Πατερικές αναφορές στο ΙΩΗΛ 1:12

Διότι, επειδή η παλαιά άμπελος των Ιουδαίων ξεράθηκε, στέναζαν οι εργάτες εκείνου του αμπελώνα, οι προφήτες, και θλιβόμενοι για την ακαρπία μετέβαλαν τα επιλήνια άσματα σε θρήνους. Και ο μεν έλεγε: «Τι άλλο να κάνω στον αμπελώνα μου και δεν του το έκανα;» Ο δε αναφωνούσε: [δεν υπάρχουν φύλλα στις συκιές και δεν υπάρχει σταφύλι] Η «άμπελος ξεράθηκε, και οι συκιές λιγόστεψαν», αντί του: [Άλλος] Δεν υπάρχουν φύλλα στις συκιές, λόγος Θεού στις συναγωγές, και δεν υπάρχει σταφύλι στα αμπέλια, καρπός δικαιοσύνης στους ανθρώπους. Άλλος θρηνούσε την ακαρπία της αμπέλου λέγοντας: «Αλίμονό μου, διότι έγινα σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό και σαν αυτόν που μαζεύει απομεινάρια σταφυλιών κατά τον τρύγο, ενώ δεν υπάρχει σταφύλι.» Και ερμηνεύοντας τα δικά του λόγια ο προφήτης και δηλώνοντας ποια είναι τα χαμένα σταφύλια έλεγε: «Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη», μέχρι και, «ο κριτής» [λαμβάνει] «ειρηνικούς λόγους μίλησε.» Είδες πώς χέρσωσε ο αμπελώνας; Επειδή ειρηνικούς λόγους <...> τους πολέμους χειρότερους. Είδες την απώλεια των σταφυλιών.

Μυστικός δε, όπως είπα, και κρυμμένος είναι ο λόγος σε αυτό. <Οι γεωργοί θρηνήστε τα κτήματα για το σιτάρι και το κριθάρι, διότι χάθηκε ο τρυγητός από τον αγρό· το κλήμα ξεράθηκε και οι συκιές λιγόστεψαν· η ροδιά, ο φοίνικας, η μηλιά και όλα τα δέντρα του αγρού ξεράθηκαν, διότι οι γιοι των ανθρώπων καταντρόπιασαν τη χαρά.> Είναι αληθινό πένθος, πόνος και θρήνος για όσους έχουν συνηθίσει να καλλιεργούν τη γη, η πανωλεθρία των αγρών, και το να μην μπορούν να συγκομίσουν απολύτως τίποτα από αυτούς, κάποτε μάλιστα ύστερα από μεγάλους ιδρώτες. Το να βλέπουν λοιπόν ξερά και νεκρά τα φυτά στους κήπους και τα πιο εκλεκτά από τα δέντρα, καθώς και τα κλήματα κατεστραμμένα μαζί με τα σπαρτά, και ακόμη και την ίδια την άγρια βλάστηση να φθείρεται μαζί με τους κήπους. Διότι, λέει, όλα τα δέντρα του αγρού ξεράθηκαν, επειδή οι γιοι των ανθρώπων καταντρόπιασαν τη χαρά· και το «καταντρόπιασαν τη χαρά» σημαίνει ότι οι κάτοικοι της γης κατέστησαν την εποχή εκείνη καιρό ντροπής, ταπείνωσης και ελέγχων που οδηγούν σε τιμωρίες και καταδίκη, κατά την οποία θα ήταν φυσικό να ευφραίνονται με την ευημερία συλλέγοντας τους καρπούς από τους αγρούς, και να γεμίζουν τις αποθήκες με το σιτάρι, να τραγουδούν τα τραγούδια του ληνού κατά τον τρυγητό, και να χαίρονται για τα κοπάδια των προβάτων, έχοντας απλωθεί μπροστά τους πάρα πολύ και ανθισμένο χορτάρι.

Φαίνεται δε και σε αυτό το σημείο πάλι ότι ο λόγος ονομάζει αινιγματικά ως γεωργούς αυτούς που τότε προΐσταντο των ιουδαϊκών ταγμάτων, για τους οποίους και είπε ότι πρέπει να θρηνούν, επειδή από στιγμή σε στιγμή επρόκειτο να βαδίσουν προς τον όλεθρο όλοι, ας πούμε, όσοι βρίσκονταν στη χώρα, δηλαδή αυτοί που κατοικούσαν τη γη, οι οποίοι θα μπορούσαν να νοηθούν στη θέση του σιταριού, του κριθαριού και των ωραίων δέντρων. Θα εφαρμόσουμε δε το νόημα αυτών των εννοιών με τρόπο πιο ταιριαστό στους Γραμματείς και τους Φαρισαίους· οι οποίοι, βρισκόμενοι στη θέση των γεωργών, συμπεριφέρθηκαν υβριστικά προς τον Χριστό, και σκότωσαν τον κληρονόμο, για να κατέχουν οι ίδιοι τον κήπο, και να γίνουν στο εξής κύριοι του αμπελώνα, αγαλλόμενοι σχεδόν σαν για σπαρτά για το πολυάριθμο πλήθος εκείνων που ήταν υποταγμένοι σε αυτούς, και έχοντας τη συνήθεια να καρπώνονται τους πλέον λαμπρούς ανάμεσά τους, σαν ροδιά, σαν μηλιά. Αλλά τους κατέβαλε ο πόλεμος των Ρωμαίων, κατέστρεψε μεγάλο και μικρό, λαμπρό και επίσημο, που νοούνται ως συκιές, όπως μόλις ανέφερα, ίσως ως άμπελοι, φοίνικες και μηλιές και ως δέντρα γενικά, ως κριθάρι και σιτάρι· διότι οι τρόποι της ζωής είναι διάφοροι, και το μέτρο του βίου δεν είναι ένα για όλους. Επειδή, λοιπόν, άπαξ και παρομοίασε τη γη των Ιουδαίων με αγρό, και ονόμασε τους προεστώτες γεωργούς, ο λόγος διατήρησε μέχρι τέλους τη μεταφορά, παραβάλλοντας με σπαρτά και με δέντρα με διάφορους τρόπους όσους ήταν υποταγμένοι σε αυτούς.

Λοιπόν, για να μιλήσουμε σύμφωνα με τον προφητικό λόγο: «Συνέλθετε, εσείς που μεθάτε από το κρασί σας· θρηνήστε, όλοι εσείς που πίνετε κρασί μέχρι μέθης, διότι έχει αφαιρεθεί από το στόμα σας η ευφροσύνη και η χαρά.» Διότι, μήπως δεν αποδεικνύεται αληθινός σε εμάς ένας τέτοιος λόγος και από την ίδια την εμπειρία; Ω γεωργοί της Αιγύπτου, ποια διήγηση υπάρχει για εμάς στο παρόν; Και ποιος λόγος εμπεριέχει ευφροσύνη και χαρά; Ποιος δε από εσάς, είτε μικρός είτε μεγάλος, εξαιτίας της οργής που μόλις επέπεσε, φαίνεται να έχει περιπέσει σε τέτοια αναισθησία, ώστε να μπορέσει να σταματήσει τον θρήνο και τον οδυρμό, και να μην έχει την παρειά του καταβρεγμένη από τα δάκρυα; Ώστε, πολύ επίκαιρα θα μπορούσε να πει και τώρα για εμάς ο προφήτης: «Γεωργοί, θρηνήστε τα κτήματα για το σιτάρι και το κριθάρι, διότι χάθηκε ο τρυγητός από τον αγρό. Η άμπελος ξεράθηκε· και οι συκιές μαράζωσαν. Η ροδιά, και ο φοίνικας, και η μηλιά, και όλα τα δέντρα του αγρού ξεράθηκαν· διότι οι υιοί των ανθρώπων κατήσχυναν τη χαρά.»

ΝΘʹ. Ο δε Ιωήλ μάς παραγγέλλει και θρήνο, και επιθυμεί να οδύρονται όσοι λειτουργούν στο θυσιαστήριο, όταν πιέζει ο λιμός· τόσο πολύ απέχει από το να επιτρέπει την καλοπέραση μέσα στις συμφορές των άλλων. Και εκτός από το να καθαγιάζουν νηστεία και να κηρύσσουν ιερή σύναξη, ζητά να συγκεντρώνουν τους πρεσβυτέρους, τα νήπια, τις αξιολύπητες ηλικίες, και ακόμη και οι ίδιοι, αφού καταφύγουν στον ιερό ναό με στάχτη και τρίχινους σάκους, και πέσουν με πολλή ταπείνωση κατά γης –επειδή ταλαιπωρήθηκαν οι κάμποι από την ακαρπία και εξέλιπε από τον οίκο του Κυρίου η σπονδή και η θυσία– να ελκύουν με την ταπείνωση το έλεος.

Και καθώς ο βασιλιάς του Ισραήλ περνούσε πάνω στο τείχος, μια γυναίκα φώναξε προς αυτόν, λέγοντας: «Σώσε με, κύριέ μου βασιλιά». Και ο βασιλιάς της είπε: «Αν δεν σε σώσει ο Κύριος, από πού να σε σώσω εγώ; Από το αλώνι ή από το πατητήρι;» Και ο βασιλιάς τής είπε: «Τι έχεις;» Και εκείνη αποκρίθηκε: «Αυτή η γυναίκα μου είπε: "Δώσε τον γιο σου να τον φάμε σήμερα, και τον δικό μου γιο θα τον φάμε αύριο". Έτσι, έψησα τον γιο μου και τον φάγαμε· και της είπα τη δεύτερη ημέρα: "Δώσε τον γιο σου να τον φάμε", αλλά εκείνη τον έκρυψε». Και όταν ο βασιλιάς άκουσε τα λόγια της γυναίκας, έσκισε τα ρούχα του.» «Εκείνος που κατακρατεί το σιτάρι για να ανεβάσει την τιμή του, είναι καταραμένος από τον λαό. Όποιος αποθηκεύει το σιτάρι, ας το εγκαταλείψει στα έθνη.» «Πενθείτε, ιερείς, εσείς που λειτουργείτε στο θυσιαστήριο, διότι ερημώθηκαν οι πεδιάδες. Ας πενθήσει η γη, διότι καταστράφηκε το σιτάρι. Στέρεψε το κρασί, λιγόστεψε το λάδι, ντροπιάστηκαν οι γεωργοί. Θρηνήστε για τα κτήματα, για το σιτάρι και το κριθάρι· χάθηκε η σοδειά από τον αγρό. Το αμπέλι ξεράθηκε και οι συκιές μαράθηκαν, η ροδιά, ο φοίνικας, η μηλιά και όλα τα δέντρα του αγρού ξεράθηκαν· διότι οι γιοι των ανθρώπων καταντρόπιασαν τη χαρά.» «Έλειωσαν στα δάκρυα τα μάτια μου, ταράχθηκαν τα σπλάχνα μου· χύθηκε στη γη η δόξα μου, για τη συντριβή της θυγατέρας του λαού μου, καθώς απογυμνώνονται τα νήπια και τα βρέφη που θηλάζουν στις πλατείες της πόλης.»