Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:28

Δεν έχει γραφεί ότι: «Αφού εισήλθε ο άγγελος προς τη Μαριάμ είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Εκείνη δε ταράχθηκε από τα λόγια του και συλλογιζόταν, τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Και ο άγγελος της είπε: Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαυίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Είπε τότε η Μαριάμ προς τον άγγελο: Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα; Και αποκριθείς ο άγγελος της είπε: Πνεύμα Άγιο θα επέλθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός του Θεού»; Ιδού, αποδεικνύεται σαφώς ότι, όταν η Μαρία ζήτησε να μάθει τον τρόπο της σύλληψης, ο άγγελος δεν της είπε ότι πρώτα θα συλλάβει και έπειτα θα γίνει η ενοίκηση του Θεού, αλλά ότι η σύλληψη θα γίνει διά της επιφοιτήσεως και ενέργειας του Αγίου Πνεύματος και διά της σκηνώσεως του Θεού Λόγου, έτσι ώστε πρώτα να λάβει χώρα η επισκίαση της δύναμης του Υψίστου, δηλαδή η σύλληψη του Λόγου, και τότε να προκύψει η ύπαρξη της σάρκας, η οποία λαμβάνει την υπόστασή της μέσα στον ίδιο τον Λόγο. Το ότι δε αυτός ο ίδιος ο Λόγος έγινε άνθρωπος, το διακηρύσσει ο Ιωάννης ο Θεολόγος λέγοντας: «Και Θεός ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος έγινε σάρκα».

Θ. Ο ιερός αρχάγγελος Γαβριήλ, ερχόμενος από τους ουρανούς, σου ευαγγελίζεται το ιερό μυστήριο της θείας σαρκώσεως, σεμνή, καθώς πρώτος αυτός μυήθηκε σε ό,τι από αιώνων παρέμενε κρυμμένο και άγνωστο σε αγγέλους και ανθρώπους· γι' αυτό, με χαρά αναμεμειγμένη με φόβο, σου απηύθυνε το «χαίρε».

Έχοντας μάθει, ω ψυχή, ότι όλοι όσοι διέπρεψαν και πριν από τον Νόμο και κατά τη διάρκεια του Νόμου και μετά τον Νόμο, αγωνίστηκαν μέσα από θλίψεις και ποικίλους πειρασμούς, μην αγανακτείς όταν αντιμετωπίζεις μικρές συμφορές. Θ. Άγγελος σταλμένος από τον ουρανό παρουσιάστηκε μπροστά σου και σε προσφώνησε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, διότι ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη Μαρία, απειρόγαμε, εσύ που είσαι η κατάργηση της ζωής μέσα στις οδύνες».

Εάν όμως ίσως δεν σου αρκούν αυτά ως απάντηση στο ερώτημά σου, άκουσε και κάτι άλλο πιο κύριο και πιο αληθινό. Διότι γνωρίζετε οπωσδήποτε πόσος είναι ο χρόνος της αμελούς παροικίας μου σε αυτόν τον τόπο —μιλώ σε άνθρωπο που γνωρίζει— και ότι σε τόσο μεγάλο διάστημα δεν βρήκα κανένα βιβλίο με τα πανίερα αναγνώσματα της πάντιμης Θεομήτορος ούτε κάποιο ιερό βιβλίο που να περιέχει τα αναγνώσματα των δεσποτικών εορτών. Όταν έφτασε δε αυτή η πάντιμη εορτή, η οποία είναι η απαρχή της σωτηρίας μας, τότε που από τα θεία υψώματα κατέβηκε πετώντας ο μέγας ταξιάρχης Γαβριήλ ο ασώματος, ο μέγιστος και θείος στρατιώτης του μεγάλου Βασιλέως, ο πρώτος θείος απόστολος της χάριτος και άριστος αρχιδιάκονος της σωτηρίας μας, φέρνοντας χαρμόσυνες ειδήσεις στην πάναγνη και παναγία και πανάμωμη Παρθένο και αναφωνώντας χαρμόσυνα το «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου», λύνοντας το «με λύπες θα γεννάς τέκνα», το επιτίμιο της προμήτορος, και φέρνοντας τη συμφιλίωση του Θεού με τους ανθρώπους ύστερα από τη δίκαιη καταδίκη, καθώς και μια πραγματικά παράδοξη άμιλλα μεταξύ αγγέλων και ανθρώπων.

Και τώρα, βγαίνοντας από τον παράδεισο των παλαιών ιστοριών, ας εισέλθουμε σε έναν άλλον παράδεισο της χάριτος, καλώντας ως συνήθως τον θείο Γαβριήλ να πει στην Παρθένο το «Χαίρε», ως μηνυτή, διδάσκαλο και αληθέστατο ευαγγελιστή μιας τέτοιας φωνής και αυτής της χάριτος. «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου»· «ευλογημένη εσύ ανάμεσα στις γυναίκες». «Χαίρε», λέει, «κεχαριτωμένη»· διότι εσένα βρήκε ο Κύριος κεχαριτωμένη για δική του κατοικία, ομοίως και ευλογημένη ανάμεσα στις γυναίκες· και πριν από εσένα δεν βρέθηκε άλλη, και μετά από εσένα δεν θα υπάρξει, μέσω της οποίας θα ευλογηθεί το γένος των ανθρώπων και θα απαλλαγεί το ανθρώπινο γένος από την κατάρα. Διότι, όπως ακριβώς στις ημέρες του Νώε υπήρχε μεγάλο πλήθος ανθρώπων, αλλά μόνο ο Νώε μαρτυρείται τότε ως δίκαιος άνθρωπος —«ο Νώε», λέει, «ήταν άνθρωπος δίκαιος, τέλειος στη γενεά του· στον Θεό ευαρέστησε ο Νώε»—, έτσι και εσένα βρήκε ο Θεός κεχαριτωμένη και ευλογημένη ανάμεσα στις γυναίκες στις ημέρες αυτές, γι' αυτό και στάλθηκα προς εσένα για να σου αναγγείλω το «Χαίρε». «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Μη φοβηθείς την ασυνήθιστη μορφή μου, αλλά «χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Μην καταπέσεις, όπως παλιά ο Δανιήλ, ο οποίος, μην αντέχοντας τη μορφή μου, λίγο έλειψε να παραδώσει το πνεύμα, αλλά «χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου».

Γι' αυτό, ως πρώτη φωνή απευθύνω σε σένα τη χαρμόσυνη, για να μη σκυθρωπάσει ή πτοηθεί το πνεύμα σου, αλλά «χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Εγώ βέβαια, όπως διατάχθηκα, σου απευθύνω το «Χαίρε», ενώ ο Κύριος της δόξας και της χαράς «είναι μαζί σου, ευλογημένη ανάμεσα στις γυναίκες». «Εκείνη δε όταν τον είδε», λέει ο ευαγγελιστής, «ταράχτηκε με τα λόγια του και συλλογιζόταν μέσα της τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός». Τι είναι αυτό, λέει, και πώς ο Κύριος είναι μαζί μου; Τι είναι αυτό το καινούργιο και παράδοξο θέαμα και άκουσμα; Ιδού, από αυτόν που στάλθηκε κατανοώ εκείνον που τον έστειλε· διότι, αν είναι τέτοιος ο υπηρέτης που στάλθηκε, ποιος άραγε να είναι ο Κύριος που τον έστειλε; «Και συλλογιζόταν μέσα της τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός». Και ο άγγελος της είπε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ». Αν και ο λόγος είναι φοβερός, λέει, και το άκουσμα παράδοξο, εσύ όμως «μη φοβάσαι, Μαριάμ»· μάλλον χαίρε και σκίρτησε, ως αρχή της χαράς· και «μη φοβάσαι, Μαριάμ», διότι δεν πρόκειται να σε καταφλέξει· και λοιπόν «μη φοβάσαι, Μαριάμ», διότι «βρήκες χάρη από τον Κύριο». «Βρήκες χάρη», όχι από αυτές που σέρνονται κάτω στη γη, αλλά χάρη από τον Κύριο ανέκφραστη, χάρη ακένωτη, χάρη αδιάβατη. «Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού.

Ὢ μακάριες μητέρες που αφήνετε έκθαμβο κάθε νου και έχετε καταστεί ανώτερες από κάθε λόγο! Ὢ μακάριες κοιλιές που κυοφορείτε τέτοια έμβρυα· διότι η μεν πρώτη βαστάζει μέσα της τον Θεό εν σαρκί, «αυτόν που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», η δε άλλη έναν άγγελο ανάμεσα στους ανθρώπους, τον κήρυκα της μετανοίας. «Και συνέβη, μόλις άκουσε η Ελισάβετ τον χαιρετισμό της Μαρίας, σκίρτησε το βρέφος στην κοιλιά της». Πρόσεξε: δεν είπε ότι μόλις την είδε, αλλά ότι «μόλις άκουσε τον χαιρετισμό, σκίρτησε το βρέφος». Αναγνώρισε τη φωνή της Δέσποινας και την παρουσία του Δεσπότη και, αναπηδώντας, προσκύνησε τον Δεσπότη που ήρθε, μέσα από τη μητρική κοιλιά· και για τον λόγο αυτό «σκίρτησε το βρέφος με αγαλλίαση μέσα στην κοιλιά». «Σκίρτησε με αγαλλίαση», όχι προκαλώντας πόνο ή οδύνη στην έγκυο, αλλά «σκίρτησε με αγαλλίαση στην κοιλιά της· και η Ελισάβετ γέμισε από Πνεύμα Άγιο και αναφώνησε με μεγάλη φωνή και είπε: Ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες και ευλογημένος είναι ο καρπός της κοιλιάς σου. Και από πού μου έγινε αυτή η τιμή, ώστε να έρθει η μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα;». Διότι πριν από λίγο ο άγγελος της έλεγε: «Ευλογημένη εσύ ανάμεσα στις γυναίκες»· η δε Ελισάβετ, λέγοντας και η ίδια το «Ευλογημένη εσύ ανάμεσα στις γυναίκες», πρόσθεσε και το «ευλογημένος ο καρπός της κοιλιάς σου».

Σήμερα τα πλήθη των ασωμάτων και τα συστήματα των θνητών συνεορτάζουν τη γέννηση του Χριστού. Σήμερα το μεγαλείο της παρθενίας ο Χριστός, γεννηθείς από Παρθένο, το φανέρωσε και το διατράνωσε και εγκωμίασε αυτό το επίτευγμα που παλαιότερα ήταν δυσκατόρθωτο· διότι αυτό το αγγελικό αξίωμα ήταν άγνωστο στους ανθρώπους και αδύνατο να αποκτηθεί. Αφότου όμως ο Χριστός γεννήθηκε από Παρθένο, η ομορφιά της παρθενίας έγινε ταυτόχρονα και γνωστή και αξιοζήλευτη, και αυτό που πριν ήταν άγνωστο και ακατόρθωτο, έγινε σε όσους το επιθυμούν εύκολα γνωστό και εφικτό, με τη συνέργεια και τη χάρη του Θεού. Σήμερα η καταδίκη του προπάτορα και της προμήτορος Εύας έχει λυθεί· διότι για μεν τον πρώτο η καταδίκη ήταν το «επικατάρατη θα είναι η γη στα έργα σου» και «με λύπες θα τρως από αυτήν» και «με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου» και «στη γη θα επιστρέψεις» και τα εξής, για δε τη δεύτερη το «πολλαπλασιάζοντας θα πολλαπλασιάσω τις λύπες σου και τους στεναγμούς σου» και «με λύπες θα γεννάς τέκνα» και τα εξής. Αφότου όμως ειπώθηκε το «χαίρε, κεχαριτωμένη» και το «χαίρετε» και το «μη μεριμνάτε τι θα φάτε, αλλά ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού» και το «σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο», έκτοτε λοιπόν έχει λυθεί και η προηγούμενη καταδίκη.

Διότι σήμερα είναι τα χαρμόσυνα μηνύματα της χαράς· σήμερα είναι η συνάντηση της άπλετης ευφροσύνης· σήμερα είναι η υποχώρηση της κατάρας· σήμερα είναι η είσοδος της ευλογίας· σήμερα είναι η απαλλαγή από τη δουλεία και τα χαρμόσυνα της ελευθερίας· σήμερα είναι η θεία καταλλαγή προς τους ανθρώπους λόγω ανείκαστης ευσπλαχνίας. Διότι το «χαίρε, κεχαριτωμένη» Μαρία, «ο Κύριος μετά σου» και το «ευλογημένη συ εν γυναιξί και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου», τι άλλο μπορούσε να δηλώσει, παρά οπωσδήποτε τη χαρά ως αντίθετο της λύπης και την ευλογία ως αναίρεση της κατάρας και την ελευθερία ως απαλλαγή από τη δουλεία και την άφεση των αμαρτιών ως καταλλαγή του Θεού προς τους ανθρώπους και την ανάκληση του εξόριστου λαού, ο οποίος είχε κατέβει μέχρι τα ταμεία του άδη και είχε κατοικήσει μέχρι τον καταχθόνιο τόπο και είχε καταλύσει ελεεινά μέχρι τον γνόφο και το αφεγγές σκοτάδι και είχε φτάσει μέχρι τον σκληρό και ζοφερό και πανάθλιο και ακάθαρτο σκύλο και από αυτόν, εξαιτίας της δίκαιης αποστροφής του Δεσπότη, είχε τυραννικά βυθιστεί; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο κατήλθε από τους άνω στρατάρχες ο μέγας ταξίαρχος, για να αναγγείλει τη λύτρωση, μέσω της πανάγνου Παρθένου, στους δέσμιους που κρατούνταν στα κατώτατα μέρη. Γι' αυτό, από εκείνο τον ανώτατο και ανέσπερο τόπο στάλθηκε ένας ολόφωτος στρατιώτης, για να προαναγγείλει στους καταδίκους θνητούς του κατώτατου και ολοσκότεινου τόπου την παρηγοριά της αυγής.

Γι' αυτόν τον λόγο εστάλη από τον μέγιστο Βασιλέα ένας λαμπρός στρατιώτης, για να αναγγείλει ως πιστός μυσταγωγός μέσω μιας θεόπαιδος κόρης την έλευση του Βασιλέως και τη λύτρωση για τους αιχμαλώτους και την καθαίρεση του τυράννου και την ανάκληση των εξορίστων και την ανάσταση των πεπτωκότων και την αιφνίδια παρηγοριά των πενθούντων. Γι' αυτόν τον λόγο, αφού μετέβη σήμερα ο μέγας Ταξιάρχης από τη χώρα όσων εορτάζουν και από τον χορό της αγαλλιάσεως, ήλθε με αγαλλιώμενο άυλο βήμα μέσα σε αγαλλίαση προς την Παρθένο και με αγαλλίαση αναφώνησε: «χαίρε, κεχαριτωμένη» Μαρία, «ο Κύριος είναι μαζί σου», «ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες και ευλογημένος είναι ο καρπός της κοιλίας σου» και ότι «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει».

Διότι αυτά και άλλα πάρα πολλά σαφώς τα προανήγγειλε η Παλαιά Διαθήκη. Ποιος δε είναι ικανός να εξηγήσει όσα και η Καινή Διαθήκη με αγάπη προς την αλήθεια διηγείται πάλι, δηλαδή με ποιες και με πόσες ευεργεσίες μάς ευεργέτησε ο Θεός μέσω των αγίων του αγγέλων; Και άλλοτε μεν λέει: «μη φοβάσαι, Ζαχαρία, διότι εισακούστηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα τον ονομάσεις Ιωάννη, και θα νιώσεις χαρά και αγαλλίαση» και τα εξής, άλλοτε δε, «χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου», έκραζε περιχαρής αυτός ο θείος αρχάγγελος Γαβριήλ κατά την άρρητη σύλληψη της πανάγνου παρθένου Μαρίας. Και πάλι, χορός αγγέλων υμνώντας τον θείο τόκο ανακραύγαζε: «δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Και τη μία στιγμή παρουσιάζεται άγγελος και προτρέπει τους μάγους να μην επιστρέψουν στον Ηρώδη, αλλά να αναχωρήσουν από άλλον δρόμο για τη χώρα τους, την άλλη δε, λέει στον δίκαιο Ιωσήφ: «σήκω, παράλαβε το παιδίον και τη μητέρα του και φύγε στην Αίγυπτο και μείνε εκεί, μέχρι να σου πω».

Επομένως, όπως ακριβώς εσύ γεννάς τον δικό σου λόγο από τον νου σου απαθώς και άρρευστα, και αυτός παραμένει αδιαίρετος από εσένα, έστω και αν φτάνει σε εκείνον με τον οποίο συνομιλείς, εφόσον είναι ομοούσιος και συναΐδιος με τον νου σου, έτσι να εννοήσεις ότι και ο Θεός γεννά τον συναΐδιο και ομοούσιο αυτού Λόγο και Υιό απαθώς και άρρευστα, μέσω του οποίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, χωρίς να αποκόπτεται από Αυτόν, ακόμη και όταν κατέρχεται σε εμάς και βρίσκεται μαζί μας. Όπως πάλι εσύ τον δικό σου λόγο, παρότι είναι αόρατος, αναφής και ασώματος, τον κάνεις ενσώματο και ορατό μέσω των γραμμάτων προς εκείνους στους οποίους τον αποστέλλεις, έτσι και ο Θεός σε αυτές τις έσχατες ημέρες, επειδή θέλησε να αναπλάσει την εικόνα Του που φθάρθηκε εξαιτίας της παρακοής, απέστειλε σε εμάς τον ομοούσιο αυτού Υιό και Λόγο, τον ασώματο, αόρατο, αναφή και απερίγραπτο, χρησιμοποιώντας ως διάκονο τον άγγελο Γαβριήλ που είπε προς την Παρθένο: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Και ο Θεός Λόγος εσκήνωσε ο ίδιος μέσα της, αφού γράφηκε σαν από δάκτυλο Θεού στις πανάγνες σάρκες της, και έγινε σάρκα. Έπειτα, αφού γεννήθηκε από αυτήν με τρόπο άρρητο, δεν άνοιξε τα κλείθρα της παρθενίας της, αλλά, όπως ακριβώς εισήλθε ανέκφραστα, έτσι και αφού γεννήθηκε υπερφυσικά, εξήλθε ως Θεός και άνθρωπος, αναπλάθοντας στον εαυτό Του τον Αδάμ, έχοντας γίνει ο δεύτερος Αδάμ, όχι χωματένιος από τη γη όπως εκείνος, αλλά επουράνιος, ως Κύριος των πάντων.

Είδες πώς τα παλαιά έγιναν τύπος των τωρινών, εκείνη η πλάση αυτής της ανάπλασης και ο πρώτος Αδάμ του δεύτερου Αδάμ, του Ιησού Χριστού; Δες μαζί μου και μια άλλη πτυχή του νέου μυστηρίου της πανάγνου Παρθένου. Η Εύα εκεί, πριν από την παράβαση, ήταν παρθένος στον παράδεισο -διότι μετά την εξορία από τον παράδεισο γνώρισε ο Αδάμ τη γυναίκα του- και ενώ ήταν παρθένος της μίλησε ο σκολιός δαίμονας μέσω του φιδιού, χρησιμοποιώντας το φίδι ως άγγελο πονηρίας και λύπης. Και η Μαρία εδώ, ούσα παρθένος και διαμένοντας στα Άγια των Αγίων, αξιώθηκε τη θέα του αγγέλου, και ενώ ήταν παρθένος της μίλησε ο Θεός μέσω του αρχαγγέλου Γαβριήλ, χρησιμοποιώντας τον ως διάκονο χαράς αυτού του μυστηρίου: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Εκεί παράδεισος, εδώ Άγια των Αγίων. Εκεί παρθένος και εδώ παρθένος. Αλλά εκείνη μεν έγινε πρόξενος στο γένος των ανθρώπων, μέσω της παράβασης του Αδάμ, θανάτου και αμαρτίας και της καταδίκης στον άδη. Αυτή δε, σε όλους τους ανθρώπους μέσω του Υιού της Ιησού Χριστού του Θεού, έγινε πρόξενος της αιώνιας ζωής και της ανόδου στους ουρανούς.

Και ήταν αρκετή η πληγή ενός που δεν είχε αδικήσει σε τίποτα, η οποία δόθηκε αντί για καταδίκη σε όλους τους ανθρώπους που είχαν διαπράξει τα χείριστα αμαρτήματα, για να εξαλείψει τα εγκλήματα. Η δε μακαρία, η μόνη από όλους τους ανθρώπους που κατέστησε την ψυχή της άξια του Θεού, μπόρεσε να προσφέρει βοήθεια και στους υπόλοιπους. Γι' αυτόν τον λόγο, ενώ πολλοί έλαβαν πολλές φορές χαρμόσυνα μηνύματα από τον ουρανό, ο Θεός απηύθυνε το «χαίρε» μόνο σε εκείνη. Διότι δεν υπήρξε κανένας ο οποίος, όντας απαλλαγμένος από πταίσματα, να μπόρεσε να μείνει καθαρός και από την καταδίκη· επειδή η ποινή προς τον Θεό εκπληρωνόταν από όλους με τον πόνο και την οδύνη. Και οι άνθρωποι υπέστησαν αυτή την τιμωρία, επειδή παρέβησαν τον νόμο της αληθινής χαράς και ειρήνης. Στη μακαρία όμως, με το γεγονός ότι την αξίωσε του «χαίρε» και την προσφώνησε «κεχαριτωμένη» και «ευλογημένη», έδειξε ότι δεν είχε να της προσάψει καμία από τις κατηγορίες για τις οποίες ήταν υπόλογη η ανθρώπινη φύση.

Γι' αυτό, αφού, ανάλογα με τις δυνάμεις μας, θυμηθήκαμε όσα έπρεπε προς έπαινό σου και αφού υμνήσαμε, όσο ήταν δυνατό, τη δική μας σωτηρία, στη συνέχεια αναζητούμε αγγελική φωνή· καταλήγουμε στον χαιρετισμό του Γαβριήλ, στολίζοντας με αυτή την προσθήκη το σύνολο του λόγου: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Τον Οποίο είθε να μας αξιώσεις να Τον φιλοξενήσουμε μέσα μας, ώστε να μην λέμε μόνο, αλλά και να πράττουμε εκείνα που μπορούν να συντελέσουν στη δική Του δόξα και στον έπαινο τον δικό σου, που Τον γέννησες, επειδή σε Αυτόν πρέπει η δόξα στους αιώνες.

Αλλά έλα, ω σοφότατε των ευαγγελιστών, κάνοντας μαζί μου την αρχή του λόγου, με τη συνεργασία σου απόρριψε την αγωνία, και θεραπεύοντας τη δειλία της σκέψης, εγγυήσου το θάρρος με τη συνηγορία σου, λέγοντας: τον έκτο μήνα στάλθηκε ο αρχάγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μια πόλη της Γαλιλαίας που ονομαζόταν Ναζαρέτ, σε μια παρθένο που ήταν μνηστευμένη με έναν άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο και τη γενιά του Δαβίδ· και το όνομα της παρθένου ήταν Μαριάμ· και αφού εισήλθε ο άγγελος σε αυτήν, είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Βλέπεις ποια ήταν αυτά που έφερνε και όσα εξέφραζε; Βλέπεις την αιτία της συνομιλίας;

«Χαίρε», λέει, «κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου»· ω παράδοξο μυστήριο, που διαφεύγει από κάθε νου και κάθε κατανόηση· μυστήριο που πιστεύεται, δεν γίνεται αντικείμενο περιέργειας· που θαυμάζεται, δεν ερευνάται· μυστήριο που προσκυνείται, αλλά δεν εξετάζεται· που υμνολογείται, δεν εξιχνιάζεται· που τιμάται, δεν ζυγοστατείται· που ποθείται, δεν κατανοείται. Άγγελος αποστέλλεται προς την Παρθένο, δίνοντας ως αρραβώνα τη δεσποτική παρουσία, επαγγελλόμενος την έλευση του Θεού προς τους ανθρώπους, ευαγγελιζόμενος την ανάπλαση της πλάσεώς μας.

Άγγελος αποστέλλεται προς την Παρθένο, αναγγέλλοντας την κάθοδο του Δεσπότου, και ο Δεσπότης καταφθάνει μαζί με την αναγγελία. Εκείνος φέρνει το χαρμόσυνο μήνυμα και ο Δεσπότης συμπορεύεται με τα λόγια του. Εκείνος αναφωνεί προς την Παρθένο το «Χαίρε, κεχαριτωμένη» και ο Δεσπότης εκπληρώνει έμπρακτα τη χαρά. Αυτός προσφωνεί στην Παρθένο το «Χαίρε, κεχαριτωμένη» και ολόκληρος ο κόσμος μέσω αυτής τρυγά τους καρπούς της χαράς.

Αυτό θα σε διδάξει πώς θα κυοφορήσεις· αυτό θα ερμηνεύσει πώς θα συλλάβεις. Αυτό είναι κοινωνός της δεσποτικής βουλής ως ομόθρονο, ενώ εγώ είμαι δούλος, διάκονος των δεσποτικών προσταγμάτων, όχι ερμηνευτής του προστάγματος· είμαι υπηρέτης του θελήματος, αλλά όχι εξηγητής της βουλής· αυτό θα τα διευθετήσει όλα· διότι αυτό ερευνά τα πάντα και τα βάθη του Θεού. Εγώ βέβαια φωνάζω το «Χαίρε, κεχαριτωμένη», και υμνολογώ το θαύμα και προσκυνώ τον τοκετό, αλλά απορώ να εξηγήσω τον τρόπο της συλλήψεως. Αν όμως θέλεις να αποδεχθείς την πίστη των όσων σου αναγγέλθηκαν και με παραδείγματα, παρομοιάζοντας τα μεγάλα με τα μικρά και επιβεβαιώνοντας τα μέλλοντα με τα παρελθόντα, έτσι θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, όπως η ράβδος του Ααρών βλάστησε χωρίς γεωργική φροντίδα, επιτελώντας όσα κάνουν τα ριζωμένα φυτά, όπως η βροχή που έπεσε από τον ουρανό πάνω στον πόκο (μαλλί) πότισε μόνο αυτόν και δεν δρόσισε τη γη, έτσι και εσύ θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις τον Κύριο. Διότι αυτό προαναγγέλλει και ο προπάτοράς σου ο Δαβίδ, ο οποίος εμπνεόμενος από τον Θεό προφήτευσε την κυοφορία σου: «Θα κατέβει ως βροχή πάνω στον πόκο και ως σταγόνα που στάζει πάνω στη γη»· όπως η βάτος δεχόταν τη φωτιά και τρέφοντας τη φλόγα δεν καταστρεφόταν, έτσι και εσύ θα συλλάβεις υιό, δανείζοντας σάρκα, παρέχοντας τροφή στο άυλο πυρ και λαμβάνοντας σε αντάλλαγμα την αφθαρσία. Διότι αυτά προτύπωναν τη δική σου σύλληψη, προμήνυαν τον δικό σου τοκετό, σκιαγραφούσαν από παλιά τη δική σου κυοφορία.

Αλλά η αγία και άφθορος Παρθένος, δείχνοντας την υπακοή της στον απεσταλμένο του Δεσπότη με τέτοια λόγια, ολοκλήρωσε τη συνομιλία. Εμείς όμως τι θα προσφέρουμε στην Παρθένο; Ποιες τερπνές υμνολογίες θα υφάνουμε για αυτήν; Ποιες άλλες εκτός από εκείνες των οποίων τις αφορμές μας χορήγησε εξαρχής ο Γαβριήλ, λέγοντας, χαίρε, κεχαριτωμένη· ο Κύριος είναι μαζί σου. Ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου. Χαίρε, διότι βλέπουμε τον ήλιο της δικαιοσύνης να ανατέλλει από εσένα και να καταλάμπει τον ουράνιο κόσμο μαζί με τον επίγειο, και να διώχνει το σκοτάδι της πλάνης και να καταυγάζει με τη λαμπρότητα της χάριτος την οικουμένη. Χαίρε, κεχαριτωμένη, διότι καλλιεργώντας χωρίς γεωργία τον ψυχοτρόφο στάχυ για εμάς, εξαφάνισες τα σπέρματα της ψυχοφθόρου βλάστησης. Χαίρε, διότι προσέφερες σε εμάς ως πλήρη αμβροσία τον ζωηφόρο άρτο, που ψήθηκε σαν σε κλίβανο στην πυρφόρο γαστέρα σου, διασκορπίζοντας σαν ζύμη τον όλεθρο της θανατηφόρου βρώσης. Χαίρε, διότι καρποφόρησες για εμάς το ξύλο της ζωής, το οποίο ξηραίνει τις παραφυάδες του ξύλου της βρώσης και παρέχει τη γλυκύτητα της γνώσης. Χαίρε, κεχαριτωμένη, διότι αποθησαύρισες το πολυτίμητο μαργαριτάρι, μεταφέροντας τον πλούτο της σωτηρίας στα πέρατα της οικουμένης.

Ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες, διότι ανόρθωσες την ήττα του γυναικείου παραπτώματος, μετατρέποντας τον ονειδισμό της απάτης σε εγκώμιο του γένους· διότι μέσα σε σένα την παρθένο, Εκείνος που αρχικά έπλασε τον Αδάμ από παρθένο γη, σήμερα αναπλάθει τον άνθρωπο από τα δικά σου παρθενικά αίματα· διότι, υφαίνοντας με τη σάρκα τη στολή του Λόγου, σκέπασες τη γυμνότητα του πρωτόπλαστου. Και γιατί να διηγηθώ λεπτομερώς τα καθέκαστα;

Χαίρε, Κεχαριτωμένη, διότι στο πρόσωπό σου συντελέστηκαν τα υπεράνθρωπα και η ευλογία όλων των αγαθών άνθισε για εμάς μέσω της δικής σου κυοφορίας. Εσύ και τώρα, ω Παρθένε και Μητέρα, το καινό και παράδοξο γεγονός κάτω από τον ήλιο, άπλωσε την πρεσβεία σου για την προστασία μας· απόστειλε τη βοήθειά σου για τη διαφύλαξή μας· τον πιστό σου δούλο και ευσεβή βασιλιά μας κραταίωσε με αρετή και θεοσέβεια, καθοδηγώντας τον, αφενός, να κατευθύνει με θεοφροσύνη τους οίακες της επίγειας βασιλείας, και, αφετέρου, αναδεικνύοντάς τον κληρονόμο της επέκεινα βασιλείας του Χριστού του αληθινού Θεού μας, του Υιού και Δεσπότη σου. Την οποία είθε να αξιωθούμε να επιτύχουμε όλοι μας με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του ίδιου του Χριστού του αληθινού Θεού μας, ο οποίος συνελήφθη ασπόρως, κυοφορήθηκε αφράστως και γεννήθηκε ανερμηνεύτως.

Σήμερα η παρθένος ξεχωρίζεται από τους ανθρώπους, προσφερόμενη στον Κτίστη ως απαρχή του ανθρώπινου φυράματος, και τελεσιουργείται με παράδοξο τρόπο το μέγα και απ' αιώνος μυστήριο της δικής μου ανάπλασης. Σήμερα η θυγατέρα του Αδάμ, έχοντας επανορθώσει το ολίσθημα της προμήτορος Εύας και έχοντας καθαριστεί από τον μολυσμό που παρεισέφρησε από εκεί, εμφανιζόμενη καλή και ωραία στον Πλάστη, αρραβωνίζεται τη σωτηρία για το ανθρώπινο γένος. Διότι σήμερα ο αρχιστράτηγος των ασωμάτων δυνάμεων, κατερχόμενος από τις ουράνιες αψίδες, φθάνει στη Μαριάμ και, αναγγέλλοντας στην παρθένο το χαρμόσυνο μήνυμα της δεσποτικής ελεύσεως, την ασπάζεται με τον λαμπρό λόγο: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου», και μέσω αυτής όλη η κτίση καταπλουτίζεται με τη χαρά.

Έτσι λοιπόν, καθώς η Παρθένος, με όσα ξεπερνούσαν τα ανθρώπινα μέτρα, αποδεικνυόταν άξια των ουράνιων νυμφώνων και λάμπρυνε με το δικό της κάλλος τη δική μας άμορφη εικόνα, την οποία κηλίδωσε ο ρύπος των προπατόρων, εμφανίστηκε ο Γαβριήλ, διακονώντας το μυστήριο της βασιλικής παρουσίας, και αναφωνεί με ελεύθερη φωνή και γλώσσα: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου», απαλλάσσοντας μέσω σου όλο το γένος από την παλαιά λύπη και κατάρα. Για τον λόγο αυτό και ο θεοπάτωρ Δαβίδ, κρατώντας την πνευματική κιθάρα και σκιρτώντας στο πνεύμα για τους μνηστήρες της θυγατέρας του, εμφανίζεται και, διατρέχοντας με τα προφητικά του δάχτυλα τις ψαλμικές χορδές, ανακρούει ένα τερπνό μέλος, αντάξιο των παρθενικών νυμφώνων και σωτήριο για όλο τον κόσμο.

Γι' αυτό, επειδή φοβάμαι και για εσάς και για τον εαυτό μου, σας έχω συμβουλεύσει από παλιά και πολλές φορές να είστε προετοιμασμένοι, χωρίς να απέχω ούτε και τώρα από τις οφειλόμενες και δυνατές σε μένα παραινέσεις· εγώ δε, επειδή δεν έχω ετοιμάσει κανένα αντάξιο δώρο, αποφάσισα να καταφύγω στον απαθή και ασυνδύαστο επιθαλάμιο ύμνο της Αειπαρθένου, του οποίου γνωρίζω ως δάσκαλο και μυσταγωγό τον υπηρέτη αυτής της μεγάλης εορτής και επόπτη της πανηγύρεως. Ίσως, ενώ εκείνος ψάλλει και ασχολείται με τις φροντίδες γύρω από αυτόν, Εκείνος που ερευνά τα πάντα θα με σπλαχνιστεί και δεν θα με αποπέμψει, ούτε θα μου περάσει δεσμά για να με υποβάλει στις ποινές των καταδίκων, ως υβριστή του βασιλικού νυμφώνα, αλλά θα με συγκαταλέξει στον χορό εκείνων που προσφέρουν δώρα. Διότι υπάρχει, υπάρχει πράγματι ενώπιον του φιλάνθρωπου Κριτή η ένταση του πόθου, η οποία αναπληρώνει την έλλειψη δώρου για όσους κατά τα άλλα στερούνται, έστω κι αν αυτό που προσφέρουν δεν είναι αντάξιο της προθυμίας τους. Γι' αυτό λοιπόν τον λόγο, με πολύν αγώνα και πόθο, με τη διάνοια και τη γλώσσα αναφωνώ το «Χαίρε», ω Παρθένε, εσύ που είσαι το καταφύγιο της δικής μου ασθένειας και ένδειας. Χαίρε, Κεχαριτωμένη, δια της οποίας το ασθενές ενδυναμώνεται και το συντετριμμένο αναπλάθεται και ο δόλιος διάβολος, ο αίτιος της συντριβής, νεκρώνεται, καταργείται και καταπατείται.

Χαίρε, κεχαριτωμένη, μέσω της οποίας η πικρή απόφαση εναντίον του γένους εξαλείφεται με τη γλυκύτητα των δικών σου χαρμόσυνων αγγελμάτων και, έχοντας αποβάλει την ασχήμια της παράβασης, στεφανωνόμαστε με την ωραιότητα της θεοφάνειας που προήλθε από εσένα. Χαίρε, κεχαριτωμένη, το νοητό και θεότευκτο κάτοπτρο της εποπτικής διάγνωσης των θεόληπτων προφητών, στο οποίο, αφού είδαν μυστικά ως σε καθρέφτη τη συγκατάβαση του Λόγου προς εμάς, σαν σάλπιγγες που αντηχούν από το θείο πνεύμα περιέλαβαν τα πέρατα όλης της γης, διαλαλώντας παντού την κυοφορία σου. Χαίρε, κεχαριτωμένη, το εργαστήριο της παγκόσμιας χαράς, στο οποίο χωνεύτηκε η καταδίκη της πρώτης κατάρας και σφυρηλατήθηκε το αξίωμα της χαράς που ήρθε μέσω εσένα. Χαίρε, κεχαριτωμένη, της οποίας το κάλλος επιθύμησε ο Βασιλιάς των πάντων, επειδή διατηρήθηκες αγνή και στην ψυχή και στο σώμα και στον λογισμό, για την ανακαίνιση και ανάπλαση της εικόνας που είχε φθαρεί με τις μηχανουργίες και τις πολύτροπες επιθέσεις του πονηρού. Για τούτο, με δώρα θα σε ικετεύσουν οι λαοί, που πλούτισαν μέσω εσένα την ευσέβεια και απαλλάχθηκαν από εκείνες τις δύσμορφες ρυτίδες της επείσακτης μορφής. Χαίρε, παλάτι αχειροποίητο, στο οποίο ο Βασιλιάς της δόξης, περιβαλλόμενος ως βασιλική αλουργίδα τη δική μου στολή που πορφυρώθηκε από τα παρθενικά σου αίματα, σκέπασε την άσχημη γύμνια του προπάτορα.

ΑΒΓΔΕΖΗΘΙΚΛΜΝΞΟΠΡΣΤΥΦΧΨΩ Όταν ο ασώματος έλαβε γνώση της μυστικής προσταγής, παρουσιάστηκε με σπουδή στην οικία του Ιωσήφ, λέγοντας στην Απειρόγαμη: «Εκείνος που κατέβασε τους ουρανούς με τη συγκατάβασή Του, χωρείται ολόκληρος και αναλλοίωτος μέσα σου· τον Οποίο βλέποντας στη μήτρα σου να παίρνει μορφή δούλου, εκπλήσσομαι και σου κραυγάζω: “Χαίρε, Νύμφη ανύμφευτε”». [Στην υπέρμαχο στρατηγό τα νικητήρια, και ως λυτρωθείσα από τα δεινά τα ευχαριστήρια αναγράφει σε σένα η πόλη σου, Θεοτόκε· αλλά, επειδή έχεις ακατανίκητο κράτος, ελευθέρωσέ με από κάθε λογής κινδύνους, για να σου κράζω: “Χαίρε, Νύμφη ανύμφευτε”.] [Δεν παύουμε, όπως έχουμε χρέος, να σε ανυμνούμε, Θεοτόκε, και να λέμε: “Χαίρε, Κεχαριτωμένη”.] Άγγελος πρωτοστάτης στάλθηκε από τον ουρανό για να πει στη Θεοτόκο το “Χαίρε”· και βλέποντάς Σε, Κύριε, να παίρνεις σώμα μαζί με την ασώματη φωνή, εκπλησσόταν και στεκόταν κραυγάζοντας προς αυτήν τα εξής: “Χαίρε, μέσω της οποίας η χαρά θα εκλάμψει· χαίρε, μέσω της οποίας η κατάρα θα εκλείψει· χαίρε, η ανάκληση του πεσόντος Αδάμ· χαίρε, η λύτρωση από τα δάκρυα της Εύας· χαίρε, ύψος δυσανάβατο για τους ανθρώπινους λογισμούς· χαίρε, βάθος δυσθεώρητο και για των αγγέλων τα μάτια· χαίρε, διότι υπάρχεις ως θρόνος του Βασιλέως· χαίρε, διότι βαστάζεις Αυτόν που βαστάζει τα πάντα· χαίρε, αστέρι που φανερώνει τον Ήλιο· χαίρε, γαστέρα της ένθεης σαρκώσεως· χαίρε, μέσω της οποίας ανανεώνεται η κτίση· χαίρε, μέσω της οποίας προσκυνείται ο Πλάστης· χαίρε, Νύμφη ανύμφευτε”.

Επάνω είναι φοβερός, και κάτω πώς γίνεται ορατός; Πάντως, όπως Εκείνος βούλεται. Γιατί λοιπόν στέκομαι και δεν πετώ και δεν αναφωνώ στην κόρη: Χαίρε, νύμφη ανύμφευτε;» Αφού είπε αυτά κάτω από τη στέγη της σεμνής, εισήλθε ο κάτοικος των ουρανών και προσφώνησε την άγαμη, λέγοντας: «Χαίρε, ο Κύριος είναι μαζί σου.» Η δε νεάνιδα μπροστά στη μορφή του φωτεινού αγγέλου ίσως δεν πήρε καθόλου θάρρος, αλλά αμέσως έκλινε το κεφάλι προς τη γη και παρέμεινε σιωπηλή.

Μην με καταφλέξεις, λοιπόν, σε παρακαλώ, αλλά λυπήσου με· θέλεις να λύσω κι εγώ, όπως παλαιά ο Μωυσής, τα υποδήματα, και να σε πλησιάσω, και να σε ακούσω, και αφού μάθω να σου πω: Χαίρε νύμφη ανύμφευτε;» «Τώρα ζητάς να με πλησιάσεις και να διδαχθείς τι είμαι», είπε η Μαρία στον Ιωσήφ. «Πλησίασε και άκουσε τι είμαι, και είμαι αυτό ακριβώς που βλέπεις σε μένα· εμφανίστηκε σε μένα κάποιος φτερωτός, του οποίου η μορφή γέμισε όλο τον θάλαμο και εμένα μαζί του· διότι, ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, στάθηκε μπροστά μου και μου μίλησε ως εξής: Κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου.»

Διότι ο Αδάμ ήρθε σε εμένα στενάζοντας πικρά· και η Εύα, γεμάτη οδύνη, θρηνεί μαζί του· ο δε αίτιος αυτών είναι το φίδι που τους απογύμνωσε από την τιμή τους· γι' αυτό ζητούν να σκεπαστούν, φωνάζοντάς μου: «Η Κεχαριτωμένη». Καθώς δε τέτοιες ικεσίες προσέφερε η άμωμος στον Θεό που κειτόταν στη φάτνη, Εκείνος, αφού τις έλαβε, αμέσως υπέγραψε· και ερμηνεύοντας τα έσχατα, λέει: «Ω μητέρα, και για χάρη σου και μέσω εσού τους σώζω.»

Η Μαρία, η οποία ανθίζει χωρίς καλλιέργεια τον καρπό που η παρθένος γεννά για μένα, και μετά τον τοκετό πάλι μένει παρθένος. Έτσι κάποτε και η φωτιά μέσα στη βάτο λαμποκοπούσε και δεν έκαιγε τα αγκάθια, όπως ακριβώς τώρα βρίσκεται στην Παρθένο ο Κύριος. Διότι ο Θεός δεν ήθελε να δημιουργήσει φαντασίες στον Μωυσή ούτε να τον κατατρομάξει, αλλά, φανερώνοντάς του τα μελλοντικά, του έδειχνε τη βάτο φλεγόμενη, για να μάθει ότι Παρθένος γεννά τον Χριστό και μετά τον τοκετό πάλι μένει παρθένος. Εσένα, Ιησού, φανερώνουν οι Γραφές, η μία συμβολίζοντας το μάννα και τη στάμνα, και η άλλη αναδεικνύοντας το άνθος από τη ρίζα. Και τη μητέρα σου την ονομάζουν άνθος, ράβδο, κιβωτό, αυτήν που σε φέρει στους κόλπους της, αυτήν που ανοίχτηκε μέσω του Πνεύματος και μετά από αυτό παρέμεινε κλειστή, ώστε καθένας να πει: Παρθένος γεννά και μετά τον τοκετό πάλι μένει παρθένος. Λέγοντας χαρμόσυνο λόγο ο Γαβριήλ, έσπειρε στην Παρθένο τον Λόγο, αναδεικνύοντάς την άγαμη μητέρα μέσω του Πνεύματος: «Ιδού, ο Κύριος είναι μαζί σου, και από εσένα προέρχεται Αυτός που υπήρχε και πριν από εσένα, ο Πατέρας σου γίνεται γιος σου, Αυτός που με έστειλε σε εσένα και έφτασε πριν από εμένα, Αυτός που και μετά τον τοκετό σε διατηρεί αγνή, ώστε καθένας να πει: Παρθένος γεννά και μετά τον τοκετό πάλι μένει παρθένος.»

Κατόρθωσαν παλαιότερα οι Νινευίτες, με τη μετάνοια, να καταπραΰνουν τον θυμό σου, Σωτήρα, μέσω της νηστείας, όπως είναι γεγραμμένο· τώρα όμως, ελεώντας μας με τον πλούτο της ευσπλαχνίας σου, χορήγησε σε όλους την άφεση· διότι ως Θεός που μας σπλαχνίστηκε, ευδόκησες να λάβεις σάρκα και γεννιέσαι από φιλανθρωπία, καθώς υπηρέτησε στο μυστήριό σου ο πρωτοστάτης των νοών Γαβριήλ, ο οποίος, αφού στάλθηκε στην Παρθένο, αναφωνεί το «Χαίρε», ο αρχιστράτηγος των ασωμάτων.

Διότι είναι φως αληθινό εκ φωτός αληθινού, που γεννήθηκε αιώνια και αδιαίρετα, το οποίο ανέτειλε σε εμάς διπλά μέσα από τη γέννηση και την έγερση, και μας δώρισε διπλές τις σωτήριες ακτίνες του. Επειδή καθεμία από αυτές είναι γεμάτη από σωτήρια χαρά, γι' αυτό χαρμόσυνες και εόρτιες φωνές λαμπρύνουν τις παρούσες περιστάσεις μας και προτρέπουν τους πιστούς να εορτάζουν διπλά. Διότι κατά την πρώτη, η Παρθένος που κυοφόρησε πληροφορείται από τον άγγελο, ο οποίος πολύ δίκαια της λέει: «Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου», καθώς η κατάρα που είχε δοθεί στην Εύα έλαβε λύση. Αλλά και οι ποιμένες που έμεναν τότε στο ύπαιθρο και έκαναν τις νυχτερινές βάρδιες, άκουσαν τον άγγελο να τους αναγγέλλει τα εξής: «Ιδού, σας ευαγγελίζομαι μεγάλη χαρά, η οποία θα αφορά όλο τον λαό, διότι γεννήθηκε για εσάς σήμερα σωτήρας, ο οποίος είναι ο Χριστός ο Κύριος, στην πόλη του Δαβίδ»· μέσω του οποίου και σωθήκαμε και, αποτινάσσοντας τον ζυγό της δουλείας, δεχθήκαμε τη δωρεά της υιοθεσίας. Κατά δε τη δεύτερη, οι λαμπρότατες γυναίκες, οι μαθήτριες του Χριστού του Σωτήρα, ακούνε τον ίδιο τον Χριστό να αναφωνεί «Χαίρετε», αυτόν που είναι ο αίτιος της χαράς για τα πάντα, διότι ο θάνατος έχει πεθάνει και το φοβερό κατάκριμα της καταδίκης μας έχει καμφθεί, και επειδή η νομική κατάρα έχει καταλυθεί και το επιτίμιο της Εύας έχει σβηστεί και επειδή το κράτος του θανάτου έχει καθαιρεθεί και η ανάσταση των νεκρών έχει ανθίσει, έχοντας αφήσει τη φθορά του θανάτου να φθείρει τον ίδιο της τον εαυτό.

ΙΖ΄. Τι λέει λοιπόν ο μακάριος άγγελος όταν αποστέλλεται προς την απείρανδρο Παρθένο; Ή πώς της αναγγέλλει τη φανέρωση τέτοιων χαρμόσυνων ειδήσεων και όσα γεννά μέσω αυτής ένα τέτοιο μεγαλούργημα του Θεού; «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Με λέξεις χαράς ξεκινά να της μιλά ο άγγελος της χαράς. Διότι γνώριζε και κατανοούσε καλά ότι το άγγελμά του γίνεται πρόξενος χαράς για όλους τους ανθρώπους, και ομοίως για όλα τα κτίσματα, ενώ επιφέρει τον όλεθρο κάθε λύπης για τα πάντα. Γνώριζε ότι, εξαιτίας αυτού, ο κόσμος επρόκειτο να καταυγάσει από τη θεογνωσία. Γνώριζε ότι η ομίχλη της πλάνης θα εξαφανιζόταν. Γνώριζε ότι το κεντρί του θανάτου θα αμβλυνόταν. Γνώριζε ότι η δύναμη της φθοράς θα καταστρεφόταν. Γνώριζε ότι η νίκη του άδη θα καταργούνταν. Γνώριζε ότι επρόκειτο να σωθεί ο χαμένος άνθρωπος, ο οποίος από παλιά ήταν υποδουλωμένος σε αυτά, από τότε που εκδιώχθηκε από τον παράδεισο της τρυφής και εξορίστηκε από την εκεί μακάρια διαμονή.

ΙΘ΄. Γι' αυτόν τον λόγο σε προσφωνώ, «Χαίρε, κεχαριτωμένη»· επειδή έλαβες περισσότερη χάρη από όλη την κτίση· και το αίτιο αυτής της χαράς και της χάριτος σε εσένα, το γνωρίζω και το κατανοώ· γι' αυτό και προσθέτω φωνάζοντας και λέγοντας· «Ο Κύριος είναι μαζί σου»· αυτός που ως Κτίστης εξουσιάζει όλη την κτίση, αλλά είναι μαζί σου, καθώς βαστάζεται στην κοιλιά σου και κυοφορείται με άρρητη κυοφορία. «Ο Κύριος είναι μαζί σου»· αυτός που γεννήθηκε αιώνια από τον Πατέρα, και πάντοτε θεωρείται μαζί με τον Πατέρα, αλλά τώρα είναι μαζί σου μέσω της σύλληψης, και πραγματοποιεί από εσένα τη φοβερή σάρκωση. «Ο Κύριος είναι μαζί σου»· αυτός που έχει μεν την πρώτη, αιώνια γέννηση, αλλά δέχεται από εσένα δεύτερη γέννηση. «Ο Κύριος είναι μαζί σου»· αυτός που μαζί με τον Πατέρα εξουσιάζει όλη την κτίση, αλλά από εσένα ενδύεται τη μορφή δούλου, και ελευθερώνει την ανθρώπινη φύση από τη δουλεία. Διότι γι' αυτό ο Κύριος γίνεται δούλος, για να αναδείξει τον δούλο, κατά χάριν, κύριο. «Ο Κύριος είναι μαζί σου»· αυτός που προηγουμένως βρισκόταν έξω από όλη την κτίση, αλλά τώρα θεωρείται μαζί με εσένα την κτιστή, και μέσω εσένα συγκαταλέγεται με τα κτιστά όντα· διότι μέσα σου ο άκτιστος κτίζεται, και από εσένα ο Κτίστης προέρχεται κτιστός. Βλέπω τον άκτιστο να έχει γίνει κτίσμα μέσα σου, και θεωρώ τον άσαρκο να έχει γίνει σάρκα.

ΚΑʹ. «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου.» Και τι θα μπορούσε να είναι ανώτερο από αυτή τη χαρά, ω Παρθενομήτορ; Ή τι θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερο, ή πιο χαριτωμένο και πιο λαμπρό από αυτή τη χάρη, την οποία μόνη εσύ κληρονόμησες από τον Θεό; Όλα ακολουθούν το δικό σου θαύμα· όλα βρίσκονται κάτω από τη δική σου χάρη· όλα τα εκλεκτά έρχονται δεύτερα και λαμβάνουν μικρότερο μερίδιο λαμπρότητας. «Ο Θεός είναι μαζί σου·» και ποιος θα τολμούσε να παραβληθεί μαζί σου; Ο Θεός προήλθε από εσένα· και ποιος δεν θα ηττηθεί αμέσως, και δεν θα σου παραχωρήσει μάλλον με χαρά το προβάδισμα και την υπεροχή; Γι' αυτό σου απευθύνω τους πιο μεγαλειώδεις λόγους, θεωρώντας τα δικά σου προτερήματα ανάμεσα σε όλα τα κτιστά όντα: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου.» Διότι από εσένα η χαρά δεν χαρίστηκε μόνο στους ανθρώπους, αλλά δίδεται και στις άνω δυνάμεις.

Πράγματι «ευλογημένη είσαι εσύ μεταξύ των γυναικών»· διότι ασπόρως εβλάστησες καρπό, ο οποίος δωρίζει την ευλογία σε όλη τη γη και την λυτρώνει από την ακανθοφόρο κατάρα. Πράγματι «ευλογημένη είσαι εσύ μεταξύ των γυναικών»· διότι, αν και γυναίκα κατά τη φύση, στην πράξη θα γίνεις Θεοτόκος. Διότι, εάν αυτός που πρόκειται να γεννηθεί από εσένα είναι αληθινά σεσαρκωμένος Θεός, δικαιότατα θα ονομάζεσαι Θεοτόκος, εφόσον αληθινά γεννάς τον Θεό.

Και για αυτό σου αναφωνώ, ω μακαρία Παρθένε, που πρόκειται να γίνεις γεννήτρια του Θεού, του Σωτήρα των πάντων: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες»· διότι αξιώθηκες να λάβεις τέτοια μεγαλεία· διότι και η ουράνια χαρά από εσένα θα γεννηθεί για τον κόσμο, και η θεία ευλογία, που αμβλύνει την παλαιά κατάρα, μέσω εσού πηγάζει στους ανθρώπους.

26. Και για αυτόν τον λόγο σου φώναξα, και πάλι θα πω με δυνατή φωνή: «Χαίρε, Κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες.» Μην ταράζεσαι ακούγοντας τα λόγια μου· μη φοβάσαι, μαθαίνοντας για τη συνομιλία μου μαζί σου· δεν φέρνω ολέθρια απάτη στους ανθρώπους· δεν ήρθα για να προξενήσω στους συνδούλους μου φθόνο που γεννά τον θάνατο· απομάκρυνε κάθε ταραχή από την καρδιά σου· εξόρισε κάθε δισταγμό από τη διάνοιά σου· διώξε μακριά κάθε φόβο της ψυχής σου· δεν ήρθα σε σένα φοβερός, αν και σε όλους τους άλλους φαίνομαι φοβερότατος· δεν έκανα χρήση του αξιώματος της εξουσίας μου· διότι γνωρίζω με ποιαν, όντας παρών, συνομιλώ· γνωρίζω σε ποιαν έχω αποσταλεί από τον Θεό· γνωρίζω ποιαν έχω οριστεί να διακονήσω.

ΚΖ'. Γι' αυτό σου φωνάζω και πάλι τον μακάριο χαιρετισμό της χαράς: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Ήρθα φέρνοντας χαρά, όχι ολέθριο φόβο στους ανθρώπους. Είμαι διάκονος της χαράς, δεν γνωρίζομαι ως υπηρέτης της λύπης. Φανερώθηκα ως άγγελος της χαράς, δεν αναγνωρίζομαι ως κήρυκας της λύπης. Γιατί φοβάσαι αυτόν που, αντίθετα, σε φοβάται; Γιατί δειλιάζεις μπροστά σε αυτόν που δειλιάζει μπροστά στο αξίωμά σου; Γιατί τρομάζεις μπροστά σε αυτόν που νιώθει δέος για τη δική σου χάρη;