Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 10:30

Όχι έτσι· διότι ο Αδάμ δεν μεταβλήθηκε ούτε αλλοιώθηκε ολοκληρωτικά κατά τη φύση του, δηλαδή δεν πέρασε από την αφθαρσία στη φθορά· αλλά το σώμα, επειδή είχε γίνει και πλαστεί από τη γη και από φύση τρεπτή, αυτό υπέστη τη μεταβολή από την αφθαρσία και την αθανασία, και έγινε φθαρτό και θνητό εξαιτίας της παραβάσεως. Διότι αυτός είναι που έπεσε στους ληστές και, όπως λέγει το Ευαγγέλιο, έγινε από τα τραύματά τους μισοπεθαμένος, όχι όμως και ολωσδιόλου νεκρός. Η ψυχή, αντιθέτως, επειδή δημιουργήθηκε διά του εμφυσήματος από την αθάνατη και άτρεπτη ουσία του Θεού, αν και συγκατέβηκε με την προσβολή του ξύλου, όμως παρέμεινε στη δική της αφθαρσία και αθανασία, εκείνη που ανήκει στο «κατ’ εἰκόνα» και «καθ’ ὁμοίωσιν» του Θεού. Γι’ αυτό δεν είχε ανάγκη ουσιώδους αναπλάσεως, όπως το σώμα, αλλά μόνο κάποιας λογικής διορθώσεως και εξομολογήσεως· όχι αναιρέσεως της θελήσεως, για να μη γίνει άλογη, ούτε εξαλείψεως της ενεργείας, για να μη γίνει νεκρή και ανενέργητη, όπως τα άψυχα.

Εις το «Κάποιος άνθρωπος κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ». Προς αυτόν, λοιπόν, λέει: «Στον νόμο τι έχει γραφτεί; Πώς διαβάζεις;», υπενθυμίζοντάς του την αγάπη προς τον Θεό και την αγάπη προς τον πλησίον, λέγοντας σχεδόν: «Αν μεν θεωρείς ότι είμαι Θεός, μου οφείλεις την αγάπη· αν όμως απιστείς και με νομίζεις απλό άνθρωπο όμοιο με εσένα, και πάλι χρωστάς να αγαπάς σύμφωνα με τον νόμο».

Το δε πάθημα έχει ως εξής: ένας οδοιπόρος κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, και αφού του επιτέθηκαν ληστές, του αφαίρεσαν μεν όσα έφερε, τον γύμνωσαν δε και από τα ενδύματά του, και εξαιτίας των τραυμάτων από τους ληστές κειτόταν στη λεωφόρο ψυχορραγώντας, φτάνοντας κοντά στον θάνατο. Θέαμα εξαιρετικά οικτρό για μάτια που έχουν ή γνωρίζουν από έλεος.

Αυτός που κατεβαίνει θα μπορούσε να είναι ο Αδάμ, ο οποίος κατρακυλά από εκείνον τον μακάριο και υψηλό τρόπο ζωής σε αυτόν τον βαραθρώδη και χαμερπή βίο. Ποιος είναι ο ιερέας; Ποιος είναι ο λευίτης; Κατά την πνευματική ερμηνεία, θα μπορούσαν να είναι ο Μωυσής και ο Ιωάννης, οι οποίοι κρύβονται και οι δύο μέσα στα παραπετάσματα της παραβολής και διαφεύγουν από τα μάτια των πολλών. Διότι αυτοί, αφού συνάντησαν τον άνθρωπο, δηλαδή ολόκληρο το γένος μας, γυμνό από ευσέβεια και αρετή και τραυματισμένο από τα αντίθετα προς αυτές, τον είδαν μεν, αλλά δεν επαρκούσαν για να τον θεραπεύσουν. Όμως ο Σαμαρείτης, όταν τον βρήκε, φέροντας θησαυρό αγαθών κάτω από ένα περιφρονημένο όνομα, του προσέφερε τη θεραπεία. Αυτός είναι ο Σωτήρας μας, ο οποίος κρύπτεται κάτω από την κακόφημη ονομασία του Σαμαρείτη και αναβλύζει τις πηγές της σωτηρίας για εκείνον που κείτεται στο έδαφος.

Τότε λέει: «Κανείς δεν βάζει το χέρι του στο άροτρο και στρέφεται προς τα πίσω». Ανέδειξε εβδομήντα μαθητές και τους στέλνει ανά δύο, προτρέποντάς τους να μην πάρουν τίποτα μαζί τους. Ονειδίζει τις πόλεις. Τότε λέει: «Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα». Έπειτα λέει: «Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή»· και δίνει στους μαθητές εξουσία εναντίον του, και τους προτρέπει να μη χαίρονται για αυτό. Έπειτα δοξολογεί τον Πατέρα, και λέει στους μαθητές: «Μακάρια τα μάτια που βλέπουν αυτά που βλέπετε. Διότι πολλοί προφήτες επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε». Ο νομικός τον πειράζει, και λέγεται η παραβολή εκείνου που κατέβαινε στην Ιεριχώ.

Ερώτηση 29. «Και τον ανέκλινε στη φάτνη». Γιατί ανακλίθηκε στη φάτνη; Απόκριση. Για να μας ελευθερώσει από την αλογία, μεταβάλλοντας τον κτηνώδη βίο μας, και να μας παράσχει τη σύνεση που αρμόζει στους ανθρώπους. Ερώτηση 30. «Ένας άνθρωπος κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, και έπεσε σε ληστές». Ποιος είναι ο άνθρωπος, ποια η Ιερουσαλήμ, ποια η Ιεριχώ, και ποιοι οι ληστές;

Άλλη ιε΄. «Κάποιος άνθρωπος κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ και έπεσε σε ληστές». Ο άνθρωπος είναι ο Αδάμ· η Ιερουσαλήμ ο παράδεισος· η Ιεριχώ ο κόσμος· οι ληστές οι πονηροί λογισμοί και η παράβαση· ο ιερέας οι προφήτες· ο Λευίτης ο Μωσαϊκός νόμος· ο Σαμαρείτης ο Χριστός· το έλαιο και ο οίνος το τίμιο σώμα και αίμα, και το άγιο βάπτισμα· το πανδοχείο η Εκκλησία· ο πανδοχέας ο άγιος Παύλος· τα δύο δηνάρια, η Παλαιά και η Νέα Διαθήκη.

Αλλά αυτές οι λεοπαρδάλεις τρέφουν κάποια φυσική οργή προς τον άνθρωπο, και εκ φύσεως ορμούν κυρίως στα μάτια των ανθρώπων. Εκείνοι, λοιπόν, που περιπαίζουν τη μανία του θηρίου, του προβάλλουν σε χαρτί μια εικόνα ανθρώπου. Το θηρίο, μη σκεπτόμενο λογικά εξαιτίας της υπερβολικής του ορμής, κατασπαράσσει το χαρτί σαν να ήταν άνθρωπος, και εκεί φανερώνει τη μισανθρωπία του. Έτσι και ο διάβολος έδειξε το μισόθεο μένος του πάνω στην εικόνα, επειδή δεν μπορούσε να προσβάλει τον ίδιο τον Θεό. Επομένως, ο πόλεμος εναντίον μας αποτελεί απόδειξη του ότι ο πονηρός είναι θεομάχος, και ότι πρωτίστως πολεμά τον Δεσπότη. Εκείνος κατέβασε τον άνθρωπο από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, από τα υψηλά στα χαμηλά. Διότι η μεν Ιερουσαλήμ βρίσκεται σε ορεινή περιοχή, η δε Ιεριχώ κάτω, στην αλμυρή θάλασσα.

Εάν κάποιος από εσάς γνωρίζει τον τόπο, γνωρίζει την αλήθεια των όσων λέγονται, ότι δηλαδή η μεν Ιεριχώ καταλαμβάνει τα βαθύπεδα της Παλαιστίνης, η δε Ιερουσαλήμ εδράζεται στην κορυφή, κατέχοντας το ψηλότερο σημείο του όρους που υψώνεται σε όλη εκείνη την περιοχή. Από τα υψηλά, λοιπόν, κατέβηκε στα χαμηλά ο άνθρωπος, για να περιπέσει στους ληστές· αφού εξήλθε από την ασφάλεια της Ιερουσαλήμ, ώστε να γίνει εύκολη λεία στους ληστές της ερήμου, οι οποίοι του κατάφεραν πληγές και τον έγδυσαν. Πρώτα οι πληγές, και έπειτα η γύμνωση. Πληγή της ψυχής είναι η αμαρτία· γύμνωση της ψυχής είναι η αποβολή του ενδύματος της αφθαρσίας. Η δε αμαρτία αφανίζει τη χάρη που μας έχει δοθεί διά του λουτρού της παλιγγενεσίας.

Και αυτό είναι ίσως εκείνο που υποδηλώνεται από το ρητό. Και πάλι: «Ο Πατήρ μου είναι μεγαλύτερός μου». Διότι έχουν χρησιμοποιήσει και αυτό το ρητό τα αχάριστα κτίσματα, τα γεννήματα του πονηρού. Εγώ όμως έχω πιστέψει ότι και από αυτήν τη φράση δηλώνεται το ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα. Διότι γνωρίζω ότι οι συγκρίσεις γίνονται κυρίως μεταξύ όντων της ίδιας φύσεως. Έτσι, λέμε ότι ένας άγγελος είναι μεγαλύτερος από άλλον άγγελο, ένας άνθρωπος δικαιότερος από άλλον άνθρωπο, και ένα πτηνό ταχύτερο από άλλο πτηνό. Εάν λοιπόν οι συγκρίσεις γίνονται μεταξύ ομοειδών, και ο Πατήρ έχει ονομαστεί μεγαλύτερος από τον Υιό κατά σύγκριση, τότε ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα. Υπάρχει όμως και κάποια άλλη έννοια που ενυπάρχει στο ρητό. Διότι τι το θαυμαστό υπάρχει εάν ομολόγησε τον Πατέρα μεγαλύτερο από τον εαυτό Του, όντας Λόγος που έγινε σάρκα, από τη στιγμή που φάνηκε και κατώτερος από τους αγγέλους ως προς τη δόξα και από τους ανθρώπους ως προς την όψη; «Διότι τον ελάττωσας», λέει, «λίγο σε σχέση με τους αγγέλους». Και πάλι: «Αυτόν που έχει ελαττωθεί λίγο σε σχέση με τους αγγέλους». Και το: «Τον είδαμε και δεν είχε ούτε όψη ούτε κάλλος, αλλά η μορφή του υπολειπόταν σε σύγκριση με όλους τους ανθρώπους». Όλα αυτά όμως τα ανέχθηκε εξαιτίας της πολλής Του φιλανθρωπίας για το πλάσμα, προκειμένου να διασώσει το χαμένο πρόβατο και το σωσμένο να το συναναμείξει με το ποίμνιο, και αυτόν που κατέβηκε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ και για τον λόγο αυτόν έπεσε σε ληστές, να τον επαναφέρει πάλι υγιή στη δική του πατρίδα.

Αν και ο νομικός επαινέθηκε από τον Σωτήρα, επειδή έδωσε καλή απάντηση, εκδήλωσε την αλαζονεία του· θεωρώντας ότι κανένας δεν είναι πλησίον του, σαν να μην υπήρχε κανείς εφάμιλλος με αυτόν στη δικαιοσύνη. Σκεπτόμενος τέτοια πράγματα, όπως εκείνος ο Φαρισαίος που έλεγε: «Δεν είμαι όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι»· μη γνωρίζοντας ότι αυτό που διαφθείρει τη δικαιοσύνη είναι το να μην κάνει από αγάπη αυτό που πράττει. Αποδεικνύεται λοιπόν και αυτός ότι στερείται την αγάπη· οπωσδήποτε και προς τον Θεό, αλλά σαφώς και προς τον πλησίον, εφόσον θεωρεί ότι κανείς δεν είναι πλησίον του. Είναι δε φανερό ότι όποιος δεν αγαπά τον αδελφό του, τον οποίο έχει δει, δεν μπορεί να αγαπά τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει. <Κάποιος άνθρωπος κατέβαινε, κ.τ.λ.> (E f. 179) Δες δε πώς ο Σωτήρας δείχνει ποιος είναι ο πλησίον, χωρίς να τον καθορίζει με βάση το γένος, ούτε δοκιμάζοντάς τον με βάση την αρετή, αλλά συνδέοντάς τον μέσω της ανθρώπινης φύσης, διηγούμενος για εκείνον που έπαθε τα δεινά από τους ληστές, προς τον οποίο αρμόζει φιλανθρωπία από κάθε άνθρωπο, καθώς αυτό το απαιτεί η ίδια η φύση. Επιπλέον, μέσω της παραβολής αποδεικνύεται και τούτο, ότι τον κατά φύση πλησίον τον βρίσκει μάλλον ο μη υπερόπτης, παρά ο υπερόπτης. Διότι ο Σαμαρείτης αποδείχθηκε ανώτερος από τον ιερέα και τον Λευίτη, επειδή εκείνοι προσπέρασαν αυτόν που κειτόταν μισοπεθαμένος και βρισκόταν σε έσχατη δυστυχία, χωρίς να νιώσουν γι' αυτόν τίποτα το ανθρώπινο, χωρίς να στάξουν το έλαιο της αγάπης, αλλά αντίθετα έχοντας μάλλον σκληρό και άσπλαχνο φρόνημα.

Σχετικά με αυτά, αφού εξετάσαμε συντόμως τα βλαβερά τους στοιχεία και τα δαγκώματά τους που μοιάζουν με αυτά των κουνουπιών, επιθέτοντας ικμάδα ελαίου από τη διδασκαλία του Κυρίου σε όσους έχουν δαγκωθεί από τα λόγια του Τατιανού, τους θεραπεύσαμε μέσω της αλήθειας και της δύναμης του Κυρίου, ο οποίος λέει ότι: «δεν ήλθα παρά μόνο για το πλανημένο πρόβατο του οίκου του Ισραήλ». Γι' αυτό και σε παραβολές έλεγε ότι κάποιος άνθρωπος κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, για τον οποίο διηγούνταν ότι έπεσε σε ληστές, για να δείξει το πρόβατο και αυτόν που είχε κατέβει από την Ιερουσαλήμ, δηλαδή αυτόν που από τη μεγαλύτερη δόξα οδηγήθηκε σε υποβιβασμό, και αυτόν που, έχοντας αποσπαστεί από τη μία εντολή του δικού του ποιμένα, πλανήθηκε. Επομένως, έχουμε πιστέψει ότι και ο άγιος Αδάμ, ο πατέρας 〈μας〉, συγκαταλέγεται στους ζωντανούς· για χάρη του οποίου, και για όλους εμάς τους απογόνους του, ήλθε ο Χριστός, ώστε σε όσους τον γνώριζαν από παλιά και δεν είχαν πλανηθεί ως προς τη θεότητά του, αλλά εξαιτίας σφαλμάτων τους κρατούνταν στον Άδη, να χαρίσει συγχώρεση, σε αυτούς μεν που βρίσκονταν ακόμη στον κόσμο μέσω της μετάνοιας, σε εκείνους δε που βρίσκονταν στον Άδη μέσω του ελέους και της σωτηρίας. 5. Γι' αυτό και προκαλεί θαυμασμό σε όποιον το γνωρίζει, όπως ακριβώς το έχουμε βρει και σε βιβλία, το ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός σταυρώθηκε στον Γολγοθά· όχι κάπου αλλού, αλλά εκεί ακριβώς όπου κειτόταν το σώμα του Αδάμ.

Αυτός που θεραπεύει τους συντετριμμένους στην καρδιά. Επειδή είναι γνώρισμα του Σωτήρα και του ιατρού να θεραπεύει και να επιδένει τα συντετριμμένα, εύλογα και μέσα από αυτά μπορεί να εννοηθεί ότι αυτός είναι ο Κύριος, ο Σωτήρας μας, ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς· δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Όντας δε ιατρός των ψυχών, αφού λυτρώσει από τη νοητή αιχμαλωσία εκείνους που έχουν συντετριμμένη την καρδιά και έχουν εκτραπεί από τους κατά φύσιν λογισμούς, θα τους θεραπεύσει. Ο δε Σύμμαχος λέει: «Αυτός που θεραπεύει τους τσακισμένους στην καρδιά και επιδένει τα κατάγματά τους», δηλαδή προσφέροντας λογικούς επιδέσμους· έτσι άλλωστε επίδεσε με τους πνευματικούς και λογικούς επιδέσμους εκείνον που τραυματίστηκε και κατασυντρίφτηκε από τους ληστές κατά την κατάβασή του από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ.

Ας καθαρθούμε, λοιπόν, ελεώντας, ας ξεπλύνουμε με το καλό βότανο τους ρύπους και τα μολύσματα των ψυχών μας· και ας λευκανθούμε, άλλοι σαν το μαλλί και άλλοι σαν το χιόνι, σε αναλογία προς την ευσπλαχνία μας. Ας πω και κάτι πιο φοβερό: Εάν μεν δεν έχεις πάνω σου κανένα σύντριμμα, ούτε μώλωπα, ούτε φλεγμαίνουσα πληγή, ούτε κάποια λέπρα της ψυχής, ή ύποπτο σημάδι, ή λευκή κηλίδα, τα οποία ο νόμος τα καθάριζε ως έναν μικρό βαθμό, αλλά έχουν ανάγκη τον Χριστό για να τα θεραπεύσει· εσύ τουλάχιστον δείξε σεβασμό σε Εκείνον που τραυματίστηκε και κακοπάθησε για εμάς· και θα Τον σεβαστείς, εάν φανείς αγαθός και φιλάνθρωπος προς το μέλος του Χριστού. Εάν όμως σε τραυμάτισε τόσο πολύ τυχόν ο ληστής και τύραννος των ψυχών μας, είτε καθώς κατέβαινες από την Ιερουσαλήμ προς την Ιεριχώ, είτε βρίσκοντάς σε κάπου αλλού άοπλο και απροετοίμαστο, ώστε να μπορείς εύλογα να πεις εκείνα τα προφητικά λόγια: «Μύρισαν άσχημα και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου»· εάν μεν βρίσκεσαι σε τέτοια κατάσταση, ώστε ούτε τη θεραπεία να αναζητάς, ούτε τον τρόπο της ίασής σου να γνωρίζεις, αλίμονο για την πληγή σου στ' αλήθεια και για τη βαθιά σου ταλαιπωρία! Εάν όμως δεν έχεις φτάσει ακόμη σε παντελή απελπισία, ούτε η κατάστασή σου είναι ανίατη, πλησίασε τον Θεραπευτή, παρακάλεσε, θεράπευσε τα τραύματά σου διά των δικών Του τραυμάτων, απόκτησε το όμοιο μέσω του ομοίου, ή μάλλον, βρες θεραπεία για τα μεγαλύτερα μέσω των μικρότερων.

Ώστε όποιος με βλέπει να τρέμει και να γίνεται ισχυρότερος, φεύγοντας από το μαύρο έδαφος της Αιγύπτου και τα πικρά έργα, και από τον βασιλιά Φαραώ, και να οδεύει προς τη θεία πατρίδα, και να μην παραμένει στις πεδιάδες της τραχιάς Βαβυλώνας, αιχμάλωτος πολέμου, καθισμένος στις όχθες του ποταμού, έχοντας αφήσει στην άκρη όλα τα μουσικά όργανα της ωδής ασάλευτα και δακρυσμένος, αλλά να σπεύδει προς τα όρια της ιερής γης, έχοντας ξεφύγει από τον δουλικό ασσυριακό ζυγό που προηγουμένως τον κατέτρυχε, και να βάλει με τα χέρια του τα θεμέλια του μεγάλου ναού, τον οποίο εγώ ο πανάθλιος, από τότε που εγκατέλειψα, ποτέ δεν έπαψα να τον ποθώ. Βαριά οδύνη με κατέβαλε στα γηρατειά μου, και σκύβω προς τη γη, αυξάνοντας το πένθος στην ψυχή μου, νιώθοντας δέος και για τους θνητούς και για τον αθάνατο Βασιλιά, κατηφής στα ενδύματα και στην καρδιά, και άφωνος, ελκύοντας τον οίκτο του Άνακτα με τη δυστυχία μου, ο Οποίος δείχνει ευμένεια σε όλους τους ταπεινούς, αλλά περιφρονεί τους υπερόπτες. Σαν εκείνον τον οδοιπόρο που κατέβαινε από την ιερή πόλη των Ιεροσολύμων προς την ονομαστή πόλη της Ιεριχούς, όπως διηγούνται, τον οποίο έβλαψαν κακοί ληστές στήνοντάς του ενέδρα· οι οποίοι, αφού τον καταπλήγωσαν με φρικτά χτυπήματα και τον έγδυσαν από τα ενδύματα που τον σκέπαζαν, τον άφησαν με ανηλεή ψυχή να ψυχορραγεί· γρήγορα δε, βρέθηκαν στον δρόμο του οδοιπόροι, ένας Λευίτης και ένας ιερέας, αλλά και αυτοί τον εγκατέλειψαν με ανηλεή ψυχή.

«Αυτός», λέγει, «είναι ο αδελφιδός μου και αυτός είναι ο πλησίον μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ»· διότι, αφού έφερε ενώπιόν τους όλα τα γνωρίσματα μέσα από την περιγραφή του λόγου, μέσω των οποίων ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί η φανέρωση του ζητουμένου, τότε χρησιμοποίησε δεικτικό λόγο, λέγοντας, «αυτός είναι ο ζητούμενος», ο οποίος, με το να γίνει αδελφός ανατέλλοντας για εμάς από τον Ιούδα, έγινε πλησίον σε εκείνον που έπεσε στους ληστές, θεραπεύοντας τις πληγές του με έλαιο και οίνο και επιδέσμους, και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο και τον ανέπαυσε στο πανδοχείο, προσφέροντας τα δύο δηνάρια για τη διαβίωσή του και δίνοντας την υπόσχεση πως, κατά την επιστροφή του, θα αποδώσει ό,τι επιπλέον δαπανηθεί για το έργο της εντολής. Είναι βεβαίως φανερό πού αποβλέπει το καθένα από αυτά· διότι απευθυνόταν στον νομικό που εκπείραζε τον Κύριο, ο οποίος επιθυμούσε να δείξει τον εαυτό του ανώτερο από τους άλλους και με υπερηφάνεια περιφρονούσε την ισοτιμία προς τους υπολοίπους, λέγοντας: «Και ποιος είναι ο πλησίον μου;»

Τότε, υπό μορφή διηγήματος, ο λόγος εκθέτει όλη τη φιλάνθρωπη οικονομία, διηγούμενος την από τα άνω κάθοδο του ανθρώπου, την ενέδρα των ληστών, την αφαίρεση του άφθαρτου ενδύματος, τα τραύματα της αμαρτίας, την προέλαση του θανάτου στο ήμισυ της φύσεως, καθώς η ψυχή παρέμεινε αθάνατη, και την ανωφελή διέλευση του νόμου, αφού ούτε ο ιερέας ούτε ο Λευίτης θεράπευσαν τις πληγές εκείνου που περιέπεσε στους ληστές· διότι είναι αδύνατον αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρέσει αμαρτίες. Αντιθέτως, Εκείνος που περιβλήθηκε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση μέσω της απαρχής του φυράματος, στην οποία υπήρχε η μερίδα κάθε έθνους, Ιουδαίου και Σαμαρείτη και Έλληνα και όλων ανεξαιρέτως των ανθρώπων, Αυτός, μαζί με το σώμα Του, το οποίο αποτελεί το υποζύγιο, αφού έφτασε στον τόπο της κακώσεως του ανθρώπου, θεράπευσε τα τραύματα, τον ανέπαυσε πάνω στο δικό Του κτήνος και έκανε πανδοχείο για αυτόν τη δική Του φιλανθρωπία, στην οποία αναπαύονται όλοι όσοι κοπιάζουν και είναι φορτωμένοι. Εκείνος δε που βρίσκεται μέσα σε Αυτόν, δέχεται οπωσδήποτε μέσα του Εκείνον στον οποίο βρέθηκε, όπως ακριβώς είπε ο Λόγος: «Εκείνος που μένει σε εμένα, κι εγώ σε αυτόν». Αφού, λοιπόν, Τον δεχθεί στον δικό του χώρο, φιλοξενεί μέσα του τον αχώρητο, από τον οποίο λαμβάνει τα δύο νομίσματα, εκ των οποίων το ένα είναι η εξ όλης της ψυχής αγάπη προς τον Θεό, και το άλλο η αγάπη προς τον πλησίον όπως προς τον εαυτό του, όπως ακριβώς απάντησε και ο νομικός.

Πρέπει δε οπωσδήποτε να γνωρίσουμε και την ωφέλεια αυτής της θεόπνευστης Γραφής μέσω της πνευματικής θεωρίας. Επομένως, όταν ακούμε ότι «Ο αδελφιδός μου κατέβηκε στον κήπο του», μαθαίνουμε μέσα από αυτά τα λόγια το ευαγγελικό μυστήριο, καθώς το καθένα από αυτά τα ονόματα μας διασαφηνίζει το μυστικό του νόημα: Ο Θεός, που φανερώθηκε εν σαρκί, επειδή από τη μία ανέτειλε από τη φυλή του Ιούδα και από την άλλη έλαμψε στα έθνη που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, πολύ ορθά και ταιριαστά ονομάζεται με το όνομα του αδελφιδού από εκείνην που μνηστεύθηκε μαζί Του για αιώνια συζυγία, εφόσον αυτή είναι αδελφή του λαού που προέρχεται από τον Ιούδα. Η δε λέξη «Κατέβηκε» δηλώνει ότι, εξαιτίας του ανθρώπου που κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ και έπεσε στους ληστές, κατέρχεται και ο Ίδιος συμμετέχοντας στην κάθοδο αυτού που έπεσε στους εχθρούς, με τα οποία λόγια υποδηλώνει τη συγκατάβαση που έγινε από την άρρητη μεγαλειότητά Του προς την ταπεινότητα της φύσης μας. Μέσα δε από τον συμβολισμό του κήπου μαθαίνουμε τούτο: ότι ο αληθινός γεωργός αναφυτεύει το δικό του γεώργιο, δηλαδή εμάς τους ανθρώπους (διότι εμείς είμαστε το δικό Του γεώργιο, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου).

Τι πρέπει, λοιπόν, να πράξουμε; Να μην εναντιωνόμαστε στη διάταξη του Πνεύματος· και αυτή συνίσταται στο να μην αποξενωνόμαστε από εκείνους που μετέχουν στην ίδια με εμάς φύση, ούτε να μιμούμαστε εκείνους που κατηγορήθηκαν στο Ευαγγέλιο, τον ιερέα, εννοώ, και τον Λευίτη, οι οποίοι προσπέρασαν δίχως συμπόνια εκείνον που είχε ανάγκη από έλεος, τον οποίο, όπως αναφέρει η διήγηση, τον είχαν αφήσει ημιθανή οι ληστές. Διότι, εάν εκείνοι είναι ένοχοι επειδή δεν έστρεψαν το βλέμμα τους προς τις πληγές που ήταν πρησμένες πάνω στο γυμνό σώμα, πώς θα είμαστε εμείς ανεύθυνοι, όταν μιμούμαστε τους ενόχους; Και όμως, τι το τόσο φοβερό υπήρχε να δει κανείς σε εκείνον που έπεσε στα χέρια των ληστών, τέτοιο που να συγκρίνεται με το θέαμα αυτών που έχουν κυριευθεί από την πάθηση; Βλέπεις τον άνθρωπο εξαιτίας της δεινής αρρώστιας να μεταπλάθεται σε σχήμα τετραπόδου, να στηρίζεται σε ξύλα με τις παλάμες του αντί για οπλές και νύχια, αφήνοντας ένα πρωτόγνωρο ίχνος στους ανθρώπινους δρόμους· ποιος θα μπορούσε να αντιληφθεί από το ίχνος αυτό, ότι ήταν άνθρωπος αυτός που αποτύπωσε τέτοια σημάδια κατά την πορεία του;

«Προσευχή—την δέησή του» Ο λόγος ομιλεί (δηλώνει) περί του Χριστού, επειδή υπέμεινε τα πάντα εκ προσώπου του Αδάμ. Υπαινίσσεται δε και τα έθνη, και θρηνεί και για τον παλαιό λαό. «Εισάκουσον» Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ. «Και η κραυγή» Οδυνηρή παράκληση προς τον Θεό. «Μη αποστρέψης» Μη με βδελυχθείς, λέγει, εμένα που έχω σαπεί από την παράβαση, αλλά σπλαχνίσου με. «Εν η αν ημέρα» Εκ προσώπου του ανθρώπου ο Χριστός βοά προς τον Πατέρα· διότι για τον άνθρωπο υπέμεινε διά του σταυρού. Ή ο Αδάμ, λέγει· διότι περίμενε την παρουσία (την ημέρα της παρουσίας) του Χριστού. «Ότι εξέλιπον» Διότι σαν σκιά και σαν καπνός θα διαλύονταν οι ημέρες του ανθρώπου, εάν δεν είχε έλθει ο Κύριος για να σώσει τον άνθρωπο. «Και τα οστά» Κατακομματιασμένα από την αμαρτία και την ξηρασία των ειδώλων· διότι δεν είχε ακόμη φανερωθεί η ζωογόνος χάρις (η πιότης) του βαπτίσματος. «Επλήγην» Από το χτύπημα των δαιμόνων, καθώς είναι γραμμένο: και τον άφησαν ημιθανή. Διότι οι δαίμονες δεν άφησαν τον άνθρωπο, δηλαδή τον Αδάμ, να αναζωογονηθεί (να δροσιστεί) με τη γνώση του Θεού. «Ότι επελαθόμην» Διότι από πολύ παλιά, λέγει, περίμενε ο Αδάμ τον μυστικό άρτο, αλλά η παράβαση προχωρούσε. «Από φωνής» Από την πολλή θλίψη, με την οποία έθλιψαν οι δαίμονες τον άνθρωπο. «Εκολλήθη» Στέναζε αθεράπευτα, σε βαθμό που έλιωναν οι σάρκες μαζί με τα οστά.

Στην παραβολή εκείνου που έπεσε στους ληστές. Ακούσαμε, αδελφοί, στο Ευαγγέλιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό να λέει ότι κάποιος άνθρωπος κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ και έπεσε σε ληστές· οι οποίοι, αφού τον έγδυσαν και του κατέφεραν πληγές, τον εγκατέλειψαν αφήνοντάς τον μισοπεθαμένο.

Ας δούμε λοιπόν την παραβολή αυτών των πραγμάτων, ώστε κατανοώντας τα με συνετή καρδιά, να γνωρίσουμε τα μυστήρια του Θεού. Ο άνθρωπος είναι ο Αδάμ, Ιερουσαλήμ είναι η επουράνια πολιτεία και η φρόνηση, ενώ Ιεριχώ είναι ο κόσμος. Όσο καιρό λοιπόν ο Αδάμ, πριν από την παρακοή, είχε το επουράνιο φρόνημα και την ισάγγελη πολιτεία, είχε ανεμπόδιστη την είσοδο στην επουράνια πόλη Ιερουσαλήμ, και έχοντας την κατοικία και την αναστροφή του μέσα στις εντολές του Θεού, δεν νικιόταν από κανέναν ούτε τραυματιζόταν. Όταν όμως παράκουσε τον Θεό και δεν φύλαξε την εντολή, αλλά παρασύρθηκε από την απάτη του όφεως, τότε κατέβηκε στην Ιεριχώ, δηλαδή στη γη, και εργαζόταν τα της γης· διότι η μεν Ιερουσαλήμ ερμηνεύεται ως ανάβαση, η δε Ιεριχώ ως κατακλυσμός.

Και περιπίπτει στους ληστές, δηλαδή στον διάβολο και στις αντικείμενες δυνάμεις. Οδός δε είναι αυτός ο βίος, όπου βαδίζοντας ο Αδάμ έπεσε στους ληστές, και τον απογυμνώνουν. Και από τι τον απογύμνωσαν; Από τη στολή της υπακοής, από τη φιλία με τους αγγέλους, από την ακήρατη δόξα, από τη συναναστροφή με τον Χριστό, από την τρυφή μέσα στον παράδεισο, από την επουράνια ζωή.

Τον απέκδυσαν από αυτήν τη στολή. Και του επέφεραν πληγές, δηλαδή τις αμαρτίες, πορνείες, μοιχείες, ειδωλολατρίες, μαγείες, φόνους, φθόνους, έριδες, θυμό, και κάθε άλλη πράξη του κακού.

Διότι αυτά τα έργα μαστιγώνουν τον άνθρωπο, αυτά προκαλούν δυσωδία και φθορά. Και ότι αυτό ακριβώς ισχύει, μάθε το από τον Δαβίδ, ο οποίος, απεικονίζοντας στον εαυτό του τις πληγές του Αδάμ, πολύ εύστοχα τις ονομάζει μώλωπες, λέγοντας: «Εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Κάθε δε αμαρτία προκαλεί μώλωπα και τραύμα. Τραυματίστηκε, λοιπόν, εξαιτίας της παρακοής, επλήγη εξαιτίας των ανομιών, όπως λέει ο προφήτης: «Επλήγην σαν το χορτάρι και ξηράνθηκε η καρδιά μου, διότι λησμόνησα να φάω τον άρτο μου»· δηλαδή, το να τηρήσω την εντολή του Θεού. Ημιθανή δε, λέει, τον εγκατέλειψαν, όχι επειδή δεν ήθελαν να τον θανατώσουν, αλλά επειδή δεν το επέτρεψε ο Θεός. Διότι, λέει, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο τη μετάνοια. Και πού τον εγκαταλείπουν; Στην οδό, δηλαδή, στον παρόντα βίο· διότι οδός ονομάζεται αυτός ο αιώνας, επειδή όλοι οι άνθρωποι διέρχονται μέσα από αυτόν. Όταν δε έφτασε, λέει, ένας ιερέας στην οδό και τον είδε, τον αντιπαρήλθε.

Διότι εκείνος που αναζητά μόνο τους μοναχούς και θέλει να ευεργετεί μόνο αυτούς, και αυτούς πάλι τους εξετάζει σχολαστικά, λέγοντας, «Εάν δεν είναι άξιος, εάν δεν είναι δίκαιος, εάν δεν κάνει θαύματα, δεν του απλώνω χέρι», αυτός έχει αφαιρέσει το μεγαλύτερο μέρος της ελεημοσύνης, και με την πάροδο του χρόνου θα εξαλείψει και αυτήν την ίδια· καίτοι ελεημοσύνη είναι εκείνη που προσφέρεται στους αμαρτωλούς, σε αυτούς που είναι ένοχοι. Διότι αυτό είναι η ελεημοσύνη, όχι το να ελεούμε εκείνους που έχουν επιτύχει τα κατορθώματα της αρετής, αλλά εκείνους που έχουν σφάλει. Και για να το μάθεις, άκουσε τι λέει ο Χριστός μέσα από την παραβολή: «Κατέβαινε», λέει, «κάποιος από τα Ιεροσόλυμα στην Ιεριχώ, και έπεσε σε ληστές· και αφού τον χτύπησαν, τον άφησαν στην άκρη του δρόμου μισοπεθαμένο. Κατά συγκυρία δε, πέρασε από εκείνον τον δρόμο κάποιος Λευίτης, και αφού τον είδε, τον προσπέρασε από την απέναντι πλευρά· παρομοίως και κάποιος ιερέας, κάνοντας το ίδιο, τον προσπέρασε προσπερνώντας τον».

ια΄. Και ο μεν Σαμαρείτης, βλέποντας έναν τραυματία άγνωστο και εντελώς ξένο προς αυτόν, στάθηκε κοντά του, τον ανέβασε στο υποζύγιό του, τον μετέφερε στο πανδοχείο, μίσθωσε ιατρό, και άλλα μεν χρήματα έδωσε, άλλα δε υποσχέθηκε. Εσύ όμως, ενώ βλέπεις κάποιον να έχει περιπέσει όχι σε ληστές, αλλά σε φάλαγγα δαιμόνων και σε πολιορκία θυμού, όχι στην έρημο, αλλά στη μέση της αγοράς, και ενώ δεν πρόκειται να ξοδέψεις χρήματα, ούτε να μισθώσεις υποζύγιο, ούτε να τον συνοδεύσεις σε μακρινό δρόμο, αλλά μόνο λόγια να προφέρεις, διστάζεις και υποχωρείς, και τον προσπερνάς με σκληρότητα και χωρίς έλεος; Και πώς προσδοκάς, όταν επικαλείσαι τον Θεό, να τον βρεις ποτέ ίλεω; Ας απευθυνθώ όμως και προς εσάς που ασχημονείτε δημόσια, προς εκείνον που συμπεριφέρεται βάναυσα και αδικεί. Καταφέρεις χτυπήματα, πες μου, και κλωτσάς, και δαγκώνεις; Άγριος χοίρος έγινες και άγριος όνος; Και δεν ντρέπεσαι, ούτε κοκκινίζεις, που αποθηριώνεσαι και προδίδεις την ίδια σου την ευγένεια;

Στην παραβολή του κατά Λουκάν Ευαγγελίου, η οποία λέει: Κάποιος άνθρωπος κατέβαινε και έπεσε σε ληστές. Πράγματι, κατά τον θείο απόστολο, εκείνοι που τρέχουν στο στάδιο, όλοι μεν τρέχουν, ένας όμως λαμβάνει το βραβείο. Έτρεξε σήμερα ο ιερέας, έτρεξε και ο Λευίτης, και μόνος ο Σαμαρείτης έλαβε το βραβείο.

Διότι αυτούς που ήρθαν και έτρεξαν πριν από αυτόν, τρέχοντας άκοπα τους ξεπέρασε· διότι όσα δεν έπραξαν οι νομομαθείς, αυτά τα κατόρθωσε ο αλλόφυλος. Διότι οι μεν, αν και είδαν σε έναν συνάνθρωπο να κινδυνεύει η ίδια τους η φύση, έκλεισαν τα σπλάχνα τους στη συμπάθεια, και κλείνοντας τα μάτια τους, προσπέρασαν αυτόν που κειτόταν κάτω σαν να ήταν νεκρή στήλη, όπως ακριβώς κάποτε ο πλούσιος τον Λάζαρο που ήταν πεταμένος μπροστά στις πόρτες του· ο δε άπιστος Σαμαρείτης, ο οποίος αποδείχθηκε μάλλον πιο πιστός και από τους ιερείς, ξεχνώντας τις δικές του υποθέσεις, περιέθαλψε τον ξένο, και λησμονώντας την ανάγκη που τον επείγε, έσπευσε για τη θεραπεία του πληγωμένου, και, μολονότι δεν γνώριζε τον νόμο, τον εκπλήρωσε, πράττοντας όλα όσα ορίζει ο νόμος. Διότι όταν τα έθνη που δεν έχουν τον νόμο πράττουν εκ φύσεως τα του νόμου, αυτοί, μη έχοντας νόμο, είναι οι ίδιοι νόμος για τον εαυτό τους· οι οποίοι φανερώνουν ότι το έργο του νόμου είναι γραμμένο στις καρδιές τους, καθώς συμμαρτυρεί η συνείδησή τους, και οι λογισμοί τους αλληλοκατηγορούνται. Τι λέει λοιπόν ο ευαγγελιστής; Κάποιος άνθρωπος κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ και έπεσε σε ληστές, οι οποίοι, αφού τον έγδυσαν και τον τραυμάτισαν με χτυπήματα, έφυγαν, αφήνοντάς τον μισοπεθαμένο. Κατά σύμπτωση δε, κάποιος ιερέας κατέβαινε σε εκείνον τον δρόμο και, βλέποντάς τον, τον προσπέρασε αντιπαρερχόμενος. Παρομοίως και ένας Λευίτης, φτάνοντας σε εκείνο το σημείο, πλησίασε, τον είδε και τον προσπέρασε ομοίως.

Κάποιος Σαμαρείτης, όμως, που οδοιπορούσε, έφτασε στο μέρος όπου βρισκόταν και, βλέποντάς τον, τον σπλαχνίστηκε. Και αφού τον πλησίασε, έδεσε τα τραύματά του, επιχύνοντας έλαιο και οίνο. Έπειτα, αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο, τον οδήγησε σε ένα πανδοχείο και τον φρόντισε. Και την επόμενη ημέρα αναχωρώντας, έβγαλε δύο δηνάρια, τα έδωσε στον πανδοχέα και του είπε: «Φρόντισέ τον, και ό,τι επιπλέον δαπανήσεις, εγώ, όταν επιστρέψω, θα σου το αποδώσω». Ας μάθουμε, λοιπόν, ποια είναι η Ιερουσαλήμ, και ποια η Ιεριχώ, και ποιοι είναι οι ληστές στους οποίους έπεσε, και ποιο το ένδυμα που του αφαίρεσαν, και ποιες είναι οι πληγές που προξένησαν στον άνθρωπο, και γιατί έφυγαν αφήνοντάς τον μισοπεθαμένο, και ποιος είναι ο ιερέας, και ποιος ο Λευίτης, και ποιος ο Σαμαρείτης, και τι είναι το έλαιο, και τι ο οίνος, και ποιοι είναι οι επίδεσμοι, και τι το υποζύγιο, και τι το πανδοχείο, και ποιος ο πανδοχέας, και τι τα δύο δηνάρια, και τι η επιπλέον δαπάνη την οποία υποσχέθηκε να αποδώσει, και ποια η επιστροφή του Σαμαρείτη. Ποιος είναι, λοιπόν, ο άνθρωπος που κατεβαίνει από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ; Η Ιερουσαλήμ είναι ο παράδεισος, η Ιεριχώ είναι αυτός ο κόσμος. Ο άνθρωπος, δε, που κατεβαίνει από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, είναι ο πρωτόπλαστος Αδάμ. Διότι, αφού εξέπεσε από τον παράδεισο, κατήλθε στην Ιεριχώ, δηλαδή στον κόσμο τούτο.

Και ερχόμενος έπεσε πάνω σε ληστές· δηλαδή στους πονηρούς δαίμονες, τους πλέον φονικούς· οι οποίοι, αφού τον έγδυσαν από το ένδυμα της αθανασίας, το οποίο φορούσε πριν από την αμαρτία, τον έντυσαν με φύλλα συκιάς. Γιατί με φύλλα συκιάς; Διότι είναι τραχιά και πικρά. Επειδή, λοιπόν, μετά την αμαρτία επήλθε σε αυτόν τραχύτητα στις περιστάσεις του βίου και πολλή πίκρα, για τον λόγο αυτόν ντύθηκε με φύλλα συκιάς. Και του κατάφεραν πληγές, δηλαδή τις βιωτικές οδύνες. Το «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου» και «Αγκάθια και τριβόλια θα σου βλαστήσει η γη» και «Με λύπες θα γεννάς τέκνα»· αυτές είναι οι πληγές της ψυχής. Και έφυγαν, αφήνοντάς τον ημιθανή. Διότι ούτε μεταξύ των ζωντανών βρισκόταν ο Αδάμ, έχοντας παραβεί την εντολή του Θεού, ούτε νεκρώθηκε τελείως, επειδή δεν αρνήθηκε τελείως τον Θεό. Κατά συγκυρία δε, κάποιος ιερέας κατέβαινε σε εκείνον τον δρόμο. Και δεν είπε «κατά συντυχίαν», αλλά «κατά συγκυρίαν»· διότι το «κατά συντυχίαν» συμβαίνει απρόοπτα και απροσδόκητα, όταν κάποιος εμφανίζεται από μόνος του· ενώ το «κατά συγκυρίαν» συμβαίνει όταν κάποιος πράττει κάτι σύμφωνα με την πρόνοια του Θεού. Εδώ, λοιπόν, κατά την πρόνοια του Θεού κατέβαινε ο ιερέας σε εκείνον τον δρόμο, και αφού τον είδε, αντιπαρήλθε.

Τίποτε από αυτά δεν είπε· αλλά ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο έδειξε τότε πάρα πολλή πρόνοια, επειδή τον είδε να έχει διολισθήσει σε ανείπωτη κακία, και δεν σταμάτησε να φοβερίζει, να απειλεί, να τιμωρεί, και είτε ο ίδιος είτε μέσω πολλών άλλων να κάνει και να μεριμνά για τα πάντα, μέχρις ότου τον έφερε σε επίγνωση της αμαρτίας, σε συναίσθηση της παρανομίας, και τον απάλλαξε ολοκληρωτικά από κάθε κηλίδα. Αυτό λοιπόν πράξε και εσύ· μιμήσου εκείνον τον Σαμαρείτη, ο οποίος στο Ευαγγέλιο επέδειξε τόση πρόνοια για εκείνον τον τραυματία. Διότι και εκεί πέρασε ένας Λευίτης, πέρασε και ένας Φαρισαίος, και κανένας από τους δύο δεν έσκυψε με συμπόνια προς αυτόν που κειτόταν, αλλά αφήνοντάς τον ανελέητα και σκληρά, απήλθαν. Ένας Σαμαρείτης όμως, ο οποίος δεν είχε καμία απολύτως σχέση μαζί του, δεν τον προσπέρασε, αλλά στάθηκε, τον σπλαχνίστηκε, και έσταξε λάδι και κρασί· τον έβαλε πάνω στο υποζύγιό του, τον οδήγησε στο πανδοχείο, και άλλα χρήματα έδωσε και άλλα υποσχέθηκε να δώσει για τη θεραπεία του ανθρώπου αυτού, με τον οποίο δεν τον συνέδεε τίποτε.

Και δεν είπε στον εαυτό του: «Τι με ενδιαφέρει εμένα γι' αυτόν; Είμαι Σαμαρείτης, δεν έχω τίποτα κοινό μαζί του· βρισκόμαστε μακριά από την πόλη, και ούτε καν να περπατήσει δεν μπορεί. Και τι θα συμβεί, εάν δεν αντέξει στο μήκος της οδοιπορίας; Θα κουβαλώ έναν νεκρό, θα κατηγορηθώ για δολοφονία, θα θεωρηθώ υπεύθυνος για φόνο;» Διότι πολλοί, πολλές φορές, περνώντας και βλέποντας ανθρώπους χτυπημένους να ψυχορραγούν, γι' αυτόν τον λόγο τους προσπερνούν· όχι επειδή διστάζουν να τους περιμαζέψουν, ούτε επειδή λυπούνται τα χρήματα, αλλά επειδή φοβούνται μήπως συρθούν και οι ίδιοι στα δικαστήρια, ως υπεύθυνοι για τον φόνο. Εκείνος όμως, ο πράος και φιλάνθρωπος, δεν φοβήθηκε τίποτα από αυτά, αλλά, αφού τα αψήφησε όλα, τον ανέβασε στο υποζύγιό του και τον πήγε σε πανδοχείο· δεν υπολόγισε τίποτα από αυτά, ούτε τον κίνδυνο, ούτε τη χρηματική δαπάνη, ούτε τίποτα άλλο. Εάν λοιπόν ο Σαμαρείτης έδειξε τόση φιλανθρωπία και καλοσύνη για έναν άγνωστο άνθρωπο, ποια συγχώρηση θα μπορούσαμε να έχουμε εμείς, όταν αμελούμε τους δικούς μας αδελφούς που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα δεινά; Διότι και αυτοί που νήστεψαν τώρα έπεσαν σε ληστές, τους Ιουδαίους, ή μάλλον σε ανθρώπους σκληρότερους από όλους τους ληστές, οι οποίοι προξενούν μεγαλύτερα κακά σε όσους πέφτουν στα χέρια τους. Επειδή δεν τους έσκισαν τα ενδύματα, ούτε προξένησαν πληγές στο σώμα, όπως έκαναν εκείνοι τότε, αλλά καταπλήγωσαν την ψυχή, και αφού της κατάφεραν αναρίθμητα τραύματα, έφυγαν, αφήνοντάς τους να κείτονται στον λάκκο της ασέβειας.

Γι' αυτόν τον λόγο βροντοφώναζε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και: «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς, αλλά οι άρρωστοι». Και (έλεγε) ότι έχει έρθει για να ζητήσει και να σώσει το χαμένο. Και ότι έχει σταλεί προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και με την παραβολή της δραχμής υπαινίχθηκε παραβολικά ότι ήρθε για να διασώσει τη βασιλική εικόνα, η οποία είχε περιέλθει κάτω από την πιο δυσώδη κοπριά των παθών. Και: «Αλήθεια σας λέω ότι γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνον που έπεσε στα χέρια των ληστών, γυμνώθηκε από κάθε ένδυμα και απέμεινε μισοπεθαμένος από τις πληγές, τον θεράπευσε ρίχνοντας κρασί και λάδι και βάζοντας επιδέσμους· και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο, τον παραδίδει στον πανδοχέα· και δίνοντάς του τα αναγκαία για την περιποίησή του, του υποσχέθηκε ότι θα πληρώσει και όσα επιπλέον ξοδευτούν, όταν θα επιστρέψει. Γι' αυτό λέει ότι ο πανάγαθος πατέρας έσκυψε με ευσπλαχνία κατά την επιστροφή του ασώτου υιού, και αφού ασπάστηκε εκείνον που προσέτρεξε κοντά του μέσω της μετάνοιας, τον στόλισε και πάλι με την ομορφιά της πατρικής δόξας, χωρίς να τον μεμφθεί στο ελάχιστο για τα προηγούμενα. Γι' αυτό, το πρόβατο που είχε απομακρυνθεί από τη θεία εκατοντάδα, όταν το βρήκε να πλανάται στα όρη και τους λόφους, δεν το επανέφερε στη μάνδρα των προβάτων χτυπώντας το, ούτε καταπονώντας το με τον κόπο· αλλά, αφού το σήκωσε στους δικούς του ώμους, το διέσωσε με συμπόνια φέρνοντάς το κοντά στα υπόλοιπα του κοπαδιού.

ΟΕʹ. Η αγάπη προς τον Θεό αντιστέκεται στην επιθυμία· διότι πείθει τον νου να εγκρατεύεται από τις ηδονές. Η αγάπη προς τον πλησίον αντιστέκεται στον θυμό· διότι τον κάνει να περιφρονεί τη δόξα και τα χρήματα. Και αυτά είναι τα δύο δηνάρια, τα οποία ο Σωτήρας έδωσε στον πανδοχέα, για να σε φροντίσει. Αλλά μη φανείς αγνώμων συνδεόμενος με τους ληστές, μήπως τυχόν πληγωθείς ξανά και βρεθείς όχι πλέον ημιθανής, αλλά νεκρός.

κε΄. Περί του φθόνου του Κάιν κατά του αδελφού του, και τι σημαίνει το «όποιος σκοτώσει τον Κάιν, θα υποστεί επτά τιμωρίες». κστ΄. Περί του πώς ο Λάμεχ προέβη οικειοθελώς στην εξομολόγηση του φόνου. κζ΄. Περί αυτού που έπεσε στους ληστές, και ποιος είναι ο Σαμαρείτης, και τι είναι το πανδοχείο, και ποιος ο πανδοχέας.

Είδες από πού ξεχύθηκαν τα δεινά; Είδες πώς η κενοδοξία με την ελπίδα της θέωσης, η ανυπακοή, η ηδονή της βρώσης, ο φθόνος και η βασκανία, ως κακές ρίζες και ακάθαρτες πηγές, παρήγαγαν και ανέβλυσαν κάθε είδος κακίας και πονηρίας; Διότι από εκεί κάποιος άνθρωπος, ο προπάτορας του ανθρώπινου γένους, αφού εκδιώχθηκε από την Εδέμ, τη θεία Ιερουσαλήμ, κατέβαινε από εκείνο το ύψος προς μια ταπεινή, φτωχή και θλιβερή δουλεία και αιχμαλωσία, την Ιεριχώ, και αφού έπεσε στα χέρια σκληρών ληστών, δηλαδή των δαιμόνων, αυτοί τον έγδυσαν από κάθε αρετή και αγαθή ελπίδα, και καταφέροντάς του πολύτροπες πληγές φοβερών αμαρτημάτων, κατέστησαν και τον ίδιο και τον ανθρώπινο λαό που προήλθε από αυτόν ημιθανή. Διότι, εκδιώκοντάς τον από εκείνη τη θεόκτιστη Ιερουσαλήμ, τον στέρησαν από την αθανασία, δεν κατάφεραν όμως να τον θανατώσουν με την απιστία και την απελπισία και να τον χωρίσουν εντελώς από τον Θεό, αλλά, έχοντας διατηρήσει κάποιο υπόλειμμα ζωής από θεία πρόνοια, κατέστη ημιθανής.

Αυτόν, ούτε κάποιος ιερέας, λειτουργός του Θεού, ούτε χορός δικαίων μπόρεσε να θεραπεύσει, αλλά αφού απλώς τον είδε και αναγνώρισε ότι δεν ήταν σε θέση να θεραπεύσει την πτώση του, τον άφησε να κείτεται ημιθανής και τον προσπέρασε στον δρόμο του βίου, ούτε κάποιος Λευίτης, ο Μωυσής ή ο Ααρών ή ο χορός των προφητών, την εποχή του Νόμου ή μετά τον Νόμο, μπόρεσε διόλου να τον γιατρέψει. Διότι ήταν ημιθανής τραυματίας που έπνεε τα λοίσθια ολόκληρος ο ανθρώπινος λαός, έχοντας υποστεί παντοειδείς δαιμονικές πληγές, έχοντας λάβει δηλαδή πληγές σύμφωνες και αντίθετες προς τη φύση, όπως και τη λατρεία των ειδωλολατρικών ξοάνων και των μυσαρών τελετών. Γι' αυτό και αυτός, βλέποντας την πολλή σήψη και γνωρίζοντας ότι έχει ανάγκη από μεγάλο ιατρό και δραστικά φάρμακα, τον προσπέρασε επίσης στον δρόμο του βίου, εγκαταλείποντάς τον να κείτεται όπως πριν.

Ναι, λέει, αλλά ιδού, εκείνος που έπεσε στους ληστές και χτυπήθηκε και έμεινε μισοπεθαμένος, φαίνεται ότι δεν έφτασε στο πανδοχείο εκείνο από μόνος του, αλλά ότι εκείνος ο Σαμαρείτης με το δικό του υποζύγιο τον μετέφερε στο εν λόγω πανδοχείο· κι εγώ πώς θα μπορούσα να φτάσω από μόνος μου σε εκείνο το πανδοχείο, όντας μισοπεθαμένος από τους ληστές δαίμονες και από τις πληγές των αμαρτιών;

Και «ποιος είναι ο άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα αντικρίσει τον θάνατο;» —αν, λοιπόν, κάποιος και αυτά, εξαιτίας του ίδιου λεκτικού τύπου, τα εκβίαζε προς το ίδιο νόημα, θα απέκλινε πολύ από την αλήθεια. Διότι αυτά, έχοντας τη δύναμη της άρνησης, δεν επιδέχονται τη θέση της ερώτησης· γιατί κανένας ούτε γνώρισε τον νου του Κυρίου ούτε έγινε σύμβουλός Του, αλλά ούτε υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει τον θάνατο. Και πάλι δεν συμφωνεί με κανένα από τα δύο προαναφερθέντα, αν και ως προς την προφορά της λέξης δεν διαφέρει, ούτε το «υπήρχε κάποιος άνθρωπος στη χώρα της Αυσιτίτιδος» και το «κάποιος άνθρωπος κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ»· διότι τώρα η λέξη σημαίνει το αόριστο, έχοντας απομακρυνθεί από τα άλλα νοήματα· όπως ακριβώς και το «υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ, οι οποίοι δεν θα γευθούν θάνατο, έως ότου δουν τη βασιλεία του Θεού», το οποίο αναπληρώνει την ανάγκη του προσδιορισμού. Διότι αρκεί και μόνο η υπενθύμιση ενός παραδείγματος για να καταδείξει τη χρήση της λέξης, ότι δηλαδή δεν συμβιβάζεται με κανένα από τα προηγούμενα.