Πατερικές αναφορές στο ΙΩΗΛ 1:20

Λέει δε ότι έχουν αφανιστεί οι αποθήκες και έχουν κατασκαφεί τα πατητήρια, καθώς προφανώς δεν αξιώθηκαν καμίας φροντίδας, επειδή δεν συλλέχθηκε τίποτα απολύτως από τους αγρούς, αλλά το δρεπάνι έμεινε άπραγο στα αμπέλια και τα σταφύλια, και το στάχυ έγειρε ξερό και ατελέσφορο στους αγρούς. Γι' αυτόν τον λόγο λένε: «Τι θα αποθηκεύσουμε για τους εαυτούς μας;». Και το ότι, όπως είπα, μαζί με τους ήμερους καρπούς χάθηκαν και τα ίδια τα χόρτα της ερήμου, το καθιστά σαφές λέγοντας ότι αφανίστηκαν και τα ίδια τα ποίμνια των προβάτων, αφού καταστράφηκαν εντελώς από την πείνα και στερήθηκαν τη συνηθισμένη και πιο αγαπητή σε αυτά βοσκή. Αυτά όμως θα τα εφαρμόσει κανείς σοφά και στις συμφορές των Ιουδαίων, οι οποίοι, όπως είπα, συμπεριφέρθηκαν υβριστικά απέναντι στον Σωτήρα των όλων Χριστό. <Προς εσένα, Κύριε, θα βοήσω, διότι φωτιά κατανάλωσε τα ωραία της ερήμου, και φλόγα άναψε όλα τα δέντρα του αγρού, και όλα τα κτήνη της πεδιάδας ανέβλεψαν προς εσένα, διότι ξεράθηκαν οι πηγές των υδάτων, και φωτιά κατέφαγε τα ωραία της ερήμου.> Ωραία της ερήμου ονομάζει τα φυτά που πιθανώς φυτρώνουν αυτοφυώς στις ακαλλιέργητες πεδιάδες· δέντρα δε του αγρού είναι τα ευγενή βλαστάρια στους κήπους και τους παραδείσους, τα οποία από τη φύση τους στολίζονται με λουλούδια χάρη στην ευκαρπία των εποχών· και αυτά, σχεδόν σαν φωτιά, τα κατέφαγαν η ακρίδα (βρούχος) και η ερυσίβη.

Κάνει δε ωφέλιμα την προσευχή προς τον Θεό με πολύ έντεχνο τρόπο, διδάσκοντας ότι διόλου δεν θα πρέπει να ζητούν από άλλον την απομάκρυνση της συμφοράς, αλλά να απευθύνουν τις ικεσίες μόνο σε Εκείνον που έχει τη δύναμη να σώζει, και ως σε Αυτόν που από οργή επιφέρει αυτά που συνηθίζουν να προκαλούν θλίψη. Διότι υποστηρίζει εμφατικά πως δεν πρέπει να φρονούν ότι τέτοια κακά συνέβησαν από μόνα τους, αλλά μάλλον ότι τους επεβλήθησαν ως αποτέλεσμα θεϊκής οργής· και αυτό μας το λέει ο ίδιος ο Θεός των όλων μέσω της φωνής άλλου προφήτη: «Θα υπάρξει συμφορά σε πόλη, την οποία δεν προκάλεσε ο Κύριος;» Διότι δεν θα μπορούσε να συμβεί τίποτα από όσα συνηθίζουν να βλάπτουν είτε πόλεις είτε χώρες, το οποίο να πραγματοποιηθεί χωρίς να το επιτρέψει ο Θεός. Διότι σώζει όποιους Εκείνος επιλέγει, και απαλλάσσει από τα κακά. Πείθει, λοιπόν, να ζητούν τη λύτρωση από όσα τους έχουν θλίψει από τον Θεό, απορρίπτοντας όσο πιο μακριά γίνεται την ιδέα ότι έχουν ανάγκη από το χέρι και τη βοήθεια των ψευδώνυμων θεών για τα ζητήματά τους. Και λέει ότι ξηράνθηκαν οι πηγές των υδάτων. Διότι εφόσον η βροχή δεν ποτίζει τη γη, και επιπλέον καταβάλλει αυτήν η ερυσίβη, και έχει εξοπλιστεί η ακρίδα, και ο βρούχος πηδά, και η κάμπια έρπει, πώς ήταν αμφίβολο ότι εντελώς και οπωσδήποτε τα αναγκαία για τη ζωή τους θα εκμηδενίζονταν; Και αφού καταστρέφεται και η χλόη, είναι απολύτως αναγκαίο και τα κτήνη να υποστούν τον όλεθρο.

Θα έλεγα δε ότι ίσως και στους Ιουδαίους, όταν επιστρέψουν προς τον Θεό στους έσχατους καιρούς του αιώνος, θα ταίριαζε να πουν αυτά τα λόγια, καθώς θα θλίβονται και θα οδύρονται από την έλλειψη των αγαθών. Διότι έχουν καταναλωθεί σε αυτούς σαν από φωτιά τα πνευματικά αγαθά, και η νοητή ακρίδα τα έχει καταφάγει, και στέρεψαν οι πηγές των υδάτων. Διότι «έδωσε εντολή στα σύννεφα να μη βρέξουν βροχή πάνω τους», σύμφωνα με το γεγραμμένο, και έχουν γίνει γη άβατη και άνυδρη, η οποία δεν θα κατοικηθεί. Για εμάς όμως, που έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστεως, προανήγγειλε ο Θεός, και υποδήλωσε ότι θα είναι πλουσιοπάροχη η χορηγία των χαρισμάτων διά του Χριστού, λέγοντας: «Εκείνη την ημέρα τα όρη θα σταλάξουν γλυκασμό, και οι λόφοι θα ρεύσουν γάλα, και όλες οι πηγές του Ιούδα θα αναβλύσουν ύδατα, και πηγή θα εξέλθει από τον οίκο του Κυρίου, και θα ποτίσει τον χείμαρρο των σχοίνων»· και μάλιστα και αλλού: «Εγώ Κύριος ο Θεός, εγώ ο Θεός του Ισραήλ θα εισακούσω, και δεν θα τους εγκαταλείψω, αλλά θα ανοίξω ποταμούς πάνω στα όρη, και πηγές στο μέσο των πεδιάδων, και τη διψασμένη γη σε υδραγωγούς»· επομένως, εμείς μεν βρισκόμαστε σε αυτά.

Κάποτε, λοιπόν, όταν πείνα κατέλαβε τους Ιουδαίους, και μεγάλη ξηρασία επικρατούσε στη χώρα, και όλα είχαν εξαντληθεί, ο μεν ένας από τους προφήτες έλεγε: «Σκίρτησαν οι δαμάλεις στις φάτνες τους, έκλαψαν τα κοπάδια των βοδιών, διότι δεν υπήρχε βοσκή· όλα τα κτήνη της πεδιάδας έστρεψαν το βλέμμα τους προς εσένα, διότι ξεράθηκαν οι πηγές των υδάτων»· ο δε άλλος, θρηνώντας για τα δεινά της ανομβρίας, έλεγε πάλι κάπως έτσι: «Τα ελάφια γέννησαν στον αγρό και εγκατέλειψαν τα μικρά τους, διότι δεν υπήρχε χορτάρι· οι άγριοι όνοι στάθηκαν στις ρεματιές, ρούφηξαν τον αέρα σαν τα φίδια· έσβησαν τα μάτια τους, διότι δεν υπήρχε χόρτο». Γι' αυτόν τον λόγο και σήμερα ακούσατε τον Ιωήλ να λέει: «Ας εξέλθει ο νυμφίος από τον κοιτώνα του και η νύμφη από τον νυμφικό της θάλαμο, συγκεντρώστε νήπια που θηλάζουν μαστούς». Διότι, για ποιον λόγο, πες μου, καλεί τη νηπιακή ηλικία σε ικεσία; Δεν είναι ολοφάνερο ότι γίνεται για αυτήν ακριβώς την αιτία;

Περί ανομβρίας. Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων; Ας μου χορηγήσει πλουσιοπάροχα το προοίμιο τούτου του λόγου ο πιο συμπονετικός από τους προφήτες. Αλλά εκείνος θρηνούσε για την ερήμωση μίας μόνο πόλης, της Ιερουσαλήμ· εγώ όμως, βλέποντας τη μάστιγα που βρήκε όλη τούτη την περίχωρο, κινούμαι σε θρήνους και δάκρυα. Διότι έκλεισε ο ουρανός εξαιτίας των αμαρτιών μας, και τα σύννεφα καταξεράθηκαν από τον ήλιο σαν τα φρύγανα· στέρεψαν οι πηγές των υδάτων και εξέλιπαν τα ρεύματα των αέναων ποταμών· και η γη, πυρακτωμένη από τον καύσωνα, αρνείται να δώσει τους συνηθισμένους της καρπούς. Αλίμονο στα δεινά μας. Διότι ακόμη και αυτά τα άλογα ζώα κινδυνεύουν εξαιτίας των αμαρτιών μας. Ξεράθηκε η γη και το χορτάρι της, ή μάλλον δεν βλάστησε καθόλου, και καταστρέφεται από τον λοιμό! Και το μεν βόδι μουγκρίζει ελεεινά, βγάζοντας κραυγή σαν επιθανάτια· τα δε ποίμνια βελάζουν με γοερό βέλασμα, καθώς αντικρίζουν τα μέρη όπου έπιναν νερό να μοιάζουν με φλογισμένο κρατήρα, και τα σπαρτά να ξηραίνονται πρόωρα· ώστε να εκπληρώνεται τώρα σε εμάς και η προφητεία του Ιωήλ: Έκλαψαν τα κοπάδια των βοδιών, διότι δεν υπήρχε βοσκή γι' αυτά· και αφανίστηκαν τα ποίμνια των προβάτων, διότι στέρεψαν οι πηγές των υδάτων. Τόσο πολύ τα δικά μας πταίσματα παρεκίνησαν σε δίκαιο θυμό τη σπλαχνική και ήμερη φύση του Θεού.

Προς τον κύριο Γρηγόριο Καματηρό. Είναι καιρός να πω το προφητικό λόγιο, τιμιότατε αδελφέ, αλίμονο διότι φωτιά κατέφαγε τα ωραία της οικουμένης. Διότι, τι είναι ωραιότερο από τον θείο οίκο, τι πιο τερπνό, και τι πιο ευπρεπές από τα αγαπητά σκηνώματα του Θεού και τον τόπο της δόξας Του; Αλίμονο στις αμαρτίες μου, οι οποίες ίσως παρέδωσαν στις φλόγες το αγιαστήριο του Θεού. Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω τόσο τη συντριβή της θυγατέρας του λαού μου, δηλαδή αυτής της ελεεινής πολίχνης, που σαν την κολοκυθιά του Ιωνά μόλις φάνηκε καταστράφηκε, όσο και το σύντριμμα της μητέρας του λαού μου, το οποίο θεωρώ και πιο οικτρό, δηλαδή της εκκλησίας του Θεού; Ποιος έχει τόσο αδαμάντινη ψυχή, ποιος έχει τόσο σκληρύνει την καρδιά του, ώστε να μην καταφλεχθεί και ο ίδιος, όχι λέω βλέποντάς το, αλλά και μόνο ακούγοντάς το; Τι είναι αυτό, Κύριε; Διότι περί κριμάτων θα σου μιλήσω. Πώς μας απέρριψες και μας κατέρριψες; Έδειξες όχι μόνο στον λαό αλλά και στους ιερείς σκληρά πράγματα· μας πότισες κρασί κατανύξεως και άφησες τον οίκο σου έρημο και σταμάτησες τον ήχο των ωδών από αυτόν, και καθένας που θα περνά θα τον περιπαίζει, και ταπείνωσες το διάδημα της ομορφιάς και κατέστρεψες το στεφάνι της δόξας και της υμνολογίας.