Πατερικές αναφορές στο ΙΩΗΛ 1:13

Και αυτό το δίδαξε ο ίδιος, λέγοντας μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ζωστείτε με σάκους και θρηνήστε, εσείς οι ιερείς· οδύρεστε, εσείς που λειτουργείτε στο θυσιαστήριο· εισέλθετε, κοιμηθείτε ντυμένοι με σάκους, εσείς που υπηρετείτε τον Θεό, επειδή εξέλιπε από τον οίκο σας θυσία και σπονδή· καθαγιάστε νηστεία, κηρύξτε ικεσία, συγκεντρώστε τους πρεσβυτέρους και όλους τους κατοίκους της γης στον οίκο του Θεού σας, και ανακράξτε προς τον Κύριο εκτενώς: Αλίμονο, αλίμονο για την ημέρα εκείνη.» Αυτά, λοιπόν, έπρεπε να πράττουν για να εξευμενίσουν Αυτόν που είχε οργιστεί, τον μόνο ικανό να τους διασώσει. Εκείνοι, όμως, ούτε καν περνούσε από το μυαλό τους ότι έπρεπε να τα πράττουν αυτά, αλλά ανέβαιναν στα υψηλότερα μέρη των σπιτιών τους, και ακούγονταν παντού κοπετοί και θρήνοι παιδιών, που χάνονταν προφανώς από την πείνα και τη δίψα. Διότι αυτά είναι αναπόφευκτο να συμβαίνουν στις πόλεις που πολιορκούνται.

Εάν όμως κάποιος νομίζει ότι αυτά πρέπει να μεταφερθούν και σε ηθική ερμηνεία, θα σκεφτεί σωστά. Διότι πρέπει να παρομοιάσουμε με τις αρετές και με τα πνευματικά κατορθώματα το κλήμα, τη συκιά, και τα άλλα δέντρα, τα οποία συνηθίζουν να στεφανώνονται με ωραίους καρπούς. Αλλά αν κάποιος είναι σοφός και οξυδερκής, και φροντίζει για τα καλά καυχήματα, θα φέρει τον κήπο του νου και της καρδιάς ανθισμένο και κατάφυτο, τρέφοντας μέσα του πολυποίκιλη την αρετή και κάθε τρόπο επιείκειας. Εάν όμως είναι ράθυμος και φιλήδονος, και έχει γείρει πάρα πολύ προς τα πιο αισχρά, θα θρηνήσει οπωσδήποτε, επειδή μαράθηκε η επιείκειά του και ο νους του έπαθε μεγάλη ακαρπία. Πρέπει λοιπόν οι συνετοί να φροντίζουν για τα αγαθά που βρίσκονται στις καρδιές, τα οποία θα προστεθούν οπωσδήποτε, εάν επιλέξουν, εφόσον εξαρτάται από αυτούς, να ευφραίνουν με τις καλές τους πράξεις τον Θεό, που είναι ο δοτήρας των ουράνιων χαρισμάτων. <Ζωστείτε με σάκους και θρηνήστε οι ιερείς, θρηνήστε εσείς που λειτουργείτε στο θυσιαστήριο· εισέλθετε, κοιμηθείτε με σάκους εσείς που λειτουργείτε στον Θεό· διότι έλειψε από τον οίκο του Θεού μας η θυσία και η σπονδή.> Μέσα από αυτά, λοιπόν, εξυψώνει τα όσα συνέβησαν και τα καθιστά φοβερά δεινά, δηλώνοντας ότι το πράγμα έχει ανάγκη από πάρα πολλή ικεσία, ακριβώς από το γεγονός ότι πρέπει να θρηνήσουν ακόμη και οι ίδιοι οι ιερείς. Πάντως, ο λόγος περιέχει και κάποια έντεχνη σκοπιμότητα.

Διότι, επειδή ακριβώς είχαν προσεδρεύσει πολύ απερίσκεπτα στα τεμένη των ειδώλων, και παρόλο που ο Θεός τους παίδευε από οργή, αυτοί αναζητούσαν από εκεί τις βοήθειες, ο Θεός των όλων αναθέτει επωφελώς στους δικούς του ιερουργούς να ηγούνται της ικεσίας και να προΐστανται με καρτερία στις προσπάθειες για μετάνοια, προκειμένου να κατανοήσουν όσοι είχαν αμαρτήσει ότι, εάν δεν προτιμήσουν μάλλον να ζητούν τα αρεστά στον Θεό, και δεν προσφέρουν σε Αυτόν τις ικεσίες, δεν θα μπορούσαν να αποτρέψουν την οργή. Έλεγε λοιπόν ότι έπρεπε οι ιερείς σχεδόν να δανείζουν στους άλλους τους κόπους για τις ικεσίες, τον κοπετό και τον θρήνο και την περιβολή του σάκου, μέσω της οποίας υποδηλώνεται η αποβολή της τρυφής και της ανάπαυσης, η σκληραγωγία και ο κόπος, καθώς και η ορθή και άμεμπτη άσκηση της αγιοπρεπούς ζωής. Έπειτα, καθιστώντας σαφή την αιτία του κόπου, αναφέρει ότι έχει εκλείψει από τον οίκο του Θεού η θυσία και η σπονδή. Ο λόγος είναι δριμύς· διότι δεν λέει ότι η θυσία και η σπονδή έφτασαν στο ελάχιστο, δηλαδή ότι ελαττώθηκαν, αλλά μάλλον ότι εξέλιπαν, πράγμα το οποίο αποτελεί ένδειξη παντελούς ανατροπής.

Αυτά λοιπόν αφορούν τους άνδρες. Σχετικά όμως με το αγίασμα, ας πούμε πάλι τα πρέποντα. Επομένως, πριν αλωθεί η Ιουδαία από τον Ναβουχοδονόσορα, ο μακάριος προφήτης Ιωήλ προανήγγειλε αυτά που επρόκειτο να συμβούν, και μάλιστα προέτρεπε τους ιερείς να πενθούν, όπως επίσης και τους λαούς που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους, καθώς πολύ σύντομα η Ιερουσαλήμ θα βρισκόταν κάτω από τα πόδια των εχθρών της, ενώ και ο ίδιος ο θείος ναός επρόκειτο να κατακαεί. Έλεγε λοιπόν τα εξής: «Περιζωστείτε με σάκκους και θρηνήστε οι ιερείς, θρηνείτε όσοι λειτουργείτε στο θυσιαστήριο· εισέλθετε, κοιμηθείτε ντυμένοι με σάκκους εσείς που λειτουργείτε στον Θεό, διότι εξέλιπε από τον οίκο του Θεού μας η θυσία και η σπονδή. Αγιάστε νηστεία, κηρύξτε πάνδημη σύναξη, συγκεντρώστε τους πρεσβυτέρους, όλους όσοι κατοικούν στη γη, στον οίκο του Θεού μας, και κράξτε προς τον Κύριο εκτενώς: Αλίμονο, αλίμονο για την ημέρα». Αυτά μεν είπε ο προφήτης· το πώς όμως εκπληρώθηκαν όσα είχαν προαναγγελθεί, θα το αποσαφηνίσω πάλι, παραθέτοντας το ίδιο το ιερό κείμενο. Είναι γραμμένο λοιπόν ως εξής στο Δ' Βασιλειών: «Και τον πέμπτο μήνα, την έβδομη ημέρα του μήνα, έτος το οποίο είναι το δέκατο ένατο του βασιλιά της Βαβυλώνας Ναβουχοδονόσορα, ήρθε στην Ιερουσαλήμ ο Ναβουζαρδάν, ο αρχιμάγειρος, που στεκόταν ενώπιον του βασιλιά της Βαβυλώνας, και πυρπόλησε τον οίκο του Κυρίου και τον οίκο του βασιλιά και όλους τους οίκους της Ιερουσαλήμ, και κάθε οίκο τον πυρπόλησε ο αρχιμάγειρος».

Και με ποιον τρόπο θα μπορούσε να ευαρεστηθεί ο Θεός με όσα πράττετε εσείς, όταν, ενώ δεν έχετε πράξει τίποτα από τα αναγκαία για ωφέλεια, νομίζετε ότι κατορθώνετε τα καλύτερα από όλα; Διότι, εάν έχω ανάγκη από τέτοια νηστεία, και αν αξίζει να επαινεθεί ένας γυναικοπρεπής θρήνος, για ποια αιτία περάσατε, λέει, αυτά τα εβδομήντα χρόνια χωρίς να νηστεύετε; Επειδή, όσο διέμεναν ακόμη στους Βαβυλωνίους, δεν τέλεσαν δημόσια νηστεία, αλλά ούτε αποδείχθηκε ότι προσπάθησαν να εκπληρώσουν κανένα άλλο από τα συνηθισμένα και καθιερωμένα, σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή. Τότε πώς σας ελέησα, λέει, και σας ελευθέρωσα από το χέρι των κατακτητών; Επομένως, δεν έχω ανάγκη από μια τέτοια νηστεία, όπως ακριβώς βέβαια, εάν επιλέξετε να φάτε και να πιείτε, λέει, δεν κάνετε χάρη σε εμένα αλλά στον εαυτό σας. Άρα λοιπόν, για εκείνον που νηστεύει μάταια και χωρίς να κάνει τίποτα χρήσιμο, και το δάκρυο είναι ανωφελές και ο ιδρώτας μένει χωρίς ανταμοιβή. Δεν είναι άραγε αυτά τα λόγια των προφητών του παρελθόντος, όταν η Ιερουσαλήμ κατοικούνταν και ευημερούσε, ήταν γεμάτη αγαθά και καυχιόταν για τις πόλεις της που ήταν ακόμη αλώβητες, τόσο στις ορεινές όσο και στις πεδινές περιοχές; Διότι ο προφήτης Ιωήλ είπε ότι πρέπει να θρηνούν και οι ιερείς και ο λαός, και επιπλέον να αγιάσουν νηστεία. Και ο σκοπός της προτροπής τους καλούσε σε μετάνοια.

Διότι το να λέγεται ότι ο λεπρός γίνεται πάρα πολύ λευκός, υποδηλώνει την επιδείνωση της νόσου. Και τι θα μπορούσε να είναι λευκότερο από το χιόνι; Διότι πράγματι ήταν φυσικό, μάλλον δε αναγκαίο και πέραν πάσης αμφιβολίας, το να περιπέσει σε κάθε είδους κακό η Συναγωγή των Ιουδαίων, αφού εξέπεσε από τη φροντίδα Εκείνου που σώζει. Το απείθαρχο λοιπόν και χλευαστικό πλήθος του όχλου τιμωρείται με ακαθαρσία και ατιμία, σύμφωνα με αυτό που ορθώς έχει ειπωθεί από τους αγίους προς τον Θεό: «Γέμισε τα πρόσωπά τους με ατιμία, και θα γνωρίσουν ότι το όνομά Σου είναι Κύριος». Αν και κατηγόρησε μαζί με τη Μαριάμ, ο Ααρών σκόπιμα δεν τιμωρήθηκε και αυτός με λέπρα, καίτοι όφειλε να υποστεί την ίδια ποινή από τον Κριτή. Επειδή δηλαδή το αξίωμα της ιερωσύνης είναι τίμιο και σπουδαίο ενώπιον του Θεού, για αυτόν τον λόγο απέφυγε να εμφανιστεί με λέπρα, και τιμωρήθηκε μάλλον με τη λύπη για εκείνη που υπέστη την ασθένεια, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από τον Θεό: «Ζωσθείτε και θρηνήστε, οι ιερείς, οδύρεστε, εσείς που λειτουργείτε στο θυσιαστήριο· εισέλθετε ντυμένοι με σάκους εσείς που λειτουργείτε στον Θεό, διότι εξέλιπε από τον οίκο του Θεού μας η θυσία και η σπονδή». Προσέρχεται λοιπόν στον πάνσοφο Μωυσή λέγοντας: «Σε παρακαλώ, κύριε, μην μας προσάψεις αμαρτία, διότι από άγνοια σφάλαμε».

Διαβεβαίωνε δε σαφώς μέσω του Ιωήλ ότι θα καταργηθούν και οι ίδιες οι θυσίες του νόμου, λέγοντας: «Ζωσθείτε και κοπετάτε οι ιερείς, θρηνείτε εσείς που λειτουργείτε στο θυσιαστήριο, εισέλθετε, περάστε τη νύχτα φορώντας σάκους εσείς που λειτουργείτε στον Θεό· διότι αφαιρέθηκε από τον οίκο του Θεού σας η θυσία και η σπονδή.» Και πάλι μέσω του ίδιου προφήτη: «Έχει αφαιρεθεί η θυσία και η σπονδή από τον οίκο του Κυρίου· πενθείτε οι ιερείς που λειτουργείτε στο θυσιαστήριο.» Και επιπροσθέτως, υποσχόταν ότι θα απομακρυνθεί και η ίδια η σκηνή, λέγοντας: «Και θα συμβεί, όταν πληθυνθείτε και αυξηθείτε επί της γης, λέει ο Κύριος, τις ημέρες εκείνες δεν θα πουν πλέον, Κιβωτός της διαθήκης του Κυρίου, του Αγίου του Ισραήλ, ούτε θα έλθει στον νου, ούτε θα ονομαστεί, ούτε θα την αναζητήσουν, και δεν θα κατασκευαστεί πλέον.» Διότι, αφού καταργήθηκε εντελώς η τυπική και με αίματα θυσία, ήταν κατά κάποιον τρόπο ανάγκη να παραμεριστεί και η ίδια η σκηνή, εφόσον ανεγέρθηκε στη θέση της η αληθέστερη, δηλαδή η Εκκλησία, για την οποία και ο ίδιος ο Χριστός είπε: «Εδώ θα κατοικήσω, διότι την εξέλεξα.»

ΝΘʹ. Ο δε Ιωήλ μάς παραγγέλλει και θρήνο, και επιθυμεί να οδύρονται όσοι λειτουργούν στο θυσιαστήριο, όταν πιέζει ο λιμός· τόσο πολύ απέχει από το να επιτρέπει την καλοπέραση μέσα στις συμφορές των άλλων. Και εκτός από το να καθαγιάζουν νηστεία και να κηρύσσουν ιερή σύναξη, ζητά να συγκεντρώνουν τους πρεσβυτέρους, τα νήπια, τις αξιολύπητες ηλικίες, και ακόμη και οι ίδιοι, αφού καταφύγουν στον ιερό ναό με στάχτη και τρίχινους σάκους, και πέσουν με πολλή ταπείνωση κατά γης –επειδή ταλαιπωρήθηκαν οι κάμποι από την ακαρπία και εξέλιπε από τον οίκο του Κυρίου η σπονδή και η θυσία– να ελκύουν με την ταπείνωση το έλεος.

Κερδίστε τις ψυχές σας με δάκρυα· σταματήστε την οργή, βελτιώνοντας τις πράξεις σας. Αγιάστε νηστεία, κηρύξτε θεραπεία· αυτά σας παραγγέλλει, μαζί με εμάς, ο μακάριος Ιωήλ. Συγκεντρώστε τους πρεσβυτέρους, τα νήπια που θηλάζουν, ηλικία αξιολύπητη και προπάντων άξια της φιλανθρωπίας του Θεού. Γνωρίζω δε, τι παραγγέλλεται και σε εμένα, τον λειτουργό του Κυρίου, και σε εσάς που έχετε αξιωθεί την ίδια δόξα: να εισέλθουμε με σάκους πένθους και να θρηνούμε νύχτα και μέρα ανάμεσα στον πρόναο και το θυσιαστήριο, αξιολύπητοι στην όψη, και ακόμη πιο αξιολύπητοι στις κραυγές, ικετεύοντας θερμά και για τους εαυτούς μας και για τον λαό, χωρίς να φειδόμαστε τίποτε, ούτε κόπο ούτε λόγο, με τα οποία εξιλεώνεται ο Θεός, λέγοντας: «Σπλαχνίσου, Κύριε, τον λαό σου, και μην παραδώσεις την κληρονομία σου σε ονειδισμό», και όσα ακολουθούν στη δέηση· νιώθοντας τόσο μεγαλύτερη θλίψη, όσο μεγαλύτερο είναι και το αξίωμά μας, εκπαιδεύοντας μέσα από το δικό μας παράδειγμα τον λαό προς την κατάνυξη και τη διόρθωση της κακίας, ώστε να ακολουθήσει η μακροθυμία του Θεού και η αναστολή της μάστιγας.