Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:32

«Αυτός θα είναι μέγας και Υιός Υψίστου θα κληθεί». Αυτών των αγαθών έρχομαι ως μηνυτής σε εσένα, αν και αυτά που λέγονται είναι έξω από τους νόμους της φύσης. Όμως, για τον δημιουργό της φύσης όλης της κτίσεως τίποτα δεν είναι στρεβλό ή περίπλοκο, αλλά όλα είναι ευθέα και κατορθώνονται με ευκολία. Με αυτές τις υποσχέσεις η Παρθένος, έχοντας σαγηνευθεί και έχοντας απαλλαγεί από κάθε κακόβουλη σκέψη, δεν σιωπούσε πλέον σαν να μην είχε παρρησία, λέγοντας προς τον άγγελο: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Γιατί ταράζεις την καρδιά μου και ηχείς παράδοξα στην ακοή μου; Γιατί αναγγέλλεις κάτι που δεν έχει ακουστεί ποτέ από αιώνος; Έγκυος θα βρεθώ, και πείρα άνδρα δεν θα λάβω; «Πώς θα μου συμβεί αυτό;» Μητέρα θα ονομαστώ, και τις μητρικές ωδίνες θα αποφύγω; «Πώς θα μου συμβεί αυτό;» Μαστό θα προσφέρω, και σπάργανα θα σφίξω, και θα γαλουχήσω παιδί, και δεν θα γνωρίζω τι είναι αυτό που συμβαίνει μέσα μου; «Πώς θα μου συμβεί αυτό;» Πες μου την εύλογη αιτία, για να κατανοήσω την παράδοξη αυτή κυοφορία. Παράδοξη ήταν η γέννηση της Εύας, αλλά όμως προήλθε από τον άνδρα της· και υπήρχε η αιτία από την οποία αναγνωρίστηκε το φύραμα, ότι δηλαδή από αυτόν ελήφθη αυτή, και ο ίδιος τόπος αναπληρώθηκε από το ίδιο στοιχείο. Ακόμη πιο παράδοξη από της Εύας ήταν η γέννηση του Αδάμ· αλλά όμως και αυτή, αφού φανερώθηκε, παραδόθηκε στις Γραφές, και το πώς συνέβη αμέσως έγινε σαφώς γνωστό, ότι δηλαδή ο Δημιουργός, λαμβάνοντας χώμα από τη γη, κατασκεύασε τον πρωτόπλαστο ως θεόμορφο ον.

Και αν θέλεις, ρώτησε τον μακάριο Λουκά τον ευαγγελιστή, και σου αποκρίνεται σχετικά με την ένσαρκη οικονομία Του. Διότι, αρχίζοντας, λέγει ως εξής: «Κατά δε τον έκτο μήνα της συλλήψεως της Ελισάβετ, στάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μια πόλη της Γαλιλαίας, που ονομαζόταν Ναζαρέτ, προς μια παρθένο μνηστευμένη με έναν άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, και το όνομα της παρθένου ήταν Μαριάμ. Και αφού εισήλθε ο άγγελος προς αυτήν, είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες. Εκείνη δε, βλέποντάς τον, ταράχθηκε από τον λόγο του και συλλογιζόταν τι είδους χαιρετισμός να ήταν αυτός. Και της είπε ο άγγελος: Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός Υψίστου, και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του».

Χρυσό μεν ως σε βασιλιά· «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά, και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά.» Αυτά τα λόγια είπε ο Δαβίδ. Μετά από αυτά, ο άγγελος κατά τον χαιρετισμό της Μαρίας [είπε]· «Και θα δώσει σε αυτόν Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει επί του οίκου του Ιακώβ εις τους αιώνας, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.» Διότι σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Εφόσον, λοιπόν, η υπόσταση του Λόγου και Υιού του Θεού είναι έτερη από τη φωνή του αρχαγγέλου, αμέσως μόλις η ακοή της Παρθένου προδιανοίχθηκε μέσω της αρχαγγελικής φωνής, εισήλθε σε αυτήν η θεία υπόσταση του Υιού. Το πώς, η ίδια η Παρθένος δεν το γνωρίζει· το γνωρίζει, όμως, Εκείνος που εισήλθε, το πώς ακριβώς εισήλθε. Γι' αυτό και, μη γνωρίζοντας την έκβαση του μυστηρίου, ταράχθηκε αμέσως με τα λόγια του αγγέλου που είπε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου», και συλλογιζόταν τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Τότε, παίρνοντας τον λόγο ο αρχάγγελος, της είπε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη παρά τω Θεώ. Και ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου, και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας, και θα κληθεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατρός του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Όμως και ενώπιον αυτών η Παρθένος στάθηκε απορημένη, και αποβλέποντας προς τη φύση, και αναλογιζόμενη τον Ιωσήφ, καθότι ήταν μνηστευμένη με αυτόν, αποκρίνεται προς τον άγγελο και λέει: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;». Και εφόσον, λέει, ω άγγελε, δεν γνωρίζω άνδρα, εσύ όμως, διά της δεικτικής λέξεως «ιδού», λες: «Ιδού, θα συλλάβεις», σαν να πρόκειται για ενεστώτα χρόνο· το πώς θα γίνει αυτό, δεν το γνωρίζω.

Εξ αυτού και ο ίδιος, ο οποίος σαρκώθηκε και ενανθρώπησε, ομολογεί για τον εαυτό του λέγοντας: «Απεστάλην από τον Πατέρα»· και, «Με απέστειλε ο Πατέρας», επιβεβαιώνοντας τα ίδια σε πολλές ρήσεις. Επομένως, δεν απεστάλη ως άνθρωπος, αλλά ως Θεός και Κύριος, Υιός από τον Κύριο Πατέρα, όπως και στο «Έβρεξε ο Κύριος από τον Κύριο», αναφέρεται το «από τον Κύριο»· και το, «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου». Λαμβάνει δε και σε αυτά τον θρόνο του Δαβίδ, του κατά σάρκα γενεαλογούμενου πατέρα του: «Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Και κατανόησε τον λόγο και το δόγμα που συνυφαίνεται με αυτήν την ερμηνεία. Διότι οι αιρετικοί, διασαλεύοντας τα πάντα, ερευνούν και ρωτούν υποκριτικά: Εάν αυτό επακολούθησε της σαρκώσεως του Χριστού· δηλαδή, το ότι έλαβε τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και βασίλευσε στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες.

Απαντώντας σε αυτούς, λέμε ότι πρέπει να προσέξουμε με ιδιαίτερη προσοχή ότι, όταν ο άγγελος είπε: «Και θα του δώσει ο Κύριος τον θρόνο του Δαβίδ», δεν επισήμανε ότι τον δίνει για να τον στηρίξει ή να τον εδραιώσει· αλλά λέγει απολύτως: «και θα δώσει». Από αυτό, λοιπόν, πρέπει να επιλύσουμε την απορία με βάση τα όσα έχουν πραγματοποιηθεί στην πράξη: ότι δηλαδή το «θα δώσει» έχει λεχθεί προκειμένου να μεταφερθεί αυτός ο θρόνος, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Χριστός έλεγε προς τους Ιουδαίους ερμηνεύοντάς το: «Γι' αυτό θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία, και θα δοθεί σε έθνος που παράγει τους καρπούς της». Επομένως, αφού ο Χριστός έλαβε τον θρόνο του Δαβίδ, τον μετέφερε και τον έδωσε στους αγίους βασιλείς των Χριστιανών, στρέφοντάς τους ενάντια στον οίκο του Ιακώβ· και αφού τον παρέδωσε σε ονειδισμό και σε διαρπαγή, βασιλεύει ανάμεσα στους Χριστιανούς εις τους αιώνας, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος· διότι ούτε πρόκειται να παραχωρηθεί σε άλλο λαό, σύμφωνα με τα οράματα του προφήτη Δανιήλ· αλλά ανακηρύσσουν ότι ο Χριστός είναι βασιλιάς, και ότι αυτός παραμένει διαρκής μέχρι τη δεύτερη παρουσία του, κατά την οποία, όταν έλθει, παραμένει βασιλιάς στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.

Επομένως, εύλογα ονομάζεται Κύριος της δόξης και ως άνθρωπος· καθώς η μεν φύση του καθαυτή δεχόταν το πάθος, η δε ύβρις μεταβιβαζόταν στον ίδιο, ο οποίος χρησιμοποίησε τη σάρκα σαν ένδυμα. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που σχίζει την αλουργίδα υφίσταται την τιμωρία σαν να είχε επιτεθεί στον ίδιο τον βασιλιά, καίτοι ο ίδιος ο βασιλιάς δεν υπέστη τίποτα το δεινό, αλλά το πάθημα της πορφύρας ανάγεται σε αυτόν· έτσι λέγεται ότι και το πάθος της σάρκας, παρά την απάθεια του Λόγου, έφτασε μέσω της ύβρεως στον ίδιο. Και για τον λόγο αυτόν ο Παύλος παραδίδει τον Δεσπότη Χριστό ως Υιό του Θεού και καθόσον είναι άνθρωπος, και πριν από αυτόν ο αρχάγγελος Γαβριήλ, αναγγέλλοντας τον παράδοξο τοκετό στη Μαρία, της λέει: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου. Ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα τον ονομάσουν Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου». Επομένως, ο Ιησούς ονομάζεται Υιός του Θεού, όχι επειδή η σάρκα μεταβλήθηκε σε θεία φύση, αλλά επειδή, μέσω της ένωσής της με τον Θεό Λόγο, έλαβε την ομώνυμη αξία.

Τι θα μπορούσαν άραγε να κάνουν αυτοί που εύκολα αθυροστομούν προς οτιδήποτε το πιο παράλογο και πάσχουν από τέτοια χονδροειδή διάνοια, όταν ο μακάριος Γαβριήλ προανήγγειλε στην αγία Παρθένο τα σχετικά με τον Χριστό; «Μην φοβηθείς, λέει, την οικονομία, ω Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού, και ιδού θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις Υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.» Εφόσον λοιπόν ένας άγιος άνδρας προφήτευσε την αδιάκοπη πορεία της βασιλείας του Υιού στους απέραντους αιώνες, και επιπλέον και η φωνή του αγγέλου επιβεβαίωσε την αλήθεια αυτή, νομίζω πως κάθε αγαθός και σώφρων άνθρωπος θα συναινέσει σε αυτό, και θα καταδικάσει ως φλυαρία και παραφροσύνη εκείνους που επιλέγουν να πιστεύουν άλλα πράγματα, παρόλο που ο νόμος διακηρύσσει σαφώς: «Με το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων θα στηριχθεί κάθε λόγος.» Μήπως δεν είναι γεμάτη από τη μεγαλύτερη θεομίσητη ασέβεια αυτή η αντίσταση; Β. Αυτό θα έλεγα κι εγώ, αλλά να ξέρεις ότι οι αντίπαλοί μας δεν διακείνται όπως εμείς. Α.

Διότι μέσω της σάρκας, ο Λόγος κατέστη ορατός, εφόσον αυτή είναι ορατή και ψηλαφητή και στερεή, ενώ ο ίδιος καθεαυτόν ήταν αθέατος· και πάλι ο Ιωάννης στην Επιστολή αναφέρει: «Εκείνο που υπήρχε από την αρχή, εκείνο που έχουμε ακούσει, εκείνο που έχουμε δει με τα μάτια μας, και τα χέρια μας ψηλάφησαν περί του Λόγου της ζωής, και η ζωή φανερώθηκε». Δεν ακούς ότι ονομάζει τη ζωή ψηλαφητή; Για να εννοήσεις τον Υιό ως ενανθρωπήσαντα, και ορατό μεν κατά τη σάρκα, αόρατο δε κατά τη θεότητα. <Αυτός θα είναι μέγας, και Υιός του Υψίστου θα κληθεί.> (A f. 17) Διότι ο Υιός που φανερώθηκε από αυτόν εύλογα μπορεί να νοηθεί ως ίσος στη δόξα με εκείνον που τον γέννησε, έχοντας σε καθετί ακριβώς το ίδιο μέτρο. Διότι το ότι έγινε άνθρωπος κατ' οικονομίαν δεν σημαίνει ότι μειονεκτούσε απολύτως σε κάτι έναντι αυτού· διότι δεν υπέστη καμία βλάβη ως προς τη δική του φύση από το ότι έγινε σαν εμάς για χάρη μας· επειδή ο Λόγος του Θεού είναι κατά φύση άτρεπτος· γι' αυτό και ονομάζεται Θεός και Ύψιστος και Κύριος και από τη φωνή των αγγέλων. <Διότι τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για τον Θεό.> (E f. 50 b, F f. 734) Απορούν, πάλι, μερικοί, αν ο Θεός των όλων δύναται να κάνει τα ήδη γενόμενα και πεπραγμένα να μην έχουν γίνει ποτέ· σύμφωνα με το, «Κανένας λόγος δεν θα του είναι αδύνατος». Διότι δεν λέμε ως μη γενόμενα, αλλά να μην έχουν γίνει εξ αρχής· όπως, για παράδειγμα, αν δύναται να κάνει την πόρνη παρθένο από την κοιλιά της μητέρας της, ώστε ούτε να υπήρξε ποτέ πόρνη ούτε να λέγεται τέτοια, επειδή όσα είναι αδύνατα στους ανθρώπους είναι δυνατά στον Θεό.

Παρομοιάζει, λοιπόν, τον Χριστό με κασσίτερο, δηλαδή με μολύβι, ως εκείνον που λιώνει τους ρύπους, που απαλλάσσει από τα περιττά, που εξαγνίζει πνευματικά. Αν, λοιπόν, κάποιος υπερνικήσει, λέει, την παρεμβολή του ενδιάμεσου χρόνου, και θεωρήσει ως μηδαμινές τις λίγες ενδιάμεσες ημέρες, θα χαρεί και θα δει τον κασσιτέρινο λίθο στο χέρι του Ζοροβάβελ. Και τι άραγε σημαίνει το «στο χέρι του Ζοροβάβελ»; Η θεόπνευστη Γραφή εκλαμβάνει το χέρι ως δύναμη και ως εξουσία. Συνεπώς, με τη δύναμη και την εξουσία του Ζοροβάβελ, δηλαδή του Χριστού, θα δει τον κασσιτέρινο λίθο. Διότι ο Ζοροβάβελ, όπως είπα, επειδή καταγόταν από τη φυλή του Ιούδα, βασίλευσε στον Ισραήλ. Με τον ίδιο τρόπο και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προήλθε κατά σάρκα από το αίμα και τη φυλή του Ιούδα, και βασίλευσε και Αυτός στον Ισραήλ, όχι με την ανθρώπινη τάξη, δηλαδή έχοντας βασιλεία μετρημένη και πεπερασμένη χρονικά, αλλά ως αληθινός Θεός έχοντας βασιλεία που εκτείνεται στους απέραντους αιώνες. Και θα το μαρτυρήσει αυτό ο μακάριος Γαβριήλ λέγοντας στην αγία Παρθένο γι' Αυτόν, ότι θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσει το όνομά του Ιησού. Και προσθέτοντας ότι: «Και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ισραήλ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος».

Και βέβαια ο θεσπέσιος άγγελος Γαβριήλ ήταν αυτός που, όταν ευαγγελιζόταν στην αγία Παρθένο τον τρόπο της ενανθρώπησης του Μονογενούς, είπε: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη παρά τω Θεώ. Και ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας, και Υιός του Υψίστου θα ονομαστεί.» Μήπως λοιπόν μόνο το υπόλειμμα της Συναγωγής των Ιουδαίων κληρονόμησε τις επαγγελίες και εισήλθε στην ιερή γη; Κάθε άλλο βέβαια. Αλλά προχώρησε μαζί του ο νέος και εν πίστει λαός. Διότι ο Θεός των όλων υποσχόταν να εισαγάγει μαζί με τον Χάλεβ κάθε νέο παιδί. Αυτό και ο θείος Δαβίδ μάς το υποδείκνυε, λέγοντας για την κληρονομιά των αγίων: «Ας γραφτεί αυτό για μια άλλη γενεά, και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο.» Διότι η κληρονομιά έχει διατηρηθεί όχι για όσους παιδαγωγούνταν από τον νόμο, αλλά για μια άλλη γενεά. Και ποια είναι η άλλη γενεά; Ο νέος, όπως είπα, και εν πίστει λαός. Διότι έχουμε κτιστεί εν Χριστώ προς καινότητα ζωής, αποβάλλοντας τον παλαιό άνθρωπο, μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες. Διότι ο Χριστός λέγεται ότι έκτισε τους δύο λαούς σε έναν καινό άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και συμφιλιώνοντας και τους δύο εν ενί πνεύματι με τον Πατέρα. Επομένως, τα βρέφη που εισήλθαν μαζί με τον ίδιο τον Χάλεβ αποτελούν τύπο του νέου λαού.

Το ότι δε ο Υιός είναι βασιλεύς των αιώνων, θα μας το επιβεβαιώσει και ο ίδιος ο αρχάγγελος Γαβριήλ, λέγοντας γι' αυτόν προς την αγία Παρθένο: «Αυτός θα είναι μέγας, και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου. Και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.»

Και ο ληστής που σταυρώθηκε μαζί του έλεγε: Κύριε Ιησού, Κύριε Ιησού, θυμήσου με όταν έρθεις στη βασιλεία σου. Και ο άγγελος της είπε: Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού, και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα τον ονομάσεις Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και ο Κύριος ο Θεός θα του δώσει τον θρόνο του Δαβίδ, του πατέρα του. Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.

Και πάρε μου ως μάρτυρες τα παιδιά που αναφώνησαν: Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο βασιλιάς του Ισραήλ. Αλλά και οι τυφλοί λένε: Υιέ του Δαβίδ, ελέησέ μας. Και ο Γαβριήλ μαρτυρεί σαφώς προς τη Μαριάμ λέγοντας: Και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του. Και ο Παύλος λέει: Να θυμάστε τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου. Και στην αρχή της προς Ρωμαίους επιστολής λέει: αυτού που γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα. Αποδέξου λοιπόν αυτόν που γεννήθηκε από τον Δαβίδ, πειθόμενος στην προφητεία που λέει: Και εκείνη την ημέρα θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που θα αναστηθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν τα έθνη θα ελπίσουν.

Ας αναβλύζει αγαθό λόγο ο μοναχός και ας λαλεί με το στόμα του λόγια του Υψίστου. Ας αναλάβει ο μοναχός εκούσια πείνα για να ταπεινώσει το γήινο σώμα και να υψώσει την ουρανοπολίτιδα ψυχή. Ας φθέγγεται λόγο αληθείας ο μοναχός και το ψεύδος ας εξοριστεί από το στόμα του. Εάν ακούσει σκληρό λόγο ο μοναχός, ας μην αυθαδιάζει, αλλά ας υποχωρεί ταπεινά· διότι θα λάβει τον βέβαιο μισθό της ειρήνης και θα ονομαστεί υιός του Υψίστου, καθώς θα έχει γίνει μεσίτης της ειρήνης. Ο μοναχός που ομιλεί με πραότητα μέσα σε ταπεινοφροσύνη, προκαλεί δάκρυα ακόμη και από πέτρινη καρδιά. Όπως το λιοντάρι είναι φοβερό για τους ονάγρους, έτσι είναι και ο μοναχός για τους λογισμούς της επιθυμίας. Ο μοναχός που καταλύει άκαιρα τη νηστεία, μοιάζει με αυτόν που κατεδαφίζει έναν πύργο από τα θεμέλια. Όπως η λαίλαπα που σηκώνει σκόνη στην πεδιάδα, έτσι είναι και ο υπερήφανος μοναχός που προκαλεί οργή στο μοναστήρι. Όπως το απάνεμο λιμάνι για τα πλοία, έτσι ας είναι ο μοναχός στο μοναστήρι.

Διότι αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και ο Κύριος ο Θεός θα του δώσει τον θρόνο του Δαβίδ, του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος.

Διότι παραμένει ο θρόνος του και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος, και κάθεται στον θρόνο του Δαβίδ, έχοντας μεταφέρει το βασίλειο του Δαβίδ και έχοντάς το δωρίσει στους δούλους του μαζί με την αρχιερωσύνη, δηλαδή στους αρχιερείς της καθολικής Εκκλησίας. Και είναι πολλά εκείνα που θα μπορούσε να πει κανείς γι' αυτό, αλλά επειδή έφθασα στο σημείο να εξετάσω την αιτία για την οποία εκείνοι που είχαν πιστέψει στον Χριστό ονομάζονταν Ιεσσαίοι προτού ονομαστούν Χριστιανοί, γι' αυτόν τον λόγο αναφέραμε ότι ο Ιεσσαί είναι ο πατέρας του Δαβίδ, και είτε με αφορμή αυτόν τον Ιεσσαί είτε από το όνομα του Κυρίου μας Ιησού ονομάστηκαν Ιεσσαίοι, επειδή προέρχονταν από τον Ιησού, εφόσον ήταν μαθητές του, είτε εξαιτίας της ετυμολογίας του ονόματος του Κυρίου· διότι η λέξη Ιησούς στην εβραϊκή γλώσσα σημαίνει θεραπευτής, δηλαδή ιατρός και σωτήρας. Πάντως, είχαν αποκτήσει αυτήν την επωνυμία με αυτό το όνομα προτού ονομαστούν Χριστιανοί. Στην Αντιόχεια όμως, όπως προαναφέραμε και όπως ανταποκρίνεται στην αλήθεια των πραγμάτων, άρχισαν οι μαθητές και ολόκληρη η Εκκλησία του Θεού να ονομάζονται Χριστιανοί. 5. Θα μπορούσες μάλιστα να βρεις, ω φιλόλογε, τα σχετικά με αυτούς εάν μελετήσεις τα συγγράμματα του Φίλωνος, στο βιβλίο του που επιγράφεται «Περί Ιεσσαίων», όπου, αναλύοντας τον τρόπο ζωής τους, εγκωμιάζοντάς τους και περιγράφοντας τα μοναστήρια τους στην περιοχή γύρω από τη λίμνη Μαρεώτιδα, ο άνδρας αυτός δεν εξιστόρησε τα περί κάποιων άλλων, αλλά τα περί των Χριστιανών.

Επειδή, πώς θα εκπληρωθεί το ρηθέν από τον άγγελο: «Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει;» Επειδή ακριβώς της έλεγε: «θα γεννήσεις υιό και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού», προκειμένου να δείξει ότι ο Θεός Λόγος κατήλθε άνωθεν, σαρκώθηκε εντός της μήτρας της ίδιας της Παρθένου και ενανθρώπησε τελείως, και για να μη διαχωρίσει την ένσαρκη τελείωση από την ένθεη τελείωση, με την προσθήκη του «και» της έλεγε: «γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα κληθεί Υιός Θεού». Έπειτα, «θα του δώσει, λέει, ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει επί του οίκου Ιακώβ στους αιώνες και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Καθώς λοιπόν αυτά αντιδιαστέλλονται μεταξύ τους, το «πρέπει αυτός να βασιλεύει μέχρις ότου» με το «θα βασιλεύσει επί του οίκου Ιακώβ στους αιώνες» (και δεν είπε μόνο εις τον αιώνα, αλλά εις τους αιώνας), και πάλι το «όταν παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα», το οποίο αντιπαρατίθεται στο «και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος», και εφόσον και οι δύο που διατύπωσαν τέτοια λόγια περί του Κυρίου και Χριστού είναι απολύτως αξιόπιστοι, αφενός ο άγγελος Γαβριήλ όντας άγιος, και αφετέρου ο άγιος απόστολος όντας πνευματοφόρος, τι θα μπορούσαν να πουν όσοι αγνοούν τη ζωτική αυτή πραγματεία; Μήπως άραγε είναι αντίθετη προς τον εαυτό της η Γραφή, η οποία πάντοτε αληθεύει στα πάντα; Μη γένοιτο.

Θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του. Λέγοντας θρόνο, εννοεί αυτόν που υποσχέθηκε στον Δαβίδ, όχι όμως ότι του είχε ήδη δοθεί· διότι λέει: «Μια φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου, δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμείνει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου σαν τον ήλιο»· και πάλι: «Ορκίστηκα στον δούλο μου Δαβίδ· έως τον αιώνα θα στερεώσω το σπέρμα σου, και θα οικοδομήσω τον θρόνο σου από γενεά σε γενεά». Αυτά όμως δεν τα λέει για σαρκικό σπέρμα, ούτε για αισθητό θρόνο, αλλά για αυτόν για τον οποίο μιλάει και ο άγγελος προς την Παρθένο, ο οποίος δεν έχει τίποτα το πρόσκαιρο, αλλά λάμπει σε όλη την οικουμένη σαν φως, και καταυγάζει νοερά τις ψυχές μέσω της ένθεης διδασκαλίας. Ως οίκο του Ιακώβ μη θεωρείς ότι εννοεί μόνο τον λαό των Ιουδαίων, αλλά όλους εκείνους που, μέσω της κλήσεως του Σωτήρα από όλα τα έθνη, υιοθετούνται και εντάσσονται στην υιοθεσία των αγίων. Ο λαός του Θεού άλλοτε μεν ονομάζεται Ιακώβ, άλλοτε δε Ισραήλ· διότι το ίδιο πρόσωπο ήταν και ο Ισραήλ και ο Ιακώβ· και εκ φύσεως μεν Ιακώβ ήταν ο παλαιός λαός, εφόσον προερχόταν από τον Ιακώβ σύμφωνα με την εξ αίματος συγγένεια· κατά θέσιν όμως (κατά χάριν), είναι ο νέος λαός σύμφωνα με τη συγγένεια που βασίζεται στην αρετή· διότι ο νέος λαός εισήχθη στη θέση του παλαιού.

Γι' αυτό έλεγε ενώπιον του Πιλάτου: Η δική μου βασιλεία δεν προέρχεται από αυτόν τον κόσμο. Και όταν ρωτήθηκε από αυτόν αν είναι βασιλιάς, αποκρίθηκε: Εγώ γι' αυτό έχω γεννηθεί. Επομένως, αφού έχει γεννηθεί γι' αυτό, θα παραμείνει σε αυτό. Και επιβεβαιώνει αυτόν τον λόγο ο άγγελος Γαβριήλ, ο οποίος ευαγγελίστηκε τη γέννησή του στην Παρθένο, λέγοντας προς αυτήν: Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας, και θα ονομαστεί υιός του Υψίστου. Και ο Θεός θα του δώσει τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει αιώνια, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Έχει γεννηθεί, λοιπόν, γι' αυτόν τον σκοπό, αλλά η βασιλεία του δεν προερχόταν από αυτόν τον κόσμο· διότι η βασιλεία αυτού του κόσμου δεν είναι ικανή να διαρκέσει αιώνια, ούτε είναι ατελεύτητη, ούτε εκτείνεται στο άπειρο· αντίθετα, η βασιλεία που υποσχέθηκε στο σπέρμα του Δαβίδ ήταν αιώνια και αθάνατη. Διότι λέει: Και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου σαν τον ήλιο, και σαν τη σελήνη στερεωμένος εις τον αιώνα, και ο μάρτυρας στον ουρανό είναι πιστός.

Τέτοια τυγχάνουν να είναι και όσα εξαγγέλθηκαν στην Παρθένο σχετικά με εκείνον που επρόκειτο να γεννηθεί από αυτήν. Ο άγγελος, λοιπόν, μεταφέροντάς της το θείο μήνυμα, της έδωσε την υπόσχεση λέγοντας: «Και θα του δώσει ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του». Το ποιος και τι λογής ήταν αυτός, το ερμηνεύει στη συνέχεια αναφέροντας: «Και θα βασιλεύσει στον αιώνα, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Τέτοιος ήταν άλλωστε και αυτός που είχε υποσχεθεί ο Θεός στον Δαβίδ με όρκο.

Αυτό ακριβώς φανερώνοντας ο άγγελος, ερμήνευε τον δικό του χρησμό: λέγοντας αρχικά, «Και θα του δώσει ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του»· έπειτα στη συνέχεια προσθέτοντας, «Και θα βασιλεύσει αιώνια, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Αυτά δε εκπληρώνονταν στην πράξη στο πρόσωπο του δικού μας Σωτήρα Ιησού, του Χριστού του Θεού, ο οποίος, έχοντας γεννηθεί από το σπέρμα του Δαβίδ, κυβερνά και νομοθετεί και βασιλεύει σε ολόκληρη την ανθρώπινη οικουμένη, όχι με ανθρώπινο τρόπο, αλλά με θεϊκή δύναμη· και το σπέρμα του παραμένει αληθινά στον αιώνα: δηλαδή, είτε η διαδοχή του που γεμίζει ολόκληρο τον κόσμο μέσω των αποστόλων και των μαθητών του, είτε το λογικό σπέρμα της ουράνιας διδασκαλίας του. Αλλά και ο θρόνος του λάμπει σαν τον ήλιο, φωτίζοντας και καταυγάζοντας τις ψυχές των ανθρώπων. Όλα δε αυτά έφτασαν στην εκπλήρωσή τους, και μέχρι σήμερα συνεχίζουν να εκπληρώνονται, σύμφωνα με όσα ορκίστηκε ο Θεός στον Δαβίδ.

Επομένως, και ο Γαβριήλ λέει προς τη Μαριάμ: Και θα του δώσει ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει επί του οίκου του Ιακώβ εις τον αιώνα.

Όταν δε ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος προήλθε «από το σπέρμα του Δαβίδ», ανακηρύχθηκε βασιλιάς σε όλη την οικουμένη, σαν να ανανεώθηκε από το χώμα και την πτώση, αυτός ο ίδιος ο θρόνος του Δαβίδ ανορθώθηκε μέσω της ένθεης βασιλείας του Σωτήρα μας. Και θα παραμείνει «στον αιώνα», και επιπλέον «ως ο ήλιος ενώπιον» του Θεού, καταυγάζοντας όλη την οικουμένη με τις ακτίνες του φωτός της διδασκαλίας του, σύμφωνα τόσο με τη μαρτυρία του ψαλμού όσο και με τον προκείμενο προφήτη, ο οποίος αναφέρει για το παιδί που επρόκειτο να γεννηθεί: «στον θρόνο του Δαβίδ», δηλαδή τον αιώνιο και διαρκή, αυτόν ακριβώς που είχε υποσχεθεί στον Δαβίδ, ότι θα καθίσει και επί «της βασιλείας του, για να την εδραιώσει και να την υποστηρίξει με κρίση και δικαιοσύνη από τώρα και έως τον αιώνα». Για το πώς δε εκπληρώθηκαν αυτά, αξιόπιστος δάσκαλος αναδεικνύεται ο άγγελος Γαβριήλ, ο οποίος κατά τη θεία αναγγελία προς την Παρθένο λέγει: «Μη φοβάσαι, Μαριάμ, διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού· και ιδού, θα συλλάβεις στη μήτρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα κληθεί υιός Υψίστου, και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ εις τον αιώνα, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος».

Σαφώς, λοιπόν, από αυτά έχει διακηρυχθεί ότι ο Υιός του Θεού, ο πρωτότοκος, θα προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ, ώστε να είναι ένας και ο αυτός ο υιός του Δαβίδ με τον Υιό του Θεού και ο Υιός του Θεού με τον υιό του Δαβίδ. Μέσα από αυτά, ολοφάνερα προφητευόταν ότι ο «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», ο ίδιος ο Υιός του Θεού, θα γινόταν υιός ανθρώπου. Και αυτό το λόγιο το επισφραγίζει η Γραφή του Ευαγγελίου, με όσα αναφέρει, ότι δηλαδή ο Γαβριήλ, όταν εμφανίστηκε στην αγία Παρθένο, είπε για τον Σωτήρα μας: «Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ εις τους αιώνας, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Και λίγο αργότερα στο ίδιο ευαγγέλιο ο Ζαχαρίας, ο πατέρας του Ιωάννη, προφητεύει τα εξής για τον Χριστό: «Ευλογητός Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, διότι επισκέφθηκε και έκανε λύτρωση στον λαό του, και ήγειρε κέρας σωτηρίας για εμάς στον οίκο του Δαβίδ του δούλου του, καθώς μίλησε μέσω του στόματος των αγίων προφητών του απ' αιώνος». Αλλά το γεγονός ότι τον αιώνιο θρόνο που είχε υποσχεθεί στον Δαβίδ τον παρέλαβε ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, και κανένας άλλος από τους ανθρώπους, είναι ικανές να το πιστοποιήσουν οι μαρτυρίες που παρατέθηκαν προηγουμένως, τόσο του Γαβριήλ όσο και του Ζαχαρία, μέσα από τις οποίες και αποδεικνύεται ότι γεννήθηκε «εκ σπέρματος Δαβίδ κατά σάρκα».

«Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα κληθεί υιός Υψίστου»· είναι δε φανερό και από την προφητεία του Ζαχαρία, η οποία από παλιά προφήτευσε για αυτό το όνομα, διότι λέει: «μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου, και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Ας σε επιτιμήσει ο Κύριος που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ». Πότε, δηλαδή, τον επιτίμησε; Όταν τον άνθρωπο που αγαπήθηκε από Αυτόν, τον ένωσε με τον δικό Του Λόγο. «Αυτός που εξέλεξε», λέει, «την Ιερουσαλήμ», δηλαδή αυτήν τη δική μας, για την οποία ο Απόστολος λέει: «η δε δική μας Ιερουσαλήμ είναι άνω· διότι αυτή είναι δούλη μαζί με τα τέκνα της». Διότι τότε, αφού βρέθηκε σε αυτήν τη μεγάλη Ιερουσαλήμ, δηλαδή στη δική μας Εκκλησία, επιτίμησε τον διάβολο σύμφωνα με την προφητεία, λέγοντας: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά, διότι είσαι σκάνδαλο για εμένα». Αυτός λοιπόν είναι ο μέγας ιερέας, του οποίου τον τύπο διατηρούσε ο τότε Ιησούς. Διότι δεν ήταν δυνατόν να κληθεί εκείνος μέγας ιερέας, αν και είχε γίνει ένδοξος σε όλα, από τη στιγμή που ο Μωυσής δεν είχε ονομαστεί μέγας (διότι ούτε ο Μωυσής ήταν ακόμη μέγας, μολονότι και θεράπων του Θεού αποκλήθηκε και θεός του Φαραώ ονομάστηκε από τον ίδιο τον Θεό).

«Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος», ούτε κατανοώντας τα λόγια του μεγάλου προφήτη Δανιήλ, ο οποίος επισφραγίζει ακριβώς αυτά μέσω όσων προφήτευε εν θείω Πνεύματι λέγοντας: «Και ιδού, μαζί με τις νεφέλες του ουρανού ερχόταν Υιός ανθρώπου, και έφτασε έως τον Παλαιό των Ημερών· και παρουσιάστηκε ενώπιόν του. Και του δόθηκε η αρχή και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί». Αλλά ούτε και ο Ησαΐας τον έπεισε, προφητεύοντας και αυτός ως εξής περί της ατελεύτητης βασιλείας του Υιού του ανθρώπου: «Διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και μας δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνα. Διότι θα του φέρω ειρήνη και υγεία. Μεγάλη είναι η εξουσία του, και η ειρήνη του δεν θα έχει τέλος, πάνω στον θρόνο του Δαβίδ και στη βασιλεία του, για να την εδραιώσει και να την στηρίξει με κρίση και με δικαιοσύνη, από τώρα και στους αιώνες».

θʹ. Αν όμως κεφαλή της γυναίκας είναι ο άνδρας, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο, και θα είναι οι δύο εις σάρκα μίαν, σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, και η μνηστευμένη με άνδρα η οποία διαπράττει μοιχεία υφίσταται την ίδια τιμωρία, εφόσον έχει ήδη γίνει σώμα του μνηστήρα και έχει αποδεχθεί ως κεφαλή τον άνδρα, πώς δεν είναι φυσικό, εφόσον γενεαλογείται η κεφαλή, να συμπεριλαμβάνεται και το σώμα μαζί με την κεφαλή; Ώστε και η Μαρία, που είχε ήδη συνδεθεί με τον Ιωσήφ, είναι εύλογο να συμπεριλαμβάνεται στη γενεαλογία, όταν μάλιστα έχει αποδειχθεί ότι ανήκε όχι μόνο στην ίδια φυλή με αυτόν, αλλά και στον ίδιο δήμο και στην ίδια πατριά. Και εξάλλου, κατά τον θείο χρηματισμό του προς αυτήν, ο Γαβριήλ προφητεύοντας είπε μεταξύ των άλλων: «Και θα του δώσει ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του»· διδάσκοντας σαφώς ότι προπάτορας εκείνου που επρόκειτο να γεννηθεί από αυτήν ήταν ο Δαβίδ. Διότι πώς αλλιώς θα ήταν λογικό ο άγγελος να πει αυτά στην Παρθένο, παρά μόνο εάν ομολογούσε ότι κατάγεται από τον Δαβίδ; Επειδή δεν θα της έλεγε, εάν δεν καταγόταν από τον Δαβίδ, το: «Θα του δώσει ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του»· διότι ποιου πατέρα;

Δ΄. Αυτόν, λοιπόν, ακριβώς τον ίδιο τον θρόνο, τον οποίο ο Θεός ορκίστηκε να δώσει στον Δαβίδ, ο οποίος θα ήταν σαν τις ημέρες του ουρανού, και σαν τον ήλιο ενώπιον του Θεού, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα, τον οποίο ολόκληρο το έθνος προσευχόταν να εγκαθιδρυθεί, ο μέγας άγγελος Γαβριήλ τον ευαγγελίζεται στην Παρθένο, προφητεύοντας ότι θα δοθεί σε Εκείνον που πρόκειται να γεννηθεί από αυτήν. Γι' αυτό της λέει: «Και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· αυτός θα είναι μέγας, και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου· και ο Κύριος ο Θεός θα του δώσει τον θρόνο του Δαβίδ, του πατέρα του». Προσθέτει, λοιπόν, στη συνέχεια και λέει: «Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ εις τους αιώνας, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος», ερμηνεύοντας σε συμφωνία με τα όσα προέρχονται από τους χρησμούς· διότι, αφενός, ο χρησμός προς τον Δαβίδ προανήγγελλε θρόνο αιώνιας και ουράνιας βασιλείας, και αφετέρου, αυτός [ο άγγελος] ομοίως λέει ότι Εκείνος που θα γεννηθεί από την Παρθένο θα λάβει τον θρόνο του Δαβίδ, δηλαδή αυτόν που είχε μεν υποσχεθεί στον Δαβίδ, αλλά δεν του είχε δοθεί· και αυτός ήταν ο ουράνιος και αιώνια παραμένων. Αυτό, λοιπόν, ήταν και το συμπέρασμα της μέγιστης προφητείας που δόθηκε στον Δαβίδ, η οποία αναμενόταν από ολόκληρο τον λαό, και εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Γαβριήλ που είπε: «Και θα βασιλεύσει εις τους αιώνας, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος».

Διότι από αυτήν προήλθε το αληθινό φως, το οποίο μας φωτίζει με την αγαθότητά του· διότι υπήρξε αγιασμένο ιερό και αμόλυντος ναός του Θεού, το χρυσό θυσιαστήριο των θυμιαμάτων εξαιτίας της ανυπέρβλητης καθαρότητάς της, το θείο θυμίαμα της συνθέσεως και το άγιο έλαιο της χρίσεως, το πολύτιμο αλάβαστρο του γνήσιου νάρδου, το ιερατικό διάδημα που φανερώνει την απόρρητη βούληση του Θεού, αυτή που είναι η μόνη άγια κατά το σώμα και το πνεύμα, η πύλη που βλέπει προς τα ανατολικά και η οποία διά της δεσποτικής εισόδου και εξόδου φώτισε τον κόσμο, η κατάκαρπη ελιά, από την οποία το Άγιο Πνεύμα, αφού έλαβε τον μυστικό κλάδο του Κυρίου, διεκόσμησε το χειμαζόμενο γένος των ανθρώπων. Αυτή είναι το καύχημα των παρθένων και η αγαλλίαση των μητέρων, η οποία δεχόμενη το αρχαγγελικό μήνυμα και το θείο ευαγγέλιο άκουσε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου και πάλι από εσένα»· διότι ο Κύριος, αφού ευδόκησε να κυοφορηθεί από την αγία Παρθένο, απέστειλε τον αρχάγγελο για να φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα. Αυτός δε, αφού προσήλθε στη Μαρία από τις άνω άφραστες δυνάμεις, πρώτα της ανήγγειλε το «Χαίρε, κεχαριτωμένη» και αμέσως πάλι πρόσθεσε: «Ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη εσύ μεταξύ των γυναικών, και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου». Εκείνη δε ταράχθηκε και διαλογιζόταν τι είδους να ήταν άραγε αυτός ο χαιρετισμός.

Το ότι η Παρθένος είναι προφήτιδα, έχοντας προφητική χάρη, το αποδεικνύει σε όποιον το επιθυμεί η ωδή της προς τον Θεό που βρίσκεται στο Ευαγγέλιο. Προσήλθε λοιπόν, λέει, ο Ησαΐας προς την προφήτιδα, με το προορατικό βέβαια πνεύμα, και εκείνη συνέλαβε, και πριν έρθει ο πόνος των ωδίνων, τον απέφυγε και γέννησε άρρεν· ο δε αρχάγγελος τώρα απευθυνόμενος σε αυτήν της λέει: «θα γεννήσεις υιό και θα τον ονομάσεις Ιησού (που ερμηνεύεται Σωτήρας)· διότι αυτός θα είναι μέγας». Είπε λοιπόν ο Ησαΐας πάλι: «θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας της ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Σε συμφωνία με αυτό λέει τώρα και ο αρχάγγελος: «αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί υιός του Υψίστου». (Και γιατί δεν είπε «είναι μέγας και υιός του Υψίστου», αλλά «θα είναι και θα ονομαστεί»; Επειδή ο λόγος του αναφερόταν στην ανθρώπινη φύση του Χριστού), δηλώνοντας ταυτόχρονα ότι θα γίνει γνωστός σε όλους και θα κηρυχθεί από αυτούς ως τέτοιος, όπως ακριβώς επρόκειτο αργότερα να πει και ο Παύλος: «ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί, κηρύχθηκε στα έθνη, πιστεύθηκε στον κόσμο». Αλλά και «θα του δώσει», λέει, «ο Κύριος τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος»· εκείνος δε του οποίου η βασιλεία είναι αιώνια και δεν έχει τέλος, αυτός είναι ο ίδιος ο Θεός.

Το έργο πρόλαβε τον λόγο μου· η μυστική σύλληψη έγινε ταχύτερη από τη φωνή μου· έχεις μέσα στην κοιλιά σου τον Κύριο, τον δημιουργό των πάντων, ο οποίος από την αγία και άχραντη σάρκα σου οικοδομεί ανώδυνα τον ναό της δικής του αγίας σάρκας· έχεις μέσα σου τον ζωγράφο της φύσεως, ο οποίος αναζωγραφίζει με τη χάρη τη δική του εικόνα που είχε παλαιωθεί. Ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· αυτός θα είναι μέγας. Διότι μέγας μεν είναι ως προς τη θεότητα, μέγας όμως θα είναι και ως προς την ανθρωπότητα.

Και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου· και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του. Διότι ορκίστηκε αλήθεια στον Δαβίδ και δεν θα την αθετήσει. Ποια αλήθεια όμως του ορκίστηκε; «Από τον καρπό της οσφύος σου», λέει, «θα τοποθετήσω επί του θρόνου σου». Εκείνος ο όρκος εκπληρώνεται στον παρόντα καιρό. Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Κανείς δεν είναι ανώτερος από αυτόν τον βασιλιά, και καμία άλλη δεν είναι πιο μακάρια από εσένα που τον γεννάς. Είπε τότε η Μαριάμ προς τον άγγελο: Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;

Όμως, ακόμη και αν συλλάβω υιό, οπωσδήποτε θα είναι από τον Ιωσήφ. Και ο άγγελος [αποκρίθηκε]: Μην πλανάσαι· Αυτός θα είναι μέγας. Και η παρθένος: Ποιος μέγας; Ο μνήστοράς μου είναι πένης και εγώ πάρα πολύ πτωχή· κτήματα δεν διαθέτω, στερούμαστε χρημάτων, ως προς το γένος δεν είμαστε επιφανείς, και έπειτα από αυτά συρόμαστε σε απογραφή. Οπωσδήποτε ο φορολογούμενος θα καταβάλει τα δίδραχμα· και εσύ λέγεις: Θα είναι μέγας;

Πάψε, πάψε να υπόσχεσαι τέτοια πράγματα. Και ο άγγελος: Δεν πιστεύεις το μικρότερο; Το μεγαλύτερο, έστω κι αν δεν θέλεις, αποδέξου το: Υιός Υψίστου θα κληθεί. Και η παρθένος: Φύγε αμέσως από το σπίτι μου, μήπως ακούσει ο Ιωσήφ και το αναγγείλει στους ιερείς, και εκείνος, που στερείται τη συζυγία, σου κόψει τον λαιμό με το σκεπάρνι, επειδή μου μιλάς από τόσο κοντά και στα πρόθυρα του κελιού μου. Μου υπόσχεσαι ότι θα μου φέρεις νυμφίο από τον ουρανό; Και ποια φύση στον ουρανό επιθυμεί τον γάμο; Όλα τα επουράνια πνεύματα είναι ασώματα· πώς λοιπόν τα ασώματα θα σμίξουν με τα σώματα; Και ο άγγελος: Από σώμα και από ασώματο, Υιός Υψίστου θα κληθεί. Και η παρθένος: Από πού λοιπόν θα έχει πατέρα, όπως λες, αυτός που πρόκειται να γεννηθεί από εμένα; Και ο άγγελος: Διότι αυτό ακριβώς, παρθένε, είναι το εξαιρετικά παράδοξο, ότι δεν θα γνωρίσεις άνδρα και θα γεννήσεις αυτόν που σου λέω, και το παιδί δεν θα βρεθεί ορφανό· και θα εξέλθει από τη μήτρα σου, και την πύλη δεν θα παραβιάσει, και δεν θα χάσεις την παρθενία σου, και θα θηλάσεις αυτόν που θα γεννηθεί από εσένα, και θα βαστάξεις το βρέφος στην αγκαλιά σου, και θα τον δεις να κάθεται πάνω στα Χερουβείμ. Σε αυτόν που θα γεννηθεί από εσένα, ο Κύριος ο Θεός θα δώσει τον θρόνο του Δαυίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Και η παρθένος: Χωρίς να το θέλεις, με τα λόγια σου έπεσες σε αντίφαση.

Σε ποιον λόγο να πιστέψω; Στον πρώτο ή στον δεύτερο; Διότι λες: «Θα του δώσει ο Κύριος τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος». Κανείς από τους βασιλείς δεν υπήρξε αθάνατος, κανείς δεν ξέφυγε από το κοινό τέλος. Όλους τους μεταθέτει ο θάνατος ως δεσπότης· από όλους ζητούν λογοδοσία τα σκουλήκια. Κανένας από τους βασιλείς δεν απέφυγε την πύλη του Άδη· όλους τους κρατά, όλους τους φρουρεί μέσα στους τάφους. Κανείς δεν υπερπήδησε τα δίχτυα του, κανείς δεν ξέφυγε από τις παγίδες του· ούτε ο Σαούλ, που εγκαινίασε πρώτος το διάδημα της βασιλείας· ούτε ο Δαβίδ, που φανερώθηκε μέσω του κέρατος της χρίσης· ούτε ο Σαμουήλ, ο πατέρας των βασιλέων, που μέσω του ελαίου αναγνώριζε τον άξιο και απέρριπτε τον ανάξιο· ούτε ο σοφότατος Σολομών, που με το μαχαίρι έλεγξε τα ψέματα της πόρνης· ούτε ο Εζεκίας, που με τα δάκρυά του ανέτρεψε την απόφαση του θανάτου.

«Αν εσύ είσαι ο Χριστός, πες το μας ξεκάθαρα.» Ω, της μεγάλης αγνωμοσύνης! Δεν σας ήταν αρκετό που ο Πατέρας από ψηλά, από τους ουρανούς, είπε μπροστά στα μάτια όλων σας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε»; Δεν σας διαβεβαίωσε ο αρχάγγελος Γαβριήλ, όταν παρουσιάστηκε σε εσάς και στη δική σας παρθένο, λέγοντας: «Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις Υιό, και θα τον ονομάσεις Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου· και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος»; Δεν συγκεντρώσατε πρωτύτερα τους γραμματείς και τους φαρισαίους σας λέγοντας: «Πού γεννιέται ο Χριστός;» Και εκείνοι έλεγαν φανερά πως έχει γραφτεί μέσω του προφήτη: «Και εσύ Βηθλεέμ, οίκε του Εφραθά, δεν είσαι διόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει για χάρη μου ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ, και οι καταβολές του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας»; Δεν σας διαβεβαίωσε η ανάβλεψη των τυφλών, η ακοή των κωφών, η ανάσταση των νεκρών, η καθαρή ομιλία των μογιλάλων; Και ύστερα από όλα αυτά ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει δικαιοσύνη, αυτός θα έλθει και θα μας σώσει»;

Δεν έχει γραφεί ότι: «Αφού εισήλθε ο άγγελος προς τη Μαριάμ είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Εκείνη δε ταράχθηκε από τα λόγια του και συλλογιζόταν, τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Και ο άγγελος της είπε: Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαυίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Είπε τότε η Μαριάμ προς τον άγγελο: Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα; Και αποκριθείς ο άγγελος της είπε: Πνεύμα Άγιο θα επέλθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός του Θεού»; Ιδού, αποδεικνύεται σαφώς ότι, όταν η Μαρία ζήτησε να μάθει τον τρόπο της σύλληψης, ο άγγελος δεν της είπε ότι πρώτα θα συλλάβει και έπειτα θα γίνει η ενοίκηση του Θεού, αλλά ότι η σύλληψη θα γίνει διά της επιφοιτήσεως και ενέργειας του Αγίου Πνεύματος και διά της σκηνώσεως του Θεού Λόγου, έτσι ώστε πρώτα να λάβει χώρα η επισκίαση της δύναμης του Υψίστου, δηλαδή η σύλληψη του Λόγου, και τότε να προκύψει η ύπαρξη της σάρκας, η οποία λαμβάνει την υπόστασή της μέσα στον ίδιο τον Λόγο. Το ότι δε αυτός ο ίδιος ο Λόγος έγινε άνθρωπος, το διακηρύσσει ο Ιωάννης ο Θεολόγος λέγοντας: «Και Θεός ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος έγινε σάρκα».

ΚΑʹ Περί του «αφού απεκδύθηκε τις αρχές και τις εξουσίες» ΚΒʹ Περί του εάν στους επερχόμενους αιώνες θα δείξει ο Θεός τον πλούτο Του, πώς έχουν φθάσει σε εμάς τα τέλη των αιώνων ΚΓʹ Περί του «και θα του δώσει ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του»

Ερώτηση ΚΓ΄ Αν ο Δαβίδ βασίλευσε μόνο στον κατά σάρκα Ισραήλ, ο δε κατά σάρκα Ισραήλ απέρριψε τη βασιλεία του Χριστού —γι' αυτό και αυτή μεταβιβάστηκε στα έθνη—, πώς, σύμφωνα με τον λόγο του αρχαγγέλου, θα επαληθευτεί το «και θα του δώσει ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει επί του οίκου Ιακώβ εις τους αιώνας»;