Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 14:4

Πείτε μου, λοιπόν, ποιος είναι πάνω στη γη αναμάρτητος; Και, όπως λέει η Γραφή, κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, ούτε κι αν η ζωή του είναι μόνο μίας ημέρας· και είναι φανερό ότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος παρά μόνο ο Θεός. Και ας ακούσουμε τι λέει ο Ησαΐας για τον Χριστό μας που έπαθε: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αρνί μπροστά σ’ εκείνον που το κουρεύει έμεινε άφωνο· εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο· και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του· γιατί αμαρτία δεν έκανε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Δεν ντρέπεστε, λοιπόν; Να, φανερά ντροπιαστήκατε· γιατί είπατε ότι τον σταυρώσατε επειδή παρανομούσε, ενώ ο προφήτης λέει ότι αμαρτία δεν έκανε. Και αφού κανείς δεν είναι αναμάρτητος παρά μόνο ο Θεός, είναι φανερό ότι αληθινός Θεός είναι κι εκείνος που σταυρώθηκε από εσάς· γιατί αμαρτία δεν έκανε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Ας δούμε όμως τι λένε και οι υπόλοιποι προφήτες για τον Χριστό μας που έπαθε· αν τον ομολογούν ως κακούργο ή ως Κύριο· ίσως, λοιπόν, μπροστά στο πλήθος των προφητών, ντραπείτε και στο εξής σωπάσετε, ώστε να μη μιλάτε εναντίον του Χριστού και των Χριστιανών. Να, λοιπόν, και για την πώληση του Χριστού και για τα τριάντα αργύρια της τιμής του οι προφήτες Ζαχαρίας και Ιερεμίας λένε: «Και έλαβαν τα τριάντα αργύρια, την τιμή εκείνου που τιμήθηκε, τον οποίο αποτίμησαν από τους υιούς του Ισραήλ, και τα έδωσαν για τον αγρό του κεραμέως, για ταφή των ξένων». Και ότι οι Ιουδαίοι έδωσαν και ψευδομαρτυρία εναντίον του στον καιρό του πάθους, το λέει ο ψαλμός: «Σηκώθηκαν εναντίον μου άδικοι μάρτυρες, και με ρωτούσαν για πράγματα που δεν γνώριζα· μου ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά».

Επειδή, λοιπόν, το ευαγγελικό γράμμα μάς καθοδηγεί προς την άριστη κατανόηση, ας στρέψουμε την προσοχή μας στον προκείμενο σκοπό. Απορώ πάρα πολύ με εκείνους που, ενώ περιβάλλονται από αυτήν την εμπαθή και φιλήδονη σάρκα και νικιούνται καθημερινά από τον ύπνο και την κοιλιά, χωρίς βέβαια να έχουν άγνοια και των υπόλοιπων ερεθισμών που είναι γνώριμοι σε όλους εμάς οι οποίοι μετέχουμε στη μία και αυτή φύση, πώς γίνεται να είναι τόσο σκληροί κριτές αυτών που αμαρτάνουν και ταυτόχρονα επιεικείς με τον εαυτό τους· αδύναμοι αγωνιστές και άτεγκτοι νομοθέτες, σε σημείο που να αναιρούν την ελπίδα της φιλανθρωπίας του Θεού και να φράζουν, όπως νομίζουν, την άφθονη πηγή του ελέους Του, και με πολλή αυθεντία να αποκλείουν την είσοδο στη Βασιλεία σε εκείνους που έχουν πλανηθεί. Αυτό όμως δεν συνάδει καθόλου με τη θεία οικονομία, το να προκαλούν δηλαδή απελπισία στις ψυχές που αναζητούν θεραπεία. Διότι εκείνος που απελπίστηκε για την ίασή του, γίνεται πλέον οριστικά δούλος της νόσου και αποξενώνεται από κάθε επαγγελία των Γραφών μας, αφού, για όποιον τις εξετάζει με σύνεση, δεν υπάρχει τίποτα εκεί που να μην το δωρίζει η χάρις και να μην το θεραπεύει η συγχώρηση. Και ποιος είναι τόσο κουφός και ανήκουστος ως προς τα λόγια του Ιώβ, ο οποίος διακηρύσσει ξεκάθαρα προς όλους ότι «κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, ακόμα και αν η ζωή του διαρκέσει μόνο μία ημέρα»;

Είναι ολοφάνερο ότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκέσει μόνο μία ημέρα. Και πάλι λέει ο προφήτης προς τον Θεό: «Μην έλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου». Ώστε, φανερά διδασκόμαστε ότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος, παρά μόνο ο Θεός. Ας δούμε, λοιπόν, τι μας λέει ο προφήτης Ησαΐας για το πάθος του αναμάρτητου Χριστού του Θεού μας, του Υιού του Θεού: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός μένει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του». Είναι δε φανερό ότι ο Χριστός σιωπούσε όταν παρουσιάστηκε στον Πιλάτο κατά το πάθος του. «Στην ταπείνωσή του η κρίση του αναιρέθηκε· τη γενεά του όμως ποιος θα μπορέσει να τη διηγηθεί;» Δηλαδή, κανείς δεν θα διηγηθεί τη γενεά της θεότητάς του, διότι ο Χριστός ο Θεός μας γενεαλογείται κατά σάρκα. Διότι «εξαιτίας των ανομιών του λαού οδηγήθηκε στον θάνατο». Είναι δε ολοφάνερο ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες του κόσμου. «Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του». Είναι φανερό ότι παρέδωσε τους Ιουδαίους στους Ρωμαίους. «Και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του». Γιατί, ω προφήτη; Πες μας καθαρά, για ποιον λόγο; «Επειδή δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Τι θα πουν οι Ιουδαίοι σε αυτά; Ποιος άνθρωπος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, χωρίς να έχει πράξει αμαρτία;

Ας απευθυνθούμε και προς τον Νοβάτο, ο οποίος αποκαλεί τον εαυτό του καθαρό και νομίζει ότι μπορεί να καταργήσει τη μετάνοια. Ενώ είσαι γεμάτος βούρκο και δυσωδία, δεν άκουσες τον αγαθό και φιλάνθρωπο Θεό των πάντων, ο οποίος λέει μέσω του μεγάλου προφήτη: «Δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του;» Και πάλι ο μέγας Ιώβ λέει: «Κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, ακόμη κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκεί μόλις μία ημέρα.» Και πάλι, όταν οι μαθητές ρώτησαν τον Κύριο: «Πόσες φορές θα συγχωρήσουμε αυτόν που αμαρτάνει; Έως επτά φορές;» Ο Κύριος όμως τους είπε: «Όχι, αλλά έως εβδομήντα φορές το επτά.» Με την αέναη επανάληψη αυτής της υπόσχεσης διαιωνίζεται η μετάνοια· όχι βέβαια για να συνεχίσουμε να αμαρτάνουμε στο άκουσμά της —μη γένοιτο!— αλλά για να φανερώσουμε την αγαθότητα του αγαθού και φιλάνθρωπου Θεού των πάντων. Και πάλι, μέσω του μεγάλου Ησαΐα, όταν απευθύνει το κήρυγμά του προς την Ιερουσαλήμ και λέει: «Άκουγε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη· γέννησα υιούς και τους ανέθρεψα, αυτοί όμως με αθέτησαν», και τα εξής. Τα γνωρίζετε αυτά, αδελφοί. Και έπειτα από μια τόσο μεγάλη απειλή Του, προσθέτει: «Λουστείτε, καθαριστείτε, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας.» Ω, τι μεγάλη αγαθότητα! Και πάλι, όταν ο μέγας Πέτρος του μίλησε, τη στιγμή που εκείνος ρώτησε τους μαθητές λέγοντας: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;» — «Ορισμένοι έλεγαν ότι είσαι ο Ηλίας· άλλοι έλεγαν κάποιος προφήτης.»

Από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη. Εδώ έχει διαχωριστεί το έλεος από την κρίση. Διότι μόνο από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη, εφόσον η κρίση έχει ταμιευθεί για τον ορισμένο καιρό. Εδώ, λοιπόν, υπάρχει έλεος χωρίς κρίση· διότι δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο. Εκεί όμως δεν υπάρχει κρίση χωρίς έλεος, επειδή δεν μπορεί να βρεθεί άνθρωπος καθαρός από ρύπο, ούτε καν αν η ζωή του είναι μίας μόνο ημέρας. Ώστε, εάν κάποιος δει την κακία να εξαπλώνεται καθημερινά, και το φθαρτό γένος των ανθρώπων να είναι άξιο για χιλιάδες θανάτους όσον αφορά τα αμαρτήματά του, θα θαυμάσει τον πλούτο της χρηστότητας του Θεού, καθώς και της ανοχής και της μακροθυμίας Του. Εφόσον όμως βρισκόμαστε στη γη έχουμε ανάγκη από το έλεος. Διότι εκείνοι που βρίσκονται στον ουρανό είναι άξιοι μακαρισμού και όχι ελέους. Ή ίσως, εξαιτίας της καταδίκης που μας επιβλήθηκε από την αμαρτία, γη ονομαζόμαστε εμείς που ακούσαμε από τον Θεό το: «Γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις»· εμείς που είμαστε γεμάτοι από τους οικτιρμούς του Θεού. Διότι, ενώ ήμασταν νεκροί εξαιτίας των αμαρτιών και των παραπτωμάτων, μας ελέησε ο Θεός και μας συνεζωοποίησε με τον Χριστό. Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους. Πού είναι εκείνοι που περιφρονούν το Πνεύμα; Πού είναι εκείνοι που το χωρίζουν από τη δημιουργική δύναμη; Πού είναι εκείνοι που το αποκόπτουν από τη συνάφειά Του με τον Πατέρα και τον Υιό;

Φρονώ, λοιπόν, ότι η χρήση της λέξης «άνωθεν» δηλώνει την επανόρθωση της προηγούμενης γέννησης, η οποία έλαβε χώρα μέσα στη ρυπαρότητα των αμαρτημάτων· δεδομένου ότι αφενός ο Ιώβ λέει πως «κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν ο βίος του διαρκεί μόνο μία ημέρα»· και ο Δαβίδ θρηνεί και λέει ότι «μέσα σε ανομίες συνελήφθην και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου»· αφετέρου δε ο Απόστολος διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι «Διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού· δικαιώνονται δωρεάν με τη χάρη Του μέσω της απολυτρώσεως που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, τον οποίο ο Θεός έθεσε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο αίμα Του.»

Ο Αβραάμ έλαβε μεγάλη μαρτυρία και ονομάστηκε φίλος του Θεού, και λέγει ατενίζοντας τη δόξα του Θεού με ταπεινοφροσύνη: «Εγώ όμως είμαι χώμα και στάχτη.» Επίσης και για τον Ιώβ έχουν γραφτεί τα εξής: «Ο Ιώβ ήταν δίκαιος και άμεμπτος, αληθινός, θεοσεβής, απέχοντας από κάθε κακό.» Αλλά και ο ίδιος κατηγορεί τον εαυτό του λέγοντας: «Κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω και αν η ζωή του διαρκεί μία μόνο ημέρα.» Ο Μωυσής ονομάστηκε «πιστός σε όλο τον οίκο του», και διαμέσου της υπηρεσίας του έκρινε ο Θεός την Αίγυπτο με τις μάστιγες και τις τιμωρίες τους. Αλλά και εκείνος, αν και δοξάστηκε μεγάλως, δεν μεγαλορρημόνησε, αλλά είπε, όταν του δόθηκε η θεία αποκάλυψη από τη βάτο: «Ποιος είμαι εγώ, ώστε να με στέλνεις; Εγώ είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος.» Και πάλι λέγει: «Εγώ είμαι ατμός από χύτρα.» Τι δε να πούμε για τον Δαβίδ, για τον οποίο δόθηκε τέτοια μαρτυρία; Στον οποίο είπε ο Θεός: «Βρήκα άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου, τον Δαβίδ τον γιο του Ιεσσαί. Με αιώνιο έλεος τον έχρισα.» Αλλά και αυτός λέγει προς τον Θεό: «Ελέησέ με, Θεέ, σύμφωνα με το μέγα έλεός σου, και σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου.»

Ματθ. 19, 26 Δεν θα μπορούσε να υπάρξει κάποιος που να έχει την ψυχή του εντελώς ελεύθερη από τα πάθη, ακόμη κι αν ήταν ένας από τους πλέον φιλόπονους αγωνιστές· διότι «ποιος είναι καθαρός από ρύπο», σύμφωνα με τα Γραφόμενα, ή «ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά»; Εάν δε και εκείνος που «έφταιξε σε ένα, γίνεται ένοχος για όλα», σύμφωνα με τον λόγο της καταδίκης, ποιος δεν θα λογοδοτούσε στο εξής για την παράβαση του ενός, μη μπορώντας να την αποφύγει; Διότι ούτε την αμαρτία κατά νουν δεν θα μπορούσε να διαφύγει ακόμη και ο εξαιρετικά νηφάλιος. Επομένως, όσον αφορά την ανθρώπινη αδυναμία, κανένας δεν σώζεται· όσον αφορά, όμως, την αγαθότητα Εκείνου που σώζει, η σωτηρία δεν είναι ακατόρθωτη· διότι δεν οδηγεί κάθε αμαρτία σε θάνατο.

Τότε ακριβώς ο νους μέσα μας λειτουργεί σαν ένας κριτής και δικαστής· και αφού επαινέσει το αγαθό και αναγνωρίσει ότι αυτό πρέπει να επικρατεί, επιζητεί την ορθή κρίση. Αν όμως παραχωρήσει τη νίκη στη φαυλότητα, έχει απομακρυνθεί από την ορθή κρίση και θα ακούσει δικαίως: «Αλίμονο σε αυτούς που λένε το πονηρό καλό, και το καλό πονηρό· αλίμονο σε αυτούς που λένε το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό· σε αυτούς που παρουσιάζουν το σκοτάδι ως φως, και το φως ως σκοτάδι.» Αποτελεί επομένως ευαγγελικό καύχημα το να κρίνει κανείς ορθά, και να υπερασπίζεται τους αδικουμένους. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το: «Σώστε τον αδικούμενο.» Επιπλέον, προς αυτή την κατεύθυνση, πρέπει κανείς να επιδιώκει τη συμπάθεια και την αμεροληψία. «Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό», λέει, «και δικαιώστε τη χήρα· και ελάτε να ελεγχθούμε, λέει ο Κύριος»· όχι βέβαια σαν να δικαζόμαστε με τον Δεσπότη. «Διότι οπωσδήποτε θα δικαιωθεί», λέει, «στα λόγια Του, και θα νικήσει όταν κρίνεται.» Διότι κανείς δεν θα είναι καθαρός από ρύπο, ούτε θα μπορέσει να καυχηθεί κάποιος ότι έχει αγνή την καρδιά, αλλά μάλλον καθώς ελέγχονται, και κατά κάποιον τρόπο δοκιμάζουν τους εαυτούς τους, (αντιλαμβάνονται) ότι το μέγεθος της θείας δωρεάς είναι και πολύ μεγάλο και αξιολογότατο. Όπως ακριβώς μας γράφει ο σοφός Παύλος: «Δεν είναι άξια τα παθήματα του τωρινού καιρού μπροστά στη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς.» Υπόσχεται, επομένως, σε αυτούς που μεταβαίνουν από τη νομική αγωγή κατά κάποιον τρόπο διά της πίστεως στην καθαρότητα της κατά Χριστόν ζωής, την άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων.

Κατακρίθηκε λοιπόν ως αλαζόνας και ψεύτης, διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, και όλοι σφάλλουμε σε πολλά. Ο τελώνης όμως γνώριζε και ομολογούσε τις δικές του αμαρτίες. Διότι στεκόταν χτυπώντας το στήθος του και λέγοντας: «Ο Θεός, ας είσαι ίλεως σε εμένα τον αμαρτωλό». Δικαιώθηκε λοιπόν, επειδή ομολόγησε τις πτώσεις του και δεν απέκρυψε τον ρύπο της βδελυγμίας που υπήρχε μέσα του, για να καθαριστεί. <Οι πατέρες σας πρώτοι, και οι άρχοντές σας, αμάρτησαν σε εμένα. Και οι άρχοντες μόλυναν τα άγιά μου· και παρέδωσα τον Ιακώβ στην απώλεια και τον Ισραήλ στον ονειδισμό.> Λέγοντας: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν θα τις θυμηθώ πλέον», αντιλήφθηκε ότι ίσως κάποιοι θα αντιδράσουν στα λεγόμενα και θα πουν: Αν τίμησες με αμνηστία τον Ισραήλ, αν υπήρξε σε αυτόν πάρα πολλή γαλήνη, αν καθαρίστηκε από τους ρύπους, και ξέπλυνε τους μολυσμούς των παλαιών εγκλημάτων, πώς ή για ποια πράγματα του ζητήθηκε ευθύνη, εξολοθρευόμενος από τα ξίφη των εχθρών· έπειτα, αφού έγινε αιχμάλωτος πολέμου, και εγκατέλειψε την πατρίδα του, και υποτάχθηκε στα χέρια και στον ζυγό των κατακτητών; Διότι παραδόθηκε στους πολεμιστές που ήρθαν από τη Βαβυλώνα. Απολογείται λοιπόν λέγοντας το «Ας κριθούμε», και λέει ότι οι ίδιοι έγιναν, και για αυτό είναι υπαίτιοι και πρόξενοι αυτού του κακού στα ίδια τους τα κεφάλια. Διότι «οι πατέρες σας», λέει, «και οι άρχοντές σας αμάρτησαν σε εμένα». Και δεν κατηγορεί απλώς τους προγόνους λέγοντάς μας αυτά.

«Το έτος ολοκληρώθηκε, και φέρατε όλα τα γεννήματα στις αποθήκες, και μέσα στον οίκο του θα γίνει η διαρπαγή του.» Αφού τους απέτρεψε πολύ καλά από την εναντίον του φλυαρία, και τους δυσώπησε όσο ήταν δυνατόν με τις πρέπουσες απολογίες, καλεί σε μετάνοια όσους έχουν αμαρτήσει, λέγοντας ότι θα τους χαρίσει πάλι τη συνήθη του ημερότητα, και μάλιστα πολύ πρόθυμα. Διότι, όπως ακριβώς επιβάλλει τις πρέπουσες τιμωρίες σε όσους επιλέγουν να ζουν με αμαρτωλό τρόπο, έτσι και χαίρεται αληθινά με αυτούς που επιστρέφουν πίσω και παραιτούνται από το να αμαρτάνουν πλέον, αποκόπτοντας παντού την απόγνωση ως πρόξενο ολέθρου. Εξαιτίας αυτού μπορεί κανείς να δει πόσο φοβερή νόσο εισάγουν στη ζωή όσοι νοθεύουν τη χάρη της μετανοίας και από αμάθεια αποδίδουν στους εαυτούς τους το όνομα της καθαρότητας. Καίτοι, πώς δεν είναι καλύτερο να σκεφτούμε ότι το να νομίζουν και να ισχυρίζονται ότι είναι καθαροί, τους επιφέρει την κατηγορία της έσχατης ακαθαρσίας; Διότι έχει γραφτεί: «Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Και ο θείος Δαβίδ ψάλλει κάπου: «Διότι την ανομία μου εγώ τη γνωρίζω, και η αμαρτία μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός». Διότι «κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Έχουν ανάγκη λοιπόν, όσοι έχουν ασθενήσει με τέτοια αδυναμία, από τα αγαθά της μετανοίας, καθώς η άνωθεν ημερότητα ξεπλένει πολύ καλά τον μολυσμένο και δικαιώνει τον ασεβή.

Το Ευαγγέλιο ονομάστηκε Νόμος, επειδή απονέμει στον καθένα τα πιο κατάλληλα για τις πράξεις του, επαίνους στους αγαθούς και τιμωρίες στους καταφρονητές. <Ο φόβος του Κυρίου είναι αγνός, διαμένοντας εις τον αιώνα του αιώνος.> (A f. 114 b, Κυρίλλου και Υπατίου.) Κανείς βέβαια δεν είναι καθαρός από ρύπο, ούτε και αν η ζωή του πάνω στη γη είναι μόνο μία ημέρα. Όμως, όπως ακριβώς λένε ότι κάποιο βότανο έχει την ιδιότητα να καθαρίζει τους ρύπους των ενδυμάτων, έτσι και ο αγνός φόβος του Θεού, δηλαδή ο αγνοποιός, εάν εισέλθει στον ανθρώπινο νου, αποκαθαίρει κάθε κηλίδα του.

Διότι, όπως ακριβώς χωρίς τα αισθητά οστά δεν θα μπορούσε να σταθεί το ανθρώπινο σώμα, έτσι ούτε η ψυχή του ανθρώπου θα μπορούσε να κατορθώσει κάτι από τα αγαθά, αν δεν έχει τις ενέργειές της εύρωστες και με κανέναν τρόπο συντετριμμένες. (B f. 112) Σε όσους όμως αγαπούν την αμαρτία και την ηδονή και είναι εμπλεγμένοι και συντετριμμένοι στις ταραχές του παρόντος βίου, πώς είναι άραγε τα οστά της ψυχής; Τα οστά όμως των αγίων ο Κύριος τα φυλάσσει, ώστε να μην υποστεί κανένα απολύτως από αυτά καμία συντριβή, είτε από τη σκαιότητα του διαβόλου που τους επιτίθεται, είτε από πονηρούς ανθρώπους που εγείρουν εναντίον τους θορύβους, περιστάσεις και διωγμούς. «Διότι αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα», λέγει ο Σωτήρας, «επειδή είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα». <Και δεν θα αμαρτήσουν όλοι όσοι ελπίζουν σε αυτόν.> (B f. 112 b, C f. 71 b) Το να μην αμαρτάνει κανείς καθόλου δεν θα ταίριαζε σε κανέναν από τους ανθρώπους πάνω στη γη. Διότι «όλοι σφάλλουμε σε πολλά» και «κανένας δεν είναι καθαρός από ρύπο, ακόμη και αν η ζωή του πάνω στη γη είναι μόνο μία ημέρα». Αυτό έχει τηρηθεί μόνο στον Σωτήρα των πάντων Χριστό. Διότι ήταν Θεός με ανθρώπινη μορφή σαν τη δική μας. Ωστόσο και εμείς θα βρεθούμε έξω από την αμαρτία, αποφεύγοντας τα φορτικά και δυσβάσταχτα αμαρτήματα που οδηγούν στον θάνατο.

Μετά τη θανάτωση των γυναικών και των παιδιών, ο θεσπέσιος Μωυσής δεν επιτρέπει στους πολεμιστές να στρατοπεδεύσουν άπλυτοι μέσα στο στρατόπεδο, αλλά προστάζει ότι πρέπει να καθαριστούν προηγουμένως, λέγοντας: «Και εσείς θα στρατοπεδεύσετε έξω από το στρατόπεδο για επτά ημέρες. Καθένας που φόνευσε και καθένας που άγγιξε τραυματία θα εξαγνιστεί την τρίτη ημέρα, και την έβδομη ημέρα εσείς και οι αιχμάλωτοί σας, και κάθε ένδυμα, και κάθε δερμάτινο σκεύος, και κάθε κατασκευή από τρίχες κατσίκας, και κάθε ξύλινο σκεύος, θα τα εξαγνίσετε». Βλέπεις ότι ακόμη και το άριστο και ευδόκιμο μεταξύ μας γένος των εκλεκτών δεν είναι εντελώς αψεγάδιαστο· «διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο», ακόμη και αν κάποιος συγκαταλέγεται σε εκείνους που έχουν εξαιρετική φήμη αρετής. Διότι το τέλεια άγιο έχει φυλαχτεί για τον μέλλοντα αιώνα. Έξω από το στρατόπεδο, λοιπόν, εγκαθιστά τους νικητές και ορίζει ότι αυτοί πρέπει να εξαγνιστούν την τρίτη και την έβδομη ημέρα. Η μεν τρίτη ημέρα υποδηλώνει για εμάς είτε τον τρίτο καιρό, κατά τον οποίο πραγματοποιήθηκε η κάθαρση μέσω του Χριστού μετά την εποχή του Μωυσή και την εποχή κατά την οποία αναδείχθηκε ο χορός των αγίων προφητών, είτε τον καιρό της αναστάσεως, κατά τον οποίο αναστήθηκε ο Χριστός, αφού κάρφωσε στον τίμιο σταυρό το καθ' ημών χειρόγραφο, και υπέμεινε για εμάς το πάθος που λυτρώνει από την αμαρτία.

«Προσέφεραν δε επίσης ως θυσία σωτηρίου», λέει, «δύο δαμαλίδες, πέντε κριούς, πέντε τράγους, πέντε αμνάδες ενός έτους». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Εξήγησε, λοιπόν, πρώτα από όλα, ποια είναι η σχέση και ποια θα έλεγε κανείς ότι είναι η διαφορά μεταξύ της θυσίας του σωτηρίου και του ολοκαυτώματος. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Άκουσε, λοιπόν. Τα μεν ολοκαυτώματα των ζώων κατακαίγονταν εξ ολοκλήρου με ιερό και άσβεστο πυρ, χωρίς να εξαιρείται απολύτως τίποτα, αλλά κατά κάποιον τρόπο κάθε μόριο και μέλος ανέβαινε ως οσμή ευωδίας στον Θεό· τα δε σφαζόμενα για τη θυσία του σωτηρίου δέχονταν μερική καθιέρωση, όπως στον δεξιό ώμο, στο κεφάλι και στα πόδια, στους νεφρούς και στο ήπαρ, και σε κάποια άλλα από τα εσωτερικά και τα εντόσθια. Το ολοκαύτωμα, λοιπόν, αρμόζει στον Χριστό· διότι Εκείνος είναι πράγματι εν όλω άγιος, εξ ολοκλήρου ευώδης και ιερός. Σε εμάς δε προσιδιάζει αυτό που δεν είναι εξ ολοκλήρου άγιο, και δεν είναι καθ' ολοκληρίαν ιερό, αφού σε εμάς υπάρχει και κάποιος μολυσμός εξαιτίας της αμαρτίας που βρίσκεται μέσα μας. «Διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο», και «Ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα;» σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Για τον λόγο αυτόν ο νόμος πολύ σωστά πρόσταξε ότι η θυσία του σωτηρίου δεν πρέπει να είναι ολοκαύτωμα, αλλά μάλλον να καθιερώνεται μερικώς. Άραγε, λοιπόν, Παλλάδιε, είναι σαφής σε σένα και επαρκής για κατανόηση ο λόγος αυτός; ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Και βέβαια. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Έλα, λοιπόν, ας προχωρήσουμε σε εκείνο, δηλαδή, εννοώ στο να πούμε κάτι για το καθένα από όσα προσφέρθηκαν, και μάλιστα να κατανοήσουμε τα όσα είναι αναγκαία για την ωφέλειά μας. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Προχώρα, λοιπόν.

Εάν πάλι συμβεί ο νους να βρίσκεται στα αρχικά στάδια του πάθους, και δεν φαίνεται να έχει εκτραπεί εντελώς, ώστε να νοσεί από αυτά που προείπα, απομονώνεται μεν υποβαλλόμενος σε σύμμετρα επιτίμια, δεν θα είναι όμως εντελώς ακάθαρτος, ούτε βέβαια ξένος προς τον Θεό, αλλά αφού πλύνει τα ιμάτιά του θα είναι καθαρός, δηλαδή θα δεχθεί ως βοήθεια τη δικαίωση εν Χριστώ. Το ξύρισμα δε των τριχών, που παρουσιάζει στον ιερέα το τραύμα γυμνό, θα μπορούσε να υποδηλώνει το ότι απομακρύνονται κατά κάποιον τρόπο τα πάντα από τη μέση, και ότι εκτίθεται γυμνό και ανεμπόδιστο στους οφθαλμούς της θεότητας το θέαμα, για να παρατηρεί Εκείνος όποιον θέλει. «Διότι δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν Του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα στους οφθαλμούς Του», σύμφωνα με το γεγραμμένο. ΠΑΛΛ. Αλήθεια είναι. Διότι είπε κάπου μέσω φωνής αγίου: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι Θεός από μακριά· μήπως θα κρυφτεί κάτι από εμένα;» ΚΥΡ. Πρόσεξε λοιπόν, ω Παλλάδιε, ότι ο νόμος ερευνά με μεγάλη λεπτομέρεια, και δεν παραλείπει τίποτα από τα αναγκαία για τη γνώση, το οποίο υποτάσσοντάς το στους δικούς του κανόνες, να μην ωφελεί τους ακροατές. «Διότι κανείς δεν θα κατανοήσει τα παραπτώματά του», κατά το γεγραμμένο, «όλοι μας δε σφάλλουμε σε πολλά». Επειδή η φύση νοσεί από την αδυναμία, και την ευκολία στο να ολισθαίνει προς την αμαρτία· και, «Κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο», και, καθώς λέει η Ιερή Γραφή, «ακόμη κι αν η ζωή του πάνω στη γη είναι μόνο μία ημέρα.»

Σημείο του ότι έγινε δεκτή η προσφορά από τον Θεό είναι το να καταναλωθούν οι τρίχες από τη φωτιά· διότι η Αγία Γραφή αποδίδει πάντοτε στη θεία φύση τη μορφή του πυρός. Και βέβαια ο θεσπέσιος Μωυσής είπε: «Ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον»· παρομοιάζοντας, νομίζω, το παντοδύναμο της θείας και άχραντης φύσης με φωτιά. Παρατήρησε δε πώς κοντά στις θύρες της σκηνής γίνεται το ξύρισμα της τελειώσεως, δηλαδή το τέλος όλης της δικής μας δικαιοσύνης και του εξαγνισμού. Διότι μόνες τους, η αγνεία και η δικαιοσύνη που θα μπορούσαμε να κατορθώσουμε, πώς θα μας εισήγαγαν στα Άγια των Αγίων, εφόσον δεν κατέχουν καθόλου το ακατηγόρητο και το αναμάρτητο; «Διότι κανείς δεν είναι εντελώς καθαρός από ρύπο»· μας εισάγει όμως ο Χριστός, ελευθερώνοντάς μας χωρίς μνησικακία και απαλλάσσοντάς μας από κάθε αμαρτία. Διότι εισήλθε ως πρόδρομος για χάρη μας, όχι βέβαια για τον εαυτό Του, αλλά εξομαλύνοντας την είσοδο για εκείνους που βρίσκονται έξω από τις θύρες και έχουν ήδη φτάσει στο ίδιο το κατώφλι της αγίας σκηνής. ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Διότι Αυτός λέγεται ότι εγκαινίασε για εμάς οδό νέα και ζώσα.

Προσέξτε δε, μήπως τολμήσει κάποιος να πει ότι δεν αμάρτησε. Εκείνος που λέει κάτι τέτοιο είναι τυφλός, βλέπει μυωπικά και εξαπατά τον εαυτό του, και δεν γνωρίζει πώς τον κλέβει ο Σατανάς και με λόγια και με έργα, και διά της ακοής και διά των οφθαλμών και διά της αφής και διά των λογισμών. Διότι ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του και όλες τις αισθήσεις του καθαρές; Διότι ουδείς είναι αναμάρτητος· ουδείς είναι καθαρός από ρύπο· ουδείς είναι παντελώς ανεύθυνος ανάμεσα στους ανθρώπους, παρά μόνο Εκείνος που, αν και ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για χάρη μας. Αυτός μόνος είναι αναμάρτητος, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, που δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, ο φιλάνθρωπος, ο πολυεύσπλαγχνος, ο ελεήμων, ο αγαθός, ο φιλόψυχος, ο παντοδύναμος, ο σωτήρας όλων των ανθρώπων, ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών, ο Θεός αυτών που μετανοούν, ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων, η ελπίδα των απελπισμένων, το λιμάνι των χειμαζομένων, η βοήθεια των αβοήθητων, η οδός της ζωής, Εκείνος που καλεί τους πάντες σε μετάνοια και δεν αποστρέφεται κανέναν από αυτούς που μετανοούν.

Προσέξτε όμως να μην τολμήσει κανείς να πει ότι δεν έχει αμαρτήσει. Αυτός που το λέει αυτό είναι τυφλός, κοντόφθαλμος και εξαπατά τον εαυτό του, και δεν γνωρίζει πώς τον κλέβει ο Σατανάς και με λόγια και με έργα, και διά της ακοής και διά της οράσεως και διά της αφής και διά των λογισμών. Διότι ποιος μπορεί να καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά και όλες τις αισθήσεις του καθαρές; Διότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος· κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν η ζωή του διαρκεί μόνο μία ημέρα. Κανείς ανάμεσα στους ανθρώπους δεν είναι εντελώς απαλλαγμένος από ευθύνη, παρά μόνο Εκείνος που, αν και ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς. Αυτός μόνος είναι αναμάρτητος, που αίρει την αμαρτία του κόσμου, που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, που δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, ο φιλάνθρωπος, ο πολυεύσπλαχνος, ο ελεήμων, ο αγαθός, ο φιλόψυχος, ο παντοδύναμος, ο σωτήρας όλων των ανθρώπων, ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών, ο Θεός αυτών που μετανοούν, ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων, η ελπίδα των απελπισμένων, ο σωτήρας των χειμαζομένων, η βοήθεια των αβοήθητων, η οδός της ζωής, αυτός που καλεί τους πάντες σε μετάνοια και δεν αποστρέφεται κανέναν από αυτούς που μετανοούν.

Τι θα σκεφτείς; Ποιος θα απολογηθεί για σένα; Δεν γνωρίζεις ότι ο καθένας θα δώσει λόγο στον Θεό για τον εαυτό του; Δεν γνωρίζεις ότι ο καθένας θα θερίσει αυτό που έσπειρε, και ο καθένας θα σηκώσει το δικό του φορτίο; Όσο έχεις καιρό, σκόρπισε το φορτίο των αμαρτιών σου. Διότι σε προσκαλεί ο φιλάνθρωπος Θεός, λέγοντας: Ελάτε σε μένα όλοι οι φορτωμένοι. Όλους τους προτρέπει. Κανείς ας μην απελπίζεται· κανείς ας μην τολμήσει να πει ότι δεν αμάρτησε. Αυτός που λέει ότι δεν αμάρτησε, είναι τυφλός, κοντόφθαλμος και ο πιο άθλιος από όλους τους ανθρώπους. Διότι λέει ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής: Εάν πούμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, λέμε ψέματα και δεν πράττουμε την αλήθεια, και εξαπατούμε τους εαυτούς μας, και κάνουμε τον Θεό ψεύστη· διότι κανένας δεν είναι καθαρός από ρύπο.

Και εμείς οι ίδιοι υποστηρίζουμε ότι υπάρχει μία μετάνοια και ότι αυτή η σωτηρία συντελείται μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, αλλά δεν αναιρούμε τη φιλανθρωπία του Θεού, εφόσον γνωρίζουμε το κήρυγμα της αλήθειας και το έλεος του Δεσπότη, καθώς και το ότι η φύση είναι επιδεκτική συγχωρήσεως, το ευμετάβολο της ψυχής, την ασθένεια της σαρκός, και το πώς η αίσθηση όλων των ανθρώπων αναβλύζει πληθώρα παραπτωμάτων, διότι «κανείς δεν είναι αναμάρτητος και καθαρός από ρύπο, έστω κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκέσει μόνο μία ημέρα». Και η μεν τέλεια μετάνοια λαμβάνει χώρα στο λουτρό· αν όμως κάποιος περιπέσει σε αμάρτημα, η αγία Εκκλησία του Θεού δεν τον αφήνει να απολεστεί. Διότι του παρέχει τη δυνατότητα της επανόδου, και μετά τη μετάνοια, τη μεταμέλεια. Επειδή στον Κάιν είπε ο Θεός: «Αμάρτησες, ησύχασε», και στον παραλυτικό: «Ιδού, έγινες υγιής, μην αμαρτάνεις πλέον», και τον Πέτρο ο Κύριος τον ανακαλεί μετά την άρνηση και, αντί για τις τρεις αρνήσεις, τον προκαλεί τρεις φορές σε ομολογία: «Με αγαπάς, Πέτρε; Με αγαπάς;».

Αντί για το «και θα δώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του», ο Σύμμαχος λέει: «και θα δώσει τους ασεβείς αντί της ταφής του». Ποιος όμως «θα δώσει» παρά ο Κριτής των όλων; Και ποιους άλλους, παρά εκείνους που διέπραξαν τα προειρημένα, τους οποίους και παρέδωσε αμέσως και μετά από όχι πολύ καιρό σε εχθρούς, πολεμίους και πολιορκητές; Λέει επίσης ότι θα παραδώσει «αντί του θανάτου του» και τους άλλοτε «πλουσίους», μαζί με τα πλεονεκτήματα στα οποία υπερτερούσαν. Πράγμα που πράγματι συνέβη πάραυτα, ώστε να εξαφανιστεί από τους ανθρώπους η μνήμη εκείνων που άλλοτε είχαν μεγάλη δύναμη μεταξύ των Ιουδαίων, δηλαδή των Φαρισαίων, των γραμματέων και των Σαδδουκαίων· και επιπλέον, των ιερέων και των αρχιερέων, καθώς και εκείνων που τιμούνταν μεταξύ τους με βασιλικό αξίωμα. Διότι αυτοί ήταν οι εδώ ονομαζόμενοι «πλούσιοι», τους οποίους έπληξε μετά από λίγο καιρό η οργή του Θεού, επειδή υπέβαλαν σε τέτοια τιμωρία τον αναμάρτητο Χριστό του Θεού. Γι' αυτό προσθέτει: «επειδή αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Και αυτό ακριβώς ήταν το θαυμαστό της ανώτερης θείας αρετής του Σωτήρα μας, εννοώ δηλαδή το αναμάρτητο και ακατάκριτο σε λόγο και έργο σε όλη τη διάρκεια της ζωής του· «διότι κανένας δεν υπήρξε καθαρός από ρύπο, ούτε κι αν η ζωή του διήρκεσε μόνο μία ημέρα, παρά μόνον αυτός»· «για χάρη όλων», λοιπόν, αυτός «πέθανε», ώστε να καθαρίσει και να αφαιρέσει «την αμαρτία του κόσμου».

Λ΄. Το αν, όμως, η κακοπάθειά τους προέρχεται από τον Θεό, δεν είναι ακόμη βέβαιο, εφόσον και από μόνη της η ύλη φέρει την αταξία, όπως μέσα σε ένα ρεύμα. Και ποιος γνωρίζει αν ο μεν τιμωρείται εξαιτίας της κακίας του, ενώ ο δε εξυψώνεται επειδή επαινείται; Ή μήπως συμβαίνει το αντίθετο, ο μεν να εξυψώνεται εξαιτίας της πονηρίας του, και ο δε να δοκιμάζεται εξαιτίας της αρετής του; Ο πρώτος να υψώνεται περισσότερο, ώστε να πέσει βαρύτερα, αφήνοντας προηγουμένως, σαν κάποια αρρώστια, να εκραγεί όλη του η κακία, για να τιμωρηθεί και πιο δίκαια· ενώ ο δεύτερος να δοκιμάζεται παράδοξα, ώστε, αφού καθαριστεί σαν τον χρυσό στο καμίνι, να λιώσει και να αποβάλει κάθε ίχνος κακίας, αν έστω και λίγο έχει μέσα του. Διότι απολύτως καθαρός από κάθε ρύπο δεν είναι κανείς, τουλάχιστον στην κτιστή φύση, όπως έχουμε ακούσει, ακόμη κι αν φαίνεται πιο δόκιμος. Βρίσκω, άλλωστε, και κάποιο τέτοιο μυστήριο στη θεία Γραφή· και θα ήταν μακροσκελές να απαριθμήσω όλες τις φωνές του Πνεύματος που με οδηγούν σε αυτό το συμπέρασμα. Αλλά ποιος θα μπορούσε να αναμετρήσει την άμμο των θαλασσών, τις σταγόνες της βροχής και το βάθος της αβύσσου; Και ποιος θα μπορούσε να εξιχνιάσει το βάθος της πάνσοφης πρόνοιας του Θεού, με την οποία δημιούργησε τα πάντα και τα διοικεί με τον τρόπο που ο Ίδιος και θέλει και γνωρίζει; Διότι αρκεί, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο, αφού θαυμάσουμε μόνο το δυσνόητο και δυσθεώρητο αυτής της σοφίας, να προχωρήσουμε: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού! Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι του!» και, «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;»

Για να μην αποθρασύνεται κανείς αποβλέποντας σε τέτοια πράγματα, όπως εκείνος ο Φαρισαίος, ο οποίος ούτε καν αναγνώριζε τι ήταν εκ φύσεως (διότι, αν είχε επίγνωση ότι είναι άνθρωπος, οπωσδήποτε θα είχε διδαχθεί από την Αγία Γραφή ότι η φύση δεν είναι απολύτως καθαρή από ρύπο, αφού αυτή αναφέρει ότι είναι αδύνατον να βρεθεί στους ανθρώπους ζωή έστω και μίας ημέρας χωρίς κηλίδα)· για να μη γεννηθεί, λοιπόν, κανένα τέτοιο πάθος στην ψυχή εκείνου που προσέρχεται στον Θεό διά της προσευχής, ο λόγος παραγγέλλει να μην αποβλέπει στα κατορθώματα, αλλά να ανακαλεί στη μνήμη του τα κοινά οφειλήματα της ανθρώπινης φύσεως, στα οποία οπωσδήποτε μετέχει και ο ίδιος, εφόσον αποτελεί μέρος αυτής της φύσεως, και να παρακαλεί τον Κριτή να του χαρίσει τη συγχώρεση των πλημμελημάτων.

Έτσι το αυτί ανοίγει τις θυρίδες στον θάνατο, διότι μέσω όσων ακούει δέχεται στην ψυχή πολλά πάθη: φόβο, λύπη, θυμό, ηδονή, επιθυμία, ξεσπάσματα γέλιου και τα παρόμοια. Η απόλαυση δε της γεύσης είναι, θα έλεγε κανείς, η μητέρα των επιμέρους κακών. Διότι, ποιος δεν γνωρίζει ότι η ενασχόληση με τον λαιμό αποτελεί σχεδόν τη ρίζα των σφαλμάτων του βίου; Αφού από αυτήν εξαρτώνται η τρυφή, η μέθη, η γαστριμαργία, η ασωτία στη διατροφή, η πλησμονή, ο κορεσμός, ο κώμος (οι οργιαστικές διασκεδάσεις) και η κτηνώδης και άλογη ροπή προς τα πάθη της ατιμίας. Ομοίως, η αίσθηση της αφής αποτελεί το έσχατο από όλα τα αμαρτήματα. Διότι όλα όσα διαπράττονται στο σώμα από τους φιλήδονους είναι αρρωστήματα της απτικής αντίληψης, τα οποία θα ήταν μακροσκελές να τα διηγηθεί κανείς ένα προς ένα· και ταυτόχρονα δεν είναι πρέπον να αναμειγνύουμε στους σεμνότερους λόγους όλα όσα αποτελούν κατηγόριες της αφής. Ποιος λόγος, όμως, θα μπορούσε να απαριθμήσει το σμήνος των σφαλμάτων που αφορούν την ψυχή και την προαίρεση; «Έσωθεν», λέγει, «εκπορεύονται διαλογισμοί πονηροί»· και πρόσθεσε τον κατάλογο εκείνων που μας μολύνουν μέσω των σκέψεων. Εάν, λοιπόν, τα δίχτυα των αμαρτιών έχουν απλωθεί έτσι ολόγυρά μας από παντού, μέσω όλων των αισθητηρίων και μέσω των εγκάρδιων κινημάτων της ψυχής, ποιος θα καυχηθεί, όπως λέει η Σοφία, ότι έχει αγνή καρδιά; Ποιος έχει καθαριστεί από τον ρύπο; Όπως ακριβώς μαρτυρεί για κάτι τέτοιο και ο Ιώβ.

Του ιδίου. Προτού το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία για να επιλέξει το αγαθό. Σε ποιο παιδί, όμως, θα τα προσαρμόσεις αυτά; Διότι μόνο ο Χριστός, λέει, δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του, δηλαδή δεν αμάρτησε ούτε με τον λόγο ούτε με το έργο. Από όλους τους άλλους όμως, λέει, κανένας δεν είναι καθαρός από ρύπο.

Επιπλέον, έπρεπε η φύση που είχε νικηθεί να νικήσει αυτόν που την νίκησε, και αυτός που εξαπάτησε να εξαπατηθεί. Γι' αυτόν τον λόγο, έπρεπε και ήταν αναγκαίο να γίνει άνθρωπος εκείνος που θα ήταν άγευστος αμαρτίας. Αυτό όμως ήταν αδύνατο· διότι «κανείς», όπως λέει η Γραφή, «δεν είναι αναμάρτητος, έστω κι αν η ζωή του διαρκεί μόνο μία ημέρα», και «ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά;», και «κανείς δεν είναι αναμάρτητος, παρά μόνο ένας, ο Θεός». Εξαιτίας αυτών, ο εκ Θεού Θεός Λόγος, ο οποίος υπάρχει εξ αϊδίου από Εκείνον, αλλά βρίσκεται και μέσα σε Εκείνον (διότι δεν είναι δυνατόν ούτε καν να διανοηθούμε ποτέ Θεό χωρίς Λόγο), και υπάρχει μαζί με Εκείνον ως ένας Θεός (επειδή ούτε το ηλιακό απαύγασμα είναι φως διαφορετικό από τον ήλιο, ούτε η ακτίνα του ήλιου είναι άλλος ήλιος πέρα από τον ένα)· γι' αυτά λοιπόν ο μόνος αναμάρτητος Υιός και Λόγος του Θεού γίνεται υιός ανθρώπου, άτρεπτος κατά τη θεότητα και άμεμπτος κατά την ανθρωπότητα, «ο οποίος, μόνος», όπως ακριβώς είχε προμαρτυρήσει ο Ησαΐας, «δεν διέπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», και όχι μόνο αυτό, αλλά είναι και ο μόνος που ούτε σε ανομίες συνελήφθη ούτε σε αμαρτίες κυοφορήθηκε, όπως ακριβώς μαρτυρεί στους Ψαλμούς ο Δαβίδ για τον εαυτό του, ή μάλλον για κάθε άνθρωπο.

Ίσως, όμως, το «Και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα» ειπώθηκε επειδή, ενώ όλοι του έκαναν χάρες ως βασιλιά και με τη σιωπή τους έκρυβαν το αμάρτημα, ο Θεός έστειλε τον Νάθαν και ήλεγξε την πράξη του ως πονηρή, και τον λόγο για τον οποίο έγινε αυτό, τον δείχνουν τα όσα ακολουθούν: «Ιδού γαρ εν ανομίαις συνελήφθην». Αυτά δεν λέγονται μόνο εξαιτίας του ρύπου που προέρχεται από τον Αδάμ· διότι εξαιτίας αυτού θεωρείται ότι γινόμαστε ρυπαροί, ώστε ακόμη και πριν φτάσουμε στην ηλικία που επιδέχεται τη διάκριση του καλού και του κακού, να έχουμε ανάγκη από κάθαρση ως μολυσμένοι από τους προπάτορές μας. Διότι αυτό θα βρούμε να έχει λεχθεί και στον Ιώβ: «Ποιος», λέγει, «θα καυχηθεί ότι είναι καθαρός από ρύπο; Ούτε καν το βρέφος, έστω και αν η ζωή του είναι μόνο μία ημέρα». Επιπλέον, η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να ονομάζει μητέρα της αμαρτίας την επιθυμία. Και απόγονο, πάλι, και των δύο τον θάνατο, όπως μαρτυρεί ο Ιάκωβος λέγοντας:

«Πίστεψα, γι’ αυτό μίλησα, εγώ όμως ταπεινώθηκα σφόδρα. Εγώ είπα μέσα στην έκστασή μου: κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης». Και πώς τότε ακούμε ότι ο Ιώβ είναι άνδρας αληθινός; Διότι μαρτυρεί γι’ αυτόν ο Θεός, λέγοντας: «Πρόσεξες τον δούλο μου τον Ιώβ, ότι δεν υπάρχει όμοιός του σε όλη τη γη; Άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, που απέχει από κάθε πονηρό πράγμα;» Εάν λοιπόν έχει καταγραφεί ο Ιώβ ως αληθινός και τούτο μαρτυρείται από τον ίδιο τον Θεό, πώς ο Δαβίδ αποφαίνεται για όλους ανεξαιρέτως λέγοντας: «Εγώ είπα μέσα στην έκστασή μου: κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης;» Σε αυτό θα απαντήσουμε ότι, εν συγκρίσει με τους άλλους ανθρώπους, ο Ιώβ ήταν αληθινός, αλλά εν συγκρίσει με τον Θεό, ακόμη και εκείνος αποδεικνυόταν ψεύτης. «Διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω και αν η ζωή του διαρκεί μόνο μία ημέρα». Εάν, λοιπόν, κανείς δεν είναι αναμάρτητος, είναι φανερό ότι κανείς δεν είναι και αψευδής, παρά μόνον ο Θεός.

Έπειτα και από τη γέννησή του είναι γεμάτος οργή, δηλαδή: αποθάρρυνση, όχι λύπη. 14,2a 〈ή σαν τον ανθό που άνθισε και έπεσε,〉 2b 〈και χάθηκε σαν σκιά και δεν πρόκειται να σταθεί.〉 14,3a 〈Μήπως δεν έλαβες υπόψη σου και αυτόν〉 3b 〈και τον έκανες να προσέλθει σε κρίση ενώπιόν σου;〉 Βλέπεις πώς θέλει να απαλλαγεί, όχι επειδή είναι δίκαιος, αλλά εξαιτίας της ευτέλειας της φύσεώς του; «Αυτόν έπρεπε να εξετάσεις;», λέει, «από αυτόν έπρεπε να ζητήσεις ευθύνες, από αυτόν που υπάρχει σήμερα και αύριο δεν υπάρχει πλέον;» 14,4 〈Διότι ποιος θα είναι καθαρός από ρύπο; Κανείς,〉 14,5a 〈έστω κι αν η ζωή του πάνω στη γη είναι μόνο μία ημέρα,〉 5b 〈ενώ οι μήνες του είναι μετρημένοι ενώπιόν του.〉 5c 〈Έθεσες χρονικό όριο, και δεν πρόκειται να το υπερβεί.〉 14,6a 〈Απομακρύνσου από εμένα, για να ησυχάσω〉 6b 〈και να ευχαριστηθώ τον βίο μου σαν τον μισθωτό.〉 Βλέπεις που πάλι καταφεύγει στη φύση; «Διότι δεν είναι καν δυνατόν», λέει, «να είναι καθαρός, όχι μόνο εξαιτίας της ευτέλειας ούτε εξαιτίας του ολιγοχρόνιου της ζωής, ούτε επειδή είναι γεμάτος αποθάρρυνση στον βίο του, αλλά επειδή δεν είναι καν δυνατόν να είναι καθαρός, απομακρύνσου από εμένα», λέει, «για να ησυχάσω και να ευχαριστηθώ τον βίο μου σαν τον μισθωτό. Σε αυτό το ολιγοχρόνιο πάλι, στο επίπονο και ταλαίπωρο πλάσμα, που καταπονείται και ταλαιπωρείται, δώσε την εντολή να παραμείνει εν ησυχία.»

«Έτρωγε», λέει, «ακρίδες και άγριο μέλι». Αναφέρεται στους Ιουδαίους που αποσκιρτούν από τον νόμο και τις εντολές, όπως λέει η Γραφή: «Αναπήδησε σαν τον αττέλαβο ο σύμμικτος λαός σου, ή σαν την ακρίδα πάνω στον φράχτη σε ημέρα παγωνιάς. Ανέτειλε ο ήλιος και αναπήδησε μακριά, και δεν γνώρισε πλέον τον τόπο της». Και «άγριο μέλι», διότι οι Ιουδαίοι εξαγρίωσαν τη γλυκύτητα του νόμου με την παράβαση των εντολών. «Τότε», λέει, «προσέρχεται σε αυτόν ο Ιησούς, στον Ιορδάνη, για να βαπτιστεί από αυτόν. Εκείνος όμως τον εμπόδιζε, λέγοντας: “Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;”». Αποκρινόμενος δε ο Ιησούς του είπε: «Άφησε τώρα· πρέπει να γίνεις μάρτυρας της φωνής που στέλνεται σε εμένα τώρα· διότι έτσι είναι πρέπον να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη. Πρέπει να διδάξω ότι: Εάν κάποιος δεν αναγεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Πρέπει, λοιπόν, πρώτα να πράξω και έπειτα να διδάξω, ώστε να μην έχουν οι Ιουδαίοι την πρόφαση: “Εσύ που διδάσκεις τους άλλους, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις;”. Άφησε τώρα· διότι πρέπει να επαληθευτεί ο λόγος του καρτερόψυχου Ιώβ, που λέει: “Ουδείς είναι καθαρός από ρύπο, ακόμη κι αν η ζωή του είναι μόνο μία ημέρα”· πρέπει να αποπλύνω την παλαιά αμαρτία του σώματος· πρέπει να ανακαινίσω με το Πνεύμα την ψυχή, και με το ύδωρ το σώμα».

Εκείνος που για αυτά τα ζητήματα φέρει το όνομα του Θεού στα χείλη του, παίρνει τον όρκο μάταια και άδικα. Και πάλι ο Κύριος λέει: «Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου»· και ο μαθητής Του Ιάκωβος: «Προπάντων, αδελφοί, μην ορκίζεστε». Όπως ακριβώς, λοιπόν, υπάρχει η εντολή «μη φονεύσεις», «μην αδικήσεις», έτσι υπάρχει και το «μην ορκιστείς». «Ταπεινώθηκα πάρα πολύ, Κύριε· ζήσε με σύμφωνα με τον λόγο σου». Δεν είπε απλώς ότι ταπεινώθηκε, αλλά ότι ταπεινώθηκε πάρα πολύ, και μάλιστα ενώ ήταν βασιλιάς και προφήτης, και είχε την παρρησία που προέρχεται από την αρετή, και διέθετε άφθονο πλούτο, και επικρατούσε των εχθρών του. Αλλά ούτε στη σοφία ούτε στην ανδρεία ούτε στη δικαιοσύνη δέχθηκε ποτέ να στηριχθεί με έπαρση· θεωρούσε ότι αυτά ήταν δώρα της θείας χάριτος. Και ζητώντας ζωή από Εκείνον που μπορεί να τη δώσει, δεν ζητά αόριστα, αλλά τη λογική ζωή, τη σύννομη, αυτήν που λαμπρύνεται από τον θείο νόμο. Και επειδή, καθώς ζούμε, οπωσδήποτε γλιστράμε στην αμαρτία (διότι κανείς δεν είναι εντελώς καθαρός από ρύπο ενώπιον του Κυρίου, ακόμη κι αν η ζωή του διαρκεί μόνο μία ημέρα), ας ασπαστούμε τον στεναγμό, τα δάκρυα, την εγκράτεια, την καταπόνηση του σώματος. Διότι αυτό είναι η ταπείνωση σε υπερβολικό βαθμό. Όταν δε ο προφήτης λέει, «Ζήσε με», δεν παρακαλεί για τούτη τη ζωή που συντηρείται με φαγητά και ποτά, αλλά για τη λογική, την πρακτική, την ενάρετη ζωή, η οποία τηρεί τις θείες εντολές.

Το δε «Σήμερα σε εγκαθιστώ», μην το εκλαμβάνεις ότι αναφέρεται σε κάποια συγκεκριμένη ημέρα, αλλά στο αιώνιο και το παντοτινό, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό», που σημαίνει, σε όποια ημέρα ακούσετε τον Κύριο να λέει, «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών», μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως οι ονομαζόμενοι Καθαροί. Και αυτά ισχύουν όχι μόνο πριν από το βάπτισμα και υπό την εποχή του νόμου, αλλά και μετά το βάπτισμα και υπό την εποχή της χάριτος. Διότι ακριβώς αυτά ο Δεσπότης Χριστός, παραδίδοντάς τα στους μαθητές του, τα έλεγε με άλλες λέξεις: «Αμήν, αμήν σας λέω, όσα δέσετε πάνω στη γη, θα είναι δεμένα στον ουρανό». Και δεν κατέστησε τους μαθητές του υπευθύνους απλώς για κάποιες λέξεις, αλλά για πραγματικές καταστάσεις, δίνοντάς τους την εξουσία να λύνουν και να δένουν. Κοιτάξτε προπάντων τον μακάριο Πέτρο, πώς έδεσε με τον θάνατο αυτούς που συμφώνησαν στο ψέμα, τον Ανανία και τη Σάπφειρα· και πώς έλυσε αμέσως τη συμφορά του εκ γενετής αναπήρου, χαρίζοντάς του πόδια. Τι θα πουν σε αυτά οι Καθαροί, που παριστάνουν τους καθαρότερους, ενώ είναι πιο ακάθαρτοι από κάθε ακαθαρσία; Διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, ακόμη κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκέσει μόνο μία ημέρα.

Σχετικά με το: «Ποιος θα είναι καθαρός από ρύπο; Ουδείς, έστω και αν η ζωή του επί της γης διαρκεί έστω μία ημέρα». Και το: «Για το δέντρο υπάρχει ελπίδα· διότι, εάν κοπεί, θα ανθίσει και πάλι, και το βλαστάρι του δεν θα εκλείψει. Ο άνθρωπος όμως, όταν πεθάνει, χάνεται· και όταν ο θνητός πέσει, δεν υπάρχει πλέον».

Και πάλι: «Η ευχή, λοιπόν, δέεται της θεαρχικής αγαθότητας να συγχωρήσει όλα τα σφάλματα των κεκοιμημένων που οφείλονται στην ανθρώπινη αδυναμία· και να τον κατατάξει στη χώρα των ζώντων, στους κόλπους του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, σε τόπο από τον οποίο έφυγε η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός· καθώς η θεαρχική ευσθένεια, από αγαθότητα, παραβλέπει τις κηλίδες που δημιουργήθηκαν στον κεκοιμημένο από την ανθρώπινη αδυναμία, επειδή, όπως λένε τα ιερά λόγια, κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο». Βλέπεις, εσύ που αντιλέγεις, πώς επιβεβαιώνει ότι είναι ωφέλιμες οι δεήσεις υπέρ εκείνων που έχουν αποδημήσει με θεία ελπίδα;

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. — Περί αναμαρτησίας· ότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος, παρά μόνον ο Θεός. «Μήπως θα βρεθεί θνητός καθαρός ενώπιον του Κυρίου;» «Ποιος είναι καθαρός από ρύπο; Ούτε ένας, έστω κι αν ο βίος του πάνω στη γη διαρκεί μόνο μία ημέρα.» «Ούτε ο ουρανός δεν είναι καθαρός ενώπιόν Του.» «Τι είναι ο θνητός, ώστε να είναι άμεμπτος; πώς θα βρεθεί θνητός δίκαιος ενώπιον του Κυρίου;» «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου.» «Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του; Ή ποιος έχει την παρρησία να ισχυριστεί ότι είναι καθαρός από αμαρτία;» «Δεν υπάρχει δίκαιος άνθρωπος πάνω στη γη, ο οποίος θα πράττει το αγαθό και δεν θα αμαρτήσει.» «Εάν πούμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, εξαπατούμε τον εαυτό μας και η αλήθεια δεν υπάρχει μέσα μας.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΔʹ. — Περί των αποταξαμένων (εκείνων που απαρνήθηκαν τον κόσμο). και οι οποίοι, επιστρέφοντας πίσω, πράττουν εκείνα τα οποία απαρνήθηκαν. «Εκείνους που παρεκκλίνουν σε διεστραμμένες οδούς, θα τους απομακρύνει ο Κύριος μαζί με αυτούς που εργάζονται την ανομία.» «Όπως ο σκύλος που επιστρέφει στο ίδιο του το ξέρασμα και γίνεται μισητός, έτσι και ο άφρων που, από δική του κακία, επιστρέφει στην αμαρτία.» «Όταν ο δίκαιος αποστραφεί τη δικαιοσύνη του και διαπράξει αδικία, όμοια με όλες τις ανομίες που διέπραξε ο άνομος, τότε όλες οι δίκαιες πράξεις που είχε κάνει δεν πρόκειται να διαφυλαχθούν· εξαιτίας του παραπτώματός του στο οποίο υπέπεσε και των αμαρτιών του με τις οποίες αμάρτησε, μέσα σε αυτές θα πεθάνει.» «

ΑΣΕΒΗΣ: Πώς λοιπόν, αφού στάλθηκαν από εκείνον γι' αυτόν τον σκοπό, δεν μπόρεσαν να τον σώσουν; ΕΥΣΕΒΗΣ: Διότι η δικαιοσύνη του καθενός μετά βίας μπορούσε να σώσει τον εαυτό του ή ούτε καν αυτόν, επειδή κάθε δικαιοσύνη ανθρώπου, λέγει, είναι σαν ρυπαρό ράκος ενώπιον του Θεού· έπειτα, κανένας από τους ανθρώπους δεν είναι αναμάρτητος, έστω κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκεί μόνο μία ημέρα.

Στο έλεος του Θεού μόνο ελπίζουμε· και αυτό είναι η ανεξικακία του Θεού· διότι, αν δεν δείξει ανεξικακία απέναντί μας, κανείς δεν σώζεται· επειδή κανένας από τους ανθρώπους δεν είναι αναμάρτητος, έστω κι αν η ζωή του πάνω στη γη είναι μόνο μία ημέρα. Εάν, λοιπόν, έχουμε την ελπίδα της σωτηρίας στην ανεξικακία του Θεού, και αυτή δίδεται μόνο στους ανεξίκακους και σε κανέναν μνησίκακο, ας γίνουμε λοιπόν ανεξίκακοι προς τους ομοδούλους μας, για να ελκύσουμε πάνω μας και το μέγα έλεος του Πατρός και να απολαύσουμε τα αιώνια αγαθά, με τη φιλανθρωπία και την αγαθότητα της υπέρθεης Τριάδας, στην οποία ανήκει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση στους αιώνες. Αμήν.

ΔΕΚΑ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΙ ΠΟΥ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΟΥΝ ΟΤΙ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΘΑΡΤΗΡΙΟ ΠΥΡ. Πρώτος. Από εκείνους που βλέπουν τη δόξα του Θεού, ο ένας τη βλέπει τελειότερα από τον άλλον, και τελειότερα τη βλέπει αυτός που έχει καθαρθεί περισσότερο. Το να έχει καθαρθεί όμως κάποιος περισσότερο προϋποθέτει και εκείνον που έχει καθαρθεί λιγότερο, ο οποίος είναι και αυτός που απολαμβάνει λιγότερο τη θεωρία του Θεού· διότι εάν στο περισσότερο ακολουθεί το περισσότερο, τότε και στο λιγότερο ακολουθεί το λιγότερο. Επομένως, και αυτός που φέρει πάνω του κάποια μικρά αμαρτήματα, βλέπει και αυτός τον Θεό χωρίς να έχει ανάγκη το καθαρτήριο πυρ, αφού αντί για αυτό αρκεί η φιλανθρωπία του Θεού, σύμφωνα με τον μέγα στα θεία Διονύσιο, ο οποίος λέει ότι «σε όσους έζησαν οσίως ανταποδίδεται η φωτεινότατη και θεία ζωή κατά την αξία τους από τις δικαιότατες ζυγαριές, καθώς η αγαθότητα της θεαρχικής φιλανθρωπίας παραβλέπει τις κηλίδες που δημιουργήθηκαν σε αυτούς εξαιτίας της ανθρώπινης αδυναμίας, επειδή κανείς, όπως λένε τα λόγια της Γραφής, δεν είναι καθαρός από ρύπο». Δεύτερος. Επιπλέον, εάν κάποια όντα ταυτίζονται μεταξύ τους ως προς ένα και το αυτό πράγμα, δεν θα διαφέρουν καθόλου μεταξύ τους ως προς αυτό. Και όσα δεν διαφέρουν μεταξύ τους ως προς κάτι, δεν θα διαφέρουν μεταξύ τους ούτε ως προς την ενέργεια κατά την οποία ταυτίζονται, και γι' αυτό ούτε ο αντικειμενικός σκοπός αυτής της ενέργειας θα είναι διαφορετικός για το καθένα, αλλά θα είναι ένας και ο αυτός.

Διότι κανείς άλλος, λέγει ο προφήτης, δεν είναι καθαρός από ρύπο· και αυτό υπερβαίνει κάθε θαύμα και προκαλεί έκπληξη στους ίδιους τους αγγέλους, όχι μόνο στους ανθρώπους, και ξεπερνά κάθε υπερβολή λόγων, το ότι, δηλαδή, ενώ ήταν μόνο άνθρωπος και μετείχε στα κοινά γνωρίσματα των ανθρώπων και σε τίποτε περισσότερο, παρ' όλα αυτά μόνη εκείνη διέφυγε την κοινή νόσο.