Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:30

Βλέποντάς την, λοιπόν, ο άγγελος της λέει: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ», έστω και αν αγωνιούσες και, ως παρθένος, φρόντισες για τη σωφροσύνη σου, μήπως ο μνηστήρας σου στραφεί εναντίον σου και κατακρίνει την ευσέβειά σου. Να γνωρίζεις τούτο, Παρθένε, ότι καμία κοινωνία δεν πρόκειται να υπάρξει ανάμεσα σε εσένα και τον μνηστήρα σου Ιωσήφ. Κάτι άλλο σε περιμένει, θείο, δεσποτικό, άφραστο, ανερμήνευτο, που είναι αδύνατον να παρασταθεί με τον λόγο. Θα καταστείς δεσποτικός ναός, θα αναδειχθείς απειρόγαμη μητέρα, πρόκειται να υποδεχθείς τον δεσπότη του ουρανού και της γης, κυοφορώντας αδιάφθορο τόκο. «Μη φοβάσαι, Μαριάμ», στήριξε τον λογισμό σου, δυνάμωσε την ψυχή σου, στερέωσε την καρδιά σου. Μη μιμηθείς τον Ζαχαρία, μην αμφιβάλλεις όπως εκείνος, εσύ που είσαι το καύχημα των γυναικών· εσύ, η αγαλλίαση του ισραηλιτικού λαού· εσύ, το εγκαλλώπισμα των εθνών· εσύ, το ρίζωμα της χαράς· εσύ, το φυτούργημα της ευλογίας. Εσύ βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού περισσότερο από όλες τις παρθένους. Και, «ιδού, θα συλλάβεις Υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού».

Και αν θέλεις, ρώτησε τον μακάριο Λουκά τον ευαγγελιστή, και σου αποκρίνεται σχετικά με την ένσαρκη οικονομία Του. Διότι, αρχίζοντας, λέγει ως εξής: «Κατά δε τον έκτο μήνα της συλλήψεως της Ελισάβετ, στάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μια πόλη της Γαλιλαίας, που ονομαζόταν Ναζαρέτ, προς μια παρθένο μνηστευμένη με έναν άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, και το όνομα της παρθένου ήταν Μαριάμ. Και αφού εισήλθε ο άγγελος προς αυτήν, είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες. Εκείνη δε, βλέποντάς τον, ταράχθηκε από τον λόγο του και συλλογιζόταν τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός. Και της είπε ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός Υψίστου, και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του».

Εφόσον, λοιπόν, η υπόσταση του Λόγου και Υιού του Θεού είναι έτερη από τη φωνή του αρχαγγέλου, αμέσως μόλις η ακοή της Παρθένου προδιανοίχθηκε μέσω της αρχαγγελικής φωνής, εισήλθε σε αυτήν η θεία υπόσταση του Υιού. Το πώς, η ίδια η Παρθένος δεν το γνωρίζει· το γνωρίζει, όμως, Εκείνος που εισήλθε, το πώς ακριβώς εισήλθε. Γι' αυτό και, μη γνωρίζοντας την έκβαση του μυστηρίου, ταράχθηκε αμέσως με τα λόγια του αγγέλου που είπε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου», και συλλογιζόταν τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Τότε, παίρνοντας τον λόγο ο αρχάγγελος, της είπε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη παρά τω Θεώ. Και ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου, και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας, και θα κληθεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατρός του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Όμως και ενώπιον αυτών η Παρθένος στάθηκε απορημένη, και αποβλέποντας προς τη φύση, και αναλογιζόμενη τον Ιωσήφ, καθότι ήταν μνηστευμένη με αυτόν, αποκρίνεται προς τον άγγελο και λέει: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;». Και εφόσον, λέει, ω άγγελε, δεν γνωρίζω άνδρα, εσύ όμως, διά της δεικτικής λέξεως «ιδού», λες: «Ιδού, θα συλλάβεις», σαν να πρόκειται για ενεστώτα χρόνο· το πώς θα γίνει αυτό, δεν το γνωρίζω.

Εάν δε λέγει ο Ιώβ: «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με εποίησε»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο ίδιος ο Ιώβ: «Υπάρχει πνεύμα στους θνητούς, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο Δαβίδ: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Ουαί, τέκνα αποστάτες, αυτά λέγει ο Κύριος: Λάβατε αποφάσεις όχι δι' εμού, και συνάψατε διαθήκες όχι διά του Πνεύματός μου»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί επ' αυτόν Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, Πνεύμα βουλής και ισχύος, Πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει Πνεύμα φόβου Θεού»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Εάν δε λέγει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση, και στους τυφλούς ανάβλεψη»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Και όσα με φιλοπονία είναι δυνατόν να βρει κανείς τόσο από την Παλαιά Γραφή όσο και από την Καινή Διαθήκη περί του Πνεύματος και του Υιού και του Πατρός. Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· διότι ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου, και θα γεννήσεις υιό.

Ένας προφητικός χρησμός πάλι θα μας ενισχύσει, λέγοντας: «Και θα καλέσουν το νέο όνομά του, το οποίο ο Κύριος θα το ονομάσει». Διότι, αγαπητέ μου, δεν κατέστησε σαφές στην Παρθένο ο Γαβριήλ το θέλημα του Θεού και Πατρός ως προς αυτό, όταν της έλεγε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού;». Β. Είναι αλήθεια. Α. Για ποιον λόγο, λοιπόν (διότι θα ήθελα πολύ να σε ρωτήσω), εγκαταλείποντας τον ορθό τρόπο σκέψης, και απορρίπτοντας το να προσεγγίζουμε τη γνώση των Ιερών Γραμμάτων όσο το δυνατόν πιο σοφά και άδολα, έχουμε εύκολα γείρει σαν καλάμια που παρασύρονται από τον άνεμο προς ό,τι κάθε φορά μας ωθεί; Και τούτο παρόλο που ο μακάριος Παύλος διακηρύσσει μεγαλοφώνως: «Αδελφοί, γίνεστε σταθεροί, αμετακίνητοι»· και ενώ επιπλέον ο Θεός θεωρεί την υπερβολική ευκολία στην πλάνη και την αστάθεια του χαρακτήρα ως μέγιστη κατηγορία για όσους την έχουν, και ορίζει την αποστροφή Του ως τιμωρία για αυτή τη νόσο. Διότι είπε τα εξής για κάποιους: «Αγάπησαν να κινούν τα πόδια τους, και δεν συγκρατήθηκαν, και ο Θεός δεν ευαρεστήθηκε σε αυτούς». Διότι το να είναι κανείς σταθερά και αταλάντευτα θεμελιωμένος ως προς οτιδήποτε συμβάλλει στην ωφέλεια, είναι ασφαλές και απαραβίαστο. Β. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσαμε να αποκρούσουμε τους ισχυρισμούς εκείνων, εάν έλεγαν ότι τα θεοπρεπή γνωρίσματα υπάρχουν στον Υιό κατά μέθεξη; Α. Όχι χωρίς κόπο, αγαθέ μου· διότι το ζήτημα είναι μεν δύσκολο να εξιχνιαστεί, ωστόσο, μέσα από αναγκαίους συλλογισμούς, θα μας είναι απολύτως δυνατόν να αναζητήσουμε την αλήθεια.

Τι θα μπορούσαν άραγε να κάνουν αυτοί που εύκολα αθυροστομούν προς οτιδήποτε το πιο παράλογο και πάσχουν από τέτοια χονδροειδή διάνοια, όταν ο μακάριος Γαβριήλ προανήγγειλε στην αγία Παρθένο τα σχετικά με τον Χριστό; «Μην φοβηθείς, λέει, την οικονομία, ω Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού, και ιδού θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις Υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.» Εφόσον λοιπόν ένας άγιος άνδρας προφήτευσε την αδιάκοπη πορεία της βασιλείας του Υιού στους απέραντους αιώνες, και επιπλέον και η φωνή του αγγέλου επιβεβαίωσε την αλήθεια αυτή, νομίζω πως κάθε αγαθός και σώφρων άνθρωπος θα συναινέσει σε αυτό, και θα καταδικάσει ως φλυαρία και παραφροσύνη εκείνους που επιλέγουν να πιστεύουν άλλα πράγματα, παρόλο που ο νόμος διακηρύσσει σαφώς: «Με το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων θα στηριχθεί κάθε λόγος.» Μήπως δεν είναι γεμάτη από τη μεγαλύτερη θεομίσητη ασέβεια αυτή η αντίσταση; Β. Αυτό θα έλεγα κι εγώ, αλλά να ξέρεις ότι οι αντίπαλοί μας δεν διακείνται όπως εμείς. Α.

Διότι είναι γραμμένο: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ»· επειδή ο μακάριος Γαβριήλ, αποκαλύπτοντας στην αγία και Θεοτόκο παρθένο το μυστήριο, λέει: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ. Διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού, και ιδού θα συλλάβεις στην κοιλιά σου, και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομα αυτού Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Άραγε, λοιπόν, είπαν λόγια ασυμβίβαστα μεταξύ τους ο μακάριος άγγελος και ο προφήτης; Κάθε άλλο. Διότι ο μεν θεσπέσιος προφήτης, μιλώντας μυστηριωδώς εν Πνεύματι, προανήγγειλε τον Θεό που έγινε ένα με εμάς, ονομάζοντάς τον έτσι τόσο από τη φύση του όσο και από την ένσαρκη οικονομία του. Ο δε μακάριος άγγελος του έδωσε το όνομα από την ενέργειά του, διότι έσωσε τον δικό του λαό. Ονομάστηκε, λοιπόν, Σωτήρας για αυτόν τον λόγο. Και πράγματι, όταν υπέμεινε για εμάς την κατά σάρκα γέννηση, οι στρατιές των αγγέλων ανήγγειλαν το χαρμόσυνο γεγονός της γέννησης στους ποιμένες, λέγοντας: «Μη φοβάστε εσείς, διότι ιδού σας αναγγέλλουμε σήμερα μεγάλη χαρά, η οποία θα είναι για όλο τον λαό, ότι γεννήθηκε σήμερα Σωτήρας, ο οποίος είναι Χριστός Κύριος, στην πόλη του Δαβίδ». Συνεπώς, Εμμανουήλ ονομάζεται επειδή, όντας Θεός κατά φύση, έγινε ένα με εμάς, δηλαδή άνθρωπος.

«Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας.» Διότι το ότι επρόκειτο να μας αναπαύσει ο Χριστός, το προανήγγειλε και ο αρχάγγελος Γαβριήλ στην αγία Παρθένο λέγοντας: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους.» Και βέβαια και οι θεσπέσιοι προφήτες φρόντιζαν να προαναγγέλλουν την ανάπαυση που θα ερχόταν μέσω αυτού. Διότι ο ένας έλεγε: «Έχε θάρρος, Σιών, ας μην παραλύσουν τα χέρια σου, ο Κύριος ο Θεός σου που είναι μέσα σου είναι δυνατός, θα σε σώσει και θα σε ανακαινίσει με την αγάπη του.» Ο δε Ησαΐας πάλι σχεδόν τον παρουσίαζε μπροστά στα μάτια μας λέγοντας: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρά και γόνατα παραλυμένα, παρηγορηθείτε οι λιγόψυχοι στη διάνοια, δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού ο Θεός μας.»

Και βέβαια ο θεσπέσιος άγγελος Γαβριήλ ήταν αυτός που, όταν ευαγγελιζόταν στην αγία Παρθένο τον τρόπο της ενανθρώπησης του Μονογενούς, είπε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη παρά τω Θεώ. Και ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας, και Υιός του Υψίστου θα ονομαστεί.» Μήπως λοιπόν μόνο το υπόλειμμα της Συναγωγής των Ιουδαίων κληρονόμησε τις επαγγελίες και εισήλθε στην ιερή γη; Κάθε άλλο βέβαια. Αλλά προχώρησε μαζί του ο νέος και εν πίστει λαός. Διότι ο Θεός των όλων υποσχόταν να εισαγάγει μαζί με τον Χάλεβ κάθε νέο παιδί. Αυτό και ο θείος Δαβίδ μάς το υποδείκνυε, λέγοντας για την κληρονομιά των αγίων: «Ας γραφτεί αυτό για μια άλλη γενεά, και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο.» Διότι η κληρονομιά έχει διατηρηθεί όχι για όσους παιδαγωγούνταν από τον νόμο, αλλά για μια άλλη γενεά. Και ποια είναι η άλλη γενεά; Ο νέος, όπως είπα, και εν πίστει λαός. Διότι έχουμε κτιστεί εν Χριστώ προς καινότητα ζωής, αποβάλλοντας τον παλαιό άνθρωπο, μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες. Διότι ο Χριστός λέγεται ότι έκτισε τους δύο λαούς σε έναν καινό άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και συμφιλιώνοντας και τους δύο εν ενί πνεύματι με τον Πατέρα. Επομένως, τα βρέφη που εισήλθαν μαζί με τον ίδιο τον Χάλεβ αποτελούν τύπο του νέου λαού.

Ή λοιπόν ας πουν ότι ο προερχόμενος από τον Θεό Πατέρα Λόγος χρίστηκε ως προς τη δική του φύση, και ότι βρέθηκε σε ανάγκη του αγιασμού μέσω του Πνεύματος και της μετοχής σε αυτό, ή τουλάχιστον ας εξηγήσουν πώς θα μπορούσε να νοηθεί ως Χριστός αυτός που δεν έχει χριστεί, και πώς θα μπορούσε μεμονωμένα να ονομάζεται και Ιησούς ο μονογενής Λόγος του Θεού, παρόλο που ο μακάριος Γαβριήλ έλεγε στην αγία Παρθένο: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ. Διότι ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου, και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού».

Και ο ληστής που σταυρώθηκε μαζί του έλεγε: Κύριε Ιησού, Κύριε Ιησού, θυμήσου με όταν έρθεις στη βασιλεία σου. Και ο άγγελος της είπε: Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού, και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα τον ονομάσεις Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και ο Κύριος ο Θεός θα του δώσει τον θρόνο του Δαβίδ, του πατέρα του. Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.

Διότι ο μεν Μονογενής είναι πρωτίστως και καθ' εαυτόν Υιός του Θεού, του δημιουργού των πάντων, ο δε άνθρωπος τον οποίο προσέλαβε, επειδή δεν είναι εκ φύσεως Κύριος, χάρη σε Αυτόν που τον προσέλαβε, δηλαδή τον αληθινό Υιό του Θεού, φέρει ομωνύμως τον ίδιο τίτλο. Διότι το μεν χωρίο: «Κανείς δεν γνώρισε τον Υιό, παρά μόνον ο Πατέρας», δηλώνει τον εκ φύσεως και κατ' αλήθειαν Υιό του Πατρός. Το δε λεχθέν από τον Γαβριήλ: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού, και ιδού θα συλλάβεις στη μήτρα και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», εφαρμόζεται στον άνθρωπο.» Αλλά αυτά μεν ισχυρίζονται εκείνοι.

Διότι, εάν η ίδια η φύση της θεότητας, σύμφωνα με τη δική τους ανοησία, μεταβλήθηκε στη φύση της σάρκας, τίποτα πλέον δεν εμποδίζει τη σάρκα να υπερβεί την κατώτερη και δική της φύση, και να μεταπλαστεί σε θεότητα και στην ανώτατη ουσία. Αλλά εμείς δεν θα προσφέρουμε την υπακοή μας στις δικές τους ασυνεσίες, αλλά μάλλον θα προσκολληθούμε στις θείες Γραφές. Και εφόσον ο μεν προφήτης λέει: «Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ», ο δε μακάριος Γαβριήλ επισφραγίζει αυτή την προαναγγελία και ερμηνεύει στην Παρθένο την άνωθεν απόφαση λέγοντας: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι ιδού, θα συλλάβεις και θα γεννήσεις Υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», πιστεύουμε ότι ο Εμμανουήλ γεννήθηκε αληθινά από γυναίκα, και, σκεπτόμενοι ορθά, δεν θα απορρίψουμε το λαμπρό και αξιοθαύμαστο καύχημα της δικής μας φύσης. Β— Άριστα τα είπες. Διότι ο Μονογενής δεν επιλήφθηκε της δικής του φύσης —επειδή τότε τα δικά μας δεν θα βρίσκονταν σε καθόλου καλύτερη μοίρα—, αλλά ούτε και της φύσης των αγγέλων, «αλλά του σπέρματος του Αβραάμ», όπως είναι γραμμένο. Διότι με αυτόν τον τρόπο και όχι διαφορετικά μπορούσε να διασωθεί το γένος που είχε διολισθήσει στη φθορά. Α— Και λοιπόν; Δεν είναι εξίσου άξιο θαυμασμού εκτός από αυτά και το εξής, ω Ερμεία; Β— Τι ακριβώς εννοείς;

Διότι θα υπενθυμίσω τα λόγια του μακαρίου Γαβριήλ προς την αγία Παρθένο: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού». Νομίζω δε ότι αυτό το νέο όνομα δόθηκε από τον Πατέρα στον Λόγο μέσω της φωνής του αγγέλου. Διότι έτσι είχε διακηρύξει από πριν και ο προφητικός χρησμός: «Και θα τον καλέσουν με το νέο όνομά του, το οποίο θα ορίσει ο Κύριος». Όταν, λοιπόν, ο συναΐδιος με τον Πατέρα και προ παντός αιώνος Υιός και Μονογενής, στους έσχατους καιρούς έγινε άνθρωπος και γεννήθηκε από γυναίκα, και ορίστηκε μεν υιός, ονομάστηκε δε και πρωτότοκος, και έγινε «ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς», τότε και ο κατά φύσιν Πατέρας ορίζει το όνομα, ακολουθώντας, για να το πούμε έτσι, τους νόμους της πατρότητας.

Εκείνη, στο άκουσμα αυτού του λόγου, ταράχθηκε και συλλογιζόταν τι είδους να ήταν άραγε αυτός ο χαιρετισμός. Και της είπε ο Άγγελος: Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στα σπλάχνα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού.

Ομολογεί, λοιπόν, ότι αυτό ακριβώς το Άγιο Πνεύμα έχει έλθει στην προφήτιδα, πράγμα το οποίο σαφώς έχει εκπληρωθεί κατά τη γέννηση του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, όταν «απεστάλη ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μία πόλη της Γαλιλαίας, που ονομάζεται Ναζαρέτ, προς μία παρθένο η οποία ήταν μνηστευμένη με άνδρα, που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ». Στην οποία και «είπε: Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες», και πάλι: «Μη φοβάσαι· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», και όταν η Μαρία είπε: «Πώς θα γίνει αυτό, επειδή δεν γνωρίζω άνδρα;» εκείνος αποκρίθηκε: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα κληθεί Υιός Θεού». Και στην προφητεία πριν από αυτήν, ταυτόχρονα με τη γέννηση του Εμμανουήλ, «πριν γνωρίσει το παιδί καλό ή κακό», λεγόταν ότι η γη θα εγκαταλειφθεί από τους δύο βασιλείς που την πολιορκούσαν, τον έναν της Σαμάρειας και τον άλλον της Δαμασκού· ενώ στην παρούσα προφητεία λέγεται: «Πριν το παιδί μάθει να καλεί πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας», των οποίων τους βασιλείς και πρωτύτερα προφήτευε ότι θα καταλυθούν κατά τη γέννηση του Εμμανουήλ.

Όταν δε ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος προήλθε «από το σπέρμα του Δαβίδ», ανακηρύχθηκε βασιλιάς σε όλη την οικουμένη, σαν να ανανεώθηκε από το χώμα και την πτώση, αυτός ο ίδιος ο θρόνος του Δαβίδ ανορθώθηκε μέσω της ένθεης βασιλείας του Σωτήρα μας. Και θα παραμείνει «στον αιώνα», και επιπλέον «ως ο ήλιος ενώπιον» του Θεού, καταυγάζοντας όλη την οικουμένη με τις ακτίνες του φωτός της διδασκαλίας του, σύμφωνα τόσο με τη μαρτυρία του ψαλμού όσο και με τον προκείμενο προφήτη, ο οποίος αναφέρει για το παιδί που επρόκειτο να γεννηθεί: «στον θρόνο του Δαβίδ», δηλαδή τον αιώνιο και διαρκή, αυτόν ακριβώς που είχε υποσχεθεί στον Δαβίδ, ότι θα καθίσει και επί «της βασιλείας του, για να την εδραιώσει και να την υποστηρίξει με κρίση και δικαιοσύνη από τώρα και έως τον αιώνα». Για το πώς δε εκπληρώθηκαν αυτά, αξιόπιστος δάσκαλος αναδεικνύεται ο άγγελος Γαβριήλ, ο οποίος κατά τη θεία αναγγελία προς την Παρθένο λέγει: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού· και ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα κληθεί υιός Υψίστου, και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ εις τον αιώνα, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος».

Έτσι λοιπόν, ενώ ο προφήτης Ζαχαρίας έζησε κατά τους χρόνους της επιστροφής από τη Βαβυλώνα, και μνημόνευσε τον μέγα αρχιερέα Ιησού, δηλαδή τον γιο του Ιωσεδέκ, ο οποίος μαζί με τον Ζοροβάβελ ηγήθηκε όσων επέστρεψαν από τη Βαβυλώνα, ο σπουδαίος αυτός και θαυμαστός συγγραφέας, αγνοώντας αυτά, παραθέτει μεν το χωρίο του Ζαχαρία στο οποίο μνημονεύεται ο Ιησούς, αλλά έχοντας απομακρυνθεί πολύ από την ιστορική αλήθεια, υπέθεσε ότι εκείνος μιλούσε για τον Ιησού, τον διάδοχο του Μωυσή. Και πάλι, ενώ ο απόστολος έγραψε στην προς Γαλάτας επιστολή με αυτόν τον τρόπο: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας», αυτός ή έκανε λάθος ή δεν κατανόησε ή και εκούσια διαστρεβλώνει τον λόγο, γράφοντας: «η δε δική μας Ιερουσαλήμ είναι άνω· διότι αυτή είναι δούλη μαζί με τα τέκνα της». Και πάλι, ενώ ο Σωτήρας μας είπε στον Πέτρο: «ύπαγε οπίσω μου, σατανά, σκάνδαλο είσαι για εμένα, διότι δεν φρονείς τα του Θεού αλλά τα των ανθρώπων», μη κατανοώντας πώς ειπώθηκε ο λόγος προς τον απόστολο και για ποια αιτία, ισχυρίζεται ότι αυτά έχουν λεχθεί προς τον διάβολο. Συγκεντρώνει δε μαζί τόσα πολλά σφάλματα σε μία μόνο περικοπή, γράφοντας κατά λέξη με αυτόν τον τρόπο: ότι κανένα όνομα δεν έχει γίνει μεγαλύτερο από του Ιησού μεταξύ όσων έχουν ονομαστεί επί της γης, το μαρτυρεί μεν το ευαγγέλιο, εκεί όπου ο άγγελος είπε στη Μαριάμ «μη φοβάσαι· διότι βρήκες χάρη από τον Θεό».

Τότε μυσταγωγείται η παρθένος από τον Γαβριήλ. Τα δε λόγια της μυσταγωγίας ήταν ευλογία. «Χαίρε», της λέει, «κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Σε αντίθεση με την πρώτη φωνή προς τη γυναίκα, τώρα ο λόγος απευθύνεται προς την παρθένο. Εκείνη καταδικάστηκε σε λύπες κατά τις ωδίνες εξαιτίας της αμαρτίας, ενώ σε τούτη η λύπη αποβάλλεται μέσω της χαράς. Σε εκείνη προηγήθηκαν οι λύπες της ωδίνης, ενώ εδώ η χαρά μαιεύει την ωδίνη. «Μη φοβάσαι», της λέει. Επειδή σε κάθε γυναίκα η προσδοκία της ωδίνης προκαλεί φόβο, η υπόσχεση της γλυκιάς ωδίνης αποβάλλει τον φόβο. «Θα συλλάβεις στην κοιλιά σου», λέει, «και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού». Τι κάνει λοιπόν η Μαρία; Άκουσε τη φωνή της καθαρής παρθένου. Ο άγγελος ευαγγελίζεται τον τοκετό, και εκείνη προσκολλάται στην παρθενία της, κρίνοντας την αφθαρσία προτιμότερη από την αγγελική εμφάνιση, και ούτε στον άγγελο μπορεί να απιστήσει ούτε από τις αποφάσεις της παρεκκλίνει. «Μου είναι αδύνατη», λέει, «η συνεύρεση με άνδρα. Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Αυτή η φωνή της Μαρίας αποτελεί απόδειξη των όσων εξιστορούνται για τον κρυφό βίο της. Διότι, εάν είχε παραληφθεί από τον Ιωσήφ με σκοπό τον γάμο, πώς θα εκπλησσόταν με εκείνον που της προμήνυε τον τοκετό, εφόσον οπωσδήποτε και καθ' όλα θα περίμενε να γίνει και αυτή μητέρα σύμφωνα με τον νόμο της φύσης;

Διότι από αυτήν προήλθε το αληθινό φως, το οποίο μας φωτίζει με την αγαθότητά του· διότι υπήρξε αγιασμένο ιερό και αμόλυντος ναός του Θεού, το χρυσό θυσιαστήριο των θυμιαμάτων εξαιτίας της ανυπέρβλητης καθαρότητάς της, το θείο θυμίαμα της συνθέσεως και το άγιο έλαιο της χρίσεως, το πολύτιμο αλάβαστρο του γνήσιου νάρδου, το ιερατικό διάδημα που φανερώνει την απόρρητη βούληση του Θεού, αυτή που είναι η μόνη άγια κατά το σώμα και το πνεύμα, η πύλη που βλέπει προς τα ανατολικά και η οποία διά της δεσποτικής εισόδου και εξόδου φώτισε τον κόσμο, η κατάκαρπη ελιά, από την οποία το Άγιο Πνεύμα, αφού έλαβε τον μυστικό κλάδο του Κυρίου, διεκόσμησε το χειμαζόμενο γένος των ανθρώπων. Αυτή είναι το καύχημα των παρθένων και η αγαλλίαση των μητέρων, η οποία δεχόμενη το αρχαγγελικό μήνυμα και το θείο ευαγγέλιο άκουσε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου και πάλι από εσένα»· διότι ο Κύριος, αφού ευδόκησε να κυοφορηθεί από την αγία Παρθένο, απέστειλε τον αρχάγγελο για να φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα. Αυτός δε, αφού προσήλθε στη Μαρία από τις άνω άφραστες δυνάμεις, πρώτα της ανήγγειλε το «Χαίρε, κεχαριτωμένη» και αμέσως πάλι πρόσθεσε: «Ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη εσύ μεταξύ των γυναικών, και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου». Εκείνη δε ταράχθηκε και διαλογιζόταν τι είδους να ήταν άραγε αυτός ο χαιρετισμός.

Λέει προς τον άγγελο η αγία παρθένος: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, επειδή δεν επιθυμώ να γνωρίσω γήινο άνδρα, εφόσον έχω αφιερώσει τον εαυτό μου στον επουράνιο Νυμφίο; Επιθυμώ να παραμείνω παρθένος, δεν επιθυμώ να προδώσω την αξία της παρθενίας». Με τέτοια λόγια όμως ο άγγελος στήριζε την αγία: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι δεν προσήλθα για να σε φοβίσω, αλλά για να διώξω την αιτία του φόβου· μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού· τη χάρη μην την ανακρίνεις, διότι η χάρις δεν ανέχεται να υποτάσσεται στους νόμους της φύσης. Άγιο Πνεύμα θα επέλθει σε εσένα, γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί από εσένα θα ονομαστεί Υιός του Θεού, σύμμορφος, συνομοούσιος, συναΐδιος με τον Πατέρα. Στον οποίο ο Πατέρας κατέχει όλη τη φανέρωση της θεότητας, τον χαρακτήρα στο πρόσωπο, και διά του απαυγάσματος καταλάμπει η δόξα, για να φωτίσει αυτούς που κάθονται στο σκότος. Έμαθες, ω μακαρία, αυτά που μέχρι τώρα παρέμεναν κρυμμένα ακόμη και από τους αγγέλους· γνώρισες, Μαρία, αυτά που διέφευγαν από τους προφήτες και τους πατριάρχες· άκουσες, Μαρία, εκείνα για τα οποία δεν έχει ακόμη αξιωθεί ο χορός των θεοφόρων. Ο Δαβίδ, ο Ησαΐας και οι υπόλοιποι θεηγόροι προκήρυτταν περί της δεσποτικής ενανθρωπήσεως, αλλά το πώς δεν το γνώριζαν. Εσύ όμως μόνη, αγία παρθένε, υποδέξου και μάθε τα μυστήρια που αγνοήθηκαν από αυτούς· και μη συλλογίζεσαι "πώς θα μου συμβεί αυτό;"».

Αλλά η Παρθένος, βλέποντας και φοβούμενη μήπως ήταν κάποιος απατηλός άγγελος, που ξεγελά τις απερίσκεπτες σαν την Εύα, δεν αποδέχθηκε τον ασπασμό χωρίς να τον εξετάσει· και επειδή δεν είχε γνωρίσει ακόμη καθαρά την ένωση με τον Θεό την οποία αυτός ευαγγελιζόταν, ταράχθηκε, όπως αναφέρει, με τα λόγια του, κρατώντας γερά, τρόπον τινά, και με όλες της τις δυνάμεις την παρθενία της, "και συλλογιζόταν τι είδους να ήταν αυτός ο ασπασμός". Γι' αυτό και ο αρχάγγελος διαλύει αμέσως τον θεοφιλή φόβο της κεχαριτωμένης Παρθένου, λέγοντάς της: "Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού". Ποια χάρη; Αυτήν που είναι δυνατή μόνο σε Εκείνον που μπορεί τα αδύνατα και που είχε φυλαχθεί προ των αιώνων μόνο για εσένα. "Ιδού, λοιπόν, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου"· διότι ακούγοντας, λέει, για σύλληψη, μην υποθέσεις καμία αλλοίωση της παρθενίας σου, και μη δυσανασχετείς και ταράζεσαι εξαιτίας αυτού· διότι αυτό το "ιδού θα συλλάβεις", που ειπώθηκε εκείνη τη στιγμή προς αυτήν που ήταν παρθένος, υποδείκνυε ότι η σύλληψη θα ήταν ταυτόχρονη με την παρθενία. "Ιδού λοιπόν θα συλλάβεις", λέει, "και θα γεννήσεις υιό"· διότι, παραμένοντας στην κατάσταση που βρίσκεσαι τώρα και διατηρώντας την παρθενία σου αλώβητη, θα κυοφορήσεις έμβρυο και θα γεννήσεις τον Υιό του Υψίστου· διότι αυτό προέβλεπε και ο Ησαΐας προαναγγέλλοντάς το πριν από πολλά χρόνια: "Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει υιό", και επίσης το ότι: "Πλησίασα την προφήτιδα". Πώς λοιπόν ο προφήτης πλησίασε την προφήτιδα;

Ήταν λοιπόν ο άγγελος που έφερε το χαρμόσυνο μήνυμα αυτός ο ίδιος ο Γαβριήλ. Διότι, καθώς είδε αυτός εκείνη να σπεύδει προς τον τάφο, αυτός που στην αρχή της είχε πει «μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη παρά τω Θεώ», σπεύδει και τώρα και κατεβαίνει για να απευθύνει πάλι το ίδιο στην Αειπάρθενο, να της αναγγείλει τη χαρμόσυνη είδηση της εκ νεκρών ανάστασης Εκείνου που γεννήθηκε από αυτήν ασπόρως, να σηκώσει τον λίθο, να υποδείξει κενούς και τον τάφο και τα εντάφια, και έτσι να της επιβεβαιώσει το ευαγγέλιο. Διότι λέει: «Παίρνοντας τον λόγο ο άγγελος, είπε στις γυναίκες: Μη φοβάστε εσείς· τον Ιησού ζητάτε τον εσταυρωμένο; Αναστήθηκε· δείτε τον τόπο όπου κειτόταν ο Κύριος». Διότι αν και βλέπετε, λέει, τους φύλακες να έχουν συγκλονιστεί από τον φόβο, εσείς όμως μη φοβάστε· διότι γνωρίζω ότι τον Ιησού τον εσταυρωμένο ζητάτε· αναστήθηκε, δεν είναι εδώ. Επειδή Αυτός όχι μόνο δεν μπορεί να συγκρατηθεί από τα κλείθρα, τους μοχλούς και τις σφραγίδες του άδη, του θανάτου και του τάφου, αλλά είναι και Κύριος ημών των αθανάτων και επουρανίων αγγέλων, και μόνος Αυτός είναι ο Κύριος των πάντων· διότι «δείτε», λέει, «τον τόπο όπου είχε αποτεθεί ο Κύριος· και πηγαίνετε γρήγορα να πείτε στους μαθητές του ότι αναστήθηκε από τους νεκρούς». «Και αφού βγήκαν», λέει, «με φόβο και χαρά μεγάλη».

Ησυχίου, πρεσβυτέρου Ιεροσολύμων, εις την αγίαν Μαρίαν την Θεοτόκον. Κάθε μνήμη δικαίων είναι αξιέπαινη και κάθε πανήγυρις θεοφιλών είναι ένδοξη, όλοι αρίστευσαν υπέρ της ευσέβειας, όλοι υπέστησαν τους κόπους υπέρ της αληθινής ομολογίας, όλοι ρίχτηκαν με ενθουσιασμό στους κινδύνους για τα στεφάνια της αλήθειας, η παρούσα όμως σημερινή ημέρα της εορτής είναι υπερένδοξη. Διότι περιλαμβάνει την πανήγυρη μιας Παρθένου, η οποία τόσο πολύ ξεπέρασε όλες τις γυναίκες, ώστε να δεχθεί οικειοθελώς τον ίδιο τον Θεό Λόγο, ο οποίος χώρεσε σε αυτήν χωρίς να περιοριστεί. Προς αυτήν, προ πάντων, ο αρχάγγελος Γαβριήλ αναφώνησε πρώτος: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Διότι ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του» Εμμανουήλ. Αμέσως τα χαρμόσυνα μηνύματα του Γαβριήλ αποτέλεσαν για εκείνη αρχή χαράς. Διότι, επειδή η πρώτη παρθένος είχε περικλειστεί στις λύπες της καταδίκης για την παράβαση, και πλήθη στεναγμών βλάστησαν εξαιτίας της, και κάθε γυναίκα βρισκόταν σε οδύνη εξαιτίας της και κάθε γέννα σε πίκρα εξαιτίας της, η δεύτερη παρθένος, μέσω αυτού του χαιρετισμού, απώθησε κάθε θλιβερό στοιχείο του γυναικείου φύλου και έφραξε κάθε πηγή λύπης κατά τις γέννες, και διέλυσε το νέφος της αποθάρρυνσης των γυναικών κατά την τεκνογονία, και φώτισε με τα φώτα της χαράς τις ομόφυλές της γυναίκες, ακούγοντας από τον Γαβριήλ: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου.»

Τότε λοιπόν συνέλαβε και η Ελισάβετ, η σύζυγος του Ζαχαρία· και έκρυβε τον εαυτό της επί πέντε μήνες, λέγοντας: «Έτσι έπραξε σε μένα ο Κύριος κατά τις ημέρες που επέβλεψε, για να αφαιρέσει το όνειδός μου ανάμεσα στους ανθρώπους». Είναι λοιπόν κατάλληλη ευκαιρία να δείξουμε στη συνέχεια ότι, κατά τον έκτο μήνα της κυήσεως του Ιωάννη από την Ελισάβετ, η Μαρία λαμβάνει το χαρμόσυνο άγγελμα της συλλήψεως. Διότι προσήλθε σε αυτήν ο Γαβριήλ και της έλεγε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού». Καθώς δε εκείνη βρισκόταν σε ταραχή και επιζητούσε να μάθει τον τρόπο, αποκρίθηκε ο άγγελος και της είπε: «Πνεύμα Άγιο θα έλθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί από εσένα, θα ονομαστεί Υιός του Θεού. Και ιδού η Ελισάβετ η συγγενής σου, συνέλαβε και αυτή υιό στα γηρατειά της· και αυτός είναι ο έκτος μήνας για αυτήν που ονομαζόταν στείρα· διότι τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για τον Θεό». Εάν λοιπόν μετά τον μήνα Γορπιαίο άρχισε να συλλαμβάνει η Ελισάβετ, όπως έχει αποδειχθεί, πρέπει να αριθμήσουμε από τότε τους έξι ενδιάμεσους μήνες. Αυτοί οι μήνες λοιπόν είναι: ο Υπερβερεταίος, ο Δίος, ο Απελλαίος, ο Αυδοναίος, ο Περίτιος και ο Δύστρος.

Δεν γνωρίζω πώς να εκλάβω αυτή τη φρικτή οπτασία. Εάν δεν κατανοώ αυτόν που εστάλη, πώς θα γνωρίσω αυτόν που τον έστειλε; Εάν αυτός που φέρνει το μήνυμα είναι φοβερός, εκείνος που αναγγέλλεται είναι φοβερότερος· εάν αστράφτοντας με αυτόν τον τρόπο μού σκότισε τον νου, σε ποιο σώμα θα κρύψω τον ήλιο της δικαιοσύνης; Εάν το κτίσμα με ταράζει, πώς θα βαστάξω τον Κτίστη; Εάν πτοήθηκα από τον δούλο, πώς θα γεννήσω τον Δεσπότη; Είπε δε σε αυτήν ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Μαριάμ.

Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου Εκείνον που βρίσκεται εντός του Πατέρα και εν σαρκί· και θα γεννήσεις υιό αρχαιότερο από τον Αδάμ, θα γεννήσεις υιό παλαιότερο από εμένα, θα γεννήσεις υιό υψηλότερο από τον ουρανό, θα γεννήσεις υιό ανώτερο από τα Χερουβίμ, θα γεννήσεις υιό δημιουργό των αιώνων, θα γεννήσεις υιό συνάναρχο με τον Πατέρα, θα γεννήσεις υιό συναΐδιο με το Πνεύμα, θα γεννήσεις υιό στον οποίο ανήκουν τα πάντα, θα γεννήσεις υιό τον οποίο εμείς δεν μπορούμε να ατενίσουμε, θα γεννήσεις υιό του οποίου η μορφή διαφεύγει από εμένα, θα γεννήσεις υιό ενώπιον του οποίου παρίσταμαι έντρομος.

Αυτοί λοιπόν και οι παρόμοιοι μάχονται κατά των εχθρών, οι οποίοι και θριαμβεύουν κατά των παθών. Τέτοιος ήταν και ο θαυμάσιος και θεσπέσιος Ραφαήλ, ο οποίος μέσω της ανατομής ενός ιχθύος θεράπευσε μια δαιμονισμένη κόρη, και επινόησε τον τρόπο για να δώσει το φως σε έναν τυφλό γέροντα. Αλλά δεν είναι άξιοι να αποσιωπηθούν ούτε εκείνοι που διακόνησαν στην Καινή Διαθήκη, μεγάλο μέρος των οποίων αποτελεί ο αρχάγγελος Γαβριήλ, αυτός που έφερε το θείο άγγελμα στον Ζαχαρία και τιμώρησε με σιωπή την απιστία του, επειδή δεν πίστεψε ότι η στείρα θα εγκυμονούσε χάριν της μελλοντικής θείας οικονομίας· αυτός που ευαγγελίστηκε στη σεμνή Μαριάμ τις ανύμφευτες ωδίνες· αυτός που οδήγησε τους ποιμένες στο σπήλαιο, και τους ανήγγειλε τον Αχώρητο μέσα σε φάτνη, τον Απερίγραπτο στα σπάργανα, αναπέμποντας μαζί τους σύμφωνη ωδή δοξολογίας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Άλλος εμποδίζει τους μάγους να επιστρέψουν στον τύραννο· άλλοι δε διακονούσαν επί της γης τον Κτίστη· άλλος νουθετεί τον μνήστορα της Παρθένου να μην αποπέμψει την άφθορη ως διεφθαρμένη· άλλος του υποδεικνύει τη φυγή και την επάνοδο εξαιτίας της βρεφοκτονίας του Ηρώδη. Αν και έβλεπαν τον Άκτιστο εν σαρκί, τον διακονούσαν ωσάν ταπεινοί δούλοι. Διότι θαύμασαν την ισχύ του, μέσω της οποίας κατέπεσε ο πειράζων, και σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ, «αφού τον σήκωσαν στα χέρια τους», τον μετέφεραν έξω από την εμβέλεια των λίθων. Επειδή σήκωσαν, αναφέρει η Γραφή, οι Ιουδαίοι λίθους για να τους ρίξουν επάνω του.

Εμένα πρώτα απ' όλους προσφώνησε ο άγγελος· ποια να είμαι άραγε, ή ποιας αξίας τυγχάνω; Εγώ κεχαριτωμένη; Από πού, ή γιατί; Ο Κύριος είναι μαζί μου; Μα με ποιον από εκείνους που Τον φοβούνται δεν είναι ο Κύριος; Εγώ ευλογημένη μεταξύ των γυναικών; Για ποιον λόγο άραγε, ή γιατί, και πώς; Ποιο δώρο άραγε προαναγγέλλει αυτός ο λόγος; Ποιο θαύμα άραγε προμηνύει αυτή η φράση; Βλέποντάς την, λοιπόν, ο άγγελος να ταράζεται κατ' αυτόν τον τρόπο, της λέει: Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι δεν σε χαιρέτησα για να θορυβηθείς· σου μιλώ προσηνώς, για να πανηγυρίσεις.

Μην έχεις, λοιπόν, ταραχή στην ψυχή σου, αφού κατέχεις μέσα σου την ειρήνη της οικουμένης. Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Πάνω από την κτίση στολίστηκες, πάνω από τους ουρανούς λαμπρύνθηκες, πάνω από τον ήλιο έλαμψας, πάνω από τους αγγέλους υψώθηκες· δεν αναλήφθηκες στους ουρανούς, αλλά, στεκόμενη πάνω στη γη, είλκυσας κοντά σου τον ουράνιο Δεσπότη και βασιλιά των πάντων. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου.

Εκείνη όμως ταράχθηκε με τον λόγο, επειδή ήταν άμαθη στην επικοινωνία με άνδρες. Διότι είχε προαιρέσει να φυλάσσει ασφαλώς την παρθενία της. Και συλλογιζόταν μέσα της τι είδους να ήταν αυτός ο ασπασμός. Και προς αυτήν είπε ο αρχάγγελος: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη κοντά στον Θεό».

Περί του τρόπου της συλλήψεως του Θεού Λόγου και της θείας αυτού σαρκώσεως Διότι άγγελος Κυρίου απεστάλη προς την αγία Παρθένο, η οποία καταγόταν από τη γενιά του Δαβίδ· «επειδή είναι ολοφάνερο ότι ο Κύριος έχει ανατείλει από τη φυλή Ιούδα», «από την οποία φυλή κανείς δεν έχει υπηρετήσει στο θυσιαστήριο», όπως είπε ο θείος απόστολος· για το οποίο ζήτημα θα μιλήσουμε αργότερα με μεγαλύτερη ακρίβεια. Φέρνοντάς της το χαρμόσυνο μήνυμα, της έλεγε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Εκείνη όμως ταράχθηκε από αυτά τα λόγια», και της λέει ο άγγελος: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Κυρίου και θα γεννήσεις Υιό και θα τον ονομάσεις Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους.» Γι' αυτό το όνομα «Ιησούς» ερμηνεύεται ως «Σωτήρας». Όταν δε εκείνη απόρησε: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Πάλι της λέει ο άγγελος: «Πνεύμα Άγιο θα έρθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει. Γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός Θεού». Και εκείνη του αποκρίθηκε: «Ιδού η δούλη του Κυρίου· ας γίνει σε εμένα σύμφωνα με τον λόγο σου».

Δεν έχει γραφεί ότι: «Αφού εισήλθε ο άγγελος προς τη Μαριάμ είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Εκείνη δε ταράχθηκε από τα λόγια του και συλλογιζόταν, τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Και ο άγγελος της είπε: Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαυίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Είπε τότε η Μαριάμ προς τον άγγελο: Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα; Και αποκριθείς ο άγγελος της είπε: Πνεύμα Άγιο θα επέλθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός του Θεού»; Ιδού, αποδεικνύεται σαφώς ότι, όταν η Μαρία ζήτησε να μάθει τον τρόπο της σύλληψης, ο άγγελος δεν της είπε ότι πρώτα θα συλλάβει και έπειτα θα γίνει η ενοίκηση του Θεού, αλλά ότι η σύλληψη θα γίνει διά της επιφοιτήσεως και ενέργειας του Αγίου Πνεύματος και διά της σκηνώσεως του Θεού Λόγου, έτσι ώστε πρώτα να λάβει χώρα η επισκίαση της δύναμης του Υψίστου, δηλαδή η σύλληψη του Λόγου, και τότε να προκύψει η ύπαρξη της σάρκας, η οποία λαμβάνει την υπόστασή της μέσα στον ίδιο τον Λόγο. Το ότι δε αυτός ο ίδιος ο Λόγος έγινε άνθρωπος, το διακηρύσσει ο Ιωάννης ο Θεολόγος λέγοντας: «Και Θεός ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος έγινε σάρκα».

Γι' αυτό, ως πρώτη φωνή απευθύνω σε σένα τη χαρμόσυνη, για να μη σκυθρωπάσει ή πτοηθεί το πνεύμα σου, αλλά «χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Εγώ βέβαια, όπως διατάχθηκα, σου απευθύνω το «Χαίρε», ενώ ο Κύριος της δόξας και της χαράς «είναι μαζί σου, ευλογημένη ανάμεσα στις γυναίκες». «Εκείνη δε όταν τον είδε», λέει ο ευαγγελιστής, «ταράχτηκε με τα λόγια του και συλλογιζόταν μέσα της τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός». Τι είναι αυτό, λέει, και πώς ο Κύριος είναι μαζί μου; Τι είναι αυτό το καινούργιο και παράδοξο θέαμα και άκουσμα; Ιδού, από αυτόν που στάλθηκε κατανοώ εκείνον που τον έστειλε· διότι, αν είναι τέτοιος ο υπηρέτης που στάλθηκε, ποιος άραγε να είναι ο Κύριος που τον έστειλε; «Και συλλογιζόταν μέσα της τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός». Και ο άγγελος της είπε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ». Αν και ο λόγος είναι φοβερός, λέει, και το άκουσμα παράδοξο, εσύ όμως «μη φοβάσαι, Μαριάμ»· μάλλον χαίρε και σκίρτησε, ως αρχή της χαράς· και «μη φοβάσαι, Μαριάμ», διότι δεν πρόκειται να σε καταφλέξει· και λοιπόν «μη φοβάσαι, Μαριάμ», διότι «βρήκες χάρη από τον Κύριο». «Βρήκες χάρη», όχι από αυτές που σέρνονται κάτω στη γη, αλλά χάρη από τον Κύριο ανέκφραστη, χάρη ακένωτη, χάρη αδιάβατη. «Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού.

Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού, και θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα τον ονομάσεις Ιησού· αυτός θα είναι μέγας, και θα ονομαστεί υιός του Υψίστου· και θα του δώσει ο Κύριος τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.

Αλλά τι της λέει ο άγγελος; Άραγε την άφησε να ταράσσεται από τις αντικρουόμενες σκέψεις; Άραγε την παρέβλεψε να κλυδωνίζεται στα κύματα των αποριών; Και πώς δεν θα ελεγχόταν ως κακός υπηρέτης του προστάγματος; Και πώς δεν θα του επιβαλλόταν δίκαια τιμωρία, επειδή άφησε την παρθένο να θορυβείται; Τι λοιπόν λέει; Μη φοβάσαι, Μαριάμ, δεν ήρθα να σου μιλήσω με απάτη, αλλά να εξαγγείλω την αναίρεση της απάτης. Δεν παρουσιάστηκα για να σε πλανήσω, αλλά για να εγγυηθώ τη λύτρωση από την πλάνη. Δεν ήρθα για να συλήσω την απαραβίαστη παρθενία σου, αλλά για να ευαγγελιστώ την ενοίκηση του πλάστη και φύλακα της παρθενίας. Μη φοβάσαι, Μαριάμ. Δεν είμαι διάκονος της πονηρίας του όφεως, αλλά απόστολος Εκείνου που καταργεί τον όφι. Εκείνος με τον λόγο του παρέθεσε το δηλητήριο στην ανθρώπινη φύση, και, αναμειγνύοντας το φαρμάκι με τον θάνατο, εξέχυσε σε όλους τον όλεθρο. Εγώ, με τα δεσποτικά προστάγματα, έρχομαι εμβολιάζοντας την ατελεύτητη ζωή στα πέρατα του κόσμου, μέσω της οποίας αφαιρείται η ασθένεια από το ανθρώπινο γένος και φανερώνεται ελεύθερα η μακαριότητα του παραδείσου. Εκείνος, με την απάτη της θεώσεως, κατακρήμνισε τον Αδάμ στην παρακοή και του αντάλλαξε την αμέριμνη ζωή με τον επίμοχθο βίο. Εγώ σου ευαγγελίζομαι τον Δημιουργό των πάντων μέσα στους παρθενικούς και άχραντους κόλπους σου, ο Οποίος αληθινά θεοποιεί τον άνθρωπο και λύει την απάτη της θεώσεως.

Ήρθα ως νυμφοστόλος, και όχι ως επίβουλος· πρόξενος χαράς, και όχι αίτιος λύπης· προάγγελος της σωτηρίας, και όχι σύμβουλος της απώλειας. Μη φοβάσαι, Μαριάμ· εγώ με τα δεσποτικά προστάγματα θα θεραπεύσω τους λογισμούς σου, εγώ θα διαλύσω τα δεσμά της απορίας. Βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού· ο ασπασμός είναι έργο θείας χάριτος, και όχι υπηρέτης της φύσεως· είναι έργο θεϊκής χάριτος, και όχι ανθρώπινης επιβουλής· είναι έργο θεϊκής χάριτος, και όχι σωματικής κοινωνίας· είναι έργο χάριτος, η οποία υπερβαίνει τον ανθρώπινο λογισμό. Αλλά όταν ακούς για χάρη, άνθρωπε, μην νομίσεις ότι το χάρισμα αυτό δόθηκε στην Παρθένο τυχαία, ούτε να θεωρήσεις το δώρο ως κενή εύνοια. Διότι η Παρθένος βρήκε χάρη από τον Θεό, επειδή κατέστησε τον εαυτό της άξιο για τον Δημιουργό, επειδή, αφού στόλισε την ψυχή της με την ομορφιά της αγνείας, ετοίμασε τον εαυτό της ως αξιαγάπητο κατοικητήριο για τον Λόγο, Αυτόν που στερέωσε τους ουρανούς.

ΚΔ΄. Βλέποντάς την λοιπόν έτσι γεμάτη αγωνία, ο επουράνιος άγγελος που είχε σταλεί σε αυτήν, την ελευθερώνει από κάθε φόβο και δειλία, και την απαλλάσσει από την απόλυτη ταραχή και σύγχυση, και της λέει με τον πιο ιλαρό, χαριτωμένο και γλυκύ τρόπο: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ». Δεν είμαι σαν εκείνον που εξαπάτησε τη μητέρα σου. Δεν είμαι σαν εκείνον που παλαιά έκανε τον άνθρωπο να σφάλει. Δεν είμαι σαν εκείνον που παλαιότερα εξόρισε τους προπάτορές σου από τον παράδεισο της τρυφής. Δεν είμαι σαν εκείνον που απέβαλε τον άνθρωπο από τη μακάρια ζωή και τον προσέδεσε σε μια ζωή γεμάτη οδύνες. Δεν είμαι σαν εκείνον που από φθόνο γέννησε τον θάνατο και κατέστησε όλους τους ανθρώπους θνητούς. Δεν είμαι σαν εκείνον που έκανε όλους τους ανθρώπους, οι οποίοι δημιουργήθηκαν από το χώμα και πλάστηκαν από το χέρι του Θεού, παραβάτες της θείας εντολής και τους επέστρεψε πάλι στη γη. Δεν είμαι σαν εκείνον που, ενώ παλαιά ο Αδάμ ήταν φίλος του Θεού, τον κατέστησε εχθρό του Θεού.

ΚΕ'. Επαινώ και εγώ ο ίδιος, ω Θεομήτορ, την προσοχή σου, και αποδέχομαι απόλυτα τη σύνεσή σου, επειδή φοβάσαι τις παγίδες του δόλιου· επειδή φοβάσαι τα τεχνάσματα του μισάνθρωπου θηρίου· επειδή τρέμεις τα κρυφά βέλη του διαβόλου· επειδή τρομάζεις και φοβάσαι τα ποικίλα και αληθινά θανατηφόρα φυσήματα του όφεως, για να μην αποβείς και συ μια άλλη Εύα σαν κι εκείνη. «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού», την αθάνατη· βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού την υπέρλαμπρη· βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού την πολυπόθητη· βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού την υπέρφωτη· βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού τη σωτήρια· βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού την ακλόνητη· βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού την ασάλευτη· βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού ανίκητη· βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού την αιώνια.

ΚΗ΄. Και γι' αυτό σου λέω, πανύμνητη Παρθένε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη παρά τω Θεώ». Βρήκες χάρη, την οποία καμία απολύτως γυναίκα δεν έχει βρει· βρήκες χάρη, την οποία κανείς δεν έχει δει· βρήκες χάρη, την οποία κανείς δεν έχει δεχθεί.