Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 10:16

Τότε λέει: «Κανείς δεν βάζει το χέρι του στο άροτρο και στρέφεται προς τα πίσω». Ανέδειξε εβδομήντα μαθητές και τους στέλνει ανά δύο, προτρέποντάς τους να μην πάρουν τίποτα μαζί τους. Ονειδίζει τις πόλεις. Τότε λέει: «Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα». Έπειτα λέει: «Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή»· και δίνει στους μαθητές εξουσία εναντίον του, και τους προτρέπει να μη χαίρονται για αυτό. Έπειτα δοξολογεί τον Πατέρα, και λέει στους μαθητές: «Μακάρια τα μάτια που βλέπουν αυτά που βλέπετε. Διότι πολλοί προφήτες επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε». Ο νομικός τον πειράζει, και λέγεται η παραβολή εκείνου που κατέβαινε στην Ιεριχώ.

Γράφει λοιπόν σε αυτόν ο Γέροντας την εξής απάντηση: Κύριε αδελφέ, με μαρτυρεί ο Θεός ότι με γνησιότητα αγαπώ τον αδελφό μου, και η ευχή μου είναι να μη βλαφθεί η ψυχή σου σε τίποτα. Πιστεύοντας στην υπακοή σου και φροντίζοντας για τη σωτηρία σου, συνέργησα στο καλό. Διότι τα κρυφά στους ανθρώπους είναι φανερά στον Θεό. Και εσύ βλέπεις, αδελφέ μου, ότι υπάρχουν πράγματα πολλά και υπέρογκα, και δεν αμφιβάλλεις ότι ό,τι υπάρχει στο κοινόβιο, μέχρι και το χώμα, ανήκει στον Θεό, και Αυτός που συνέδεσε τα επίγεια με τα επουράνια, τα αγίασε όλα με την παρουσία Του. Λοιπόν, στο χέρι σου είναι να συνεργήσεις και να κακοπαθήσεις, ώστε να βρεθείς κοινωνός των ψυχών που σώζονται. Διότι είπε ο Απόστολος: «Να βαστάζετε τα βάρη ο ένας του άλλου, και έτσι να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού». Και πάλι είπε: «Να συναναστρέφεστε με τους ταπεινούς». Και ο Κύριος είπε: «Εκείνος που ακούει εσάς, εμένα ακούει, και εκείνος που αθετεί εσάς, εμένα αθετεί». Εφόσον λοιπόν όλο το έργο ανήκει στον Θεό, δεν μπορείς να παραιτηθείς. Διότι, ακόμη κι αν υπάρχει κάτι ανθρώπινο, ξέρεις ότι σε επιβαρύνουμε με φροντίδα κατά Θεόν, στην οποία δεν υπάρχει κοσμική μέριμνα, αλλά σωτηρία ψυχής, καθώς λέει η Γραφή: «Εκείνος που επιστρέφει έναν αμαρτωλό από την πλάνη του δρόμου του, θα σώσει μια ψυχή από τον θάνατο και θα καλύψει πλήθος αμαρτιών». Να έχεις ανδρεία εν Κυρίω και να πιστεύεις στον Ιησού, και Αυτός θα μας φυλάξει από τον πονηρό, όπως παρακάλεσε τον Πατέρα για τους Αποστόλους Του.

Διότι δεν προέβην σε αυτό το συμπέρασμα ορμώμενος από δική μου επινόηση, αλλά από τις ίδιες τις θείες Γραφές. Εξέτασε, δηλαδή, τι λέει ο Κύριος στα Ευαγγέλια, όταν θεσπίζει την υπακοή προς τους δούλους Του: «Εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα»· και πάλι αλλού: «Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα· και εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα». Το ότι, βέβαια, αυτό που είπε στους αποστόλους το νομοθέτησε για όλους εκείνους που επρόκειτο να γίνουν καθοδηγητές μετά από αυτούς, είναι δυνατόν να αποδειχθεί από πολλές και αναμφίλεκτες μαρτυρίες της θείας Γραφής και από τα πιο ξεκάθαρα τεκμήρια. Ώστε, συνεπώς, και εμείς διατυπώσαμε τους λόγους μας σύμφωνα με τα θεία θεσπίσματα, λέγοντας ότι οφείλουμε να θέτουμε στον εαυτό μας την ευπείθεια των αγίων προς τον Θεό ως υπόδειγμα για την υπακοή στους προεστώτες. Πώς, λοιπόν, επέδειξαν οι άγιοι την ευπείθειά τους προς τον Δεσπότη; Εξέτασέ μου τον Αβραάμ, ο οποίος λαμβάνει την προσταγή να εγκαταλείψει σπίτι, πατρίδα, περιουσία, κτήματα, συγγενείς, φίλους και, αντί αυτών, να επιδιώξει τα αντίθετα: την ξενιτιά, το άγνωστο, την περιπλάνηση, την πενία, τους φόβους, τους κινδύνους και όλα τα δυσχερή που συνοδεύουν όσους ξενιτεύονται· και δες πώς υπακούει χωρίς καμία χρονοτριβή, και εγκαταλείπει μεν την ευημερία και την ανάπαυση του σπιτιού του, προτιμώντας δε αντί γι' αυτήν την ταλαιπωρία και την περιπλάνηση στην ξένη γη.

ΕΡΩΤΗΣΗ 38η Εάν δοθεί κάποια προσταγή σε έναν αδελφό και εκείνος αντιλέξει, αλλά αργότερα πάει από μόνος του να την εκτελέσει. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Εφ' όσον αντιμίλησε με εριστική διάθεση, παρακινώντας και άλλους στο ίδιο, ας γνωρίζει ότι καθίσταται ένοχος εκείνης της καταδίκης, διότι «κάθε κακός άνθρωπος εγείρει αντιλογίες· ο δε Κύριος στέλνει εναντίον του ανελέητο άγγελο». Ας έχει δε την πλήρη βεβαιότητα ότι δεν αντιλέγει ούτε υπακούει σε άνθρωπο, αλλά στον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα· και εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα». Και αφού πρώτα νιώσει κατάνυξη και συντριβή, ας ζητήσει συγχώρηση, και έτσι, εάν του επιτραπεί, ας εκτελέσει το έργο.

Εκείνος που αθετεί εσάς, εμένα αθετεί. Γιατί; Προφανώς εξαιτίας του Πνεύματος που ενοικεί σε αυτούς. Ώστε, όποιος δεν τιμά το Πνεύμα, δεν τιμά τον Υιό· και όποιος δεν τιμά τον Υιό, δεν τιμά τον Πατέρα. Έτσι λοιπόν, η αγνωμοσύνη απέναντι σε ένα από αυτά τα οποία πιστεύουμε, αποτελεί άρνηση ολόκληρης της θεότητας. Εάν το Πνεύμα είναι κτιστό, δεν είναι θείο. Αλλά όμως η Γραφή λέει: «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με εποίησε». Και προσθέτει: «Ο Θεός ενέπλησε τον Βεσελεήλ με Πνεύμα θείο, σοφίας και συνέσεως». Πού λοιπόν βρίσκεις να προσεγγίζει το θείο; Στην κτίση ή στη θεότητα; Διότι, εάν μεν προσεγγίζει στην κτίση, τότε θα αποκαλέσεις κτίσμα και τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· διότι έχει γραφτεί για Αυτόν: «Η αΐδια αυτού δύναμη και θειότητα»· εάν όμως προσεγγίζει στη θεότητα, τότε, αφού σταματήσεις τη βλασφημία, αναγνώρισε την αξία του Πνεύματος.

Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα· και εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Β΄. Άρα λοιπόν, αδελφοί, να στέκεστε σταθεροί και να κρατάτε τις παραδόσεις τις οποίες διδαχθήκατε, είτε με προφορικό λόγο είτε με επιστολή από εμάς. Ότι δεν πρέπει κανείς να εγκρίνει το δικό του θέλημα αντί του θελήματος του Κυρίου· αλλά σε κάθε πράγμα να αναζητά και να πράττει το θέλημα του Θεού.

Κεφάλαιο Γ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εκείνος που δέχεται όποιον στείλω, δέχεται εμένα. ΛΟΥΚΑΣ. Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα. ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ. Και τη δοκιμασία μου, που βρισκόταν στη σάρκα μου, δεν την περιφρονήσατε ούτε την αποστραφήκατε, αλλά με δεχθήκατε ως άγγελο Θεού, ως Χριστό Ιησού.

Εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα. Προς Θεσσαλονικείς Α΄: Γι' αυτό, εκείνος που αθετεί, δεν αθετεί άνθρωπο, αλλά τον Θεό, ο οποίος και έδωσε το Πνεύμα Του το άγιο σε εμάς. Ότι πρέπει να δεχόμαστε τη διδασκαλία των εντολών του Κυρίου με τέτοιον τρόπο, ως εξασφαλίζουσα την αιώνια ζωή και τη βασιλεία των ουρανών· και να την εφαρμόζουμε με προθυμία, έστω και αν φαίνεται ότι είναι κοπιαστική.

Στο Λουκ. 10, 16. Ω, τι μεγάλη δόξα και ασύγκριτα αξιώματα, ω θεοπρεπής τιμή! Παρότι είναι άνθρωποι, τους περιέβαλε με δόξα που αρμόζει στον Θεό, τους αναθέτει τους δικούς του λόγους, ώστε να γίνονται υπόλογοι όσοι τους απειθούν έστω και στο παραμικρό. Διότι διαβεβαιώνει ότι, όταν αυτοί αθετούνται, το υφίσταται ο ίδιος, και μέσω του εαυτού του ανάγει τα εγκλήματα της ασέβειας και στον ίδιο τον Πατέρα. Αλλά και με άλλον τρόπο είναι δυνατόν να προσεγγίσει κανείς τη δύναμη των όσων ειπώθηκαν από τον Χριστό. Διότι λέει: «Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα»· δίνει έτσι το θάρρος στους φιλομαθείς να αποδέχονται οπωσδήποτε ό,τι κι αν λέγεται για αυτόν από τους αγίους αποστόλους ή τους ευαγγελιστές· διότι αυτός που ακούει αυτούς, ακούει τον Χριστό. Και βέβαια ο μακάριος Παύλος λέει: «Εφόσον ζητάτε απόδειξη ότι ο Χριστός μιλάει μέσα μου». Άλλωστε και ο ίδιος ο Χριστός είπε κάπου στους αγίους μαθητές: «Δεν είστε εσείς αυτοί που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας είναι αυτό που μιλάει μέσα σας»· διότι μέσα τους ο Χριστός μιλάει μέσω του ομοουσίου Πνεύματος. Επομένως, αναπόδραστη καταδίκη επικρέμαται στους ανόσιους αιρετικούς, οι οποίοι αθετούν τους λόγους των αγίων αποστόλων και ευαγγελιστών.

Εμείς όμως, ενώ οφείλουμε να τον ακολουθούμε και έχουμε λάβει την προσταγή να τηρούμε τις εντολές του, δεν τις τηρούμε. Και εκείνος βέβαια πρώτα έπραξε και ύστερα δίδαξε· εμείς όμως ούτε τη στοιχειώδη υπακοή δεν παρέχουμε ο ένας στον άλλον, αλλά μάλλον υποδουλωθήκαμε όλοι στις αντιλογίες και στην ανυποταξία· και δεν είμαστε ανυπότακτοι σε τυχαία πρόσωπα, αλλά στον ίδιο τον Δεσπότη Χριστό. Διότι, όταν αντιλέγουμε στους πατέρες μας που μας παρέχουν τα σωτήρια διδάγματα, οι οποίοι είναι πρόθυμοι και τη ζωή τους να θυσιάσουν για εμάς, δεν αντιλέγουμε άραγε στον Χριστό που είπε ότι «εκείνος που ακούει εσάς, εμένα ακούει, και εκείνος που αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με απέστειλε»;

Γιατί αμελούμε και δεν προετοιμαζόμαστε; Γιατί δεν φροντίζουμε για την απολογία μας, όσο έχουμε καιρό; Γιατί περιφρονούμε τις άγιες Γραφές και τα λόγια του Χριστού; Ή νομίζετε ότι τα λόγια του και των αγίων Αποστόλων και Προφητών δεν θα μας καταδικάσουν εκείνη την ημέρα μπροστά στο φοβερό βήμα, εάν δεν τα φυλάξουμε και δεν τα πράξουμε, όπως μας παραγγέλλουν; Ακούστε τι λέει ο Κύριος προς τους μαθητές: Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα· και εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα και τον Πατέρα μου. Και αλλού πάλι λέει: Εκείνον που αθετεί εμένα και δεν δέχεται τα λόγια μου, εγώ δεν τον κρίνω· αλλά έχει αυτόν που τον κρίνει· ο λόγος που μίλησα, εκείνος θα τον κρίνει κατά την έσχατη ημέρα. Ποιος είναι άραγε αυτός ο λόγος που πρόκειται να μας κρίνει την έσχατη ημέρα; Το άγιο Ευαγγέλιό του και οι υπόλοιπες άγιες Γραφές των αγίων Προφητών και Αποστόλων. Γι' αυτό, αδελφοί, σας παρακαλώ, ας μην περιφρονούμε τα γεγραμμένα. Διότι ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, όμως τα λόγια του Χριστού δεν πρόκειται να παρέλθουν.

Και σε όσα φάνηκε ότι δοξάζει τον Χριστό, έχει πλανηθεί. Διότι, αν ήταν του Χριστού, θα μιλούσε σύμφωνα με τους αγίους αποστόλους, όπως λέει ο καθένας από αυτούς: ο Πέτρος πρώτος λέγοντας ότι «εμείς από αυτόν ακούσαμε», και ο ίδιος ο Κύριος λέγοντας «εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα», και ο Παύλος λέγοντας «γίνετε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού». Αυτή, όμως, λέει την αλήθεια ενώ ψεύδεται, και μάλιστα χωρίς να το θέλει. Διότι ορθώς μιλάει, όταν ισχυρίζεται ότι δεν πρέπει να ακούν την ίδια, αλλά τον Χριστό. Επειδή, πολλές φορές, τα ακάθαρτα πνεύματα αναγκάζονται να αναιρέσουν τον ίδιο τον εαυτό τους, εφόσον δεν προέρχονται από την αλήθεια, και να φανερώσουν τον Κύριό τους, είτε το θέλουν είτε όχι, από ανάγκη· όπως η δούλη που είχε πνεύμα πύθωνα έλεγε «αυτοί οι άνθρωποι είναι δούλοι του Θεού του Υψίστου», και το «γιατί ήρθες πριν από τον καιρό μας για να μας βασανίσεις; γνωρίζουμε ποιος είσαι, ο άγιος του Θεού», έτσι και αυτή, εξαναγκαζόμενη, έλεγε να μην ακούν την ίδια αλλά τον Χριστό. Πώς λοιπόν αυτοί που τα άκουσαν από εκείνη και την πίστεψαν επιθυμούν να την ακούν, αφού έμαθαν από την ίδια να μην ακούν αυτήν αλλά τον Κύριο; Διότι πράγματι, εφόσον αυτή εκφράζει γήινα πράγματα, αν είχαν σύνεση, δεν θα έπρεπε να την ακούν. Και μην πεις ότι είχε επίγνωση των λεγομένων της. Διότι δεν είναι γνώρισμα ανθρώπου που έχει επίγνωση το να διδάσκει και ταυτόχρονα να αναιρεί τον εαυτό του. Επειδή, αν πράγματι λέει «μην με ακούτε», ποιο ήταν το πνεύμα που μιλούσε μέσα της; Διότι, αν αυτή μιλούσε απλώς ως άνθρωπος, άρα δεν βρισκόταν εν Αγίω Πνεύματι.

Γι' αυτό λέω σχετικά με αυτούς: «Αλίμονο σε εκείνους που σας ταλαιπωρούν», και «αλίμονο» σε αυτούς αληθινά, διότι «κανείς δεν σας κάνει ταλαίπωρους, και εκείνος που σας αθετεί» νομίζει μεν ότι «αθετεί» ανθρώπους, αλλά «δεν αθετεί εσάς», παρά «Εκείνον που σας απέστειλε». Παρόμοια προς αυτά τυγχάνουν εκείνα με τα οποία ο Σωτήρας έλεγε στους μαθητές του: «Εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα, και εκείνος που αθετεί εμένα, αθετεί Εκείνον που με απέστειλε». Διότι, εφόσον υπάρχουν δύο τάγματα, όπως θα μπορούσε να πει κανείς κατά τους καιρούς των διωγμών, αφενός εκείνων που ενεργούν και αφετέρου εκείνων που πάσχουν, μακάριος θα ήταν αυτός που πάσχει αλλά δεν ενεργεί· άθλιος δε αυτός που ενεργεί αλλά δεν πάσχει. «Αλίμονο» όμως στους ίδιους θα υπάρξει και με άλλον τρόπο, επειδή «θα αλωθούν εκείνοι που αθετούν και θα παραδοθούν» σε εκείνον που παραλαμβάνει όσους γίνονται απόβλητοι από τον Θεό, ο οποίος, αφού παραλάβει τις ψυχές τους, θα τις διαφθείρει με τέτοιον τρόπο, ώστε στη συνέχεια να προστίθεται το εξής: «και όπως ο σκόρος στο ένδυμα, έτσι θα νικηθούν».

Πώς αληθεύει και μέσω αυτών η φωνή του Κυρίου, η οποία λέει ότι «εκείνος που αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με απέστειλε»; Διότι, με όσα αρνούνται την ύπαρξη του Μονογενούς, με αυτά ακριβώς ατιμάζουν τον Πατέρα, έχοντας αποστερήσει από τον Λόγο κάθε αγαθό όνομα και νόημα της πατρικής δόξας.

Ένα τρίτο είδος, όχι μακριά από την προαναφερθείσα πονηρή δυάδα, είναι το να αρνείται κανείς να πει κάτι από τα καθιερωμένα δόγματα περί Θεού και να μην επιθυμεί καθόλου, από μια ασεβή ευλάβεια, να Τον υμνήσει με όσα υπερβαίνουν τη διάνοια των πολλών, χωρίς να διαχειρίζεται τα λόγια του με κρίση και, μέσω μιας φαινομενικά πρόσκαιρης και μέτριας συγκατάβασης, να ανυψώνει μαζί του όσους έχουν ταπεινή διάνοια, αλλά να συμπαρασύρεται προς τα κάτω με όσους έχουν το μυαλό τους προσκολλημένο στα γήινα, και να ανέχεται να σμικρύνει εκείνη τη μεγαλειότητα που υπερβαίνει κάθε νου, κάνοντας ίσως σε κάποιους μια άχαρη χάρη με το να μην εξηγεί τις θεολογίες των ιερών πατέρων σε όσους δεν γνωρίζουν, αλλά αντίθετα να τις απορρίπτει και να τις αθετεί, προφασιζόμενος το υψηλό νόημα και το μεγαλόπρεπο ύφος τους, και το ότι δεν είναι εύκολα κατανοητές στους πολλούς, ούτε προσιτές σε όλους άκοπα και με ευκολία. Και αυτά τα κάνει απέναντι στον μέγα Διονύσιο, από τον οποίο σχεδόν πρώτο η Εκκλησία μυήθηκε στα ίδια τα στοιχεία της ασφαλούς θεολογικής έκφρασης, και απέναντι στον Αθανάσιο, ο οποίος σε τίποτα δεν υπολείπεται σε αρετή, ο οποίος αναίρεσε τόσο τις κακοδοξίες που φύτρωσαν πριν από αυτόν όσο και εκείνες που επρόκειτο να έρθουν μετά από αυτόν, κινούμενος από την έμπνευση του θείου Πνεύματος, και απέναντι στον Βασίλειο, ο οποίος υστέρησε από αυτούς μόνο ως προς τον χρόνο, και στον Γρηγόριο που φέρει την επωνυμία του Θεολόγου, και σε όσους είναι σαν κι αυτούς. Διότι «εκείνος που αθετεί εσάς, εμένα αθετεί», λέει ο Κύριος, «και εκείνος που αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με απέστειλε».

Για εκείνους λοιπόν τους τέλειους, ετοιμάζει από εδώ την υποδοχή, ενώ για εκείνους που δεν είναι τέτοιοι, εξασφαλίζει τη σωτηρία μέσω της υποδοχής εκείνων. Αλλά βλέπεις και πόσος είναι ο μισθός για αυτούς που δέχονται εκείνους που ζουν κατά Θεόν και τους δασκάλους της αλήθειας; Διότι αυτός που τους δέχεται, δέχεται τον Πατέρα και τον Υιό. Πώς λοιπόν πρέπει να τους δεχόμαστε; Όχι μόνο να τους φιλοξενούμε και να τους αναπαύουμε, αλλά και να τους υπακούμε. Γι' αυτό αλλού, για να φοβίσει αυτούς που τους αθετούν, έλεγε προς τους δικούς του μαθητές: «όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα· και όποιος αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με απέστειλε». Αλλά και αυτός που φιλοξενεί και αναπαύει τους ανθρώπους του Θεού, εάν το κάνει αυτό για τον Θεό, θα λάβει πολύ μισθό, και δηλώνοντας αυτό ο Κύριος έλεγε: «εκείνος που δέχεται προφήτη στο όνομα του προφήτη, θα λάβει μισθό προφήτη· και εκείνος που δέχεται δίκαιο στο όνομα του δικαίου, θα λάβει μισθό δικαίου». Πώς θα λάβει μισθό προφήτη και μισθό δικαίου; Όπως λέει ο απόστολος, «το δικό μας περίσσευμα να καλύψει το δικό τους υστέρημα, ώστε και το δικό τους περίσσευμα να καλύψει το δικό μας υστέρημα»· αυτός δε που δέχεται και αναπαύει τον δίκαιο ως δίκαιο για τον Θεό, έστω κι αν δεν έχει να του προσφέρει απλόχερα, αλλά του δώσει κάτι μικρό, θα κερδίσει τα μεγάλα· «διότι όποιος», λέει, «ποτίσει έναν από αυτούς τους μικρούς μόνο με ένα ποτήρι κρύο νερό, στο όνομα του μαθητή, αληθινά σας λέω, δεν θα χάσει τον μισθό του».

Έχοντας πειστεί σε αυτά και εμείς, αδελφοί, ας βαδίσουμε όσο είναι δυνατόν, όπως ακριβώς περπάτησε και ο Χριστός και ο αγαπημένος του μαθητής, υποτασσόμενοι στους δικούς μας πατέρες· διότι λέει: «Ο υιός που υπακούει θα οδηγηθεί στη ζωή, ενώ ο ανυπάκουος στην απώλεια»· όχι μόνο σε αυτούς κατά σάρκα, αλλά πολύ περισσότερο και σε αυτούς κατά πνεύμα, και μέσω αυτών στον ίδιο τον Ύψιστο Πατέρα, «από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στον ουρανό και στη γη». Διότι η αγάπη, η υπακοή και η πειθαρχία προς τους πνευματικούς μας πατέρες ανάγεται στον Θεό, και εκείνος που απειθεί σε αυτούς, προσκρούει στον ίδιο τον Θεό των πατέρων, όπως ακριβώς αποφάνθηκε και ο Χριστός λέγοντας: «Όποιος ακούει εσάς, ακούει εμένα, και όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα· και όποιος αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με απέστειλε». «Να πείθεστε λοιπόν, αδελφοί, στους ηγουμένους σας και να υποτάσσεστε, για να μην στενάζουν εξαιτίας σας, διότι αυτό είναι επιζήμιο για εσάς», αναφωνεί ο μέγας κήρυκας Παύλος, δείχνοντας προθυμία να εκπληρώσετε κάθε δικαιοσύνη και κάθε αγαθό έργο· και αν υπάρξει κάποια έλλειψη εξαιτίας της ασθένειας της φύσης μας, ο Κύριος είναι ίλεως, αναπληρώνοντας με τη δική του χάρη τις ελλείψεις της δικής μας αδυναμίας και αποδεχόμενός μας σαν να βρισκόμαστε σε τέλεια αγαθοεργία, προπάντων αν μας δει να ταπεινωνόμαστε για τις ελλείψεις μας προς την αρετή, και όχι να υπερηφανευόμαστε για τα έργα μας σύμφωνα με αυτήν.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΔΕΥΤΕΡΗ Πολύ καλά έκανες, πάτερ, που παρέθεσες και τους λόγους των αγίων σχετικά με αυτό που σε ρώτησα. Διότι, καθώς σε άκουγα να μου λύνεις τις απορίες, θαύμαζα μεν την προφάνεια της αλήθειας, αλλά υπεισερχόταν στη σκέψη μου ότι, επειδή «κάθε λόγος παλεύει με άλλον λόγο», όπως άλλωστε κι εσύ ο ίδιος είπες, μήπως και σε αυτά που λες εσύ υπάρχει πάλι κάποιος αντίλογος. Επειδή όμως αναγνώρισα ότι μόνο η μαρτυρία των έργων είναι αναμφισβήτητη και άκουσα τους αγίους να λένε τα ίδια με εσένα, δεν φοβάμαι πλέον τίποτα τέτοιο. Διότι αυτός που δεν πείθεται από αυτούς, πώς θα μπορούσε ο ίδιος να είναι αξιόπιστος; Και πώς να μην αθετεί τον Θεό των αγίων; Διότι δικός Του είναι ο λόγος που ειπώθηκε προς τους αποστόλους και μέσω αυτών προς τους μετέπειτα αγίους, ότι «εκείνος που αθετεί εσάς αθετεί εμένα», το οποίο ισοδυναμεί με το να πει, την ίδια την αλήθεια. Πώς λοιπόν θα μπορούσε να γίνει αποδεκτός από εκείνους που αναζητούν την αλήθεια, αυτός που αντιτίθεται στην αλήθεια; Γι' αυτό σε παρακαλώ, πάτερ, να με ακούσεις να αναπτύσσω ένα προς ένα και τα άλλα επιχειρήματα, τα οποία έχω ακούσει από τους άνδρες εκείνους που ασχολούνται σε όλη τους τη ζωή με την ελληνική παιδεία, και αφενός να μου πεις κάποιες από τις δικές σου απόψεις για αυτά, αφετέρου να προσθέσεις και τις γνώμες των αγίων γύρω από αυτά. Διότι λένε ότι κακώς πράττουμε εμείς που σπεύδουμε να εγκλείσουμε τον νου μας μέσα στο σώμα. Επειδή ισχυρίζονται ότι πρέπει μάλλον με κάθε τρόπο να τον ωθούμε έξω από το σώμα.

Λέγει δε και ο Κύριος προς τους ιερείς: Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα, και εκείνος που ακούει εμένα, ακούει τον Πατέρα που με έστειλε· όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα, και όποιος αθετεί εμένα, αθετεί αυτόν που με έστειλε.

Πλησίασαν αυτοί που με καταδιώκουν με ανομία· από δε τον νόμο σου απομακρύνθηκαν. Διότι μακριά από τους θείους νόμους βρίσκονται εκείνοι που προσπαθούν να πολεμήσουν τον δίκαιο. Επειδή και οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι καταδίωκαν τους αποστόλους, προσεγγίζοντας την ανομία, για τους οποίους ο Κύριος είπε: Όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα, και όποιος αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με απέστειλε· και, Θα γίνω εχθρός στους εχθρούς σου, και θα εναντιωθώ σε όσους σου εναντιώνονται. Γι' αυτόν τον λόγο και απομακρύνθηκαν από τον ευαγγελικό νόμο, επειδή απείθησαν στη διδασκαλία των αποστόλων.

Διότι όποιος, με τη βοήθεια του Θεού, μπορέσει να αποκτήσει αυτές τις τέσσερις αρετές, μαζί με αυτές έχει κατορθώσει κάθε αρετή. Και όποιος πάλι έχει εκπέσει από αυτές τις τέσσερις, απέκτησε κάθε κακία· διότι σε κάθε αμαρτία πρωτεύει η παρακοή και η τυραννία της γαστέρας, και εξαιτίας αυτών ήρθε ο θάνατος. Επειδή, όταν ο προπάτορας παράκουσε την εντολή του Θεού, πήρε από το δέντρο και έφαγε, και έγινε θνητός και ο ίδιος και όλοι εμείς μαζί του. Γι' αυτό και σε κάθε αρετή πρωτεύει η εγκράτεια και η υπακοή· διότι ο Χριστός, έχοντας γίνει υπάκουος στον Πατέρα και Θεό μέχρι σταυρού και θανάτου, έδειξε σε αυτούς που επιθυμούν να προκόψουν ότι πρέπει να αρχίζουν την κατά Θεόν ζωή από την υπακοή. Επειδή δε η παρακοή του Αδάμ εισήγαγε τον θάνατο στον κόσμο, ενώ η υπακοή του Χριστού αντεισήγαγε τη ζωή, για τον λόγο αυτό οι Πατέρες ονόμασαν την μεν παρακοή θάνατο, την δε υπακοή ζωή. Διότι ο Χριστός είναι και ονομάζεται ζωή («εγώ είμαι», λέει, «η ζωή»), και αυτός που έχει υπακοή στον προεστώτα του υπακούει στον Θεό, ενώ αυτός που δεν έχει υπακοή παρακούει τον Θεό. Και βεβαιώνοντάς μας για αυτό, ο Κύριός μας έλεγε: «Όποιος ακούει εσάς ακούει εμένα, και όποιος αθετεί εσάς αθετεί εμένα· όποιος δε αθετεί εμένα αθετεί εκείνον που με απέστειλε». Βλέπεις πόσο μεγάλο κακό είναι η παρακοή; Διότι αυτός που παρακούει, παρακούει όχι μόνο τον προεστώτα αλλά και τον ίδιο <τον Χριστό>, και κατά συνέπεια παρακούει τον Θεό.

Και όπως σε κάθε κακία πρωτεύει η παρακοή και η ηδονή της γαστέρας, έτσι και σε κάθε αρετή πρωτεύει η εγκράτεια και η υπακοή. Γι' αυτό και ο Κύριός μας, αναλαμβάνοντας τα δικά μας για χάρη μας, έγινε «υπήκοος» στον Πατέρα Του «μέχρι θανάτου» και, αναιρώντας εκείνη που μέσω της παρακοής αναιρεί τον άνθρωπο, υπέδειξε σε όσους θέλουν να προκόψουν στην αρετή να ξεκινούν αυτήν από την υπακοή. Επειδή δε η παρακοή του Αδάμ εισήγαγε τον θάνατο στον κόσμο, ενώ η υπακοή του Χριστού εισήγαγε σε αντιστάθμισμα τη ζωή, συνοπτικά οι Πατέρες ονόμασαν την υπακοή ζωή, και την παρακοή την ονόμασαν θάνατο. Διότι ο Χριστός είναι η ζωή. Λέει δηλαδή: «Εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή». Γι' αυτό και εκείνος που κάνει υπακοή στον προεστώτα του υπακούει στον Χριστό, και εκείνος που δεν κάνει υπακοή παρακούει τον Χριστό. Και επιβεβαιώνοντας αυτό ο Χριστός έλεγε: «Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα, και εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα. Και όποιος αθετεί εμένα, αθετεί Εκείνον που με απέστειλε». Βλέπεις ποιον παρακούς εσύ που παρακούς; Ότι δεν παρακούς απλώς τον προεστώτα, αλλά και τον Θεό Πατέρα και τον Σωτήρα Χριστό;

Αλλά και ο δεσπότης Χριστός, θεσπίζοντας το αγαθό της υπακοής, μας έδωσε το παράδειγμα από τον ίδιο τον εαυτό του· δεν ήρθα, λέει, για να κάνω το δικό μου θέλημα· γι' αυτό και από μόνος μου δεν μπορώ, δηλαδή δεν θέλω, να κάνω τίποτα. «Διότι έχω κατέβει από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε»· όχι επειδή άλλο θέλημα έχω εγώ και άλλο έχει ο Πατέρας, ούτε επειδή στάλθηκα ως κατώτερος, εγώ που είμαι ομοούσιος και συνάναρχος με αυτόν, αλλά για να σας διδάξω με έργα και με λόγια να μην κάνετε το δικό σας θέλημα, αλλά να κάνει ο καθένας σας το θέλημα εκείνου που τον έστειλε, οπουδήποτε και αν τον στείλει εκείνος, ώστε να τιμάτε την αρχή όπως οφείλετε· γι' αυτό και «εκείνος που ακούει εσάς, εμένα ακούει, και εκείνος που αθετεί εσάς, εμένα αθετεί· και εκείνος που αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με απέστειλε».

Επειδή, λοιπόν, και το κήρυγμα και η θεία διδασκαλία και οι κατά Θεόν εντολές αποτελούν δικό μου λόγο, «όποιος ακούει εσάς, ακούει εμένα, και όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα». Και επειδή αυτός που με έστειλε δεν είναι άλλος ως προς τη φύση και τη θέληση, αλλά εγώ και εκείνος είμαστε ένα, «όποιος αθετεί εμένα, αθετεί αυτόν που με απέστειλε», και αυτό όχι για να υποθέσεις εσύ εσφαλμένα, ακούγοντας για απεσταλμένο και αποστολέα, ότι ο αποστολέας είναι ανώτερος, ενώ ο απεσταλμένος κατώτερος, αλλά για να κατανοήσεις ότι «όσοι ήλθαν πριν από εμένα» (όπως εκείνος ο Μάνης και ο Σίμων ο Γαλιλαίος και γενικά όσοι ήλθαν από μόνοι τους, χωρίς να σταλούν από κάποιον και χωρίς να θέλουν να αποκαλούν τους εαυτούς τους απεσταλμένους, αλλά καυχιόνταν ότι ήρθαν αφ' εαυτών τους και δεν τιμούσαν καμία αρχή) «όλοι εκείνοι ήταν κλέφτες και ληστές». Γι' αυτό, καθώς βιάζονταν να κλέψουν και να θυσιάσουν και να καταστρέψουν, καθόλου δεν θέλησαν να τιμήσουν κάποια αρχή ή να ονομάσουν τους εαυτούς τους απεσταλμένους. Αντιθέτως, καυχώμενοι ως αυτεξούσιοι και κύριοι του εαυτού τους και αποδίδοντας τιμές οι ίδιοι στον εαυτό τους, κληρονόμησαν μαζί με κάθε ατιμία και την απώλεια.

Εγώ όμως αποκαλώ τον εαυτό μου απεσταλμένο και ότι δεν μπορώ να κάνω τίποτα από μόνος μου για αυτές τις τρεις αιτίες: πρώτον μεν, διότι την ένσαρκη οικονομία την ονομάζω αποστολή· δεύτερον δε, για να μη φανώ ότι έχω έρθει και ότι επιτελώ τα σημεία από τον εαυτό μου, ή ότι είμαι ανώτερος από τον Πατέρα μου ή άλλος θεός εκτός από τον Πατέρα μου, όπως δογματίζουν για εμένα οι κακόφρονες· τρίτον, επειδή τιμώ τον Πατέρα μου, και για να διδάξω με αυτό να τιμάται η αρχή και να υπακούει κανείς με ταπείνωση και να υποτάσσεται σε αυτήν, και να μην πράττει κανείς τίποτα πέρα από ό,τι του προστάχθηκε, και να μην οικειοποιείται κανείς κάτι περισσότερο από τον ανώτερό του, δηλαδή να επιδιώκει την τιμή εκείνου που τον έστειλε, αλλά να σκέφτεται ταπεινά και να λέει και να πράττει όσα θέλει αυτός που τον έστειλε· επειδή όποιος μιλάει από τον εαυτό του ή πράττει από τον εαυτό του ζητά τη δική του δόξα, ενώ εκείνος που θέλει τη δόξα αυτού που τον έστειλε, όπως ακριβώς και εγώ, λέει και πράττει όσα είναι προσφιλή και αρεστά σε εκείνον. Γι' αυτό και «όποιος αθετεί εμένα» και τη δική μου διδαχή και των μαθητών μου και των μετέπειτα διδασκάλων «αθετεί εκείνον που με απέστειλε».

Αρχίζοντας λοιπόν να ομιλεί, ο σοφός στα θεία Συμεών είπε περίπου τα εξής με παρρησία ψυχής: Ποιος δεν γνωρίζει, ω ιερά σύνοδε, τις γεγραμμένες στα ευαγγέλια φωνές του Χριστού, οι οποίες ρητά διακηρύσσουν τα εξής: «Εκείνος που δέχεται εσάς δέχεται εμένα, και εκείνος που αθετεί εσάς αθετεί εμένα, και εκείνος που αθετεί εμένα αθετεί εκείνον που με απέστειλε»; Και πάλι: «Εκείνος που δέχεται άγιο στο όνομα αγίου, θα λάβει μισθό αγίου, και εκείνος που δέχεται προφήτη στο όνομα προφήτη, θα λάβει μισθό προφήτη». Και τι λένε και οι αυτόπτες του Λόγου στις δικές τους διατάξεις; Δεν είπαν: «Εκείνον που σου λαλεί τον λόγο του Θεού θα τον δοξάζεις, και θα τον θυμάσαι ημέρα και νύχτα, και θα τον τιμάς ως πρόξενο του αγαθού για εσένα»; Διότι, όπου υπάρχει η διδασκαλία του Θεού, εκεί παρίσταται και ο Θεός. Και πάλι: Εάν λοιπόν για τους κατά σάρκα γονείς λέει το ιερό λόγιο: «Τίμα τον πατέρα και τη μητέρα σου, για να ευημερήσεις», και «όποιος κακολογεί πατέρα ή μητέρα ας θανατώνεται», πόσο μάλλον θα μας προτρέψει ο λόγος, όσον αφορά τους πνευματικούς μας γονείς, να τους τιμούμε και να τους αγαπούμε ως ευεργέτες και πρεσβευτές προς τον Θεό;

Εάν όμως δεν θέλεις να διδάσκεις με αυτόν τον τρόπο, ώστε να υπακούμε στα προστάγματά σου, όπως ειπώθηκε, αλλά με κάποιες υποσχέσεις, μέσω των οποίων θα φανώ στους ανθρώπους ένδοξος σε αυτή τη ζωή, και ότι θα γίνω σύνεδρος δικός σου και όλων των αρχιερέων της Εκκλησίας, μας προτρέπεις να αθετήσουμε τον άγιο πατέρα μας, αυτόν που μας φώτισε και τώρα πρεσβεύει υπέρ ημών και μας προστατεύει πάντοτε στις περιστάσεις της ζωής ως ο πιο φιλόστοργος πατέρας, και εξαιτίας αυτού επιδιώκεις να μας κάνεις να εναντιωθούμε στον Χριστό, ο οποίος είπε: όποιος αθετεί εσάς, εμένα αθετεί, τίποτε άλλο δεν θα πούμε κι εμείς παρά τα λόγια των μαθητών του Χριστού: πρέπει να υπακούμε στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους. Διότι, αν κάνοντας αυτό προσπαθούσα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού. Γνώριζε λοιπόν ότι από τούδε και στο εξής δεν προτιμώ, αντί της εξορίας που υφίσταμαι για τη δικαιοσύνη του Θεού, ούτε μοναστήρι, ούτε πλούτο, ούτε δόξα, ούτε τίποτε άλλο από όσα επιδιώκουν οι άνθρωποι στη ζωή. Διότι τίποτα από αυτά, ούτε θάνατος ούτε ζωή θα με χωρίσει από την αγάπη του Χριστού μου και του πνευματικού μου πατέρα. Αφότου δηλαδή εμπιστεύθηκα όλη τη φροντίδα της ηγουμενίας στον μαθητή μου Αρσένιο και έκρινα ότι αυτός πρέπει να προΐσταται των αδελφών του αντί για εμένα, εγώ, αν και βρισκόμουν εκεί, απαλλάχθηκα εντελώς από τις υποθέσεις και τους κόπους μου, και παραμένοντας ανάμεσά τους σε απομόνωση, ήμουν σαν να μην υπήρχα.

Παρομοίως και ο πατέρας μας Σίμων φωνάζει προς εμάς, τα πνευματικά του τέκνα: «σας παρακαλώ, αγαπητά μου τέκνα εν Κυρίω, να γίνεστε μιμητές μου». Ας μιμηθούμε, λοιπόν, τον πνευματικό μας πατέρα στην άρνηση των κοσμικών πραγμάτων, στην εγκράτεια των παθών, στην ανυπόκριτη υπακοή, στην ευλάβεια και υποταγή προς τους προεστώτες, στις νηστείες και τις αγρυπνίες, στο χαρμόσυνο πένθος, στην καθαρή και αδελφική αγάπη, στην υψοποιό ταπείνωση, και, τέλος, στην απαρασάλευτη τήρηση των θείων εντολών, όντας υπάκουοι μέχρι θανάτου στις παραδόσεις των αγίων Αποστόλων, στα ευσεβή δόγματα των επτά αγίων Συνόδων. Όσα παραλάβαμε από τους αγίους Αποστόλους, τους Προφήτες και τους Διδασκάλους να τα φυλάττουμε ως λόγια του Θεού, επειδή το Άγιο Πνεύμα μίλησε μέσω των Προφητών, των Αποστόλων και των αγίων Συνόδων. «Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα (λέει ο Κύριος προς τους αγίους μαθητές του) και εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα, και εκείνος που αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με έστειλε». Και πάλι: «ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα λόγια μου όμως δεν θα παρέλθουν».

Αυτό οδήγησε τους αποστόλους σε όλη την οικουμένη, και έκανε γλυκούς γι' αυτούς τους κόπους και τους συνεχείς θανάτους· διότι δεν αγωνίζονταν μόνο για τα δόγματα, αλλά εξίσου και για τον σώφρονα βίο, καθώς δεν υπάρχει κανένα όφελος από τα πρώτα χωρίς τον δεύτερο. Το να ζει δε κανείς σύμφωνα με τον ορθό λόγο προέρχεται από τους νόμους, από τους οποίους άλλους μεν έθεσαν οι ίδιοι, αφού τους διδάχθηκαν από τον Θεό, άλλους δε μετά από αυτούς οι ποιμένες των εκκλησιών, ακολουθώντας τις δικές τους αντιλήψεις. Για όλους αυτούς, ο μοναδικός νομοθέτης είναι ο Χριστός, ο οποίος τους είπε: «εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα, και εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα». Όταν, λοιπόν, για να κατέχει αυτή την εξουσία και τη δεσποτεία ο Θεός, έπραξε τόσα πολλά, και εσείς εύκολα την καταλύετε και νομίζετε ότι κάνετε κάτι ασφαλές και απαλλαγμένο από κινδύνους, ποια υπερβολή παράνοιας και θράσους αφήνετε αξεπέραστη; «Θα θέσω», λέει, «τον θρόνο μου μέσα στις νεφέλες»· φοβάμαι για σένα, μήπως νοσείς από την ίδια αρρώστια με εκείνον.

Διότι λέγει: «Εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα.» 〈8〉 Αλλά ας επανέλθουμε στα όσα ακολουθούν την προαναφερθείσα ευχή. Διότι, αφού την ολοκληρώσει ο ιεράρχης, ασπάζεται και ο ίδιος τον κεκοιμημένο και στη συνέχεια όλοι οι παρευρισκόμενοι. Επειδή είναι ευχάριστος και τίμιος σε όλους τους θεοειδείς εκείνος που έχει τελειωθεί σύμφωνα με τη θεία ζωή. Μετά τον ασπασμό, ο ιεράρχης επιχέει το έλαιο στον κεκοιμημένο. Να θυμάσαι δε ότι, κατά την ιερή θεογενεσία, πριν από το θειότατο βάπτισμα, ως πρώτη μέθεξη ιερού συμβόλου δωρίζεται στον τελούμενο, μετά την πλήρη αφαίρεση της προηγούμενης ενδυμασίας, το έλαιο της χρίσεως. Τώρα όμως, στο τέλος όλων, το έλαιο επιχέεται πάνω στον κεκοιμημένο. Και τότε μεν η χρίση του ελαίου προσκαλούσε τον τελούμενο στους ιερούς αγώνες, τώρα δε το επιχεόμενο έλαιο φανερώνει ότι ο κεκοιμημένος αγωνίστηκε στους ίδιους αυτούς ιερούς αγώνες και έφτασε στην τελείωση. 〈9〉 Αφού τελέσει αυτά ο ιεράρχης, εναποθέτει το σώμα σε τίμιο οίκο, μαζί με άλλα ιερά σώματα της ίδιας τάξεως. Διότι, εάν ο κεκοιμημένος έζησε τη θεοφιλή ζωή με ψυχή και σώμα, τίμιο θα είναι, μαζί με την όσια ψυχή, και το σώμα που συναγωνίστηκε με αυτήν κατά τους ιερούς ιδρώτες. Γι' αυτό, η θεία δικαιοσύνη τής δωρίζει τις ανταποδοτικές κληρονομίες μαζί με το δικό της σώμα, ως συνοδοιπόρο και συμμέτοχο της όσιας ή της αντίθετης ζωής.

Διότι προχωρούν γενναίοι και έτοιμοι να υπακούσουν στο θέλημα του Θεού στον πνευματικό πόλεμο. Και καλή προετοιμασία και ικανότητα για τον πόλεμο εναντίον των αοράτων εχθρών είναι όταν κάποιος, αφού εγκαταλείψει πατέρα και μητέρα και όλα τα του βίου, προσφέρει τον εαυτό του στον Θεό, και εκτός από αυτά απαρνηθεί και την ίδια του την ψυχή, παραδίδοντας όσα κατέχει και του ανήκουν από τους σαρκικούς γονείς σε χρήματα και τα πάντα σε εκείνον στον οποίο εμπιστεύθηκε την ψυχή του μετά τον Θεό, δηλαδή στον πνευματικό πατέρα και ασκητή, ώστε να τα διοικεί με όποιον τρόπο αυτός θέλει, και να μην περιεργάζεται πού πρέπει και πού δεν πρέπει, για να μην βρεθεί να κρίνει και να δοκιμάζει αυτόν που εξέλεξε ως κριτή και διοικητή της ψυχής του, αφού του την εμπιστεύθηκε ως έμπειρο για να την προσφέρει στον Θεό, και εξαιτίας της ευτέλειας της ύλης τον αποδοκιμάζει. Διότι μέσα από αυτά αποδεικνύεται ότι μάλλον αυτός είναι ασκητής, παρά υποτακτικός του ασκητή για χάρη του Θεού. Γιατί πες μου εσύ που το κάνεις αυτό: λες ότι εμπιστεύεσαι την ψυχή σου στον ασκητή, και πέφτοντας στα πόδια του τον παρακαλείς λέγοντας, Λάβε την ψυχή μου και πρόσφερέ την στον Θεό, γνωρίζοντας ότι αυτό δεν το κάνεις σε άνθρωπο αλλά στον Θεό, ο οποίος είπε, Εκείνος που ακούει εσάς, εμένα ακούει, και λέγοντας ψέματα και αποστερώντας αυτά που πρόσφερες στον Θεό δεν νομίζεις ότι αμαρτάνεις; Ή νομίζεις ότι δεν είναι αμαρτία να παίρνεις πίσω όσα δόθηκαν στον Θεό;

Μην αποδεχθείς, λοιπόν, τον διάβολο όταν σε πλησιάσει και σου πει ότι τα γράφω αυτά για επίδειξη και ανθρωπαρέσκεια· διότι γνωρίζεις ακριβώς ότι ένας τέτοιος άνθρωπος, και όποιος πράττει έτσι, όχι μόνο «έχει ήδη λάβει τον μισθό του», αλλά και θα τιμωρηθεί ως χριστέμπορος και χριστοκάπηλος, εκεί όπου «θα υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων»· αλλά επιπλέον μαζί με αυτόν, και όσοι τους κρίνουν, κατακρίνονται και οι ίδιοι μαζί τους, διότι ακούς τον Κύριο που λέει: «Μην κρίνετε για να μην κριθείτε· διότι με όποια κρίση κρίνετε θα κριθείτε, και με όποιο μέτρο μετράτε θα σας αντιμετρηθεί.» Έχοντας αυτά κατά νου, αδελφέ, και ενθυμούμενος τους αποστόλους που λένε: «Να πείθεστε στους πνευματικούς ηγέτες σας και να υποτάσσεστε, διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο, ώστε να το κάνουν αυτό με χαρά και όχι στενάζοντας, διότι αυτό δεν σας ωφελεί»· και τον Κύριο και Θεό μας να διακηρύσσει καθημερινά: «Όποιος δέχεται εσάς, δέχεται εμένα, και όποιος ακούει εσάς, ακούει εμένα, και όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα», φρόντιζε «με φόβο και τρόμο να κατεργάζεσαι τη σωτηρία σου» υπακούοντας σε μένα, και να μη διανοηθείς να πεις μέσα σου ότι αυτά έχουν ειπωθεί μόνο προς τους αποστόλους και ότι οφείλουμε να ακούμε μόνο εκείνους, αλλά άκουσε τι τους λέει και πάλι ο Σωτήρας: «Αυτά που λέω σε εσάς, τα λέω σε όλους»· σε ποιους όλους;

Έχει αποδειχθεί, λοιπόν, από αυτά με συντομία, διότι δεν μπορούσαμε να τα γράψουμε όλα για να μην επεκταθεί ο λόγος υπερβολικά, ότι όσα έκαναν και δίδασκαν τότε οι απόστολοι στους πιστούς, τα ίδια ακριβώς κάνουν και τώρα σε εμάς οι πατέρες μας, χωρίς καμία έλλειψη και χωρίς καμία παραλλαγή, και διδάσκουν και νουθετούν εμάς με τον ίδιο τρόπο όπως εκείνοι. Επομένως, επειδή σε τίποτα δεν υστερούν από τους αποστόλους, είναι εξάπαντος και οι ίδιοι υιοί των αποστόλων και απόστολοι. Και όσοι δεν τους δέχονται και δεν ακούν τα λόγια τους, θα ακούσουν τον Σωτήρα να τους λέει: Αλήθεια σας λέω, η κατάσταση θα είναι πιο ανεκτή για όσους κατοίκησαν τη γη των Σοδόμων και των Γομόρρων παρά για εσάς. Και εφόσον είπε προς εκείνους: «Όποιος δέχεται εσάς δέχεται εμένα, και όποιος ακούει εσάς ακούει εμένα, και όποιος αθετεί εσάς αθετεί εμένα· και όποιος αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με έστειλε», είναι ολοφάνερο ότι λέει τα ίδια και προς τους σημερινούς και προς εκείνους που στο μέλλον πρόκειται να ακολουθήσουν τον ίδιο τρόπο ζωής με αυτούς. Και όσοι δεν τους δέχονται και δεν τους ακούν, αλλά τους αθετούν, δεν δέχονται ούτε ακούν τον Χριστό, αλλά τον αθετούν, και μέσω αυτού αθετούν τον Πατέρα που τον έστειλε.

Εξάλλου, αν τους μεσίτες και πρεσβευτές προς τον Θεό, οι οποίοι έχουν λάβει από τον Θεό την εξουσία να μας παρέχουν τη συγχώρεση των αμαρτιών και να μας συμφιλιώνουν με τον Θεό, τους δεχόμαστε με πλήρη πεποίθηση ως αμαρτωλούς και όχι ως αγίους, πώς προσδοκούμε ότι θα μας δοθεί η τέλεια συγχώρεση των αμαρτιών μας; Διότι ο Κύριος είπε: «Σύμφωνα με την πίστη σου ας γίνει σε εσένα»· και οπωσδήποτε η συγχώρεση των αμαρτιών θα γίνει σε εσένα ανάλογα με το μέτρο της πίστης σου. Και αν λέει, «Εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα», και «εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα, και εκείνος που σας αθετεί, αθετεί εμένα», απορώ, όπως προείπα, με εκείνους που ούτε καν το σκέφτηκαν ποτέ αυτό, ότι δηλαδή πρέπει κι εμείς όχι μόνο να αγαπάμε όλους τους ανθρώπους και μάλιστα τους αδελφούς, αλλά και να δεχθούμε έναν από τους τωρινούς αγίους ως απόστολο του Χριστού, για να υποδεχθούμε μέσω αυτού τον Χριστό και να εκπληρώσουμε όλα όσα λέει εκείνος σαν να βγαίνουν από το στόμα του Θεού. Διαφορετικά, πώς ή με ποιον άλλον τρόπο θα μπορέσουν να δουν τον Χριστό ή να τον αποκτήσουν μέσα τους; Διότι, οι περισσότεροι από εμάς δεν είδαμε εκείνον που τους βάπτισε και τους αναγέννησε, και όσοι τον είδαν, όπως προαναφέρθηκε, τον κατακρίναμε και τον περιφρονήσαμε. Αλλά ούτε καν γνωρίζουμε ότι έχουμε βαπτιστεί. Και αν το αγνοούμε αυτό, πώς ή για ποια αιτία θα έχουμε πίστη ή θα λογιζόμαστε ως βαπτισμένοι;

Εκείνους δε που δεν υποτάσσονται ούτε σε υπακούν, επειδή αρνούνται εντελώς εμένα, τον δεσπότη τους, να τους θρηνείς και να τους κλαις συνεχώς· και να μην παύσεις να τους νουθετείς. Διότι όποιος δέχεται εσάς, δέχεται εμένα, είπα, και όποιος ακούει εσάς, ακούει οπωσδήποτε εμένα. Όποιος όμως δεν δέχεται με τρόμο τους λόγους και τις παραινέσεις σας και δεν τις εκπληρώνει μέχρι θανάτου, με κανέναν τρόπο δεν θα γίνει κοινωνός της αιώνιας δόξας μου, δεν θα καταταχθεί μαζί με τον Εσταυρωμένο, δηλαδή με εμένα που υπάκουσα στον Πατέρα μέχρι θανάτου, δεν θα σταθεί στα δεξιά, και δεν πρόκειται ο άνθρωπος αυτός να γίνει συγκληρονόμος εκείνων που σταύρωσαν τον εαυτό τους. Λοιπόν, μην παύσεις να νουθετείς· λοιπόν, μην παύσεις να κλαις· λοιπόν, μην παύσεις να αναζητάς τη σωτηρία τους, ώστε αν υπακούσουν και επιστρέψουν, να τους έχεις ως αδελφούς, να κερδίσεις τα μέλη σου, και να τους προσφέρεις σε εμένα ως γνήσιους υπηκόους, προκειμένου να τους δεχτώ και εγώ μέσω εσού, να τους δοξάσω, και να τους προσφέρω ως δώρα στον δικό μου Πατέρα, μαζί με εσένα.

Και τέτοιο ήταν το σκεύος της εκλογής, το καταγώγιο του Παναγίου Πνεύματος, ο άνθρωπος του Θεού, το όπλο της δικαιοσύνης, ο καθαρμένος οφθαλμός της χάριτος, ο ηλιόμορφος νους, ο φωτοφόρος χαρακτήρας, η χρυσοειδής ψυχή, η χιονόλευκη καρδιά και ό,τι άλλο θεωνυμικό θα μπορούσε να προσθέσει κανείς. Εσύ όμως τι λες, ω χριστομάχε; Αμφιβάλλεις για τη χάρη του Θεού στον όσιο; Δεν συλλογίζεσαι ότι, ακόμη και αν δεν υπήρχε άλλη μαρτυρία, και μόνο το έργο των θαυμάτων αποτελεί απόδειξη της αλήθειας, και ότι το να υποφέρει κανείς για την εικόνα του Χριστού σημαίνει ότι αγωνίζεται για τον ίδιο τον Χριστό; Εξ αυτού εμφανίστηκαν και τα χαρίσματα των ιάσεων, διότι για όσα υπάρχει μία τιμή, τόσο του πρωτοτύπου όσο και του παραγώγου εννοώ, γι' αυτά είναι αυτονόητο, εκτός αν μωραίνουμε, ότι είναι μία και η ομολογία, όπως ισχύει και το αντίστροφο στην περίπτωση της άρνησης. Και ας μην νομίζει κανείς ότι ο λόγος δεν έχει ισχύ στην περίπτωση της τεχνητής εικόνας, ακούγοντας τον Κύριο να λέει: «αυτός που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα». Είναι δε φανερό ότι και εμείς αποτελούμε τεχνητή εικόνα του Θεού, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Αλλά τίποτα δεν είναι ικανό να πείσει έναν νου προκατειλημμένο με τα δόγματα της ασέβειας, όπως ακριβώς συνέβη και με τους Ιουδαίους, όταν ο Χριστός βρισκόταν στη γη ως άνθρωπος. Αυτοί λοιπόν, όπως και εκείνοι, θα δουν αυτόν που εξεκέντησαν, και τότε, όταν έρθει από τον ουρανό με ανθρώπινη μορφή, όπως ακριβώς ανελήφθη.

Χαίρομαι, λοιπόν, και σε συγχαίρω για τη συνεισφορά σου στον κατάλογο των ομολογητών και, σαν να σε βλέπω με τα ίδια μου τα μάτια, σε αγκαλιάζω και σε ασπάζομαι πνευματικά, και σε κρίνω ομόγνωμο και ως πατέρα ή μάλλον αδελφό, όχι όπως ο ίδιος λες από πολλή ταπεινοφροσύνη. Σε θεωρώ δικό μου και σε περιβάλλω με αγάπη, και αόρατα σου δίνω το δεξί μου χέρι, με μάρτυρα τον Θεό, για την κοινή μας ταύτιση φρονημάτων και την κοινή μας ομολογία μέχρι αίματος, όχι έτσι απλά, αλλά για να μην απαρνηθούμε τον πλάστη μας Χριστό, τον Θεό μας, ούτε βεβαίως την Θεοτόκο ούτε κανέναν από τους αγίους· διότι είναι προφανές ότι με την άρνηση της εικόνας του καθενός, απαρνείται κανείς απαράλλακτα αυτόν που εικονίζεται, εφόσον και τα δύο είναι ταυτόσημα, αρχέτυπο και εικόνα, ως προς την τιμή και τη δύναμη. Εάν, λοιπόν, αυτό ισχύει έτσι, όπως λένε οι θεοφόροι πατέρες, τότε είναι σαφές και στην ομολογία και στην άρνηση. Διότι, μήπως δεν απαρνείται κανείς τον ζωοποιό σταυρό όταν φτύνει τον τύπο του; Μα σαφέστατα τον απαρνείται· ούτε μήπως δεν αθετείται με τις αντιρρήσεις κατά της εικόνας του; Μα ασφαλώς αθετείται. Τι λέει ο Κύριος; Εκείνος που αθετεί εσάς, εμένα αθετεί. Και βέβαια ο άνθρωπος είναι εικόνα του Θεού, και πιο εγγυημένη είναι η τέχνη για τον σωματικό του χαρακτήρα παρά ο άνθρωπος, καθόσον υπάρχει πολύ μεγαλύτερη ομοιότητα στη μία περίπτωση με το πρωτότυπο του Χριστού, παρά η μίμηση στην άλλη της θεότητας που είναι ανόμοια σε όλα τα όντα, έστω κι αν έχει ειπωθεί ότι ομοιάζει κατά το δυνατόν.

Αυτά, λοιπόν, ως προς αυτό το ζήτημα. Όσο για το «δια» και το «ανά» που αναφέρονται από τον Μέγα Βασίλειο, είναι προφανές ότι, καθώς οι προθέσεις αυτές χρησιμοποιούνται σε σχέση με την εικόνα, δεν θεωρώ πως διατυπώθηκαν από τον άγιο με τον έναν και με τον άλλον τρόπο, αλλά ότι το σφάλμα προέρχεται από την αντιγραφή. Παρόλα αυτά, και τα δύο οδηγούν στο ίδιο νόημα. Για παράδειγμα: η τιμή της εικόνας μεταβαίνει προς το πρωτότυπο. Και αυτό αληθεύει τόσο για τη φυσική εικόνα όσο και για την τεχνητή, καθώς η ανάβαση (η μεταβίβαση της τιμής) δεν δηλώνει τίποτε άλλο παρά το γεγονός ότι η τιμή είναι η ίδια, παρά την ετερότητα της ουσίας όσον αφορά τις τεχνητές εικόνες, ενώ στις φυσικές υφίσταται η ίδια τιμή λόγω και της ταυτότητας της ουσίας και των δύο. Εξάλλου, η ίδια η Αλήθεια έχει πει: «όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα, και όποιος αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με έστειλε». Φυσική εικόνα, λοιπόν, του Θεού και Πατρός είναι ο Υιός, ενώ τεχνητή εικόνα του Υιού, όπως και του Πατρός, είμαστε εμείς, δηλαδή ως δημιουργήματα. Διότι ο Θεός ονομάζεται ποιητής και τεχνίτης των πάντων. Ο Άγιος Βασίλειος χρησιμοποίησε τον όρο «τεχνητό» αναφερόμενος στις εικόνες που ζωγραφίζονται σε πίνακες, και είναι το ίδιο πράγμα να συμπεριλάβουμε στην έννοια του τεχνητού εμάς, που έχουμε πλαστεί κατ' εικόνα Θεού, και την εικόνα που φιλοτεχνείται από εμάς σε πίνακα.

Αλλά, άγιοι πατέρες, πώς να σας διηγηθώ παραστατικά αυτά που τολμήθηκαν και διαπράχθηκαν εδώ ενάντια στο ευαγγέλιο του Χριστού; Ο πολυθρηνότατος Ιερεμίας λέει κάπου έτσι στις προφητείες του: «Οι ποιμένες φέρθηκαν άφρονα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο». Εδώ όμως συμβαίνει κάτι χειρότερο και εντελώς εξωφρενικό: διότι εκείνους που επιλέγουν να τον αναζητούν και μένουν προσκολλημένοι στον νόμο του, τους αναθεμάτισαν με ανάθεμα σαν να ήταν αποξενωμένοι από αυτόν, και σε ποιον άραγε ανήγαγαν, αν και είναι φρικτό να το πει κανείς, το ανάθεμα, παρά προφανώς σε εκείνον που είπε: «όποιος αθετεί εσάς εμένα αθετεί, και όποιος δεν δέχεται εσάς δεν δέχεται αυτόν που με απέστειλε»;

Ναι, σας παρακαλώ όλους· «εσείς που στέκεστε στον οίκο του Κυρίου, στις αυλές του Θεού μας», σταθείτε γενναία, πορευθείτε χωρίς να παρεκκλίνετε, υπακούτε στον προεστώτα. Χαίρε, Κάνδιδε· χαίρε, Πολύβιε· χαίρε, Κοσμά· χαίρε, Παύλε· χαίρε, Θεωνά· χαίρε, Ισχυρίων· άρα και υπερέχεις, όπως εσύ γνωρίζεις· διότι ο καθένας από την προσωπική του κατάσταση λαμβάνει τους επαίνους και τις αποδοκιμασίες (αν πράττει καλά, καλά, αν πράττει κακά, κακά) και ακούει και γνωρίζει και μακαρίζεται. Εγώ δε ελπίζω κανένας να μη χαθεί, αλλά, έστω κι αν κάποιοι ολίσθησαν, να βρεθούν και πάλι στην ίδια κατάσταση. Εσύ δε, τέκνο μου Δομετιανέ, να είσαι ομόψυχος με τον πρώτο σου αδελφό, τον Λουκιανό. Πρόσεχε την παρακαταθήκη, πρόσεχε τις εντολές. «Εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα· εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα», και όχι εμένα τον αμαρτωλό, αλλά τον Θεό, εξαιτίας του οποίου υπάρχουμε και υπάρχετε. Δείξτε επιμέλεια, γρηγορείτε· όλα τα έργα σας ας γίνονται με σύνεση, χωρίς να αμελείτε σε τίποτα από όλα όσα οφείλετε, και είθε ο Κύριος ο Θεός μας να σας γεμίζει με χάρη και ευλογία, στηρίζοντας, ενδυναμώνοντας και κραταιώνοντάς σας, διά της ευχής του πατέρα μου και πατέρα σας, διότι σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες.