Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 1:35

Και η επισκιάζουσα δύναμη του Αγίου Πνεύματος γίνεται βροχή σε αυτή τη νέα γεωργία μέσω της επικλήσεως· διότι, όπως ακριβώς όλα όσα εποίησε ο Θεός, τα εποίησε με την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, έτσι και τώρα η ενέργεια του Πνεύματος κατεργάζεται αυτά που υπερβαίνουν τη φύση, τα οποία δεν είναι δυνατόν να κατανοηθούν, παρά μόνο με την πίστη. «Πώς θα μου συμβεί αυτό», λέγει η αγία Παρθένος, «αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Απαντά ο αρχάγγελος Γαβριήλ: «Πνεύμα Άγιο θα έλθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». Και τώρα ερωτάς: Πώς ο άρτος γίνεται σώμα Χριστού και ο οίνος και το ύδωρ αίμα Χριστού; Σου λέγω και εγώ: Το Άγιο Πνεύμα επιφοιτά και τελεί αυτά που υπερβαίνουν τον λόγο και την έννοια.

Και ιδού, θα παραμείνεις σιωπηλός και δεν θα μπορείς να μιλήσεις μέχρι την ημέρα που θα γίνουν αυτά, επειδή δεν πίστεψες στα λόγια μου, τα οποία θα εκπληρωθούν στον καιρό τους.» «Είπε η Μαριάμ προς τον άγγελο: Πώς θα μου συμβεί αυτό, εφόσον δεν γνωρίζω άνδρα; Και αποκρινόμενος ο άγγελος της είπε: Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε σένα, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει. Γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός Θεού.» Ο Θωμάς όμως, ένας από τους δώδεκα, ο λεγόμενος Δίδυμος, δεν ήταν μαζί τους όταν ήλθε ο Ιησούς. Του έλεγαν λοιπόν οι άλλοι μαθητές: Είδαμε τον Κύριο.

Δεν έχει γραφεί ότι: «Αφού εισήλθε ο άγγελος προς τη Μαριάμ είπε: Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Εκείνη δε ταράχθηκε από τα λόγια του και συλλογιζόταν, τι είδους χαιρετισμός να ήταν άραγε αυτός. Και ο άγγελος της είπε: Μη φοβάσαι, Μαριάμ· διότι βρήκες χάρη ενώπιον του Θεού. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαυίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Είπε τότε η Μαριάμ προς τον άγγελο: Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα; Και αποκριθείς ο άγγελος της είπε: Πνεύμα Άγιο θα επέλθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός του Θεού»; Ιδού, αποδεικνύεται σαφώς ότι, όταν η Μαρία ζήτησε να μάθει τον τρόπο της σύλληψης, ο άγγελος δεν της είπε ότι πρώτα θα συλλάβει και έπειτα θα γίνει η ενοίκηση του Θεού, αλλά ότι η σύλληψη θα γίνει διά της επιφοιτήσεως και ενέργειας του Αγίου Πνεύματος και διά της σκηνώσεως του Θεού Λόγου, έτσι ώστε πρώτα να λάβει χώρα η επισκίαση της δύναμης του Υψίστου, δηλαδή η σύλληψη του Λόγου, και τότε να προκύψει η ύπαρξη της σάρκας, η οποία λαμβάνει την υπόστασή της μέσα στον ίδιο τον Λόγο. Το ότι δε αυτός ο ίδιος ο Λόγος έγινε άνθρωπος, το διακηρύσσει ο Ιωάννης ο Θεολόγος λέγοντας: «Και Θεός ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος έγινε σάρκα».

Διότι σε κάθε γυναίκα η σύλληψη γίνεται με την καταβολή σπέρματος από τον άνδρα, και η σύλληψη οφείλεται στο σπέρμα του άνδρα· το δε σπέρμα αποτελεί την υπόσταση, ενώ ταυτόχρονα με τη σύλληψη η γυναίκα προσφέρει τα δικά της αίματα και πραγματοποιείται η ένωση, και τα αίματα υφίστανται στο σπέρμα του άνδρα, αποτελώντας το ίδιο το σπέρμα υπόσταση για αυτά και καθιστάμενο κοινή υπόσταση τόσο για τον εαυτό του όσο και για τα γυναικεία αίματα. Στην περίπτωση, όμως, της Αγίας Παρθένου δεν συνέβη το ίδιο· διότι η σύλληψη δεν προήλθε από σπέρμα άνδρα, αλλά μετά τη συγκατάθεση της Αγίας Παρθένου το Άγιο Πνεύμα επήλθε σε αυτήν, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου που μετέφερε ο άγγελος, καθαρίζοντάς την και παρέχοντάς της δύναμη ικανή να δεχθεί τη θεότητα του Λόγου. Και τότε την επισκίασε η ενυπόστατη Σοφία και Δύναμη του Ύψιστου Θεού, ο Υιός του Θεού, ο ομοούσιος με τον Πατέρα, σαν θείος σπόρος, και συγκρότησε για τον εαυτό Του από τα αγνά και καθαρότατα αίματά της σάρκα εμψυχωμένη με λογική και νοερή ψυχή, γινόμενος ο Ίδιος υπόσταση σε αυτήν. Και έτσι, ενώ υπήρχε εκ φύσεως Θεός από τον Πατέρα, έγινε εκ φύσεως και άνθρωπος από μητέρα.

Δ΄. Πώς λοιπόν συνέβη; Εκεί η αγία Παρθένος ήταν η τράπεζα, η οποία είχε την ύλη του σώματος· έπειτα, σύμφωνα με τον λόγο του αγγέλου, το Άγιο Πνεύμα επήλθε σε αυτήν. Τότε η δύναμη του Υψίστου την επισκίασε, δηλαδή ο θείος Λόγος, η θεία υπόσταση, και προσέλαβε από αυτήν σάρκα. Και εδώ βρίσκεται, όπως μέσα στην κοιλία της Παρθένου, επάνω στη μυστική τράπεζα, ως ύλη ο άρτος και το κράμα από οίνο και ύδωρ. Διότι και η μητέρα από αυτά τρεφόταν, και χορηγούσε στο βρέφος την ύλη του σώματος. Λέει ο ιερέας, όπως ο άγγελος: «Ώστε το Άγιο Πνεύμα, αφού επιφοιτήσει, να αγιάσει και να κάνει τον μεν άρτο αυτόν άγιο σώμα του Χριστού, το δε ποτήριο αυτό τίμιο αίμα του Χριστού»· και όχι δια φυσικής οικονομίας, αλλά υπερφυούς, γίνεται προς επαύξηση του Κυριακού σώματος και αίματος ένα σώμα, και όχι δύο.

Ο άγγελος Γαβριήλ, ωστόσο, τη μία λέει στη Μητέρα του Θεού, «Πνεύμα άγιο θα έλθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει»· την άλλη όμως λέει, «Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου, διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της είναι εκ Πνεύματος αγίου».

Και για να υπενθυμίσουμε στην εν Χριστώ αγάπη σας τον σκοπό για τον οποίο ειπώθηκαν αυτά με αυτήν την αλληλουχία, ιδού πόσες φορές το Άγιο Πνεύμα, αν και μαρτυρείται από τον Θεό μέσα από όλα, πουθενά δεν λέγεται ότι εκπορεύεται εκ του Υιού. Εκείνο όμως που αποσιωπάται φανερά από όλη τη θεία Γραφή, και αν θέλεις και από όλους τους αγίους, είναι δίκαιο να τιμάται απολύτως με σιωπή και από όλους εμάς. Διότι θεωρώ ότι είναι εξίσου άτοπο, πιστέψτε με, και το να παραδίδεται στη σιωπή το δόγμα που κηρύσσεται από τον Θεό, και το να κηρύσσεται τώρα από εμάς αυτό που αποσιωπάται από Εκείνον ανέκαθεν. Πλην όμως, επιπλέον πρέπει να γνωρίζουμε και το εξής, ώστε να μην περιφερόμαστε εδώ και εκεί, ότι Πνεύμα δεν ονομάζεται μόνο το Άγιο Πνεύμα, αλλά και ολόκληρη η Τριάδα είναι Πνεύμα, λόγω του ότι αυτή είναι παντελώς άυλη, απρόσιτη, εκ φύσεως απερίγραπτη και αμερής. Και ο Πατέρας των φώτων είναι Πνεύμα, καθώς λέει ο Κύριος στη Σαμαρείτιδα: «Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία». Και ο Υιός, ιδιαιτέρως καθ' εαυτόν, είναι Πνεύμα, όπως θεωρεί ο προφήτης Ιερεμίας λέγοντας: «Πνεύμα προ προσώπου ημών Χριστός Κύριος». Πνεύμα είναι και το πνευματικό χάρισμα· δηλαδή η ίδια η χάρις, η δύναμη και η ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, όπως είπε ο άγγελος Γαβριήλ στην Κυρία των αγγέλων: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει».

Και έχοντας στα απομνημονεύματα των αποστόλων του γραμμένο ότι αυτός είναι Υιός Θεού, και ονομάζοντάς τον Υιό, έχουμε κατανοήσει ότι είναι, και ότι προήλθε από τον Πατέρα πριν από όλα τα δημιουργήματα με τη δύναμη και τη βουλή Του, ο οποίος έχει ονομαστεί και Σοφία και Ημέρα και Ανατολή και Μάχαιρα και Λίθος και Ράβδος και Ιακώβ και Ισραήλ, με διάφορους τρόπους στα λόγια των προφητών. Έχουμε κατανοήσει επίσης ότι έγινε άνθρωπος μέσω της Παρθένου, ώστε με τον ίδιο τρόπο που πήρε την αρχή της η παρακοή από το φίδι, με τον ίδιο τρόπο να λάβει και την κατάλυσή της. Διότι, ενώ η Εύα ήταν παρθένος και άφθορη, συλλαμβάνοντας τον λόγο από το φίδι, γέννησε την παρακοή και τον θάνατο. Η δε παρθένος Μαρία, λαμβάνοντας πίστη και χαρά, όταν ο άγγελος Γαβριήλ τής έφερε τη χαρμόσυνη είδηση ότι Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει επάνω της και δύναμη του Υψίστου θα την επισκιάσει, και γι' αυτό το άγιο που θα γεννηθεί από αυτήν είναι Υιός Θεού, αποκρίθηκε: Ας γίνει σε μένα σύμφωνα με τον λόγο σου. Και μέσω αυτής γεννήθηκε αυτός, για τον οποίο αποδείξαμε ότι έχουν ειπωθεί τόσες Γραφές, μέσω του οποίου ο Θεός καταλύει και το φίδι και τους αγγέλους και ανθρώπους που εξομοιώθηκαν με αυτό, ενώ απεργάζεται την απαλλαγή από τον θάνατο για όσους μετανοούν από τα φαύλα έργα και πιστεύουν σε αυτόν.

Λέμε δε ότι η ένωση είναι μυστική και ασύγχυτη· διότι ούτε ο Λόγος μετατράπηκε σε σάρκα, ούτε η σάρκα διαλύθηκε σε Λόγο, αλλά, παραμένοντας ο Λόγος αυτό που ήταν και όντας η σάρκα αυτό που είναι, ευδόκησε ο Θεός Λόγος, κατά τη βουλή του Θεού Πατέρα, να ενωθεί με τη σάρκα από τη μήτρα. Επειδή καθεμία φύση διαμένει ασυγχύτως, καμία από τις δύο δεν έχει στον Χριστό μερισμένη την ιδιότητά της, ούτε στα ονόματα ούτε στα πράγματα. Διότι ονομαζόμενος Υιός ανθρώπου ο Χριστός, ο ίδιος ονομάζεται και Υιός Θεού σύμφωνα με τη Γραφή. Διότι λέει στην αγία Μαρία: «Πνεύμα άγιο θα έρθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός Θεού». Βλέπεις ότι αυτός που γεννήθηκε από τη Μαρία, αυτός και είναι και ονομάστηκε Υιός Θεού λόγω της ένωσης από τη μήτρα. Αυτός δε και μιλούσε και δίδασκε, και τα θεία έπραττε και τα ανθρώπινα έπασχε· διότι τα θεία, αν και ο Λόγος τα έπραττε, όμως όχι γυμνός, αλλά ενωμένος με τον άνθρωπο· και τα ανθρώπινα πάλι, έστω κι αν ο άνθρωπος τα έπασχε, όμως όχι χωρισμένος, αλλά ενωμένος με τη θεότητα.

Εμείς δε ως προς αυτά απαντάμε: Πιστεύετε στο Ευαγγέλιο ότι «ο Λόγος σαρξ εγένετο», όχι μεταβληθείς σε άνθρωπο, αλλά προσλαμβάνοντας τον άνθρωπο στον εαυτό του; Και εκείνοι λένε: Ναι, αυτό πιστεύουμε. Εάν λοιπόν πιστεύετε, μάθετε ότι ο Χριστός ούτε είναι ούτε νοείται ως ψιλός άνθρωπος, διότι ποτέ δεν υπήρξε μεμονωμένα για να ενωθεί αργότερα, αλλά εξ αρχής ενώθηκε, και έτσι δημιουργήθηκε και γεννήθηκε, καθώς είναι φανερό ότι ο Θεός Λόγος ενέργησε προηγουμένως θεοπρεπώς σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Πνεύμα άγιο θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει. Γι' αυτό και το άγιο που γεννιέται θα ονομαστεί Υιός Θεού». Επομένως, κατανοούμε ότι ο Χριστός δεν έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής. Διότι, εάν ο άναρχος Λόγος έγινε η αρχή της ενανθρωπήσεως, είναι σαφές ότι ο Χριστός είναι άναρχος λόγω της ένωσης από τη μήτρα. Έτσι λοιπόν και ο Μελχισεδέκ και σε αυτό του μοιάζει, επειδή, για λόγους θείας οικονομίας, αποσιωπήθηκε η γέννηση και ο θάνατός του, ώστε να προτυπώσει τα μυστήρια του Χριστού.

Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε σένα, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει. Για τον λόγο αυτόν και ο Μέγας Βασίλειος, αφού αναφέρει τα Δεσποτικά λόγια διηγηματικά ως ειπωμένα από τον ίδιο, ονομάζει ακόμη τα προκείμενα αντίτυπα του αγίου σώματος και αίματος, καθιστώντας σαφές ότι δεν έχουν ακόμη τελειωθεί διά των λόγων εκείνων, αλλά φέρουν ακόμη κάποιον τύπο και εικόνα. Και έτσι, αμέσως στη συνέχεια, προσεύχεται να έλθει το Άγιο Πνεύμα και να αναδείξει τον μεν άρτο σε αυτό το ίδιο το τίμιο σώμα, το δε ποτήριο σε αυτό το ίδιο το τίμιο αίμα.

Εκείνη δε, ακούγοντας για σύλληψη και τοκετό και βασιλεία θεία και ανθρώπινη, και Υιό του Υψίστου και Υιό του Δαβίδ, σαν να πρόκειται για θεία και ανθρώπινα, πρόσκαιρα και αθάνατα, «είπε η Μαριάμ προς τον άγγελο: πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Η γέννηση, λέει, και η σύλληψη χωρίς άνδρα δεν είναι φυσικό να γίνονται. Σε μένα δε, που είμαι παρθένος, «πώς θα μου συμβεί αυτό;» Και είπε προς αυτήν ο άγγελος: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε σένα, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει. Γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός του Θεού». Επειδή, λέει, άκουσες ότι «θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου», μην αναζητάς σύμφωνα με τους νόμους της φύσης τα υπερφυσικά, ούτε να απαιτείς να ερμηνεύονται τα ανέκφραστα, τα οποία είναι απόκρυφα και στους αγγέλους και στους ανθρώπους. Αλλά το Πνεύμα το Άγιο και η δύναμη του Υψίστου, αφού κατοικήσουν μέσα σου, θα σε διδάξουν στην πράξη «πώς θα σου συμβεί αυτό». «Και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός του Θεού. Και ιδού, η Ελισάβετ η συγγενής σου έχει συλλάβει και αυτή γιο στα γηρατειά της, και αυτός είναι ο έκτος μήνας για αυτήν που αποκαλούνταν στείρα. Διότι κανένας λόγος δεν είναι αδύνατος για τον Θεό».

Δες, λέει, το παράδειγμα, πώς η συγγενής σου, που ήταν στείρα και άκαρπη, συνέλαβε παρά κάθε ελπίδα, και ούτε τα δεσμά της στειρότητας, ούτε η νέκρωση των σωμάτων, ούτε κανένα άλλο πράγμα μπόρεσε να εμποδίσει τον λόγο του Θεού. Και επειδή ο ιερέας Ζαχαρίας δεν αναλογίστηκε τίποτα από αυτά, αθέτησε τα χαρμόσυνα μηνύματά μου, προβάλλοντας ως δικαιολογία τα δικά του γηρατειά και την προχωρημένη ηλικία της συζύγου του, γι' αυτό και του επέβαλα την ποινή της σιωπής, μέχρις ότου εκπληρωθούν τα λόγια μου στον κατάλληλο καιρό. Και ιδού, εκείνος παρέμεινε βωβός, ενώ η στείρα συνέλαβε τον πρόδρομο της χάριτος, «διότι κανένας λόγος δεν είναι αδύνατος για τον Θεό». «Και είπε η Μαριάμ: Ιδού η δούλη του Κυρίου· ας γίνει σε μένα σύμφωνα με τον λόγο σου. Και απήλθε από αυτήν ο άγγελος». Επειδή έτσι έχουν τα πράγματα, λέει, και μου υπόσχεσαι μεγάλα και παράδοξα, τέτοια που δεν έχουν γίνει ούτε πρόκειται να γίνουν ποτέ παρά μόνο σε εμένα, «ας γίνει σε μένα σύμφωνα με τον λόγο σου». Διότι, αφού με προσφώνησες «κεχαριτωμένη», και «βρήκα χάρη ενώπιον του Θεού» εγώ η νεάνιδα, και «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε μένα, και δύναμη Υψίστου θα με επισκιάσει», και θα συλλάβω τον Υιό του Υψίστου, όπως λες, και θα αξιωθώ να γίνω Μητέρα του Θεού, «ας γίνει σε μένα σύμφωνα με τον λόγο σου. Και απήλθε από αυτήν ο άγγελος».

Γι' αυτόν τον λόγο εστάλη από τον μέγιστο Βασιλέα ένας λαμπρός στρατιώτης, για να αναγγείλει ως πιστός μυσταγωγός μέσω μιας θεόπαιδος κόρης την έλευση του Βασιλέως και τη λύτρωση για τους αιχμαλώτους και την καθαίρεση του τυράννου και την ανάκληση των εξορίστων και την ανάσταση των πεπτωκότων και την αιφνίδια παρηγοριά των πενθούντων. Γι' αυτόν τον λόγο, αφού μετέβη σήμερα ο μέγας Ταξιάρχης από τη χώρα όσων εορτάζουν και από τον χορό της αγαλλιάσεως, ήλθε με αγαλλιώμενο άυλο βήμα μέσα σε αγαλλίαση προς την Παρθένο και με αγαλλίαση αναφώνησε: «χαίρε, κεχαριτωμένη» Μαρία, «ο Κύριος είναι μαζί σου», «ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες και ευλογημένος είναι ο καρπός της κοιλίας σου» και ότι «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει».

Θεωρώντας δε αυτό ως κάτι το ξένο προς τη φύση και δυσπιστώντας, προσκαλούν έμπιστες και ευλαβείς μαίες και τους αναθέτουν να ερευνήσουν το ζήτημα. Εκείνες, αφού το έπραξαν αυτό με ακρίβεια και επιστρέφοντας ως «γυναίκες που κομίζουν χαρμόσυνες ειδήσεις από αυτά που είδαν», διαβεβαιώνουν τους αρχιερείς ότι η Μαρία είναι αληθινά παρθένος. Εκείνοι, έχοντας μείνει έκθαμβοι, με σεβασμό πλέον και ευλάβεια την ρωτούσαν λέγοντας: Επειδή με την ευδοκία του Θεού ο υιός σου Ιησούς συγκαταλέγεται στους ιερείς με την ψήφο και την κρίση όλων μας, και εσύ παραμένεις παρθένος, πες μας, ποιον να αναγράψουμε, κατά τα ειωθότα, στον κώδικα ως πατέρα του και εσένα ως μητέρα του, ώστε να ιερατεύει μαζί μας στον ναό του Θεού, εφόσον γέννησες έναν άλλον, σοφότατο Σολομώντα; Εκείνη αποκρίθηκε και τους είπε: Ούτε εγώ γνωρίζω άνδρα, ούτε αυτός έχει πατέρα επί της γης, αλλά τούτο μου εξήγγειλε τότε ο άγγελος, ότι: Το γεννηθέν από εσένα «άγιο θα κληθεί, υιός Θεού». Εσείς δε, γράψτε όπως βούλεσθε και όπως ευδοκεί ο Θεός.

12. Γι' αυτόν τον λόγο, αναγνωρίζοντας σε αυτήν τα μέγιστα και τα πιο υπερφυή από όλα, και όσα σε κανέναν άλλον, οι μεν άνθρωποι την τιμούσαν με όσα μέσα διέθεταν, εγκαθιστώντας την στον ιερότερο χώρο. Και αυτόν που πρόσφεραν ως απαρχή όλης της γης στον Θεό και αφιέρωσαν αποκλειστικά και μόνο σε Εκείνον, αυτόν της έδωσαν να κατοικεί, θεωρώντας ότι ο ίδιος χώρος έπρεπε να είναι και ιερό του Θεού και τόπος διαμονής για την Πανάχραντο, διότι πίστευαν πως με τα ίδια μέσα έπρεπε να λατρεύουν τον Θεό και να τιμούν την Παρθένο· ή, μάλλον, ότι είναι ταυτόσημο το να έχουν εκείνη στο εσωτερικό και το να είναι ο οίκος ναός του Θεού. Ο δε Θεός, επειδή την γνώριζε καλύτερα, καθώς βλέπει μέσα στις καρδιές, και γνωρίζοντας μόνος Εκείνος, αλλά και όντας ο μόνος ικανός να της χορηγήσει όσα ήταν άξιο να λάβει από Αυτόν, την στόλισε με τα αληθινά άξια γι' αυτήν δώρα. Και, βγάζοντάς την από αυτά τα ιερά άδυτα, την οδήγησε σε άλλη σκηνή, η οποία δεν ήταν καμωμένη από νεφέλη, ούτε από πτέρυγες αγγέλων ή αρχαγγέλων, ούτε από κανένα άλλο δημιούργημα και δούλο, αλλά ο Ίδιος έγινε σκηνή για τη μακαρία, Εκείνος που κατοικεί σε φως απρόσιτο, η δύναμη του Υψίστου, ο ίδιος ο Δεσπότης την επεσκίασε, όπως ακριβώς ανήγγειλε ο ιερότατος Γαβριήλ.

7. Διότι έπρεπε το νέο μας ιερείο, για εμάς που είχαμε ανάγκη από πολλούς καθαρμούς, να είναι άμωμο και άγιο. Διότι εάν το θυσιαστήριο, το οποίο αποτελούσε απλώς μια σκιαγράφηση και εικόνα των δικών της χαρισμάτων, ήταν τα Άγια των Αγίων, ποια κρίση άραγε αρμόζει να εκφέρουμε για την ίδια την αλήθεια; Επειδή το θυσιαστήριο υπολειπόταν της Παρθένου όχι απλώς όσο υπολείπεται μια σκιά και ένας τύπος από την αλήθεια, αλλά κατά πολύ περισσότερο, με μια άπειρη διαφορά. Διότι, για μεν το πρώτο, ο Παύλος ανέφερε ότι το κατασκίαζε εικόνα των Χερουβίμ· την πολυύμνητη Παρθένο, όμως, δεν την κατασκίασαν τα ίδια τα Χερουβίμ, ούτε κάτι ανώτερο από αυτά, αλλά Εκείνος τον οποίο υπηρετούν τα Χερουβίμ, η δύναμη του Υψίστου, όπως ακριβώς ανήγγειλε ο θειότατος Γαβριήλ. Εξάλλου, η μεν θυσία είναι ιερότερη από το ιλαστήριο, εφόσον από εκεί προσδίδεται σε αυτό η ιερότητα. Διότι η επάλειψη με το αίμα εισήγαγε την αγιότητα· η δε μακαρία Παρθένος είναι ιερότερη από κάθε θυσία, σε βαθμό που δεν μπορεί κανείς να το εκφράσει. Διότι το αίμα αυτής της νέας θυσίας δεν το δέχθηκε κάποιο θυσιαστήριο, ούτε το κατανάλωσε η φωτιά, αλλά ο ίδιος ο Θεός το προσέλαβε και το φόρεσε ως ένδυμα σωτηρίας και χιτώνα ευφροσύνης, ως προστασία από κάθε πόνο για τους ανθρώπους. Και δεν ντράπηκε για αυτή την περιβολή, αλλά ονομάζει το γεγονός αυτό δική Του δόξα και βασιλεία.

Και για το ένα μεν ζητούσε την εξήγηση από τον Γαβριήλ, το άλλο δε το γνώριζε από τον εαυτό της. Και το θάρρος και την παρρησία τα είχε από μόνη της, όπως λέει ο Ιωάννης, εφόσον συνηγορούσε η καρδιά της. 6. Πώς θα γίνει αυτό, λέει; Όχι διότι χρειάζομαι ακόμη περισσότερη κάθαρση και μεγαλύτερη φιλοσοφία, αλλά διότι σε όσους έχουν προαιρέσει να ζουν παρθενικά, όπως εγώ επέλεξα να ζήσω, η φύση δεν γνωρίζει να κυοφορεί. Πώς θα γίνει αυτό, λέει, αφού δεν γνωρίζω άνδρα; Εγώ μεν είμαι έτοιμη για την υποδοχή του Θεού και έχω επαρκώς προετοιμαστεί. Αν όμως θα ακολουθήσει και η φύση, θα μπορούσες να μου το εξηγήσεις. Και λοιπόν, όταν ο Γαβριήλ ανήγγειλε τον τρόπο της παράδοξης κυοφορίας: Πνεύμα Άγιον θα επέλθει σε εσένα, και δύναμις Υψίστου θα σε επισκιάσει, και ανέλυσε τα σχετικά, η Παρθένος δεν αμφιβάλλει πλέον για τα χαρμόσυνα μηνύματα, ούσα μακαρία μεν διότι υπήρξε διάκονος τέτοιων υπερφυών γεγονότων, μακαρία δε διότι πίστεψε πως θα επαρκέσει για τη διακονία αυτή.

Διότι, για εκείνα των οποίων η ύπαρξη είναι υπερούσια, ο τρόπος της μεταξύ τους σχέσης είναι επίσης ανέκφραστος και ακατάληπτος. Έτσι λοιπόν, επειδή το θείο Πνεύμα είναι υπερηνωμένο με τον Υιό και Λόγο, δεν παρέμεινε λιγότερο υπερηνωμένο μαζί Του και μετά την υπερφυή και ασύλληπτη σάρκωση του Λόγου, και δεν υπάρχει χρόνος ή τόπος ή τρόπος που ο Χριστός να νοείται χωρίς το Πνεύμα· επειδή ακριβώς αυτό το ίδιο, τόσο το όνομα όσο και το πράγμα «Χριστός», εισάγει άμεσα στην αντίληψή μας το Πνεύμα· διότι αυτό είναι το χρίσμα. Για το οποίο, στον μεν Ησαΐα αναφέρει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να κηρύξω το Ευαγγέλιο στους πτωχούς», και όλα τα υπόλοιπα τα οποία ανήκουν στην ευαγγελική, δηλαδή την πνευματική χάρη, που μας δόθηκε διά του Χριστού. Στον δε ψαλμό λέει: «Γι' αυτό ο Θεός, ο Θεός σου, σε έχρισε με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου»· ο μεν Δαβίδ ονόμασε το Πνεύμα «έλαιο» ως χρίσμα, «αγαλλιάσεως» δε, για να το καταστήσει γνωστό από τον ίδιο του τον καρπό. Διότι καρπός του Πνεύματος, σύμφωνα με τον Απόστολο, είναι η χαρά, δηλαδή η αγαλλίαση. Και έτσι λοιπόν, μόλις αυτό το Άγιο Πνεύμα επήλθε στην Παρθένο σύμφωνα με τα λόγια του Αγγέλου, ο οποίος ερμήνευε τον τρόπο της παρθενικής συλλήψεως, την επισκίασε και η δύναμη του Υψίστου, ο Υιός, διαμορφώνοντας από αυτήν για τον εαυτό Του, μαζί με το Πνεύμα, την ανθρώπινη φύση.

Ρώτησε και εκείνη τότε το πώς, αποβλέποντας μόνο στη φύση: «Πώς θα μου συμβεί αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;». Όμως, έχοντας ακούσει από τον Άγγελο ότι «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα» και πιστεύοντας ότι το αδύνατο για τη φύση είναι δυνατό για το Άγιο Πνεύμα, συγκατατέθηκε στο αγγελικό μήνυμα, και έτσι αυτή υπηρέτησε με φυσικό τρόπο εκείνο που ενεργήθηκε υπερφυώς από το Πνεύμα.

Διότι γεννήθηκε με την ευδοκία του Πατρός· «διότι Πνεύμα Άγιο», λέει ο άγγελος, «θα επέλθει σε σένα», και έπειτα· «και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». (Εβρ. 1,6) «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο», αυτό σημαίνει, όταν ευδόκησε να εμφανιστεί με σάρκα ο «πρωτότοκος» Υιός του σε αυτούς που κατοικούν «την οικουμένη»· διότι λέει· «και προσήλθαν οι άγγελοι και τον διακονούσαν», και· «από τώρα θα δείτε τους αγγέλους και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου». (Εβρ. 1,13) Προσέφερε λοιπόν την απαρχή της δικής μας φύσης στον Πατέρα, και ο Πατέρας θαύμασε αυτό το δώρο, τόσο λόγω της αξίας εκείνου που το προσέφερε όσο και λόγω του αμώμου εκείνου που προσφέρθηκε, ώστε να το δεχθεί με τα ίδια του τα χέρια και να θέσει το δώρο δίπλα του και να πει· «κάθισε στα δεξιά μου». (Εβρ. 2,6-9) Για ποιο λόγο παραθέτει τώρα το «τι είναι ο άνθρωπος ώστε να τον θυμάσαι;»; Επειδή φαινόταν να έρχεται σε αντίθεση με τον σκοπό του· διότι από τη μία, αποδεικνύει τον Χριστό ανώτερο από τους αγγέλους, από την άλλη όμως αναφέρει ότι «έγινε για λίγο κατώτερος» από αυτούς. Γι' αυτό το παραθέτει, για να επιλύσει τη φαινομενική αντίθεση.

Πώς λοιπόν θα υπάρξει σε εμένα γέννημα, του οποίου ο γεννήτορας δεν είναι γνωστός; Πώς θα γίνει αυτό; Και ποιος γνωρίζει να ερμηνεύσει τη δεσποτική βουλή; Ποιος αποτολμά να αιτιολογήσει το βασιλικό πρόσταγμα, να αναπτύξει τον λόγο της μυστικής οικονομίας; Ποιος δύναται να εξηγήσει τον τρόπο της παράδοξης γέννησης; Ποιος έχει τη δύναμη να εξιχνιάσει το ανεξιχνίαστο μυστήριο; Πώς θα γίνει αυτό; Ένα πράγμα γνωρίζω, ένα διδάχθηκα, για να πω ένα πράγμα αποστάλθηκα: αυτό λέω, Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει.

Μου άρεσε και εμένα μαζί με τον προφήτη Ησαΐα να λέω: ότι υπέμεινα σαν «εκείνη που γεννά», μέχρις ότου τους «ξεράνω» και τους καταστρέψω. Εάν, λοιπόν, γνωρίζεις για τον εαυτό σου ότι αναβλύζει μέσα σου η πηγή του Αγίου Πνεύματος, αυτό είναι το σημάδι ότι αυτά ξεράθηκαν και καταστράφηκαν, όπως ακριβώς είπε ο Σωτήρας μας, ότι «η βασιλεία» των ουρανών δεν είναι «εδώ ή εκεί», αλλά είναι «μέσα σας». Πάλι ο απόστολος λέει: «η βασιλεία του Θεού» δεν είναι «σε λόγια», «αλλά σε δύναμη». Διότι υπάρχουν μερικοί που μιλούν για τα της βασιλείας, αλλά δεν τα εφαρμόζουν, και υπάρχουν μερικοί που εφαρμόζουν τα της βασιλείας, αλλά δεν μιλούν γι' αυτά με προσοχή ούτε με γνώση. Εκείνοι όμως στους οποίους έχει γίνει πράξη ο λόγος του Σωτήρα, το «η βασιλεία είναι μέσα σας», είναι λίγοι και σπάνιοι και δυσεύρετοι· σε αυτούς επιφοίτησε το Άγιο «Πνεύμα» του Θεού και εκπληρώθηκε ο λόγος του ευαγγελιστή Ιωάννη: ότι σε όσους πίστεψαν στο όνομά του «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού», «οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα» «ανδρός, αλλά από τον Θεό». Αυτοί είναι εκείνοι που απαλλάχτηκαν από την πικρή απόφαση που εκδόθηκε κατά του Αδάμ: ότι «είναι καταραμένη η γη στα έργα σου», αυτοί είναι εκείνοι που βίωσαν τη χαρά την οποία βίωσε η Μαρία: ότι «πνεύμα Θεού θα έρθει επάνω σου, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει».

Η δύναμη του Υψίστου επισκίασε τότε για τη σύλληψη την Απειρόγαμη· και την εύφορη κοιλιά της την ανέδειξε σαν γλυκό αγρό σε όλους όσοι θέλουν να θερίζουν σωτηρία ψάλλοντας έτσι: Αλληλούια. Έχοντας θεοδόχο η Παρθένος τη μήτρα, έσπευσε προς την Ελισάβετ. Και το βρέφος εκείνης, αναγνωρίζοντας αμέσως τον χαιρετισμό της, χαιρόταν, και με σκιρτήματα σαν τραγούδια φώναζε προς τη Θεοτόκο: Χαίρε, κλήμα του αμάραντου βλαστού· χαίρε, απόκτημα του αθάνατου καρπού· χαίρε, εσύ που γεωργείς τον φιλάνθρωπο γεωργό· χαίρε, εσύ που γεννάς τον φυτουργό της ζωής μας· χαίρε, χωράφι που βλαστάνεις αφθονία οικτιρμών· χαίρε, τράπεζα που βαστάζεις πλούτο ιλασμών· χαίρε, διότι αναθάλλεις το λιβάδι της τρυφής· χαίρε, διότι ετοιμάζεις λιμάνι των ψυχών· χαίρε, δεκτό θυμίαμα πρεσβείας· χαίρε, εξιλέωση όλου του κόσμου· χαίρε, εύνοια του Θεού προς τους θνητούς· χαίρε, παρρησία των θνητών προς τον Θεό· χαίρε, Νύμφη ανύμφευτη.

ΜΓ'. Και πώς θα γίνει αυτό, ω θεοδόχε Παρθένε, θα το πω και θα το εκφράσω με λόγια, επειδή έχω έρθει για να σου πω και αυτό: «Πνεύμα άγιο θα επέλθει σε εσένα, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί, θα ονομαστεί Υιός Θεού.» Έχεις σαφή την απόδειξη, έχεις αληθινή τη διακήρυξη.

Το Άγιο Πνεύμα θα κατέλθει σε σένα, την αμόλυντη, για να σε καταστήσει καθαρότερη και να σου παράσχει καρπογόνο δύναμη. «Και θα σε επισκιάσει η» παντοδύναμη «δύναμη του Θεού», δηλαδή, ο Λόγος και ομοούσιος Υιός του Θεού. Διότι αυτός είναι και χέρι και βραχίονας και δύναμη του ίδιου του Θεού και Πατέρα, και δι' αυτού ο Πατέρας, ως δι' Υιού, τα πάντα δημιούργησε, και «σε αυτόν τα πάντα συγκρατούνται», πραγματοποιώντας από εσένα την ανερμήνευτη σάρκωση, και επιδεικνύοντας από εσένα την αγεώργητη σύλληψη, και απεργαζόμενος από εσένα την απερινόητη γέννηση.

ΜΔ΄. «Γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί θα ονομαστεί Υιός Θεού.» Εάν λοιπόν ονομαστεί Υιός Θεού αυτός που πρόκειται να γεννηθεί από εσένα, την Θεοτόκο Παρθένο, πώς δεν θα αποδειχθεί παρθένος αυτή που Τον γεννά; Διότι αυτό θα αποτελεί σαφές δείγμα και ακράδαντο γνώρισμα της θεότητάς Του, η οποία κυριαρχεί στα πάντα, το ότι δηλαδή εσύ, ούσα άσπιλη παρθένος, θα πραγματοποιήσεις την ανέκφραστη γέννηση, και θα παραμείνεις παρθένος μετά την άφθορη λοχεία.

Αυτό είναι το δόγμα της θεολογίας περί της θείας οικονομίας που πρέπει να πιστεύουμε, ότι δηλαδή ο Ένας της Τριάδος, με την ευδοκία του Πατρός και τη συνέργεια του Αγίου Πνεύματος, σαρκώθηκε από την αγία Θεοτόκο, αφού προσήλθε σε αυτήν το Άγιο Πνεύμα και έτσι την επισκίασε η δύναμη του Υψίστου, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο· από την οποία γεννήθηκε τέλειος άνθρωπος, όντας ταυτόχρονα και τέλειος Θεός, ένας κατά την υπόσταση, διπλός κατά τη φύση, καθώς εξέθεσαν οι θεοφόροι Πατέρες και οι επτά άγιες Οικουμενικές Σύνοδοι, και να ομολογούμε την παρθένο Θεοτόκο, ότι είναι υψηλότερη και τιμιότερη από όλους και δύναται να πρεσβεύει μητρικά προς τον Υιό της και Κύριο υπέρ όλου του κόσμου, να ομολογούμε και τους αγγέλους ως αγγέλους, καθώς και αυτοί δέονται υπέρ όλων των ανθρώπων, και ότι το δαιμονικό γένος είναι αμιγώς διαχωρισμένο από αυτούς για ατελεύτητους αιώνες, εφόσον εγκατέλειψαν τη δική τους κατοικία εξαιτίας της αποστασίας τους και καταδικάστηκαν από τον Θεό σε δίκαιες τιμωρίες· να ομολογούμε επίσης όλους τους αγίους ως θεράποντες του Θεού, που μπορούν να πρεσβεύουν στον Θεό για τη σωτηρία μας· επιπλέον να ομολογούμε τις άγιες εικόνες, τόσο του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, όσο και της μητέρας του, των αγγέλων και όλων των αγίων, να τις προσκυνούμε και να τις αποδεχόμαστε σύμφωνα με τα όσα δογματίστηκαν στη Δεύτερη Σύνοδο της Νίκαιας, να αναθεματίζουμε όλους τους αιρετικούς που έχουν αναθεματιστεί από τις συνόδους, και να αναγνωρίζουμε όλους τους ορθοδόξους που εγκωμιάζονται από αυτές.

Αν, λοιπόν, κατ' αυτόν τον τρόπο προετοιμάσουμε τον εαυτό μας, αναδεικνυόμενοι σε σκεύη εκλογής (και το σκεύος εκλογής είναι χρυσό ή ασημένιο), τα οποία αλληγορικά σημαίνουν δημιουργήματα καθαρότατης πράξης και απαθούς βίου, έτσι θα επέλθει σε εμάς το Άγιο Πνεύμα και η δύναμη του Υψίστου θα μας επισκιάσει τόσο στην παρούσα υπόθεση όσο και σε κάθε άλλο πράγμα, ενδυναμώνοντας και ολοκληρώνοντας όσα επιζητούμε. Αν, αντίθετα, γίνουμε σκεύη απώλειας (τα οποία μοιάζουν με ξύλινα και πήλινα εργαλεία, δηλαδή με πονηρές και άσεμνες πράξεις), ούτε τον Θεό θα έχουμε να κατοικεί μέσα μας, ούτε κάτι σωτήριο θα κατορθώσουμε, ακόμη κι αν νομίζουμε ότι αγωνιζόμαστε. Γι' αυτό ας προσέχουμε με πνευματική νήψη πάντοτε και ας υπομένουμε την κακοπάθεια της ασκήσεως, αφενός στις νυκτερινές αγρυπνίες και ψαλμωδίες, αφετέρου στις ημερήσιες προσευχές και εργασίες, χωρίς ούτε τις νύχτες, όταν οι άλλοι ψάλλουν, να βρισκόμαστε στα κρεβάτια μας άνευ ασθενείας ή άλλης εύλογης απασχόλησης λόγω διακονίας, ή, αν και έχουμε σηκωθεί, να περιφερόμαστε άσκοπα και να κρατούμε το στόμα μας κλειστό από τη θεία υμνολογία (διότι δεν είναι τυχαία η ζημία για εκείνον που το παθαίνει), ούτε την ημέρα να απουσιάζουμε από τις Ακολουθίες των Ωρών χωρίς κάποια ανάγκη, ή να εγκαταλείπουμε τα έργα και να περιφερόμαστε σε ακατάλληλη ώρα, ή ακόμη να ανταλλάσσουμε λόγια καταστροφής, και όχι οικοδομής και σωτηρίας που αποβλέπουν στην κοινή ωφέλεια.

Διότι και όταν διωκόμαστε, λάμπουμε με τη χάρη του Χριστού. «Είπε τότε η Μαριάμ προς τον άγγελο: Πώς θα γίνει αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα; Και αποκριθείς ο άγγελος, της είπε: Πνεύμα Άγιο θα έρθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει· γι' αυτό και το άγιο που θα γεννηθεί, θα ονομαστεί Υιός Θεού.» Όχι επειδή απίστησε η Παρθένος, είπε το: Πώς θα μου συμβεί αυτό; αλλά ως σοφή και συνετή, επιζητώντας να μάθει τον τρόπο του γεγονότος· διότι ούτε έχει συμβεί κάτι τέτοιο πρωτύτερα, ούτε πρόκειται να συμβεί στο μέλλον. Γι' αυτό και ο άγγελος της δείχνει κατανόηση, και δεν την κατακρίνει όπως τον Ζαχαρία, αλλά μάλλον της εξηγεί τον τρόπο.

Διότι ο μεν Ζαχαρίας δικαιολογημένα καταδικάζεται. Επειδή είχε πολλά παραδείγματα, ότι δηλαδή και πολλές στείρες γυναίκες γέννησαν· η Παρθένος όμως δεν είχε κανένα παράδειγμα. Λέει λοιπόν, «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα», καθιστώντας γόνιμη τη μήτρα σου και δημιουργώντας τη σάρκα για τον ομοούσιο Λόγο· «και δύναμη του Υψίστου», δηλαδή ο Υιός του Θεού, διότι ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού, «θα σε επισκιάσει», δηλαδή θα σε περισκεπάσει, θα σε περικυκλώσει από παντού. Διότι όπως το πτηνό επισκιάζει τα νεογνά του περιβάλλοντάς τα ολόκληρα με τις φτερούγες του, έτσι και η δύναμη του Θεού περιέβαλε ολόκληρη την Παρθένο· και αυτό ακριβώς σημαίνει η επισκίαση. Κάποιος άλλος ίσως πει ότι, όπως ακριβώς ο ζωγράφος πρώτα σκιαγραφεί και έπειτα ολοκληρώνει με χρώματα το έργο, έτσι και ο Κύριος, δημιουργώντας ο ίδιος τη σάρκα για τον εαυτό του και διαπλάθοντας την εικόνα του ανθρώπου, πρώτα τη σκιαγράφησε μέσα στη μήτρα της Παρθένου, σχηματίζοντας σάρκα από τα αίματα της αειπαρθένου, και έπειτα σταδιακά τη διαμόρφωσε. Αλλά αυτό είναι αμφίβολο· διότι κάποιοι μεν λένε ότι ταυτόχρονα με την επισκίαση του Κυρίου στη μήτρα της Παρθένου, το βρέφος ήταν αμέσως τέλειο, ενώ άλλοι δεν το παραδέχονται αυτό. Άκουσε λοιπόν τι λέει:

Γι' αυτό και το άγιο που γεννάται, δηλαδή αυτό που σταδιακά αναπτύσσεται μέσα στη μήτρα σου και δεν υπήρξε αμέσως τέλειο. Φράσσεται δε και εξ αυτού το στόμα του Νεστορίου· διότι εκείνος είπε ότι δεν σαρκώθηκε ο Υιός του Θεού κατοικώντας στη μήτρα της Παρθένου, αλλά ένας απλός άνθρωπος που γεννήθηκε από τη Μαρία, ο οποίος αργότερα είχε τον Θεό να τον συνοδεύει.

Άλλοι πάλι αναφέρουν ότι στην Παλαιστίνη υφαίνουν τους ιστούς, όχι όπως σε εμάς, όπου τα νήματα και ο στήμονας βρίσκονται επάνω και το πανί υφαίνεται στο κάτω μέρος και έτσι ανεβαίνει, αλλά αντίθετα, κάτω είναι τα νήματα και το ύφασμα υφαίνεται προς τα επάνω. Τέτοιος, λέει, ήταν ο χιτώνας του Κυρίου· ώστε με αυτό να φανερώνεται οπωσδήποτε κάποιο μυστήριο. Διότι το σώμα του Κυρίου υφάνθηκε άνωθεν. Επειδή Άγιο Πνεύμα επήλθε και δύναμη του Υψίστου επισκίασε την Παρθένο. Διότι, αν και ανέλαβε την ανθρώπινη φύση, η οποία βρισκόταν κάτω και είχε εκπέσει, εντούτοις η θεία σάρκα συγκροτήθηκε και συνεστήθη με την άνωθεν χάρη του Αγίου Πνεύματος. Επομένως, το άγιο σώμα του Χριστού είναι αμέριστο, παρόλο που μερίζεται και μεταδίδεται στα τέσσερα σημεία του κόσμου.