαταγή από τον τύραννο να τιμωρηθούν οι αθλητές με δριμύ ψύχος. Ω, της ασθενείας και των λέξεων και των νοημάτων! Πόσο υπολείπεται ο λόγος της αξίας τους! Διαταγή θανάτου, και ψύχος, και τιμωρία, και προσδοκία ενός τέτοιου βασανιστηρίου· και η μακάρια νεότητα, με γέλιο και παιχνίδι και φαιδρότητα, καταλάμβανε τον τόπο της τιμωρίας. Ήταν δρόμος αθλητών προς το μαρτύριο, δρόμος ιερός και ορμητικός· και υπήρχε άμιλλα για το ποιος θα προλάβει να αρπάξει το στεφάνι της ομολογίας. Ίση ήταν η σπουδή τους για τη νίκη· κανείς δεν φάνηκε να υστερεί στην προθυμία, αλλά όλοι ομόθυμα, αφού κατέλαβαν αυτόν τον τόπο, σαν να βρίσκονταν τότε για ανάπαυση σε δημόσια λουτρά, σαν να επρόκειτο και αυτοί να λαμπρύνουν τα σώματά τους με το λουτρό, απέθεσαν με ετοιμότητα τους χιτώνες που φορούσαν, αναφωνώντας όλοι τα λόγια του Ιώβ: «Γυμνοί εισήλθαμε στον κόσμο, γυμνοί θα αναχωρήσουμε προς Εκείνον που μας εισήγαγε· τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και τίποτα δεν οφείλουμε να πάρουμε μαζί μας· μάλλον δε, ενώ εισήλθαμε γυμνοί, θα αναχωρήσουμε γεμάτοι από τους θησαυρούς της αγαθής ομολογίας».

ΨΑΛΜΟΣ 90. «Ο Θεός μου, ελπίζω σε αυτόν». Βλέπεις πόση παρρησία έχει ενώπιον του Θεού; Διότι, αφού έχει αφιερώσει ολόκληρο τον εαυτό του σε Αυτόν, σε Αυτόν στηρίζει κάθε ελπίδα για τη σωτηρία του. Τρισμακάριος είναι ένας τέτοιος άνθρωπος· και θα είναι γεμάτος από κάθε ευημερία. Ψάλλει, λοιπόν, ο μακάριος Δαβίδ και λέει: Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε σένα. «Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του». Εκείνος που τα υπομένει όλα αυτά γενναία, λέει τα ίδια με τον Ιώβ: Αν δεχτήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε τα κακά; Όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε. Αυτός, λοιπόν, που βρίσκεται με τέτοια κατορθώματα, δεν φοβάται ούτε τον διάβολο που μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, ο οποίος είναι το δαιμόνιο το μεσημβρινό, και υπόσχεται άπλετο φως μέσω της φιλοσοφίας και της κενής απάτης. Αυτό ακριβώς είναι εξ ολοκλήρου το δαιμόνιο το μεσημβρινό. Και όχι μόνο αυτός, αλλά και οι υπηρέτες του, που μετασχηματίζονται σε υπηρέτες της δικαιοσύνης, είναι δαιμόνια μεσημβρινά.

Επομένως, εδώ περιγράφει σαφώς τον φιλόπτωχο. Αυτός δανείζει στον Θεό, ελεώντας τον φτωχό, όπως λέει ο Σολομών στις Παροιμίες. «Θα παραμείνει σε αιώνια μνήμη». Επειδή οι μνήμες εκείνων που πλουτίζουν εδώ, ή βασιλεύουν, ή έχουν αποκτήσει άλλη δόξα στη ζωή τους, είναι πρόσκαιρες, φανέρωσε ότι για τους δικαίους δεν συμβαίνει το ίδιο, αλλά η μνήμη τους είναι αιώνια. «Από κακή είδηση δεν θα φοβηθεί». Είτε πρόκειται για θάνατο, είτε για απώλεια συγγενών ή τέκνων, είτε για απώλεια χρημάτων, για τίποτα από αυτά, λέει, δεν θα φοβηθεί. Θα το μαρτυρήσει δε ο Ιώβ, λέγοντας για όλα αυτά: Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα φύγω, και τα εξής. «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς». Και εδώ ως φτωχούς θα εννοήσεις αυτούς που έχουν ανάγκη τον θείο Λόγο, δηλαδή τα έθνη, στα οποία οι απόστολοι, σαν γεωργοί, έσπειραν τον νοητό λόγο. Διότι τίποτα δεν εμποδίζει να το δεχτούμε αυτό και με την ιστορική του έννοια. Υπαινίσσεται ότι η ελεημοσύνη είναι σπόρος. και γι' αυτό λέει να σκορπίζουμε το έλεος, ώστε να δεχθούμε τη συγκομιδή του θερισμού ανάλογα με τον σπόρο. Διότι αυτός που σπέρνει με ευλογίες, με ευλογίες και θα θερίσει. Ο οποίος δικαιολογημένα λέγεται ότι σκορπίζει, καθώς το δεξί χέρι προσφέρει απλόχερα το έλεος. Κέρας των δικαίων είναι η εμπιστοσύνη στον Θεό. διότι με αυτήν πλήττουμε τους εχθρούς που μας επιτίθενται. Αυτό και τώρα είναι μεν υψηλό, αλλά παραμένει άγνωστο στους πολλούς.

Ποιος υπέταξε τέτοιου μεγέθους βόδια, και τα έπεισε να ανοίγουν αυλάκια, να αλωνίζουν στο αλώνι και να σέρνουν άμαξες; Δεν τα παρείχα όλα αυτά πλουσιοπάροχα, όπως στους αξίους, έτσι και σε εσάς, επιθυμώντας να σας έχω χορηγούς και οικονόμους των δικών μου δωρεών, ώστε σε καιρούς χαλεπούς και σε ημέρες λιμού να με φροντίσετε; Και πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω. Εγώ σας τα έδωσα, και εγώ πείνασα· από τα δικά μου ζήτησα, και δεν μου δώσατε να φάω. Και δεν ζήτησα περιττά έξοδα ούτε πολυτέλειες ούτε εφόδια, παρά μόνο να φάω εξαιτίας της πιεστικής ανάγκης· και δεν μου δώσατε να φάω. Και ενώ εσείς πολλές φορές σπαταλούσατε τις δικές μου δωρεές μέσα στην τρυφή, διασκεδάζοντας θορυβωδώς και ευφραινόμενοι ντυμένοι με μαλακά ενδύματα, εγώ στάθηκα στην πόρτα ντυμένος με κουρέλια, κατατρυχόμενος από την παγωνιά, λιώνοντας από την πείνα, μη έχοντας τη δύναμη ούτε καν να φωνάξω από τη σφοδρότητα της πείνας· και δεν μου δώσατε να φάω. Και δεν ζήτησα κρασί, ούτε κρέατα, ούτε δυνατά ποτά, παρά μόνο σκέτο ψωμί· και δεν μου δώσατε να φάω. Ω σκληρότητα και φοβερή ωμότητα και βαθύ σκοτάδι· πώς δεν θυμηθήκατε αυτόν που σας έδωσε τα υπάρχοντα; πώς δεν αναλογιστήκατε τον δίκαιο Ιώβ που αναφωνούσε: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα φύγω»; Ποτέ δεν ακούσατε τον ιερέα πάνω στη μυστική τράπεζα να αναφωνεί προς εμένα, να με ευχαριστεί και να λέει: «Τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν σοι προσφέρομεν»;

Εφόσον αυτή παραμένει, όλα είναι εύκολα και ευχερή. Γυμνός εξήλθες από την κοιλιά της μητέρας σου, και γυμνός θα απέλθεις. Αλλά μήπως σε εξορίζει κάποιος; Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Μήπως πεθαίνεις; Όμως ο θάνατος για σένα είναι αποδημία. Μόνο την πίστη να μην απωλέσεις, τον ανάλωτο θησαυρό, την αδαπάνητη πίστη. Μάρτυρες αυτών των αληθειών είναι τούτοι οι μάρτυρες· επειδή δεν απώλεσαν την πίστη, ακόμη και μετά την τελευτή τους είναι ισχυρότεροι από τους ζωντανούς. Γι' αυτό έγινα άνθρωπος, γι' αυτό ανέλαβα σάρκα, για να μετατρέψω την οικουμένη σε Εκκλησία. Διότι η Εκκλησία είναι εξαιρετικά πολύτιμη για τον Θεό, καθώς δεν ασφαλίζεται με τοίχους, αλλά τειχίζεται με την πίστη. Για την Εκκλησία στερεώθηκε ο ουρανός, εκχύθηκε η θάλασσα, απλώθηκε ο αέρας, θεμελιώθηκε η γη, φυτεύθηκε ο παράδεισος, δόθηκε νόμος, απεστάλησαν προφήτες, έγιναν θαύματα, το πέλαγος σχιζόταν και ξαναενωνόταν, η πέτρα διαρρηγνυόταν και πάλι έκλεινε, κατέβαινε το μάννα και ετοιμαζόταν αυτοστιγμεί τράπεζα. Για την Εκκλησία υπήρξαν προφήτες, για την Εκκλησία απόστολοι· και προς τι να πολυλογώ; Για την Εκκλησία ο μονογενής Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος, όπως λέει ο Παύλος: «Εκείνος που δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο Του τον Υιό». Δεν λυπήθηκε τον Υιό, για να περιφρουρήσει την Εκκλησία· έχυσε το αίμα του Υιού για την Εκκλησία. Αυτό το αίμα την αρδεύει· γι' αυτό τα φυτά της δεν μπορούν να μαραθούν, ούτε φυλλορροούν.

Διότι ένα μόνο ζητείται από εμάς, το να ευχαριστούμε για όλα τον Θεό, και τα έχουμε όλα με αφθονία. Τι θέλω να πω; Έχασες δέκα χιλιάδες λίτρες χρυσού; Ευχαρίστησε αμέσως τον Θεό, και απέκτησες εκατό χιλιάδες μέσα από εκείνη τη φωνή και την ευχαριστία. Πες μου, λοιπόν, πότε μακαρίζεις τον Ιώβ; Όταν είχε τόσες καμήλες και τα ποίμνια και τα κοπάδια των βοδιών, ή όταν ύψωσε εκείνη τη φωνή: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε»; Διότι και ο διάβολος γι' αυτόν τον λόγο μάς ζημιώνει, όχι μόνο για να μας αφαιρέσει τα χρήματα· επειδή γνωρίζει ότι αυτά δεν είναι τίποτα· αλλά για να μας αναγκάσει μέσω αυτών να πούμε κάτι βλάσφημο. Έτσι και στην περίπτωση του μακάριου Ιώβ αυτό επιδίωκε, όχι μόνο να τον κάνει φτωχό, αλλά να τον αναδείξει βλάσφημο.

Διότι είναι δυνατόν να ευχαριστεί κανείς μόνο από φόβο, είναι όμως δυνατόν να ευχαριστεί και ευρισκόμενος σε λύπη, όπως ο Ιώβ που ευχαριστούσε μεν, αλλά μέσα σε οδύνη· γι' αυτό και έλεγε: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε». Διότι ας μην πει κανείς ότι δεν τον λυπούσαν τα όσα συνέβησαν, ούτε ότι δεν τον περιέβαλαν με αθυμία.

Είδες τη φιλανθρωπία του Θεού; Είδες τη δική μας νωθρότητα; Ανήλθες σε μεγάλο αξίωμα και ανέλαβες κάποτε εκκλησιαστική εξουσία; Μην υπερηφανεύεσαι· δεν απέκτησες εσύ τη δόξα, αλλά ο Θεός σε ενέδυσε με αυτήν. Ως ξένη, λοιπόν, να την προστατεύεις, χωρίς να την καταχράσαι ούτε να τη χρησιμοποιείς σε ανάρμοστα έργα, ούτε να επαίρεσαι ούτε να την οικειοποιείσαι, αλλά να θεωρείς τον εαυτό σου φτωχό και άδοξο. Διότι, εάν σου εμπιστεύονταν να φυλάξεις τη βασιλική πορφύρα, δεν θα έπρεπε να καταχραστείς τη στολή και να τη φθείρεις, αλλά να τη διατηρήσεις με ακόμη μεγαλύτερη προσοχή για εκείνον που σου την έδωσε. Έλαβες το χάρισμα του λόγου; Μην υπερηφανεύεσαι ούτε να αλαζονεύεσαι· διότι το χάρισμα δεν είναι δικό σου. Μην είσαι αχάριστος ως προς τα αγαθά του Δεσπότη, αλλά να τα διανέμεις στους συνδούλους σου, και μήτε να επαίρεσαι για αυτά σαν να είναι δικά σου, μήτε να τα τσιγκουνεύεσαι ώστε να μην τα μοιράζεις. Ακόμη και αν έχεις παιδιά, από τον Θεό τα έχεις· εάν σκέφτεσαι έτσι, και όσο τα έχεις θα ευχαριστείς, και όταν σου αφαιρεθούν δεν θα θρηνήσεις· όπως ακριβώς ήταν ο Ιώβ που έλεγε: «Ο Κύριος τα έδωσε, ο Κύριος τα αφαίρεσε». Διότι τα πάντα τα έχουμε από τον Χριστό· και αυτό το ίδιο το είναι το έχουμε μέσω Αυτού, και το να ζούμε και το να αναπνέουμε, και το φως και τον αέρα και τη γη· και αν αποσύρει κάτι από αυτά, χαθήκαμε και καταστραφήκαμε· διότι είμαστε πάροικοι και παρεπίδημοι. Το δε «δικό μου» και το «δικό σου» είναι μόνο γυμνές λέξεις· στην πράξη δεν έχουν καμία υπόσταση. Διότι, ακόμη και αν λες ότι το σπίτι είναι δικό σου, είναι μια λέξη στερημένη από πραγματικό αντίκρισμα.

Αναλογίσου ότι γυμνός εξήλθες από την κοιλιά της μητέρας σου· γυμνός θα απέλθεις και εσύ και εκείνος που σε αδίκησε· μάλλον δε, εκείνος με αμέτρητα τραύματα που γεννούν σκουλήκια. Αναλογίσου ότι τα παρόντα είναι πρόσκαιρα, φέρε στον νου σου τους τάφους των προγόνων, κατανόησε σαφώς όσα έχουν συμβεί, και θα διαπιστώσεις ότι εκείνος που σε αδίκησε σε έκανε ισχυρότερο. Διότι το δικό του πάθος, εννοώ τη φιλαργυρία, το έκανε χειρότερο, ενώ το δικό σου ασθενέστερο, αφού σου αφαίρεσε την τροφή του θηρίου.

Και δεν ήταν μόνο πρόωρος ο θάνατος, αλλά μαζί με αυτόν υπήρχαν και πολλά άλλα λυπηρά γεγονότα, όπως το ότι βρίσκονταν όλοι στην ακμή της ηλικίας τους, το ότι ήταν όλοι ενάρετοι, το ότι ήταν αγαπημένοι μεταξύ τους, το ότι χάθηκαν όλοι μαζί, το ότι δεν εξαιρέθηκε κανείς και από τα δύο φύλα, το ότι δεν πέθαναν σύμφωνα με τον κοινό νόμο της φύσης, το ότι αυτό συνέβη μετά από τόσο μεγάλη ζημία, και το ότι τα υπέστη όλα αυτά χωρίς να έχει τη συνείδηση κάποιας πονηρής πράξης ούτε από τον ίδιο ούτε από εκείνους. Διότι το καθένα από αυτά είναι ικανό από μόνο του να προκαλέσει ταραχή· όταν όμως φαίνεται ότι όλα αυτά συντρέχουν ταυτόχρονα, αναλογίσου το ύψος των κυμάτων και πόσο σφοδρή ήταν η καταιγίδα. Και το ακόμη μεγαλύτερο και χειρότερο από το ίδιο το πένθος, είναι ότι ούτε καν γνώριζε για ποιον λόγο γίνονταν όλα αυτά. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, μην έχοντας καμία αιτία να αποδώσει στη συμφορά, ανάγει το γεγονός στο θέλημα του Θεού και λέει: Ο Κύριος τα έδωσε, ο Κύριος τα αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε· ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες.

Αλλά αντί γι' αυτά πρόσφερε εκείνα τα λόγια που είναι ανώτερα από κάθε θυσία, λέγοντας: Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω. Και αν έσκισε τα ιμάτιά του, και έκοψε τα μαλλιά του, μην απορήσεις· διότι ήταν πατέρας, και μάλιστα πατέρας φιλόστοργος, και έπρεπε να φανεί και η φυσική του συμπάθεια και η φιλοσοφία του φρονήματός του. Διότι αν δεν έκανε ούτε αυτό, ίσως κάποιος θα θεωρούσε ότι η φιλοσοφική αυτή καρτερία του ήταν αποτέλεσμα αναισθησίας. Γι' αυτό τον λόγο φανερώνει και τη βαθιά πατρική του στοργή και την ακρίβεια της ευσέβειάς του, και, παρότι πόνεσε, δεν παρεκτράπηκε· αντίθετα, καθώς ο αγώνας του προχωρούσε περαιτέρω, λαμβάνει και άλλους στεφάνους από τα λόγια που είπε προς τη γυναίκα του, λέγοντας: Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, δεν θα υπομείνουμε και τα κακά; Διότι μόνο η γυναίκα του είχε απομείνει πλέον, αφού τα πάντα είχαν αφανιστεί γι' αυτόν, και τα παιδιά και τα υπάρχοντα και το ίδιο του το σώμα, και αυτή είχε μείνει για δοκιμασία και επιβουλή. Γι' αυτό και δεν την αφάνισε ο διάβολος μαζί με τα τέκνα, ούτε ζήτησε τη θανάτωσή της, επειδή προσδοκούσε ότι θα του συντελούσε τα μέγιστα στην επιβουλή του εναντίον αυτού του αγίου. Γι' αυτό την άφησε κοντά του ως το πιο ισχυρό του όπλο. Διότι, όπως σκέφτηκε: Αν τον έδιωξα από τον Παράδεισο μέσω της γυναίκας, πολύ περισσότερο θα μπορέσω να τον υποσκελίσω πάνω στην κοπριά.

Μην, παρακαλώ, μην τα λες αυτά, μην παροργίσεις και με αυτόν τον τρόπο τον Δεσπότη· αλλά για όσα μεν έλαβες, ευχαρίστησε· για όσα δε δεν έχεις μέχρι τέλους, δόξαζε. Δεν είπε ο Ιώβ ότι καλύτερα θα ήταν να μην το είχε λάβει, αυτό που εσύ λες με αγνωμοσύνη, αλλά και για εκείνα ευχαριστούσε λέγοντας: «Ο Κύριος έδωσε»· και για τούτα ευλογούσε λέγοντας: «Ο Κύριος αφαίρεσε· ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες».

Διότι εκείνος δεν τον είδε να κείτεται νεκρός, αλλά μόνο το ανέμενε. Ώστε, εάν υπερτερεί στο ότι επρόκειτο να τον θυσιάσει, και στο ότι άπλωσε το χέρι του και άρπαξε το μαχαίρι, υστερεί ως προς το ότι εδώ το παιδί κείτεται νεκρό. Και εξάλλου, σε εκείνον μεν η ελπίδα του κατορθώματος προσέφερε παρηγοριά, και το ότι η αριστεία εκείνη αποτελούσε έργο της δικής του ανδρείας, καθώς και το ότι άκουσε φωνή να έρχεται από ψηλά τον έκανε πιο πρόθυμο· εδώ όμως δεν υπάρχει τίποτε τέτοιο. Γι' αυτό απαιτείται αδαμάντινη ψυχή για εκείνον που βλέπει το μονογενές του παιδί, το οποίο ανατράφηκε μέσα στα πλούτη και γεννούσε χρηστές ελπίδες, να κείτεται απλωμένο πάνω στον τάφο, ώστε να υπομείνει με πραότητα αυτό που συνέβη. Ένας τέτοιος άνθρωπος, εάν μπορέσει, κατευνάζοντας τα κύματα της ανθρώπινης φύσης, να πει τον λόγο του Ιώβ χωρίς δάκρυα: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε», θα σταθεί δίπλα στον ίδιο τον Αβραάμ και θα ανακηρυχθεί ισάξιος με τον Ιώβ, εξαιτίας αυτού του λόγου και μόνο.

Διότι και όταν υβρίζεις, δεν είναι αυτή η φωνή της ψυχής, αλλά του θυμού· όταν λες αισχρά λόγια, δεν μίλησε εκείνη, αλλά η ακολασία· όταν κακολογείς, η βασκανία· όταν επιβουλεύεσαι, η πλεονεξία. Διότι αυτά δεν ανήκουν σε εκείνη, αλλά στα πάθη και στα νοσήματά της. Όπως ακριβώς, λοιπόν, η φθορά δεν είναι ίδιον απλώς του σώματος, αλλά του θανάτου και της ασθένειας που υπάρχει μέσα στο σώμα· έτσι ακριβώς και αυτά (προέρχονται) από τα πάθη που της προστίθενται. Διότι, εάν θέλεις να ακούσεις τη φωνή της ζωντανής ψυχής, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε»· και: «Είναι μεγάλο κέρδος η ευσέβεια»· και: «Για εμένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο». Άκουσε τον Πέτρο που λέει: «Αργύριο και χρυσίο δεν έχω· αυτό όμως που έχω, αυτό σου δίνω»· άκουσε τον Ιώβ να ευχαριστεί και να λέει: «Ο Κύριος τα έδωσε, ο Κύριος τα αφαίρεσε». Αυτά είναι τα λόγια της ζωντανής ψυχής, αυτά προέρχονται από εκείνη που επιτελεί τη φυσική της ενέργεια. Έτσι και ο Ιακώβ έλεγε: «Εάν μου δώσει ο Κύριος άρτο για να φάω, και ιμάτιο για να περιβληθώ»· έτσι και ο Ιωσήφ: «Πώς θα πράξω αυτή την πονηρή πράξη και θα αμαρτήσω ενώπιον του Θεού;».

«Και πώς θα μπορέσω», λέει, «να μην καταβληθώ, όταν δοκιμάζομαι από θλίψεις;» Αν αναλογιστείς ότι, είτε το θέλεις είτε δεν το θέλεις, θα υπομείνεις αυτό που σου συνέβη. Αλλά αν μεν το υπομείνεις με ευγνωμοσύνη, θα κερδίσεις τα μέγιστα, ενώ αν δυσανασχετείς, αδημονείς και βλασφημείς, ούτε τη συμφορά θα κάνεις μικρότερη με αυτόν τον τρόπο, και θα προκαλέσεις μεγαλύτερο κλυδωνισμό. Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, αυτά, εκείνο που επιβάλλεται από την ανάγκη ας το κάνουμε έργο της δικής μας ελεύθερης προαίρεσης. Τι εννοώ, για παράδειγμα; Κάποιος έχασε το αγαπημένο του παιδί, κάποιος άλλος ολόκληρη την περιουσία του. Αν αναλογιστείς ότι είναι μεν αδύνατον να ανατραπεί αυτό που έγινε, αλλά είναι δυνατόν να αποκομίσεις κάποιο καρπό ακόμη και από την αγιάτρευτη συμφορά με το να υπομείνεις γενναία αυτό που συνέβη, και αντί για βλάσφημα λόγια αναπέμψεις δοξολογία στον Δεσπότη, τότε τα κακά που σου συνέβησαν παρά τη θέλησή σου, θα γίνουν για σένα κατορθώματα της δικής σου προαίρεσης. Είδες τον υιό σου να αρπάζεται από τον θάνατο πρόωρα; Πες: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε». Είδες την περιουσία σου να εξανεμίζεται; Πες: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα αναχωρήσω».

Αλλά εάν το θελήσεις, δεν είναι κακό· ευχαρίστησε τον Θεό, και το κακό μεταβλήθηκε σε αγαθό. Πες και εσύ όπως ο Ιώβ: Ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου στους αιώνες. Διότι τι τέτοιο, πες μου, έχεις πάθει; Ενέσκηψε κάποια ασθένεια; Αλλά δεν είναι τίποτα το παράξενο, επειδή το σώμα μας είναι θνητό και παθητό. Αλλά σε συνάντησε η στέρηση των χρημάτων; Αλλά και αυτά αποκτώνται και χάνονται, και παραμένουν εδώ. Αλλά δέχθηκες επιβουλές και συκοφαντίες από εχθρούς; Αλλά δεν αδικηθήκαμε εμείς από αυτά, παρά εκείνοι που τα διέπραξαν· διότι, όπως λέει η Γραφή, η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή και θα πεθάνει.

δ΄. Τι θα πούμε λοιπόν, αναφέρει κάποιος, για το γεγονός ότι πολλοί βλασφημούν εξαιτίας της φτώχειας; Το πράττουν αυτό όχι εξαιτίας της φτώχειας, αλλά εξαιτίας της δικής τους αφροσύνης και μικροψυχίας. Και απόδειξη αυτού αποτελεί ο μακάριος Ιώβ, ο οποίος, μολονότι βρέθηκε σε έσχατη φτώχεια και κατέπεσε στο ίδιο το βάραθρο της πενίας, όχι μόνο δεν βλασφήμησε, αλλά αντιθέτως εξακολουθούσε ακατάπαυστα να ευλογεί τον Θεό, λέγοντας: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως έκρινε ο Κύριος, έτσι και έγινε· ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες».

βʹ. Αυτά δε τα λέγω, για να μιμηθείτε κι εσείς. Και γιατί δεν πτοηθήκαμε; Διότι δεν φοβηθήκαμε κανένα από τα παρόντα δεινά. Επειδή, τι είναι φοβερό; Ο θάνατος; Δεν είναι αυτό φοβερό· διότι ταχέως αναχωρούμε προς τον ακύμαντο λιμένα. Μήπως οι δημεύσεις των περιουσιών; Γυμνός εξήλθα από την κοιλία της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω.

«Αφού σηκώθηκε», λέει, «έσκισε τα ιμάτιά του». Επειδή και ο Μωυσής έσκισε και ο Ιησούς έσκισε τα ιμάτιά του, αν δεν το έκανε αυτό, κάποιος θα μπορούσε να πει ότι ο Θεός τον έπλασε αναίσθητο. Αλλά επιτρέπει ο Θεός να κυριεύσουν τον δίκαιο τα ανθρώπινα συναισθήματα του πόνου, για να καταλάβεις ότι, ακόμη και όταν πονάει, διατηρεί το φιλόσοφο φρόνημά του. Βλέπεις πώς ο διάβολος, με κακουργία, του έδωσε αυτή την τελευταία και πιο σκληρή πληγή; Τα προηγούμενα τα είχε αντιπαρέλθει· δεν παρασύρθηκε προς την απώλεια. Όταν άκουσε αυτά, φανερώθηκε η αδυναμία της ανθρώπινης φύσης, ή μάλλον η πνευματική ανωτερότητα του δικαίου. Σαν ένας αθλητής τίμησε τα παιδιά του. Με αυτά τιμά και τον Θεό· και αφού έπεσε στη γη, προσκύνησε. Διότι, για να μη νομίσεις ότι το να σκίσει τα ιμάτιά του αποτελεί πράξη ανθρώπου που βλασφημεί και δυσανασχετεί με όσα συνέβησαν, άκουσε τι λέει (καθώς παραχωρεί πλέον και αυτό το ιμάτιο στον διάβολο): «Και έκοψε», λέει, «τα μαλλιά του κεφαλιού του, και αφού έπεσε χάμω προσκύνησε τον Κύριο και είπε: Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω». Και πολύ σωστά το είπε· διότι πλέον γυμνός κατέρχεται στον αγώνα. «Και αφού έπεσε χάμω προσκύνησε και είπε: Εγώ γυμνός βγήκα». Βλέπεις πώς το μέγεθος της συμφοράς δεν καταβάλλει τον θεοσεβή; «Και είπε», λέει, «Εγώ γυμνός βγήκα». Είδες τι χτυπήματα καταφέρει στον διάβολο και πώς τον ξάπλωσε χάμω; Έπεσε ο ίδιος στη γη, και κατέβαλε εκείνον.

Ας δούμε πώς συνέτριψε τον εχθρό πρώτα με την προσκύνηση· διότι, αφού προσκύνησε, δεν επέτρεψε πλέον στην ψυχή του να πει τίποτα το ανάρμοστο. Αμέσως ο λογισμός του αναπήδησε προς τον Θεό και δεν έβλεπε πια τα παρόντα. «Εγώ ο ίδιος», λέει, «γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω». Δες πώς αποχώρισε τον εαυτό του, δες πώς τον απομάκρυνε από την εμπαθή προσκόλληση. «Μήπως έχω», λέει, «κάτι δικό μου;» Δες τα αποστολικά λόγια να εκπληρώνονται πάλι μέσα από τα έργα· «διότι τίποτα δεν φέραμε σε τούτον τον κόσμο, αλλά ούτε και μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας». Δες τέτοια λόγια που προφέρει, τα οποία δεν είναι χρήσιμα μόνο στον ίδιο, αλλά και σε εμάς. «Εγώ ο ίδιος γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου». Δηλαδή: λίγο αργότερα επρόκειτο να τα αποχωριστώ αυτά. Μήπως ήταν δικά μου αυτά; Μήπως τα απέκτησα εγώ; Δεν ήταν το πράγμα μια παρακαταθήκη; Δεν επρόκειτο λίγο αργότερα να τα αποχωριστώ; Μήπως ήταν δικά μου αυτά; Μήπως τα απέκτησα εγώ; Αυτά ήταν ξένα, εφόσον ούτε ήρθαν μαζί μου στον κόσμο ούτε θα φύγουν μαζί μου. Αυτήν τη διάθεση ας έχουμε και εμείς, αγαπητοί· ας παραμένουμε απροσκόλλητοι ως προς τα χρήματα. Γι' αυτόν τον λόγο γυμνούς μας έπλασε εξ αρχής ο Θεός και μας έκανε θνητούς, για να μάθουμε έστω με αυτόν τον τρόπο ότι όσα μας περιβάλλουν ανήκουν στα εξωτερικά και ξένα πράγματα. Γι' αυτόν τον λόγο και προς τα εκεί (στον άλλο κόσμο) έτσι θα απέλθουμε.

Γι' αυτόν τον λόγο και τα χρήματα ονομάζονται χρήματα, επειδή μας έχουν δοθεί για να τα χρησιμοποιούμε στην παρούσα ζωή. «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε. Όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε.» Βλέπεις ότι αυτό ακριβώς πίστευε, ότι δηλαδή ο Θεός τα αφαίρεσε; Εμείς όμως δεν μπορούμε να το πούμε αυτό. Αυτή είναι η δεύτερη παρηγοριά. Το ότι δεν είναι δικά μας όσα μας πήραν, αλλά και το ότι τα πήρε ο Θεός, ακόμη κι αν ήταν δικά μας, αποτελεί μέγιστη παρηγοριά. Διότι κυρίως γι' αυτά που μας αφαιρούνται πονάμε, όταν είναι δικά μας. «Όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε.» Τι συγκρίνεται με αυτό; Δεν περιεργάζεται πλέον τα πράγματα, ούτε λέει: «Για ποιον λόγο τα έδωσε; Για ποιον λόγο τα πήρε πάλι;» Και βέβαια αυτό συμβαίνει στα πάντα· ό,τι ήταν να συμβεί λίγο αργότερα, αυτό συνέβη. Δεν το αντιμετωπίζει ως κάτι ξένο, αλλά διακείται απέναντί του ως κάτι το συνηθισμένο. «Τίποτα δεν μας συνέβη», λέει, «έξω από τα συνηθισμένα, τίποτα παρά φύση. Αυτό ήταν φυσικό.» Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε. Δες με πόσα επιχειρήματα δημιουργεί για τον εαυτό του την παρηγοριά: πρώτον μεν με το ότι «δεν είναι δικά μου», έπειτα ότι «ούτε επρόκειτο να είναι δικά μου· διότι με τον ίδιο τρόπο (δηλαδή γυμνός) αναχωρώ και από τον κόσμο». Εκτός από αυτά, συλλογίζεται: «Ακόμη κι αν ήταν δικά μου, αυτός που τα πήρε είναι ικανός να παρηγορήσει· όταν όμως δεν είναι καν δικά μου, και αυτός που τα πήρε είναι μέγας και πήρε τα δικά του, πώς αξίζει να πονάει κανείς;» Όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε. «Πες μου, γιατί άραγε του φάνηκε έτσι καλό;» «Δεν λέω τίποτα. Διότι γιατί δεν εξέταζες, όταν τα λάμβανα, γιατί του φάνηκε καλό να τα δώσει;»

Σε καμία περίπτωση. 1,21e 〈Ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες.〉 Όχι μόνο τώρα που πήρε, ούτε μόνο όταν έδωσε, αλλά πάντοτε και διαπαντός. Όχι μόνο δεν βλασφήμησε, αλλά και ευλόγησε· όχι μόνο δεν υπέμεινε τη συμφορά σιωπηλά, αλλά και δόξασε, όχι μόνο για τον παρόντα καιρό, αλλά και για τον μέλλοντα. Καίτοι το μέλλον είναι άδηλο, εντούτοις πρέπει να ευχαριστεί κανείς για οτιδήποτε και αν συμβεί. Και σε αυτούς που θέλουν να βλασφημούν κλείνει τα στόματα, χαλιναγωγεί τη γλώσσα. Γιατί δεν το είπε αυτό εξαρχής και ευλόγησε, αλλά παρέθεσε και δίκαιους συλλογισμούς; Για να αποστομώσει και εκείνους που θέλουν να βλασφημούν. Εάν έλεγε εξαρχής: «Ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου», θα φαινόταν ότι απλώς φιλοσοφεί. Τώρα όμως και δίκαιους συλλογισμούς ανακινεί, και από όσους θέλουν να τον κατηγορήσουν αφαίρεσε κάθε πρόφαση. Διότι ας μην υποθέσουμε ότι αυτός που τα έπαθε αυτά είναι ο Ιώβ, αλλά κάποιος τυχαίος: «Γιατί δυσφορείς; Δεν κατείχες αυτά που ανήκαν στον Θεό;» «Ναι», λέει, «γιατί τα έδωσε, εάν επρόκειτο να τα πάρει;» «Έπρεπε να χρωστάς ευγνωμοσύνη για τον χρόνο κατά τον οποίο τα χρησιμοποίησες, †όπως αν κάποιος σου δάνειζε και σου παρακατέθετε χρήματᆻ. Αυτά ας τα λένε οι πλούσιοι, ακόμη και αν δεν τους έχουν αφαιρεθεί, ακόμη και αν ο πλούτος ρέει άφθονος: «Γυμνός βγήκα, γυμνός και θα φύγω. Γιατί συλλέγω χρήματα; Τι κέρδος έχω από τον πλούτο;», λέει, «Γυμνός φεύγω». Τίποτα δεν φέραμε, λέει, στον κόσμο, ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι φεύγοντας.