Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:31

Και ο άγγελος: Ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ· αυτός θα είναι μέγας, Θεός ισχυρός, άρχων ειρήνης, εξουσιαστής, Πατήρ του μέλλοντος αιώνος. Και η παρθένος: Ακόμη δεν έγιναν οι γάμοι, ακόμη δεν υπήρξε νυμφώνας· και ήδη γίνεται λόγος για τοκετό; Δεν έχεις τι να κάνεις. Εάν χρειάζεσαι κάτι ως ξένος, πάρε το και πήγαινε, και μην προφητεύεις άκαιρα αυτό που δεν γνωρίζεις.

«Αν εσύ είσαι ο Χριστός, πες το μας ξεκάθαρα.» Ω, της μεγάλης αγνωμοσύνης! Δεν σας ήταν αρκετό που ο Πατέρας από ψηλά, από τους ουρανούς, είπε μπροστά στα μάτια όλων σας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε»; Δεν σας διαβεβαίωσε ο αρχάγγελος Γαβριήλ, όταν παρουσιάστηκε σε εσάς και στη δική σας παρθένο, λέγοντας: «Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις Υιό, και θα τον ονομάσεις Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου· και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος»; Δεν συγκεντρώσατε πρωτύτερα τους γραμματείς και τους φαρισαίους σας λέγοντας: «Πού γεννιέται ο Χριστός;» Και εκείνοι έλεγαν φανερά πως έχει γραφτεί μέσω του προφήτη: «Και εσύ Βηθλεέμ, οίκε του Εφραθά, δεν είσαι διόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει για χάρη μου ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ, και οι καταβολές του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας»; Δεν σας διαβεβαίωσε η ανάβλεψη των τυφλών, η ακοή των κωφών, η ανάσταση των νεκρών, η καθαρή ομιλία των μογιλάλων; Και ύστερα από όλα αυτά ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει δικαιοσύνη, αυτός θα έλθει και θα μας σώσει»;

Προετοιμάζει, λοιπόν, τον δρόμο στην παρθένο η στείρα. Και για να μάθεις ότι γι' αυτόν τον λόγο προηγήθηκαν οι στείρες, ώστε να γίνει πιστευτή η γέννα της Παρθένου, άκουσε τα λόγια του Γαβριήλ προς αυτήν. Διότι, όταν ήλθε και της είπε: «Θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα τον ονομάσεις Ιησού», η Παρθένος εξεπλάγη και θαύμασε, και είπε: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Τι απάντησε λοιπόν ο άγγελος;

«Και θα γεννήσεις υιό και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού —και Ιησούς ερμηνεύεται σωτήρας— διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις ανομίες τους». Τι απαντά σε αυτά ο θησαυρός της αληθινής σοφίας; Δεν μιμείται την προμήτορα Εύα, αλλά μάλλον επανορθώνει την απροσεξία εκείνης και προβάλλει ως συνήγορο τη φύση, αντικρούοντας τα λόγια του αγγέλου περίπου ως εξής: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα; Λες αδύνατα πράγματα», του λέει. «Ο λόγος σου καταλύει τους όρους της φύσεως, τους οποίους καθόρισε ο Πλάστης. Δεν ανέχομαι να γίνω δεύτερη Εύα και να παραβώ το θέλημα του Δημιουργού. Εάν όμως δεν λες πράγματα ενάντια στον Θεό, εξήγησέ μου τον τρόπο της συλλήψεως και λύσε την απορία μου». Στην οποία ο άγγελος της αληθείας απάντησε: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε σένα, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει. Γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός Θεού. Δεν υποτάσσεται στον νόμο της φύσεως αυτό που τελείται· διότι ο δημιουργός και δεσπότης της φύσεως, έχοντας την εξουσία, μεταβάλλει τους όρους της φύσεως». Εκείνη δε, ακούγοντας το πάντοτε ποθούμενο και με ιερή ευλάβεια τιμώμενο όνομα, επειδή φοβόταν την τιμωρία της παρακοής, προφέρει λόγια γεμάτα φόβο και χαρά: «Ιδού η δούλη του Κυρίου. Ας γίνει σε μένα σύμφωνα με τον λόγο σου».

Περί του τρόπου της συλλήψεως του Θεού Λόγου και της θείας αυτού σαρκώσεως Διότι άγγελος Κυρίου απεστάλη προς την αγία Παρθένο, η οποία καταγόταν από τη γενιά του Δαβίδ· «επειδή είναι ολοφάνερο ότι ο Κύριος έχει ανατείλει από τη φυλή Ιούδα», «από την οποία φυλή κανείς δεν έχει υπηρετήσει στο θυσιαστήριο», όπως είπε ο θείος απόστολος· για το οποίο ζήτημα θα μιλήσουμε αργότερα με μεγαλύτερη ακρίβεια. Φέρνοντάς της το χαρμόσυνο μήνυμα, της έλεγε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Εκείνη όμως ταράχθηκε από αυτά τα λόγια», και της λέει ο άγγελος: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Κυρίου και θα γεννήσεις Υιό και θα τον ονομάσεις Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους.» Γι' αυτό το όνομα «Ιησούς» ερμηνεύεται ως «Σωτήρας». Όταν δε εκείνη απόρησε: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Πάλι της λέει ο άγγελος: «Πνεύμα Άγιο θα έρθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει. Γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός Θεού». Και εκείνη του αποκρίθηκε: «Ιδού η δούλη του Κυρίου· ας γίνει σε εμένα σύμφωνα με τον λόγο σου».

Δεν έχει γραφεί ότι: «Αφού εισήλθε ο άγγελος προς τη Μαριάμ είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Εκείνη δε ταράχθηκε από τα λόγια του και συλλογιζόταν, τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Και ο άγγελος της είπε: Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαυίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Είπε τότε η Μαριάμ προς τον άγγελο: Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα; Και αποκριθείς ο άγγελος της είπε: Πνεύμα Άγιο θα επέλθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός του Θεού»; Ιδού, αποδεικνύεται σαφώς ότι, όταν η Μαρία ζήτησε να μάθει τον τρόπο της σύλληψης, ο άγγελος δεν της είπε ότι πρώτα θα συλλάβει και έπειτα θα γίνει η ενοίκηση του Θεού, αλλά ότι η σύλληψη θα γίνει διά της επιφοιτήσεως και ενέργειας του Αγίου Πνεύματος και διά της σκηνώσεως του Θεού Λόγου, έτσι ώστε πρώτα να λάβει χώρα η επισκίαση της δύναμης του Υψίστου, δηλαδή η σύλληψη του Λόγου, και τότε να προκύψει η ύπαρξη της σάρκας, η οποία λαμβάνει την υπόστασή της μέσα στον ίδιο τον Λόγο. Το ότι δε αυτός ο ίδιος ο Λόγος έγινε άνθρωπος, το διακηρύσσει ο Ιωάννης ο Θεολόγος λέγοντας: «Και Θεός ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος έγινε σάρκα».

Γι' αυτό, ως πρώτη φωνή απευθύνω σε σένα τη χαρμόσυνη, για να μη σκυθρωπάσει ή πτοηθεί το πνεύμα σου, αλλά «χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου». Εγώ βέβαια, όπως διατάχθηκα, σου απευθύνω το «Χαίρε», ενώ ο Κύριος της δόξας και της χαράς «είναι μαζί σου, ευλογημένη ανάμεσα στις γυναίκες». «Εκείνη δε όταν τον είδε», λέει ο ευαγγελιστής, «ταράχτηκε με τα λόγια του και συλλογιζόταν μέσα της τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός». Τι είναι αυτό, λέει, και πώς ο Κύριος είναι μαζί μου; Τι είναι αυτό το καινούργιο και παράδοξο θέαμα και άκουσμα; Ιδού, από αυτόν που στάλθηκε κατανοώ εκείνον που τον έστειλε· διότι, αν είναι τέτοιος ο υπηρέτης που στάλθηκε, ποιος άραγε να είναι ο Κύριος που τον έστειλε; «Και συλλογιζόταν μέσα της τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός». Και ο άγγελος της είπε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ». Αν και ο λόγος είναι φοβερός, λέει, και το άκουσμα παράδοξο, εσύ όμως «μη φοβάσαι, Μαριάμ»· μάλλον χαίρε και σκίρτησε, ως αρχή της χαράς· και «μη φοβάσαι, Μαριάμ», διότι δεν πρόκειται να σε καταφλέξει· και λοιπόν «μη φοβάσαι, Μαριάμ», διότι «βρήκες χάρη από τον Κύριο». «Βρήκες χάρη», όχι από αυτές που σέρνονται κάτω στη γη, αλλά χάρη από τον Κύριο ανέκφραστη, χάρη ακένωτη, χάρη αδιάβατη. «Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού.

Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού, και θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα τον ονομάσεις Ιησού· αυτός θα είναι μέγας, και θα ονομαστεί υιός του Υψίστου· και θα του δώσει ο Κύριος τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.

Βρήκε χάρη ενώπιον του Θεού, διότι όχι μόνο διατήρησε άχραντη την παρθενία της, αλλά διαφύλαξε και αμόλυντη την προαίρεσή της· διότι από βρέφος καθαγιάστηκε στον Θεό ως ναός έμψυχος και αλάξευτος, ο οποίος οικοδομείται για τον Βασιλέα της δόξης, εξαιτίας του ακηλίδωτου του σώματος, του υπέρλαμπρου της παρθενίας, του αμόλυντου της αγνείας, της απόλυτης καθαρότητας της προαιρέσεως, της αποστροφής της ψυχής προς την αμαρτία και της αμετάπτωτης παραμονής της στο ανώτερο αγαθό. Γι' αυτό θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις Υιό, τον οποίο τα Χερουβίμ δοξάζουν με τρόμο· θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις Υιό, τον οποίο τα τάγματα των αγγέλων φρίττουν να αντικρίζουν, τον οποίο ολόκληρη η κτίση αδυνατεί να χωρέσει· θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις Υιό, τον δημιουργό της άφθορης μήτρας, που δεν διαφθείρει την παρθενία, αλλά σφραγίζει τα κλειδιά της παρθενίας· που δεν αφανίζει την αγνεία με την κυοφορία, αλλά φανερώνει το αδιάφθορο με τον τοκετό· θα συλλάβεις στη μήτρα σου Εκείνον που είναι πανταχού παρών αλλά δεν χωράει πουθενά, τον οποίο πιστεύεται ότι μπορεί να χωρέσει μόνο η δική σου μήτρα, υποδεχόμενή Τον ευρύχωρα· θα συλλάβεις στη μήτρα σου τον Πλάστη του προπάτορά σου.

Διότι για εσένα και ο προφήτης αναφώνησε λέγοντας, ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο ερμηνεύεται, ο Θεός είναι μαζί μας. Αυτός είναι Θεός ισχυρός, άρχων ειρήνης και πατέρας του μέλλοντος αιώνος. Αυτά που προαναγγέλθηκαν για εσένα, αυτά κι εγώ σήμερα σου φέρνω ως χαρμόσυνο άγγελμα, και δεν ήρθα προσφέροντάς σου δικά μου λόγια, αλλά μεταφέροντας τις προσταγές εκείνου που με έστειλε. Εκείνος ενέπνευσε τον προφήτη Ησαΐα να προφητεύσει για εσένα. Αυτός πάλι σήμερα και σε εμένα εμπιστεύτηκε να μεταφέρω το χαρμόσυνο άγγελμα της έκβασης εκείνης της προφητείας, η οποία είναι προ των πυλών. Και ιδού, θα συλλάβεις και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, που ερμηνεύεται, ο Θεός είναι μαζί μας, επειδή ακριβώς μέσω αυτού θα απολαύσουν τη σωτηρία, και θα καλέσουν Ιησού αυτόν που τους έσωσε από τις αμαρτίες τους. Από την ευεργεσία προκύπτει η ονομασία, από τη χρησιμότητα η κλήση, από τα έργα η δοξολογία. Θα τον καλέσουν Ιησού, μέσω του οποίου επιρρέει σε αυτούς ο ανεξάντλητος πλούτος της σωτηρίας. Μέσω αυτού συντρίβονται τα κεντριά του θανάτου και ανθίζει η χάρις της αθανασίας. Και καταρρέει μεν το κράτος της αμαρτίας, αλλά θριαμβεύει η φύση του πεπτωκότος. Αυτός θα είναι μέγας και Υιός του Υψίστου θα κληθεί. Θα είναι μέγας, όπως ακριβώς ήταν, έστω κι αν αναλαμβάνει τη σμικρότητα της σάρκας, έστω κι αν ενδύεται την ταπεινότητα του σώματος.

Επομένως, υπάρχει πάντοτε, έστω και αν τώρα του αποδίδεται αυτή η ονομασία για τη δική μας διδασκαλία και επίγνωση· γι' αυτό και λέει ότι «θα ονομαστεί» και όχι «θα γίνει»· διότι υπήρχε και προ των αιώνων συγκαθήμενος με τον ομοούσιο Πατέρα. Αυτόν θα συλλάβεις στη μήτρα σου και αυτού μητέρα θα αναδειχθείς· αυτόν υποδέχεται ο παρθενικός σου κόλπος· εκείνον που δεν χώρεσε το ουράνιο στερέωμα, που στη δράκα του συγκρατούνται τα πάντα και έργο της πρόνοιάς του είναι η συνοχή και η διατήρηση των όντων, αυτόν θα συλλάβεις στη μήτρα σου.

Αυτό θα σε διδάξει πώς θα κυοφορήσεις· αυτό θα ερμηνεύσει πώς θα συλλάβεις. Αυτό είναι κοινωνός της δεσποτικής βουλής ως ομόθρονο, ενώ εγώ είμαι δούλος, διάκονος των δεσποτικών προσταγμάτων, όχι ερμηνευτής του προστάγματος· είμαι υπηρέτης του θελήματος, αλλά όχι εξηγητής της βουλής· αυτό θα τα διευθετήσει όλα· διότι αυτό ερευνά τα πάντα και τα βάθη του Θεού. Εγώ βέβαια φωνάζω το «Χαίρε, κεχαριτωμένη», και υμνολογώ το θαύμα και προσκυνώ τον τοκετό, αλλά απορώ να εξηγήσω τον τρόπο της συλλήψεως. Αν όμως θέλεις να αποδεχθείς την πίστη των όσων σου αναγγέλθηκαν και με παραδείγματα, παρομοιάζοντας τα μεγάλα με τα μικρά και επιβεβαιώνοντας τα μέλλοντα με τα παρελθόντα, έτσι θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, όπως η ράβδος του Ααρών βλάστησε χωρίς γεωργική φροντίδα, επιτελώντας όσα κάνουν τα ριζωμένα φυτά, όπως η βροχή που έπεσε από τον ουρανό πάνω στον πόκο (μαλλί) πότισε μόνο αυτόν και δεν δρόσισε τη γη, έτσι και εσύ θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις τον Κύριο. Διότι αυτό προαναγγέλλει και ο προπάτοράς σου ο Δαβίδ, ο οποίος εμπνεόμενος από τον Θεό προφήτευσε την κυοφορία σου: «Θα κατέβει ως βροχή πάνω στον πόκο και ως σταγόνα που στάζει πάνω στη γη»· όπως η βάτος δεχόταν τη φωτιά και τρέφοντας τη φλόγα δεν καταστρεφόταν, έτσι και εσύ θα συλλάβεις υιό, δανείζοντας σάρκα, παρέχοντας τροφή στο άυλο πυρ και λαμβάνοντας σε αντάλλαγμα την αφθαρσία. Διότι αυτά προτύπωναν τη δική σου σύλληψη, προμήνυαν τον δικό σου τοκετό, σκιαγραφούσαν από παλιά τη δική σου κυοφορία.

Και ποια είναι αυτή; Άκου. «Ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου, και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας, και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου· και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.» Έχω αποσταλεί από τον ουρανό για να σου διακηρύξω αυτά· για να σου φέρω με σαφήνεια αυτό το χαρμόσυνο άγγελμα, με έστειλε αυτός που πρόκειται να γεννηθεί από εσένα· για να σου αναγγείλω αυτά με λόγια και ρήματα, έδωσε την εντολή ο Λόγος του Πατρός· για να σου μιλήσω για αυτά, το θέσπισε ο μονογενής Υιός του Θεού· ψηλά στον ουρανό μου έδωσε το διάγγελμα, και εδώ κάτω τον αντικρίζω· στον ουρανό μου ενεχείρισε τον λόγο, και μέσα σε σένα την Παρθένο τον βλέπω να κατοικεί. Αιώνιος ήταν αυτός που ήρθε σε σένα την Παρθένο· άχρονος ήταν αυτός που κυοφορείται από εσένα μέσα στον χρόνο· άσαρκος ήταν αυτός που πρόκειται να γεννηθεί από εσένα σαρκικά· απερίγραπτος ήταν αυτός που δέχεται να λάβει περίγραμμα μέσα σου.

ΚΘ'. «Ιδού θα συλλάβεις στην κοιλιά σου». Και μη σκεφτείς, ω Παρθένε, τη σύλληψη των άλλων γυναικών. Ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου σύλληψη άσπορη, σύλληψη ανέκφραστη, σύλληψη άρρητη, σύλληψη ένθεη, την οποία δεν καλλιέργησε συνεύρεση ανδρός, δεν κατεργάστηκε ένωση με άρρενα, την οποία κανείς από τους ανθρώπους δεν δύναται να εκφράσει. Διότι πώς αυτοί που γεννιούνται κατά τους νόμους της φύσεως, θα μπορέσουν να εξηγήσουν τα υπερφυσικά; Εφόσον λοιπόν η σύλληψή σου είναι υπερφυσική, μην αναζητάς τους κατά φύσιν συλλογισμούς. «Και θα γεννήσεις υιόν», όχι μόνο χρονικό και προσωρινό, αλλά βεβαίως και αιώνιο, και παλαιότερο από οτιδήποτε υπόκειται στον χρόνο· «και θα γεννήσεις υιόν», ο οποίος όχι μόνο θα θεωρείται σαρκικός, αλλά βεβαίως και ασώματος· «και θα γεννήσεις υιόν», ο οποίος όχι μόνο θα φαίνεται δικός σου, της Παρθένου, αλλά βεβαίως και θα αναγνωρίζεται ως Υιός του Θεού· «και θα γεννήσεις υιόν», ο οποίος όχι μόνο θα γνωρίζεται ως άνθρωπος, αλλά και θα πιστεύεται ως αληθινός Θεός· «και θα γεννήσεις υιόν», ο οποίος δεν θα έχει ανάγκη σωτηρίας από άλλον, αλλά θα δωρίζει τη σωτηρία σε όλους τους ανθρώπους. «Και» γι' αυτόν τον λόγο «θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», το οποίο όνομα ερμηνεύεται Σωτήρας. Διότι έπρεπε, ω Παρθένε, αυτός που γεννιέται ως Σωτήρας των πάντων, να λάβει ως κλήρο το ίδιο το όνομα του Σωτήρα, ώστε και από το ίδιο το όνομά του να φανερώνεται η δύναμη αυτού που γεννήθηκε, και να διαμηνύεται σε όλους τους ανθρώπους η σωτήρια γέννηση του παιδιού σου.

ΛΣΤ΄. «Θα συλλάβεις λοιπόν στην κοιλιά σου», όπως είπα· μάλλον δε ήδη, όπως βλέπω, έχεις συλλάβει, αφότου σου απηύθυνα το «Χαίρε» και σου μίλησα με χαρμόσυνη φωνή. «Και θα γεννήσεις υιό», εκείνον που σε δημιούργησε από την ανυπαρξία, και ο οποίος κατασκεύασε όλη την κτίση πριν από εσένα. «Διότι με τον Λόγο του Θεού έγιναν τα πάντα»· και τον Λόγο του Θεού και Θεό, ω Παρθένε, θα γεννήσεις, όχι γυμνό από ανθρώπινη φύση, όπως ακριβώς έχει γεννηθεί αϊδίως από τον Πατέρα, αλλά αφού έγινε σάρκα και άνθρωπος χωρίς τροπή και σύγχυση, χωρίς μεταβολή και μείωση, χωρίς σωματική αλλοίωση. Διότι ο Θεός, ο οποίος είναι και ο παντοδύναμος δημιουργός αυτών, παραμένει εκ φύσεως απρόσβλητος από αυτά· επειδή καθόρισε τους όρους για εσάς, όχι για τον εαυτό του.

Άλλο. 18. Ο καθόλου άνθρωπος είναι προσηγορικό όνομα· ενώ ο συγκεκριμένος, για παράδειγμα ο Πέτρος και ο Παύλος, είναι κύριο· έχοντας την ιδιότητα, μαζί με το κύριο, να προσαγορεύεται και με το καθόλου όνομα. Διότι και ο Παύλος ονομάζεται και άνθρωπος· αλλά κατά το ότι κοινωνεί με τα ομοειδή άτομα, είναι άνθρωπος· κατά το ότι διαφέρει ως προς την υπόσταση, είναι Παύλος. Εάν λοιπόν ο Χριστός ενανθρωπήσας ονομαζόταν από τη Γραφή μόνο Θεός και άνθρωπος, τότε θα είχε προσλάβει μόνο την καθόλου φύση μας· η οποία, αν δεν θεωρείται σε συγκεκριμένο άτομο, έχει ήδη αποδειχθεί ότι δεν μπορεί ούτε να υφίσταται. Όμως ο Γαβριήλ λέει προς την Παρθένο: Ιδού θα συλλάβεις στην κοιλιά σου, και θα γεννήσεις Υιό, και θα καλέσεις το όνομα αυτού Ιησού. Άρα ο Χριστός δεν έχει ονομαστεί μόνο με το προσηγορικό, αλλά βεβαίως και με το κύριο όνομα· αυτό που τον διαχωρίζει με τα υποστατικά ιδιώματα από τους υπόλοιπους ανθρώπους· και για αυτό τον λόγο είναι περιγραπτός.

Διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού· διότι αυτό σημαίνει το να είναι κάποιος κεχαριτωμένος, το να βρει χάρη ενώπιον του Θεού, δηλαδή να αρέσει στον Θεό. Αλλά αυτό μεν είναι κοινό· διότι και πολλές άλλες βρήκαν χάρη ενώπιον του Θεού, όμως αυτό που προστίθεται στη συνέχεια δεν είναι πλέον κοινό. «Και ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και Υιός Υψίστου θα ονομαστεί. Και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του. Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Ιδού, θα συλλάβεις· αυτό είναι το εξαίσιο, για το οποίο καμία άλλη δεν κρίθηκε άξια. Είπε δε «στη μήτρα σου», για να δείξει ότι ο Κύριος σαρκώθηκε ουσιωδώς από την ίδια την κοιλιά της Παρθένου. Δικαίως δε ονομάστηκε Ιησούς αυτός που ήρθε για τη σωτηρία του γένους μας· διότι αυτό το όνομα, μεταφραζόμενο στην ελληνική γλώσσα, σημαίνει σωτηρία του Θεού· επομένως, το όνομα Ιησούς ερμηνεύεται ως Σωτήρας, διότι και η λέξη «ιαώ» σημαίνει σωτηρία. Και θα είναι, λέει, μέγας, και Υιός Υψίστου θα ονομαστεί. Μέγας βέβαια ήταν και ο Ιωάννης, αλλά όχι και Υιός Υψίστου. Ενώ ο Σωτήρας, ήταν μεν μέγας, κατά το ότι δίδασκε. Υιός δε Υψίστου, και εξαιτίας αυτού του γεγονότος (διότι δίδασκε ως έχων εξουσία), αλλά και λόγω της παράδοξης τέλεσης των θαυμάτων. Ονομάζεται δε Υιός Υψίστου ο άνθρωπος που φαινόταν· διότι, επειδή μία ήταν η υπόσταση, στην πραγματικότητα Υιός Υψίστου ήταν ο άνθρωπος, ο Υιός της Παρθένου.

Είναι δε ανώφελο και το να εξετάζουμε πού βρίσκεται εκείνο το τμήμα που αποκόπηκε· διότι όσα η Γραφή αποσιώπησε, δεν πρέπει να τα εξετάζουμε, και μάλιστα όταν δεν προσφέρουν καμία ωφέλεια. Μπορούμε όμως να πούμε ότι, όταν αποκόπηκε, αγγίζοντας τη γη την αγίασε, όπως ακριβώς το αίμα και το ύδωρ, τα οποία έρρευσαν από την πλευρά του. Με τρόπους δε που Εκείνος γνωρίζει, διαφύλαξε αυτό το τμήμα αβλαβές· και μετά την ανάσταση το προσέλαβε πάλι και αναστήθηκε, ώστε να βρεθεί να είναι και ως προς αυτό πλήρης, χωρίς καμία έλλειψη· επειδή και εμείς θα αναλάβουμε το σώμα μας τέλειο κατά την ανάσταση. Σημείωσε δε ότι δεν συνελήφθη ο Κύριος αμέσως μόλις είπε ο άγγελος, «Ιδού, θα συλλάβεις υιό», αλλά μετά από αυτά, όταν το θέλησε· διότι δες τι λέει εδώ: «Το οποίο δόθηκε από τον άγγελο πριν συλληφθεί αυτός στην κοιλιά»· και από την ίδια τη λέξη αποδεικνύεται αυτό· διότι δεν είπε, «Ιδού συλλαμβάνεις», αλλά, «Ιδού θα συλλάβεις». Ώστε από αυτά μπορεί κανείς να συμπεράνει, ότι ο Κύριος συνελήφθη μεν εκείνη την ώρα, όχι όμως ακριβώς τη στιγμή κατά την οποία μιλούσε ο Άγγελος, αλλά πιθανόν όταν ολοκλήρωσε τα λόγια του.