Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:31

Βλέποντάς την, λοιπόν, ο άγγελος της λέει: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ», έστω και αν αγωνιούσες και, ως παρθένος, φρόντισες για τη σωφροσύνη σου, μήπως ο μνηστήρας σου στραφεί εναντίον σου και κατακρίνει την ευσέβειά σου. Να γνωρίζεις τούτο, Παρθένε, ότι καμία κοινωνία δεν πρόκειται να υπάρξει ανάμεσα σε εσένα και τον μνηστήρα σου Ιωσήφ. Κάτι άλλο σε περιμένει, θείο, δεσποτικό, άφραστο, ανερμήνευτο, που είναι αδύνατον να παρασταθεί με τον λόγο. Θα καταστείς δεσποτικός ναός, θα αναδειχθείς απειρόγαμη μητέρα, πρόκειται να υποδεχθείς τον δεσπότη του ουρανού και της γης, κυοφορώντας αδιάφθορο τόκο. «Μη φοβάσαι, Μαριάμ», στήριξε τον λογισμό σου, δυνάμωσε την ψυχή σου, στερέωσε την καρδιά σου. Μη μιμηθείς τον Ζαχαρία, μην αμφιβάλλεις όπως εκείνος, εσύ που είσαι το καύχημα των γυναικών· εσύ, η αγαλλίαση του ισραηλιτικού λαού· εσύ, το εγκαλλώπισμα των εθνών· εσύ, το ρίζωμα της χαράς· εσύ, το φυτούργημα της ευλογίας. Εσύ βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού περισσότερο από όλες τις παρθένους. Και, «ιδού, θα συλλάβεις Υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού».

Και αν θέλεις, ρώτησε τον μακάριο Λουκά τον ευαγγελιστή, και σου αποκρίνεται σχετικά με την ένσαρκη οικονομία Του. Διότι, αρχίζοντας, λέγει ως εξής: «Κατά δε τον έκτο μήνα της συλλήψεως της Ελισάβετ, στάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μια πόλη της Γαλιλαίας, που ονομαζόταν Ναζαρέτ, προς μια παρθένο μνηστευμένη με έναν άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, και το όνομα της παρθένου ήταν Μαριάμ. Και αφού εισήλθε ο άγγελος προς αυτήν, είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες. Εκείνη δε, βλέποντάς τον, ταράχθηκε από τον λόγο του και συλλογιζόταν τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός. Και της είπε ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός Υψίστου, και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του».

Εφόσον, λοιπόν, η υπόσταση του Λόγου και Υιού του Θεού είναι έτερη από τη φωνή του αρχαγγέλου, αμέσως μόλις η ακοή της Παρθένου προδιανοίχθηκε μέσω της αρχαγγελικής φωνής, εισήλθε σε αυτήν η θεία υπόσταση του Υιού. Το πώς, η ίδια η Παρθένος δεν το γνωρίζει· το γνωρίζει, όμως, Εκείνος που εισήλθε, το πώς ακριβώς εισήλθε. Γι' αυτό και, μη γνωρίζοντας την έκβαση του μυστηρίου, ταράχθηκε αμέσως με τα λόγια του αγγέλου που είπε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου», και συλλογιζόταν τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Τότε, παίρνοντας τον λόγο ο αρχάγγελος, της είπε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη παρά τω Θεώ. Και ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου, και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας, και θα κληθεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατρός του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Όμως και ενώπιον αυτών η Παρθένος στάθηκε απορημένη, και αποβλέποντας προς τη φύση, και αναλογιζόμενη τον Ιωσήφ, καθότι ήταν μνηστευμένη με αυτόν, αποκρίνεται προς τον άγγελο και λέει: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;». Και εφόσον, λέει, ω άγγελε, δεν γνωρίζω άνδρα, εσύ όμως, διά της δεικτικής λέξεως «ιδού», λες: «Ιδού, θα συλλάβεις», σαν να πρόκειται για ενεστώτα χρόνο· το πώς θα γίνει αυτό, δεν το γνωρίζω.

Επομένως, εύλογα ονομάζεται Κύριος της δόξης και ως άνθρωπος· καθώς η μεν φύση του καθαυτή δεχόταν το πάθος, η δε ύβρις μεταβιβαζόταν στον ίδιο, ο οποίος χρησιμοποίησε τη σάρκα σαν ένδυμα. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που σχίζει την αλουργίδα υφίσταται την τιμωρία σαν να είχε επιτεθεί στον ίδιο τον βασιλιά, καίτοι ο ίδιος ο βασιλιάς δεν υπέστη τίποτα το δεινό, αλλά το πάθημα της πορφύρας ανάγεται σε αυτόν· έτσι λέγεται ότι και το πάθος της σάρκας, παρά την απάθεια του Λόγου, έφτασε μέσω της ύβρεως στον ίδιο. Και για τον λόγο αυτόν ο Παύλος παραδίδει τον Δεσπότη Χριστό ως Υιό του Θεού και καθόσον είναι άνθρωπος, και πριν από αυτόν ο αρχάγγελος Γαβριήλ, αναγγέλλοντας τον παράδοξο τοκετό στη Μαρία, της λέει: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου. Ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα τον ονομάσουν Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου». Επομένως, ο Ιησούς ονομάζεται Υιός του Θεού, όχι επειδή η σάρκα μεταβλήθηκε σε θεία φύση, αλλά επειδή, μέσω της ένωσής της με τον Θεό Λόγο, έλαβε την ομώνυμη αξία.

Ανόμ. Αλλά, έχει λεχθεί: «Προ του αιώνος με θεμελίωσε». Ορθ. Διότι «προ του αιώνος το μυστήριο αυτό ήταν αποκρυμμένο», όπως λέει ο Παύλος, «το οποίο τώρα φανερώθηκε στους υιούς των ανθρώπων». Και για το ότι αυτός είναι το προ των αιώνων θεμελιωμένο, άκουσέ τον να λέει και σε άλλο σημείο: «Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά αυτό που έχει τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός», αυτός δηλαδή που λέει: «Προ του αιώνος με θεμελίωσε». Ο δε Θεός Λόγος ονομάστηκε έκτοτε Ιησούς Χριστός, από τότε που ο Λόγος έγινε σάρκα· και ειπώθηκε από τον άγγελο: «Θα καλέσεις το όνομά του Ιησού». Επομένως το, «Ο Κύριος με έκτισε», και το, «Προ του αιώνος με θεμελίωσε», έχουν λεχθεί για τη σάρκωσή του, του αληθώς προ των αιώνων αποκρυμμένου μυστηρίου.

Εάν δε λέγει ο Ιώβ: «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με εποίησε»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο ίδιος ο Ιώβ: «Υπάρχει πνεύμα στους θνητούς, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο Δαβίδ: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Ουαί, τέκνα αποστάτες, αυτά λέγει ο Κύριος: Λάβατε αποφάσεις όχι δι' εμού, και συνάψατε διαθήκες όχι διά του Πνεύματός μου»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί επ' αυτόν Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, Πνεύμα βουλής και ισχύος, Πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει Πνεύμα φόβου Θεού»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Εάν δε λέγει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση, και στους τυφλούς ανάβλεψη»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Και όσα με φιλοπονία είναι δυνατόν να βρει κανείς τόσο από την Παλαιά Γραφή όσο και από την Καινή Διαθήκη περί του Πνεύματος και του Υιού και του Πατρός. Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· διότι ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου, και θα γεννήσεις υιό.

Ένας προφητικός χρησμός πάλι θα μας ενισχύσει, λέγοντας: «Και θα καλέσουν το νέο όνομά του, το οποίο ο Κύριος θα το ονομάσει». Διότι, αγαπητέ μου, δεν κατέστησε σαφές στην Παρθένο ο Γαβριήλ το θέλημα του Θεού και Πατρός ως προς αυτό, όταν της έλεγε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού;». Β. Είναι αλήθεια. Α. Για ποιον λόγο, λοιπόν (διότι θα ήθελα πολύ να σε ρωτήσω), εγκαταλείποντας τον ορθό τρόπο σκέψης, και απορρίπτοντας το να προσεγγίζουμε τη γνώση των Ιερών Γραμμάτων όσο το δυνατόν πιο σοφά και άδολα, έχουμε εύκολα γείρει σαν καλάμια που παρασύρονται από τον άνεμο προς ό,τι κάθε φορά μας ωθεί; Και τούτο παρόλο που ο μακάριος Παύλος διακηρύσσει μεγαλοφώνως: «Αδελφοί, γίνεστε σταθεροί, αμετακίνητοι»· και ενώ επιπλέον ο Θεός θεωρεί την υπερβολική ευκολία στην πλάνη και την αστάθεια του χαρακτήρα ως μέγιστη κατηγορία για όσους την έχουν, και ορίζει την αποστροφή Του ως τιμωρία για αυτή τη νόσο. Διότι είπε τα εξής για κάποιους: «Αγάπησαν να κινούν τα πόδια τους, και δεν συγκρατήθηκαν, και ο Θεός δεν ευαρεστήθηκε σε αυτούς». Διότι το να είναι κανείς σταθερά και αταλάντευτα θεμελιωμένος ως προς οτιδήποτε συμβάλλει στην ωφέλεια, είναι ασφαλές και απαραβίαστο. Β. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσαμε να αποκρούσουμε τους ισχυρισμούς εκείνων, εάν έλεγαν ότι τα θεοπρεπή γνωρίσματα υπάρχουν στον Υιό κατά μέθεξη; Α. Όχι χωρίς κόπο, αγαθέ μου· διότι το ζήτημα είναι μεν δύσκολο να εξιχνιαστεί, ωστόσο, μέσα από αναγκαίους συλλογισμούς, θα μας είναι απολύτως δυνατόν να αναζητήσουμε την αλήθεια.

Τι θα μπορούσαν άραγε να κάνουν αυτοί που εύκολα αθυροστομούν προς οτιδήποτε το πιο παράλογο και πάσχουν από τέτοια χονδροειδή διάνοια, όταν ο μακάριος Γαβριήλ προανήγγειλε στην αγία Παρθένο τα σχετικά με τον Χριστό; «Μην φοβηθείς, λέει, την οικονομία, ω Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού, και ιδού θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις Υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.» Εφόσον λοιπόν ένας άγιος άνδρας προφήτευσε την αδιάκοπη πορεία της βασιλείας του Υιού στους απέραντους αιώνες, και επιπλέον και η φωνή του αγγέλου επιβεβαίωσε την αλήθεια αυτή, νομίζω πως κάθε αγαθός και σώφρων άνθρωπος θα συναινέσει σε αυτό, και θα καταδικάσει ως φλυαρία και παραφροσύνη εκείνους που επιλέγουν να πιστεύουν άλλα πράγματα, παρόλο που ο νόμος διακηρύσσει σαφώς: «Με το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων θα στηριχθεί κάθε λόγος.» Μήπως δεν είναι γεμάτη από τη μεγαλύτερη θεομίσητη ασέβεια αυτή η αντίσταση; Β. Αυτό θα έλεγα κι εγώ, αλλά να ξέρεις ότι οι αντίπαλοί μας δεν διακείνται όπως εμείς. Α.

Διότι είναι γραμμένο: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ»· επειδή ο μακάριος Γαβριήλ, αποκαλύπτοντας στην αγία και Θεοτόκο παρθένο το μυστήριο, λέει: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ. Διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού, και ιδού θα συλλάβεις στην κοιλιά σου, και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομα αυτού Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Άραγε, λοιπόν, είπαν λόγια ασυμβίβαστα μεταξύ τους ο μακάριος άγγελος και ο προφήτης; Κάθε άλλο. Διότι ο μεν θεσπέσιος προφήτης, μιλώντας μυστηριωδώς εν Πνεύματι, προανήγγειλε τον Θεό που έγινε ένα με εμάς, ονομάζοντάς τον έτσι τόσο από τη φύση του όσο και από την ένσαρκη οικονομία του. Ο δε μακάριος άγγελος του έδωσε το όνομα από την ενέργειά του, διότι έσωσε τον δικό του λαό. Ονομάστηκε, λοιπόν, Σωτήρας για αυτόν τον λόγο. Και πράγματι, όταν υπέμεινε για εμάς την κατά σάρκα γέννηση, οι στρατιές των αγγέλων ανήγγειλαν το χαρμόσυνο γεγονός της γέννησης στους ποιμένες, λέγοντας: «Μη φοβάστε εσείς, διότι ιδού σας αναγγέλλουμε σήμερα μεγάλη χαρά, η οποία θα είναι για όλο τον λαό, ότι γεννήθηκε σήμερα Σωτήρας, ο οποίος είναι Χριστός Κύριος, στην πόλη του Δαβίδ». Συνεπώς, Εμμανουήλ ονομάζεται επειδή, όντας Θεός κατά φύση, έγινε ένα με εμάς, δηλαδή άνθρωπος.

Παρομοιάζει, λοιπόν, τον Χριστό με κασσίτερο, δηλαδή με μολύβι, ως εκείνον που λιώνει τους ρύπους, που απαλλάσσει από τα περιττά, που εξαγνίζει πνευματικά. Αν, λοιπόν, κάποιος υπερνικήσει, λέει, την παρεμβολή του ενδιάμεσου χρόνου, και θεωρήσει ως μηδαμινές τις λίγες ενδιάμεσες ημέρες, θα χαρεί και θα δει τον κασσιτέρινο λίθο στο χέρι του Ζοροβάβελ. Και τι άραγε σημαίνει το «στο χέρι του Ζοροβάβελ»; Η θεόπνευστη Γραφή εκλαμβάνει το χέρι ως δύναμη και ως εξουσία. Συνεπώς, με τη δύναμη και την εξουσία του Ζοροβάβελ, δηλαδή του Χριστού, θα δει τον κασσιτέρινο λίθο. Διότι ο Ζοροβάβελ, όπως είπα, επειδή καταγόταν από τη φυλή του Ιούδα, βασίλευσε στον Ισραήλ. Με τον ίδιο τρόπο και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προήλθε κατά σάρκα από το αίμα και τη φυλή του Ιούδα, και βασίλευσε και Αυτός στον Ισραήλ, όχι με την ανθρώπινη τάξη, δηλαδή έχοντας βασιλεία μετρημένη και πεπερασμένη χρονικά, αλλά ως αληθινός Θεός έχοντας βασιλεία που εκτείνεται στους απέραντους αιώνες. Και θα το μαρτυρήσει αυτό ο μακάριος Γαβριήλ λέγοντας στην αγία Παρθένο γι' Αυτόν, ότι θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσει το όνομά του Ιησού. Και προσθέτοντας ότι: «Και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ισραήλ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος».

Και το όνομα Ιησούς ερμηνεύεται Σωτηρία του λαού. Διότι κάπως έτσι είπε και ο θεσπέσιος Γαβριήλ προς την αγία Παρθένο: «Και ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Το δε Ιωσεδέκ νοείται ως Δικαιοσύνη του Θεού. Διότι έχουμε δικαιωθεί σε αυτόν διαμέσου της πίστεως, και έχουμε αποπλύνει τον ρύπο των αρχαίων κατηγοριών. Αυτός μας ελευθέρωσε ενώ ήμασταν αιχμάλωτοι και μας γλίτωσε από τη νοητή δουλεία, και, σαν από ξένη χώρα και γη αλλοφύλων, από τη δαιμονική απάτη, μας επανέφερε στη θεογνωσία και στην καλλίπολη των αγίων, την αληθινά αγία Ιερουσαλήμ, η οποία είναι η Εκκλησία. Για τον λόγο αυτόν στεφανώνεται από εμάς με ορθή και ακατάκριτη πίστη, και με τα καυχήματα της αρετής, καθώς και με ευχαριστήριους ύμνους. Και τα μεν στεφάνια εκείνης της εποχής ήταν χρυσά και ασημένια, και κατασκευάζονταν από φθαρτή ύλη. Εκείνα όμως που έχουν πλεχθεί και προσφερθεί από εμάς δεν έχουν τίποτα το γήινο, αλλά μάλλον έχουν συντεθεί από τη δόξα που πρέπει στον Θεό. Διότι του προσφέρουμε ως χρυσό την απλανή θεωρία των δογμάτων περί αυτού, και ως άργυρο τη νοητή λαμπρότητα που προέρχεται από τα αγαθά έργα. Αλλά και με άλλον τρόπο, στέφανος και δόξα του Χριστού είναι η σωτηρία εκείνων που έχουν σωθεί από αυτόν.

«Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας και μάθετε από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας.» Διότι το ότι επρόκειτο να μας αναπαύσει ο Χριστός, το προανήγγειλε και ο αρχάγγελος Γαβριήλ στην αγία Παρθένο λέγοντας: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους.» Και βέβαια και οι θεσπέσιοι προφήτες φρόντιζαν να προαναγγέλλουν την ανάπαυση που θα ερχόταν μέσω αυτού. Διότι ο ένας έλεγε: «Έχε θάρρος, Σιών, ας μην παραλύσουν τα χέρια σου, ο Κύριος ο Θεός σου που είναι μέσα σου είναι δυνατός, θα σε σώσει και θα σε ανακαινίσει με την αγάπη του.» Ο δε Ησαΐας πάλι σχεδόν τον παρουσίαζε μπροστά στα μάτια μας λέγοντας: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρά και γόνατα παραλυμένα, παρηγορηθείτε οι λιγόψυχοι στη διάνοια, δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού ο Θεός μας.»

Και βέβαια ο θεσπέσιος άγγελος Γαβριήλ ήταν αυτός που, όταν ευαγγελιζόταν στην αγία Παρθένο τον τρόπο της ενανθρώπησης του Μονογενούς, είπε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη παρά τω Θεώ. Και ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας, και Υιός του Υψίστου θα ονομαστεί.» Μήπως λοιπόν μόνο το υπόλειμμα της Συναγωγής των Ιουδαίων κληρονόμησε τις επαγγελίες και εισήλθε στην ιερή γη; Κάθε άλλο βέβαια. Αλλά προχώρησε μαζί του ο νέος και εν πίστει λαός. Διότι ο Θεός των όλων υποσχόταν να εισαγάγει μαζί με τον Χάλεβ κάθε νέο παιδί. Αυτό και ο θείος Δαβίδ μάς το υποδείκνυε, λέγοντας για την κληρονομιά των αγίων: «Ας γραφτεί αυτό για μια άλλη γενεά, και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο.» Διότι η κληρονομιά έχει διατηρηθεί όχι για όσους παιδαγωγούνταν από τον νόμο, αλλά για μια άλλη γενεά. Και ποια είναι η άλλη γενεά; Ο νέος, όπως είπα, και εν πίστει λαός. Διότι έχουμε κτιστεί εν Χριστώ προς καινότητα ζωής, αποβάλλοντας τον παλαιό άνθρωπο, μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες. Διότι ο Χριστός λέγεται ότι έκτισε τους δύο λαούς σε έναν καινό άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και συμφιλιώνοντας και τους δύο εν ενί πνεύματι με τον Πατέρα. Επομένως, τα βρέφη που εισήλθαν μαζί με τον ίδιο τον Χάλεβ αποτελούν τύπο του νέου λαού.

Ή λοιπόν ας πουν ότι ο προερχόμενος από τον Θεό Πατέρα Λόγος χρίστηκε ως προς τη δική του φύση, και ότι βρέθηκε σε ανάγκη του αγιασμού μέσω του Πνεύματος και της μετοχής σε αυτό, ή τουλάχιστον ας εξηγήσουν πώς θα μπορούσε να νοηθεί ως Χριστός αυτός που δεν έχει χριστεί, και πώς θα μπορούσε μεμονωμένα να ονομάζεται και Ιησούς ο μονογενής Λόγος του Θεού, παρόλο που ο μακάριος Γαβριήλ έλεγε στην αγία Παρθένο: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ. Διότι ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου, και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού».

Και ο ληστής που σταυρώθηκε μαζί του έλεγε: Κύριε Ιησού, Κύριε Ιησού, θυμήσου με όταν έρθεις στη βασιλεία σου. Και ο άγγελος της είπε: Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού, και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα τον ονομάσεις Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και ο Κύριος ο Θεός θα του δώσει τον θρόνο του Δαβίδ, του πατέρα του. Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.

Διότι ο μεν Μονογενής είναι πρωτίστως και καθ' εαυτόν Υιός του Θεού, του δημιουργού των πάντων, ο δε άνθρωπος τον οποίο προσέλαβε, επειδή δεν είναι εκ φύσεως Κύριος, χάρη σε Αυτόν που τον προσέλαβε, δηλαδή τον αληθινό Υιό του Θεού, φέρει ομωνύμως τον ίδιο τίτλο. Διότι το μεν χωρίο: «Κανείς δεν γνώρισε τον Υιό, παρά μόνον ο Πατέρας», δηλώνει τον εκ φύσεως και κατ' αλήθειαν Υιό του Πατρός. Το δε λεχθέν από τον Γαβριήλ: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού, και ιδού θα συλλάβεις στη μήτρα και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», εφαρμόζεται στον άνθρωπο.» Αλλά αυτά μεν ισχυρίζονται εκείνοι.

Διότι, εάν η ίδια η φύση της θεότητας, σύμφωνα με τη δική τους ανοησία, μεταβλήθηκε στη φύση της σάρκας, τίποτα πλέον δεν εμποδίζει τη σάρκα να υπερβεί την κατώτερη και δική της φύση, και να μεταπλαστεί σε θεότητα και στην ανώτατη ουσία. Αλλά εμείς δεν θα προσφέρουμε την υπακοή μας στις δικές τους ασυνεσίες, αλλά μάλλον θα προσκολληθούμε στις θείες Γραφές. Και εφόσον ο μεν προφήτης λέει: «Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ», ο δε μακάριος Γαβριήλ επισφραγίζει αυτή την προαναγγελία και ερμηνεύει στην Παρθένο την άνωθεν απόφαση λέγοντας: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι ιδού, θα συλλάβεις και θα γεννήσεις Υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», πιστεύουμε ότι ο Εμμανουήλ γεννήθηκε αληθινά από γυναίκα, και, σκεπτόμενοι ορθά, δεν θα απορρίψουμε το λαμπρό και αξιοθαύμαστο καύχημα της δικής μας φύσης. Β— Άριστα τα είπες. Διότι ο Μονογενής δεν επιλήφθηκε της δικής του φύσης —επειδή τότε τα δικά μας δεν θα βρίσκονταν σε καθόλου καλύτερη μοίρα—, αλλά ούτε και της φύσης των αγγέλων, «αλλά του σπέρματος του Αβραάμ», όπως είναι γραμμένο. Διότι με αυτόν τον τρόπο και όχι διαφορετικά μπορούσε να διασωθεί το γένος που είχε διολισθήσει στη φθορά. Α— Και λοιπόν; Δεν είναι εξίσου άξιο θαυμασμού εκτός από αυτά και το εξής, ω Ερμεία; Β— Τι ακριβώς εννοείς;

Διότι θα υπενθυμίσω τα λόγια του μακαρίου Γαβριήλ προς την αγία Παρθένο: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού». Νομίζω δε ότι αυτό το νέο όνομα δόθηκε από τον Πατέρα στον Λόγο μέσω της φωνής του αγγέλου. Διότι έτσι είχε διακηρύξει από πριν και ο προφητικός χρησμός: «Και θα τον καλέσουν με το νέο όνομά του, το οποίο θα ορίσει ο Κύριος». Όταν, λοιπόν, ο συναΐδιος με τον Πατέρα και προ παντός αιώνος Υιός και Μονογενής, στους έσχατους καιρούς έγινε άνθρωπος και γεννήθηκε από γυναίκα, και ορίστηκε μεν υιός, ονομάστηκε δε και πρωτότοκος, και έγινε «ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς», τότε και ο κατά φύσιν Πατέρας ορίζει το όνομα, ακολουθώντας, για να το πούμε έτσι, τους νόμους της πατρότητας.

Εκείνη, στο άκουσμα αυτού του λόγου, ταράχθηκε και συλλογιζόταν τι είδους να ήταν άραγε αυτός ο χαιρετισμός. Και της είπε ο Άγγελος: Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στα σπλάχνα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού.

Καθώς λοιπόν η Παρθένος ταράχθηκε από τον χαιρετισμό, της είπε: «Ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού». «Και ιδού, η συγγενής σου Ελισάβετ έχει συλλάβει και αυτή υιό στα γηρατειά της, και αυτός είναι ο έκτος μήνας για αυτήν που αποκαλούνταν στείρα». Και βλέπεις, λέει, ότι έξι μήνες πριν από τον Ευαγγελισμό της Μαρίας, ο Ιωάννης ήδη προϋπήρχε. Πώς λοιπόν θα εκπληρωθεί το «υπήρχε πριν από εμένα» κατά την ένσαρκη παρουσία του Χριστού; Και ποιος από τους απλοϊκούς, που δεν έχουν σαφώς εδραιωμένη διάνοια, ακούγοντας αυτό το ρητό δεν θα ταραχθεί; Διότι, λέει, τα αναγκαία, τα ακέραια και τα ζωτικά νοήματα της Θείας Γραφής φαίνονται μάλλον βλαβερότερα σε όσους επισύρουν τα πονηρά στον εαυτό τους, παρότι τα ρητά είναι εξ ολοκλήρου καταυγασμένα από το Άγιο Πνεύμα. Διότι τι έχει παραλειφθεί από το ρητό προς ασφάλεια; Επειδή ιδού, λέει ότι «αυτός είναι», υποδηλώνοντας το ορατό και υποδεικνύοντας σε όσους βλέπουν: «για τον οποίο σας είπα, ότι έρχεται οπίσω μου». Και ποιος έρχεται, αν όχι ένας «άνδρας»; Κανείς όμως από όσους διαθέτουν σύνεση δεν θα θεωρούσε τον Κύριό μας απλό άνδρα, παρά μόνον οι προαναφερθείσες αιρέσεις που ήδη επισημάνθηκαν, δηλαδή οι οπαδοί του Κηρίνθου, του Μηρίνθου και του Εβίωνος.

Επειδή, πώς θα εκπληρωθεί το ρηθέν από τον άγγελο: «Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει;» Επειδή ακριβώς της έλεγε: «θα γεννήσεις υιό και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», προκειμένου να δείξει ότι ο Θεός Λόγος κατήλθε άνωθεν, σαρκώθηκε εντός της μήτρας της ίδιας της Παρθένου και ενανθρώπησε τελείως, και για να μη διαχωρίσει την ένσαρκη τελείωση από την ένθεη τελείωση, με την προσθήκη του «και» της έλεγε: «γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα κληθεί Υιός Θεού». Έπειτα, «θα του δώσει, λέει, ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει επί του οίκου Ιακώβ στους αιώνες και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Καθώς λοιπόν αυτά αντιδιαστέλλονται μεταξύ τους, το «πρέπει αυτός να βασιλεύει μέχρις ότου» με το «θα βασιλεύσει επί του οίκου Ιακώβ στους αιώνες» (και δεν είπε μόνο εις τον αιώνα, αλλά εις τους αιώνας), και πάλι το «όταν παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα», το οποίο αντιπαρατίθεται στο «και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος», και εφόσον και οι δύο που διατύπωσαν τέτοια λόγια περί του Κυρίου και Χριστού είναι απολύτως αξιόπιστοι, αφενός ο άγγελος Γαβριήλ όντας άγιος, και αφετέρου ο άγιος απόστολος όντας πνευματοφόρος, τι θα μπορούσαν να πουν όσοι αγνοούν τη ζωτική αυτή πραγματεία; Μήπως άραγε είναι αντίθετη προς τον εαυτό της η Γραφή, η οποία πάντοτε αληθεύει στα πάντα; Μη γένοιτο.

Γι' αυτό έλεγε ενώπιον του Πιλάτου: Η δική μου βασιλεία δεν προέρχεται από αυτόν τον κόσμο. Και όταν ρωτήθηκε από αυτόν αν είναι βασιλιάς, αποκρίθηκε: Εγώ γι' αυτό έχω γεννηθεί. Επομένως, αφού έχει γεννηθεί γι' αυτό, θα παραμείνει σε αυτό. Και επιβεβαιώνει αυτόν τον λόγο ο άγγελος Γαβριήλ, ο οποίος ευαγγελίστηκε τη γέννησή του στην Παρθένο, λέγοντας προς αυτήν: Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας, και θα ονομαστεί υιός του Υψίστου. Και ο Θεός θα του δώσει τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει αιώνια, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Έχει γεννηθεί, λοιπόν, γι' αυτόν τον σκοπό, αλλά η βασιλεία του δεν προερχόταν από αυτόν τον κόσμο· διότι η βασιλεία αυτού του κόσμου δεν είναι ικανή να διαρκέσει αιώνια, ούτε είναι ατελεύτητη, ούτε εκτείνεται στο άπειρο· αντίθετα, η βασιλεία που υποσχέθηκε στο σπέρμα του Δαβίδ ήταν αιώνια και αθάνατη. Διότι λέει: Και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου σαν τον ήλιο, και σαν τη σελήνη στερεωμένος εις τον αιώνα, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός.

Ομολογεί, λοιπόν, ότι αυτό ακριβώς το Άγιο Πνεύμα έχει έλθει στην προφήτιδα, πράγμα το οποίο σαφώς έχει εκπληρωθεί κατά τη γέννηση του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, όταν «απεστάλη ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μία πόλη της Γαλιλαίας, που ονομάζεται Ναζαρέτ, προς μία παρθένο η οποία ήταν μνηστευμένη με άνδρα, που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ». Στην οποία και «είπε: Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες», και πάλι: «Μη φοβάσαι· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», και όταν η Μαρία είπε: «Πώς θα γίνει αυτό, επειδή δεν γνωρίζω άνδρα;» εκείνος αποκρίθηκε: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα κληθεί Υιός Θεού». Και στην προφητεία πριν από αυτήν, ταυτόχρονα με τη γέννηση του Εμμανουήλ, «πριν γνωρίσει το παιδί καλό ή κακό», λεγόταν ότι η γη θα εγκαταλειφθεί από τους δύο βασιλείς που την πολιορκούσαν, τον έναν της Σαμάρειας και τον άλλον της Δαμασκού· ενώ στην παρούσα προφητεία λέγεται: «Πριν το παιδί μάθει να καλεί πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας», των οποίων τους βασιλείς και πρωτύτερα προφήτευε ότι θα καταλυθούν κατά τη γέννηση του Εμμανουήλ.

Όταν δε ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος προήλθε «από το σπέρμα του Δαβίδ», ανακηρύχθηκε βασιλιάς σε όλη την οικουμένη, σαν να ανανεώθηκε από το χώμα και την πτώση, αυτός ο ίδιος ο θρόνος του Δαβίδ ανορθώθηκε μέσω της ένθεης βασιλείας του Σωτήρα μας. Και θα παραμείνει «στον αιώνα», και επιπλέον «ως ο ήλιος ενώπιον» του Θεού, καταυγάζοντας όλη την οικουμένη με τις ακτίνες του φωτός της διδασκαλίας του, σύμφωνα τόσο με τη μαρτυρία του ψαλμού όσο και με τον προκείμενο προφήτη, ο οποίος αναφέρει για το παιδί που επρόκειτο να γεννηθεί: «στον θρόνο του Δαβίδ», δηλαδή τον αιώνιο και διαρκή, αυτόν ακριβώς που είχε υποσχεθεί στον Δαβίδ, ότι θα καθίσει και επί «της βασιλείας του, για να την εδραιώσει και να την υποστηρίξει με κρίση και δικαιοσύνη από τώρα και έως τον αιώνα». Για το πώς δε εκπληρώθηκαν αυτά, αξιόπιστος δάσκαλος αναδεικνύεται ο άγγελος Γαβριήλ, ο οποίος κατά τη θεία αναγγελία προς την Παρθένο λέγει: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού· και ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα κληθεί υιός Υψίστου, και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ εις τον αιώνα, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος».

«Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα κληθεί υιός Υψίστου»· είναι δε φανερό και από την προφητεία του Ζαχαρία, η οποία από παλιά προφήτευσε για αυτό το όνομα, διότι λέει: «μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου, και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Ας σε επιτιμήσει ο Κύριος που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ». Πότε, δηλαδή, τον επιτίμησε; Όταν τον άνθρωπο που αγαπήθηκε από Αυτόν, τον ένωσε με τον δικό Του Λόγο. «Αυτός που εξέλεξε», λέει, «την Ιερουσαλήμ», δηλαδή αυτήν τη δική μας, για την οποία ο Απόστολος λέει: «η δε δική μας Ιερουσαλήμ είναι άνω· διότι αυτή είναι δούλη μαζί με τα τέκνα της». Διότι τότε, αφού βρέθηκε σε αυτήν τη μεγάλη Ιερουσαλήμ, δηλαδή στη δική μας Εκκλησία, επιτίμησε τον διάβολο σύμφωνα με την προφητεία, λέγοντας: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά, διότι είσαι σκάνδαλο για εμένα». Αυτός λοιπόν είναι ο μέγας ιερέας, του οποίου τον τύπο διατηρούσε ο τότε Ιησούς. Διότι δεν ήταν δυνατόν να κληθεί εκείνος μέγας ιερέας, αν και είχε γίνει ένδοξος σε όλα, από τη στιγμή που ο Μωυσής δεν είχε ονομαστεί μέγας (διότι ούτε ο Μωυσής ήταν ακόμη μέγας, μολονότι και θεράπων του Θεού αποκλήθηκε και θεός του Φαραώ ονομάστηκε από τον ίδιο τον Θεό).

Αυτός όμως, που παραδέχεται αυτό για τον Θεό, δεν γνωρίζω πώς ισχυρίζεται ότι ο ανυπόστατος Λόγος προσέλαβε τη σάρκα και ενέργησε μέσα σε αυτήν, και ότι τότε έγινε Χριστός και Ιησούς και βασιλιάς και εικόνα του Θεού και αγαπητός και δεδοξασμένος Υιός, και μάλιστα πρωτότοκος όλης της κτίσεως, ενώ δεν ήταν προηγουμένως, αλλά έγινε τότε, αν και δεν είχε υπόσταση. Το δε παράδοξο του ισχυρισμού του είναι ότι όλα αυτά ξεκίνησαν πριν από ούτε καν τετρακόσια ολόκληρα χρόνια και ότι πάλι όλα αυτά θα τερματιστούν συλλήβδην μετά τον καιρό της κρίσεως, καθώς ο μεν Λόγος θα ενωθεί με τον Θεό, ώστε να μην είναι τίποτα άλλο παρά μόνο ο Θεός, η δε σάρκα την οποία προσέλαβε θα εγκαταλειφθεί έρημη από τον Λόγο, ώστε να μην υφίσταται τότε ούτε ο Υιός του Θεού, ούτε ο Υιός του Ανθρώπου τον οποίο προσέλαβε. Και μάλιστα καταλήγει σε αυτό το συμπέρασμα, σαν να έχει κουφαθεί και να μην ακούει ούτε τον άγγελο Γαβριήλ, που ευαγγελίστηκε τη Θεοτόκο σαφώς και ρητώς για εκείνον που επρόκειτο να γεννηθεί από αυτήν και να προέλθει «από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα», λέγοντάς της: «Ιδού, θα συλλάβεις εν γαστρί και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού».

Δ΄. Αυτόν, λοιπόν, ακριβώς τον ίδιο τον θρόνο, τον οποίο ο Θεός ορκίστηκε να δώσει στον Δαβίδ, ο οποίος θα ήταν σαν τις ημέρες του ουρανού, και σαν τον ήλιο ενώπιον του Θεού, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα, τον οποίο ολόκληρο το έθνος προσευχόταν να εγκαθιδρυθεί, ο μέγας άγγελος Γαβριήλ τον ευαγγελίζεται στην Παρθένο, προφητεύοντας ότι θα δοθεί σε Εκείνον που πρόκειται να γεννηθεί από αυτήν. Γι' αυτό της λέει: «Και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· αυτός θα είναι μέγας, και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου· και ο Κύριος ο Θεός θα του δώσει τον θρόνο του Δαβίδ, του πατέρα του». Προσθέτει, λοιπόν, στη συνέχεια και λέει: «Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ εις τους αιώνας, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος», ερμηνεύοντας σε συμφωνία με τα όσα προέρχονται από τους χρησμούς· διότι, αφενός, ο χρησμός προς τον Δαβίδ προανήγγελλε θρόνο αιώνιας και ουράνιας βασιλείας, και αφετέρου, αυτός [ο άγγελος] ομοίως λέει ότι Εκείνος που θα γεννηθεί από την Παρθένο θα λάβει τον θρόνο του Δαβίδ, δηλαδή αυτόν που είχε μεν υποσχεθεί στον Δαβίδ, αλλά δεν του είχε δοθεί· και αυτός ήταν ο ουράνιος και αιώνια παραμένων. Αυτό, λοιπόν, ήταν και το συμπέρασμα της μέγιστης προφητείας που δόθηκε στον Δαβίδ, η οποία αναμενόταν από ολόκληρο τον λαό, και εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Γαβριήλ που είπε: «Και θα βασιλεύσει εις τους αιώνας, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος».

Τότε μυσταγωγείται η παρθένος από τον Γαβριήλ. Τα δε λόγια της μυσταγωγίας ήταν ευλογία. «Χαίρε», της λέει, «κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Σε αντίθεση με την πρώτη φωνή προς τη γυναίκα, τώρα ο λόγος απευθύνεται προς την παρθένο. Εκείνη καταδικάστηκε σε λύπες κατά τις ωδίνες εξαιτίας της αμαρτίας, ενώ σε τούτη η λύπη αποβάλλεται μέσω της χαράς. Σε εκείνη προηγήθηκαν οι λύπες της ωδίνης, ενώ εδώ η χαρά μαιεύει την ωδίνη. «Μη φοβάσαι», της λέει. Επειδή σε κάθε γυναίκα η προσδοκία της ωδίνης προκαλεί φόβο, η υπόσχεση της γλυκιάς ωδίνης αποβάλλει τον φόβο. «Θα συλλάβεις στην κοιλιά σου», λέει, «και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού». Τι κάνει λοιπόν η Μαρία; Άκουσε τη φωνή της καθαρής παρθένου. Ο άγγελος ευαγγελίζεται τον τοκετό, και εκείνη προσκολλάται στην παρθενία της, κρίνοντας την αφθαρσία προτιμότερη από την αγγελική εμφάνιση, και ούτε στον άγγελο μπορεί να απιστήσει ούτε από τις αποφάσεις της παρεκκλίνει. «Μου είναι αδύνατη», λέει, «η συνεύρεση με άνδρα. Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Αυτή η φωνή της Μαρίας αποτελεί απόδειξη των όσων εξιστορούνται για τον κρυφό βίο της. Διότι, εάν είχε παραληφθεί από τον Ιωσήφ με σκοπό τον γάμο, πώς θα εκπλησσόταν με εκείνον που της προμήνυε τον τοκετό, εφόσον οπωσδήποτε και καθ' όλα θα περίμενε να γίνει και αυτή μητέρα σύμφωνα με τον νόμο της φύσης;

Διότι από αυτήν προήλθε το αληθινό φως, το οποίο μας φωτίζει με την αγαθότητά του· διότι υπήρξε αγιασμένο ιερό και αμόλυντος ναός του Θεού, το χρυσό θυσιαστήριο των θυμιαμάτων εξαιτίας της ανυπέρβλητης καθαρότητάς της, το θείο θυμίαμα της συνθέσεως και το άγιο έλαιο της χρίσεως, το πολύτιμο αλάβαστρο του γνήσιου νάρδου, το ιερατικό διάδημα που φανερώνει την απόρρητη βούληση του Θεού, αυτή που είναι η μόνη άγια κατά το σώμα και το πνεύμα, η πύλη που βλέπει προς τα ανατολικά και η οποία διά της δεσποτικής εισόδου και εξόδου φώτισε τον κόσμο, η κατάκαρπη ελιά, από την οποία το Άγιο Πνεύμα, αφού έλαβε τον μυστικό κλάδο του Κυρίου, διεκόσμησε το χειμαζόμενο γένος των ανθρώπων. Αυτή είναι το καύχημα των παρθένων και η αγαλλίαση των μητέρων, η οποία δεχόμενη το αρχαγγελικό μήνυμα και το θείο ευαγγέλιο άκουσε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου και πάλι από εσένα»· διότι ο Κύριος, αφού ευδόκησε να κυοφορηθεί από την αγία Παρθένο, απέστειλε τον αρχάγγελο για να φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα. Αυτός δε, αφού προσήλθε στη Μαρία από τις άνω άφραστες δυνάμεις, πρώτα της ανήγγειλε το «Χαίρε, κεχαριτωμένη» και αμέσως πάλι πρόσθεσε: «Ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη εσύ μεταξύ των γυναικών, και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου». Εκείνη δε ταράχθηκε και διαλογιζόταν τι είδους να ήταν άραγε αυτός ο χαιρετισμός.

Δικαίως, λοιπόν, [η χάρις] εξέλεξε την αγία Παρθένο Μαρία, διότι η αγία υπήρξε κατά πάντα σοφή ανάμεσα στις γυναίκες όλων των γενεών, και καμία δεν υπήρξε ποτέ όμοιά της. Όχι όπως η πρώτη παρθένος, η Εύα, η οποία, ευρισκόμενη μόνη στον παράδεισο, με χαυνότητα νου δέχθηκε τον λόγο από το φίδι και έτσι διαφθάρηκε το φρόνημα της καρδιάς της, και εξαιτίας της προέκυψε όλος ο αγώνας των αγίων· αλλά μόνο στο πρόσωπο της αγίας Παρθένου επανορθώθηκε το δικό της σφάλμα. Όχι όπως η Σάρρα, η οποία, όταν έλαβε το χαρμόσυνο άγγελμα για τη σύλληψη του υιού της, γέλασε με προπέτεια· όχι όπως η Ρεβέκκα, που αυτοβούλως δέχθηκε τα κοσμήματα και πότισε πρόθυμα τις καμήλες του μνηστήρα της· ούτε όπως κάθε γυναίκα που θα δεχόταν αβασάνιστα τον γεμάτο χάρη χαιρετισμό· αλλά με ρωμαλέα διάνοια και με διαυγές φρόνημα απορούσε μέσα της και έλεγε: «Τι είδους άραγε να είναι αυτός ο χαιρετισμός; Από πού αντλεί την αιτία της αυτή η δωρεά; Από πού μας έφερε αυτός την ευλογία; Από πού μας έχει αποσταλεί ο μαργαρίτης του λόγου από τους θησαυρούς; Επιθυμώ να γνωρίσω τι είναι το δώρο, ποιος είναι αυτός που το φέρνει και ποιος αυτός που το έστειλε. Έχεις έλθει από τον ουρανό, εμφανίζεις μορφή ανθρώπου, άνθρωπο βλέπω, και εκπέμπεις λάμψεις φωτός». Αυτά απορούσε μέσα της και έλεγε· και με τα ακόλουθα λόγια [ο αρχάγγελος] έλυσε τους δισταγμούς της Μαρίας: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό θα συλλάβεις και θα γεννήσεις Υιό· και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού».

Αλλά η Παρθένος, βλέποντας και φοβούμενη μήπως ήταν κάποιος απατηλός άγγελος, που ξεγελά τις απερίσκεπτες σαν την Εύα, δεν αποδέχθηκε τον ασπασμό χωρίς να τον εξετάσει· και επειδή δεν είχε γνωρίσει ακόμη καθαρά την ένωση με τον Θεό την οποία αυτός ευαγγελιζόταν, ταράχθηκε, όπως αναφέρει, με τα λόγια του, κρατώντας γερά, τρόπον τινά, και με όλες της τις δυνάμεις την παρθενία της, "και συλλογιζόταν τι είδους να ήταν αυτός ο ασπασμός". Γι' αυτό και ο αρχάγγελος διαλύει αμέσως τον θεοφιλή φόβο της κεχαριτωμένης Παρθένου, λέγοντάς της: "Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού". Ποια χάρη; Αυτήν που είναι δυνατή μόνο σε Εκείνον που μπορεί τα αδύνατα και που είχε φυλαχθεί προ των αιώνων μόνο για εσένα. "Ιδού, λοιπόν, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου"· διότι ακούγοντας, λέει, για σύλληψη, μην υποθέσεις καμία αλλοίωση της παρθενίας σου, και μη δυσανασχετείς και ταράζεσαι εξαιτίας αυτού· διότι αυτό το "ιδού θα συλλάβεις", που ειπώθηκε εκείνη τη στιγμή προς αυτήν που ήταν παρθένος, υποδείκνυε ότι η σύλληψη θα ήταν ταυτόχρονη με την παρθενία. "Ιδού λοιπόν θα συλλάβεις", λέει, "και θα γεννήσεις υιό"· διότι, παραμένοντας στην κατάσταση που βρίσκεσαι τώρα και διατηρώντας την παρθενία σου αλώβητη, θα κυοφορήσεις έμβρυο και θα γεννήσεις τον Υιό του Υψίστου· διότι αυτό προέβλεπε και ο Ησαΐας προαναγγέλλοντάς το πριν από πολλά χρόνια: "Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει υιό", και επίσης το ότι: "Πλησίασα την προφήτιδα". Πώς λοιπόν ο προφήτης πλησίασε την προφήτιδα;

Το ότι η Παρθένος είναι προφήτιδα, έχοντας προφητική χάρη, το αποδεικνύει σε όποιον το επιθυμεί η ωδή της προς τον Θεό που βρίσκεται στο Ευαγγέλιο. Προσήλθε λοιπόν, λέει, ο Ησαΐας προς την προφήτιδα, με το προορατικό βέβαια πνεύμα, και εκείνη συνέλαβε, και πριν έρθει ο πόνος των ωδίνων, τον απέφυγε και γέννησε άρρεν· ο δε αρχάγγελος τώρα απευθυνόμενος σε αυτήν της λέει: «θα γεννήσεις υιό και θα τον ονομάσεις Ιησού (που ερμηνεύεται Σωτήρας)· διότι αυτός θα είναι μέγας». Είπε λοιπόν ο Ησαΐας πάλι: «θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας της ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Σε συμφωνία με αυτό λέει τώρα και ο αρχάγγελος: «αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί υιός του Υψίστου». (Και γιατί δεν είπε «είναι μέγας και υιός του Υψίστου», αλλά «θα είναι και θα ονομαστεί»; Επειδή ο λόγος του αναφερόταν στην ανθρώπινη φύση του Χριστού), δηλώνοντας ταυτόχρονα ότι θα γίνει γνωστός σε όλους και θα κηρυχθεί από αυτούς ως τέτοιος, όπως ακριβώς επρόκειτο αργότερα να πει και ο Παύλος: «ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί, κηρύχθηκε στα έθνη, πιστεύθηκε στον κόσμο». Αλλά και «θα του δώσει», λέει, «ο Κύριος τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος»· εκείνος δε του οποίου η βασιλεία είναι αιώνια και δεν έχει τέλος, αυτός είναι ο ίδιος ο Θεός.

Θα καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ· επειδή ακριβώς ο μεν Ιακώβ είναι πατριάρχης όλων των θεοσεβών, ο δε Δαβίδ πρώτος από όλους βασίλευσε με θεοσέβεια και συγχρόνως θεάρεστα, ως τύπος του Χριστού, ο οποίος συνένωσε την πατριαρχία και τη βασιλεία σε μία ουράνια και αιώνια εξουσία. Η δε κεχαριτωμένη Παρθένος, μόλις άκουσε τα τόσο εξαίσια και θεία λόγια του αρχαγγέλου προς αυτήν, ότι «ο Κύριος είναι μαζί σου», και ιδού θα συλλάβεις και θα γεννήσεις υιό, τον Υιό του Υψίστου που βασιλεύει στους αιώνες, λέγει: «Πώς θα μου συμβεί αυτό; Επειδή δεν γνωρίζω άνδρα».

Ησυχίου, πρεσβυτέρου Ιεροσολύμων, εις την αγίαν Μαρίαν την Θεοτόκον. Κάθε μνήμη δικαίων είναι αξιέπαινη και κάθε πανήγυρις θεοφιλών είναι ένδοξη, όλοι αρίστευσαν υπέρ της ευσέβειας, όλοι υπέστησαν τους κόπους υπέρ της αληθινής ομολογίας, όλοι ρίχτηκαν με ενθουσιασμό στους κινδύνους για τα στεφάνια της αλήθειας, η παρούσα όμως σημερινή ημέρα της εορτής είναι υπερένδοξη. Διότι περιλαμβάνει την πανήγυρη μιας Παρθένου, η οποία τόσο πολύ ξεπέρασε όλες τις γυναίκες, ώστε να δεχθεί οικειοθελώς τον ίδιο τον Θεό Λόγο, ο οποίος χώρεσε σε αυτήν χωρίς να περιοριστεί. Προς αυτήν, προ πάντων, ο αρχάγγελος Γαβριήλ αναφώνησε πρώτος: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Διότι ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του» Εμμανουήλ. Αμέσως τα χαρμόσυνα μηνύματα του Γαβριήλ αποτέλεσαν για εκείνη αρχή χαράς. Διότι, επειδή η πρώτη παρθένος είχε περικλειστεί στις λύπες της καταδίκης για την παράβαση, και πλήθη στεναγμών βλάστησαν εξαιτίας της, και κάθε γυναίκα βρισκόταν σε οδύνη εξαιτίας της και κάθε γέννα σε πίκρα εξαιτίας της, η δεύτερη παρθένος, μέσω αυτού του χαιρετισμού, απώθησε κάθε θλιβερό στοιχείο του γυναικείου φύλου και έφραξε κάθε πηγή λύπης κατά τις γέννες, και διέλυσε το νέφος της αποθάρρυνσης των γυναικών κατά την τεκνογονία, και φώτισε με τα φώτα της χαράς τις ομόφυλές της γυναίκες, ακούγοντας από τον Γαβριήλ: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου.»

Και για να μάθεις ότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο προηγήθηκαν στείρες γυναίκες, ώστε να γίνει πιστευτός ο τοκετός της Παρθένου, άκουσε τα λόγια του Γαβριήλ που ειπώθηκαν προς την Παρθένο. Διότι, όταν ήλθε και της είπε: «Θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», εκείνη εξεπλάγη και θαύμασε, και είπε: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Τι απάντησε λοιπόν ο άγγελος; «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». Μην αναζητάς, της λέει, τη φυσική ακολουθία, όταν τα γινόμενα υπερβαίνουν τη φύση· μην αποβλέπεις στις ωδίνες του γάμου, όταν ο τρόπος της γεννήσεως είναι ανώτερος από τον γάμο. «Και πώς θα γίνει αυτό», λέει, «αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Μα ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο θα γίνει, επειδή δεν γνωρίζεις άνδρα. Διότι, εάν γνώριζες άνδρα, δεν θα είχες αξιωθεί να υπηρετήσεις αυτή τη διακονία. Ώστε εξαιτίας εκείνου για το οποίο δυσπιστείς, γι' αυτό ακριβώς να πιστέψεις. Όχι επειδή ο γάμος είναι κάτι κακό, αλλά επειδή η παρθενία είναι ανώτερη· και η έλευση του κοινού Δεσπότη των πάντων έπρεπε να είναι πιο σεμνή και ιερή από τη δική μας, διότι η έλευσή Του ήταν βασιλική. Έπρεπε αφενός να έχει κοινά με εμάς στοιχεία ως προς τη γέννηση, και αφετέρου να διαφέρει από τη δική μας. Και τα δύο αυτά πραγματοποιήθηκαν, και άκουσε πώς. Το ότι γεννήθηκε από μήτρα, είναι κοινό με εμάς· το ότι γεννήθηκε όμως χωρίς γάμο, είναι ανώτερο από τα δικά μας μέτρα.

Τότε λοιπόν συνέλαβε και η Ελισάβετ, η σύζυγος του Ζαχαρία· και έκρυβε τον εαυτό της επί πέντε μήνες, λέγοντας: «Έτσι έπραξε σε μένα ο Κύριος κατά τις ημέρες που επέβλεψε, για να αφαιρέσει το όνειδός μου ανάμεσα στους ανθρώπους». Είναι λοιπόν κατάλληλη ευκαιρία να δείξουμε στη συνέχεια ότι, κατά τον έκτο μήνα της κυήσεως του Ιωάννη από την Ελισάβετ, η Μαρία λαμβάνει το χαρμόσυνο άγγελμα της συλλήψεως. Διότι προσήλθε σε αυτήν ο Γαβριήλ και της έλεγε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού». Καθώς δε εκείνη βρισκόταν σε ταραχή και επιζητούσε να μάθει τον τρόπο, αποκρίθηκε ο άγγελος και της είπε: «Πνεύμα Άγιο θα έλθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί από εσένα, θα ονομαστεί Υιός του Θεού. Και ιδού η Ελισάβετ η συγγενής σου, συνέλαβε και αυτή υιό στα γηρατειά της· και αυτός είναι ο έκτος μήνας για αυτήν που ονομαζόταν στείρα· διότι τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για τον Θεό». Εάν λοιπόν μετά τον μήνα Γορπιαίο άρχισε να συλλαμβάνει η Ελισάβετ, όπως έχει αποδειχθεί, πρέπει να αριθμήσουμε από τότε τους έξι ενδιάμεσους μήνες. Αυτοί οι μήνες λοιπόν είναι: ο Υπερβερεταίος, ο Δίος, ο Απελλαίος, ο Αυδοναίος, ο Περίτιος και ο Δύστρος.

Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου Εκείνον που βρίσκεται εντός του Πατέρα και εν σαρκί· και θα γεννήσεις υιό αρχαιότερο από τον Αδάμ, θα γεννήσεις υιό παλαιότερο από εμένα, θα γεννήσεις υιό υψηλότερο από τον ουρανό, θα γεννήσεις υιό ανώτερο από τα Χερουβίμ, θα γεννήσεις υιό δημιουργό των αιώνων, θα γεννήσεις υιό συνάναρχο με τον Πατέρα, θα γεννήσεις υιό συναΐδιο με το Πνεύμα, θα γεννήσεις υιό στον οποίο ανήκουν τα πάντα, θα γεννήσεις υιό τον οποίο εμείς δεν μπορούμε να ατενίσουμε, θα γεννήσεις υιό του οποίου η μορφή διαφεύγει από εμένα, θα γεννήσεις υιό ενώπιον του οποίου παρίσταμαι έντρομος.

Αυτοί λοιπόν και οι παρόμοιοι μάχονται κατά των εχθρών, οι οποίοι και θριαμβεύουν κατά των παθών. Τέτοιος ήταν και ο θαυμάσιος και θεσπέσιος Ραφαήλ, ο οποίος μέσω της ανατομής ενός ιχθύος θεράπευσε μια δαιμονισμένη κόρη, και επινόησε τον τρόπο για να δώσει το φως σε έναν τυφλό γέροντα. Αλλά δεν είναι άξιοι να αποσιωπηθούν ούτε εκείνοι που διακόνησαν στην Καινή Διαθήκη, μεγάλο μέρος των οποίων αποτελεί ο αρχάγγελος Γαβριήλ, αυτός που έφερε το θείο άγγελμα στον Ζαχαρία και τιμώρησε με σιωπή την απιστία του, επειδή δεν πίστεψε ότι η στείρα θα εγκυμονούσε χάριν της μελλοντικής θείας οικονομίας· αυτός που ευαγγελίστηκε στη σεμνή Μαριάμ τις ανύμφευτες ωδίνες· αυτός που οδήγησε τους ποιμένες στο σπήλαιο, και τους ανήγγειλε τον Αχώρητο μέσα σε φάτνη, τον Απερίγραπτο στα σπάργανα, αναπέμποντας μαζί τους σύμφωνη ωδή δοξολογίας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Άλλος εμποδίζει τους μάγους να επιστρέψουν στον τύραννο· άλλοι δε διακονούσαν επί της γης τον Κτίστη· άλλος νουθετεί τον μνήστορα της Παρθένου να μην αποπέμψει την άφθορη ως διεφθαρμένη· άλλος του υποδεικνύει τη φυγή και την επάνοδο εξαιτίας της βρεφοκτονίας του Ηρώδη. Αν και έβλεπαν τον Άκτιστο εν σαρκί, τον διακονούσαν ωσάν ταπεινοί δούλοι. Διότι θαύμασαν την ισχύ του, μέσω της οποίας κατέπεσε ο πειράζων, και σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ, «αφού τον σήκωσαν στα χέρια τους», τον μετέφεραν έξω από την εμβέλεια των λίθων. Επειδή σήκωσαν, αναφέρει η Γραφή, οι Ιουδαίοι λίθους για να τους ρίξουν επάνω του.

Μην έχεις, λοιπόν, ταραχή στην ψυχή σου, αφού κατέχεις μέσα σου την ειρήνη της οικουμένης. Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Πάνω από την κτίση στολίστηκες, πάνω από τους ουρανούς λαμπρύνθηκες, πάνω από τον ήλιο έλαμψας, πάνω από τους αγγέλους υψώθηκες· δεν αναλήφθηκες στους ουρανούς, αλλά, στεκόμενη πάνω στη γη, είλκυσας κοντά σου τον ουράνιο Δεσπότη και βασιλιά των πάντων. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου.

Το έργο πρόλαβε τον λόγο μου· η μυστική σύλληψη έγινε ταχύτερη από τη φωνή μου· έχεις μέσα στην κοιλιά σου τον Κύριο, τον δημιουργό των πάντων, ο οποίος από την αγία και άχραντη σάρκα σου οικοδομεί ανώδυνα τον ναό της δικής του αγίας σάρκας· έχεις μέσα σου τον ζωγράφο της φύσεως, ο οποίος αναζωγραφίζει με τη χάρη τη δική του εικόνα που είχε παλαιωθεί. Ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· αυτός θα είναι μέγας. Διότι μέγας μεν είναι ως προς τη θεότητα, μέγας όμως θα είναι και ως προς την ανθρωπότητα.