Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 12:49

Έχει λοιπόν ειπωθεί από τον ίδιο τον μέγα Θεό και Σωτήρα μας Ιησού Χριστό: «Πυρ ήλθα να βάλω επάνω στη γη», δηλαδή να ενώσω τη θεότητα με την ανθρώπινη και γήινη φύση. Λοιπόν, όπως είπα και προηγουμένως, ας δεχθούμε ότι εκείνος που φάνηκε μέσα στην κάμινο με ομοίωμα υιού ανθρώπου είναι πράγματι ο ίδιος ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, τον οποίο προεφανέρωσε και ως τέλειο, περιβεβλημένο από μέσα και από έξω με τη θεότητα της φλόγας και ασυγχύτως ενωμένο μαζί της· και ομοίως τέλειο και κατά την ανθρωπότητα, έχοντας σώμα και ψυχή και νου και βούληση και ενέργεια και όλα όσα έκτισε ο Θεός μέσα στον άνθρωπο, όπως λέγει ο θείος Απόστολος, ελεύθερο όμως μόνο από την αμαρτία.

Αυτά τώρα δεν τα εκθέτω με εικασίες, αλλά τα έχω ακούσει ο ίδιος από τα ίδια τα στόματα των αιρετικών, από προσωπική πείρα στην Αλεξάνδρεια και σε άλλους τόπους, και μάλιστα από τους Γαϊανίτες. Αυτοί, επειδή αποστρέφονταν και κακολογούσαν τη φύση του σώματός μας σαν να ήταν κάτι ακάθαρτο και μιαρό, δεν καταδέχονταν να ομολογήσουν ότι στον Χριστό υπήρχε σώμα ομοούσιο ή ομοπαθές με το δικό μας, προβάλλοντας και οι ίδιοι τις φυσικές αδυναμίες της σάρκας, που τις αποκτήσαμε εξαιτίας της εκτροπής της παρακοής —εννοώ τις φθαρτές και δύσοσμες εκκρίσεις της κοιλιάς από τη βρώση και την πόση, τις αναθυμιάσεις των ιδρώτων, τη δυσωδία των δοντιών, καθώς και τα υγρά των τραυμάτων, τις σαπίλες, τις οσμές, τις δυσωδίες και τα σκουλήκια— και έλεγαν ότι η φύση ενός τέτοιου σώματος είναι ανάξια έστω και να αγγίξει τον Θεό. Οι παράφρονες όμως αγνοούν ότι ο Θεός Λόγος, το ουράνιο και καταναλίσκον πυρ, δεν ενανθρώπησε με κανέναν άλλον τρόπο, παρά μόνο εξαιτίας αυτών ακριβώς των παθών μας, ώστε, ενώνοντάς τα με τη δική Του φύση του νοερού πυρός της θεότητος, σαν μέσα σε χωνευτήρι, να καθαρίσει τον άνθρωπο και να τον αποκαταστήσει στο εξαρχής αξίωμα της αφθαρσίας, της απαθείας, της αρρευσίας, της αθανασίας, της απουσίας δυσωδίας και της ευωδίας. Γι’ αυτές λοιπόν τις αδυναμίες και τους ρύπους της γήινης σάρκας μας έλεγε ο Χριστός: «Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν», δηλαδή να ενώσω τη θεότητα με τη γεώδη φύση μας. Άρα ολοφάνερα ελέγχονται εκείνοι που αποστρέφονται την κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Θεού φύση μας, και κακολογούν και υβρίζουν το σώμα μας, που πλάστηκε και μορφώθηκε από τα χέρια του Θεού και ζωοποιήθηκε με θείο εμφύσημα· διότι, καθυβρίζοντας τον άνθρωπο ως ακάθαρτο κατά τη δόξα των Μανιχαίων, προσβάλλουν τον ίδιο τον Δημιουργό για το δημιούργημα και το ομοίωμα της εικόνας Του.

«Ήλθα να βάλω φωτιά στη γη». «Για όσους με φοβούνται θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης». «Ετοίμασαν βέλη στη φαρέτρα», αλλά είναι σαν τον άνεμο μέσα σε ασκί. Και πότε μπορεί η πνοή του ανέμου κλεισμένη σε ασκί να βλάψει κάποιον; Διότι, όπως ακριβώς ο αέρας σε ένα φουσκωμένο ασκί, είτε είναι κλεισμένος είτε βγαίνει, δεν βλάπτει κανέναν, δεν κουνάει κανένα δέντρο, δεν προκαλεί τρικυμία σε πλοίο, δεν διώχνει σύννεφο, δεν διασκορπίζει σκόνη, έτσι και τα βέλη των αμαρτωλών, είτε φυλάσσονται σε φαρέτρα είτε ρίχνονται με το τόξο, δεν πλήττουν στην ψυχή εκείνον που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, επειδή δεν φοβάται «από εκείνους που αποκτείνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να αποκτείνουν την ψυχή». Γιατί λοιπόν είπε: «Πώς θα πείτε στην ψυχή μου, φύγε προς τα όρη;». Επειδή γνώριζε ότι τα αισθητά βέλη και τόξα δεν πληγώνουν την ψυχή. «Ετοίμασαν βέλη στη φαρέτρα». Πόσα ακονισμένα δόντια είχαν στα στόματά τους τα λιοντάρια μέσα στον λάκκο; Αλλά ο άγιος Δανιήλ παρέμεινε άτρωτος, επειδή είχαν τα δόντια τους κλεισμένα στο στόμα σαν βέλη σε φαρέτρα.

Πολύ καθαρά τα είδε αυτά και ο μακάριος Δανιήλ. Διότι, λέει, ποταμός πυρός έρεε ενώπιόν του· ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του πυρ φλέγον. Το δε πυρ ή το φως σημαίνει αυτό που προέρχεται από Αυτόν· διότι της γνώσης του Χριστού προηγείται το νοητό φως μέσω της πίστεως, του οποίου τύπος ήταν ο στύλος του πυρός που καθοδήγησε τον Ισραήλ μέσα στη νύχτα. Ή σημαίνει ότι εμάς, που είχαμε ψυχρανθεί εξαιτίας κάθε αμαρτίας, μας αναζωπύρωσε ο Σωτήρας εμφυσώντας μας την προθυμία για κάθε αγαθό, εμβάλλοντας μέσα μας τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος σαν ένα νοητό πυρ. Είπε άλλωστε ότι: «Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης»· διότι έχουμε γίνει ζωντανοί κατά το πνεύμα όσοι αξιωθήκαμε μια τέτοια χάρη. Γι' αυτό και στη χάρη του Αγίου Πνεύματος συνεισφέρεται η φανέρωση του πυρός· διότι βαπτιζόμαστε στον Χριστό, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη, «εν Πνεύματι Αγίω και πυρί». Είπε εξάλλου και κάποιος από τους προφήτες ότι: «Αυτός εκπορεύεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως πόα πλυνόντων· και θα καθήσει χωνεύοντας και καθαρίζοντας όπως το ασήμι και το χρυσάφι». Διότι η δύναμη του Αγίου Πνεύματος λιώνει κάθε ρύπο μέσα μας. Όμως σε τίποτα δεν ωφέλησε τη Συναγωγή των Ιουδαίων, επειδή δεν αποδέχθηκαν τη χάρη, για τους οποίους λέει ο Θεός στον Ιερεμία: «Εξέλιπε το φυσερό από το πυρ, εξέλιπε ο μόλυβδος. Εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται το ασήμι· οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

Περί του ότι με παρόμοιο τρόπο δόθηκε ο νόμος από το Πνεύμα, όταν δόθηκε ο νόμος κατά την Πεντηκοστή, όπως ακριβώς και στο όρος Σινά. Ο Μωυσής μαρτυρεί λέγοντας: «Και ήταν η δόξα του Θεού του Ισραήλ στο όρος Σινά ως πυρ καιόμενο»· για να εκπληρωθεί το: «Ήλθα να βάλω φωτιά στη γη», φωτιά όχι καταστροφική, αλλά καθαρτική. Για τον λόγο αυτό δίνεται στον Ησαΐα στα χείλη. Και λέει: «Ιδού, αφαίρεσα τις αμαρτίες σου»· έτσι εμφανίστηκε τότε το Άγιο Πνεύμα κατά την Πεντηκοστή με μορφή φωτιάς. Διότι διαμοιράστηκαν γλώσσες ωσάν από φωτιά, και στάθηκε πάνω στον καθένα από αυτούς. Και όπως ακριβώς στην Παλαιά Διαθήκη, όταν εμφανιζόταν ο Θεός, υπήρχαν πολλά φοβερά σημεία που Τον συνόδευαν, γνόφος και θύελλα, και σάλπιγγα και βροντές, που αντηχούσαν γύρω από το όρος, τα οποία προετοίμαζαν τον λαό ώστε να νιώσει φόβο απέναντι στον νομοθέτη· έτσι συνέβη και όταν επρόκειτο να επιφοιτήσει το Άγιο Πνεύμα, ώστε να κατανοήσουν την αξία του Πνεύματος που επιφοιτούσε με δόξα. Όπως ακριβώς στο όρος προηγήθηκε γνόφος και θύελλα, έτσι έγινε και στην περίπτωση του Πνεύματος: «Όταν συμπληρωνόταν η ημέρα της Πεντηκοστής, ακούστηκε ήχος σαν να ερχόταν βίαιη πνοή ανέμου, και τότε εμφανίστηκε το Πνεύμα, και συγκλόνισε τον οίκο».

Τότε λέγει προς αυτόν: «Εσείς καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηρίου». Και ταλανίζει αυτούς και τους νομικούς. Έπειτα λέγει: «Τίποτε δεν είναι κρυπτό»· και το, «Μη φοβηθείτε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα»· και το, «Όχι πέντε στρουθία»· και, «Όποιος βλασφημήσει εις το Πνεύμα». Προσέρχεται κάποιος για να μοιραστεί την κληρονομιά με τον αδελφό του. Έπειτα ο πλούσιος που συλλογιζόταν· περί των αποθηκών. Παραινεί να μη μεριμνούν για την τροφή. Ομιλεί περί ελεημοσύνης, και περί του κυρίου που διακονεί τους δούλους του, και περί του πιστού δούλου, και περί εκείνου που γνωρίζει το θέλημα του Κυρίου του και δεν το πράττει. Και, «Πυρ ήλθα», λέγει, «να βάλω». Έλεγε δε και για εκείνους που εξετάζουν την όψη του ουρανού. Και το: «Εάν πηγαίνεις με τον αντίδικό σου στον άρχοντα». Έπειτα τους Γαλιλαίους που θανατώθηκαν από τον Πιλάτο, και εκείνους που καταπλακώθηκαν από τον πύργο.

Εκείνος που δέχεται το πυρ το οποίο ήλθε να βάλει ο Κύριος στη γη, δεν γνωρίζει λήθη και αιχμαλωσία, έχοντας πάντοτε την αίσθηση του πυρός. Λάβε δε το παράδειγμα από το αισθητό πυρ: Διότι, εάν ένας άνθρωπος ψυχορραγεί και τον πλησιάσει φωτιά, αμέσως την αισθάνεται από τον πόνο. Και σε οτιδήποτε κι αν αιχμαλωτιστεί ο άνθρωπος, εάν πέσει πάνω του αναμμένο κάρβουνο, ούτε στιγμή δεν παραμένει στην αιχμαλωσία. Το πυρ, αδελφέ, δεν σβήνει, επειδή δεν είναι καν υλικό πυρ. Λοιπόν, εάν θέλεις να απαλλαγείς από τη λήθη και την αιχμαλωσία, δεν μπορείς με άλλον τρόπο, παρά μόνο εάν αποκτήσεις το πνευματικό πυρ. Διότι από τη δική του θερμότητα, εκείνα αφανίζονται. Αποκτά δε κανείς αυτό το πυρ με τον κατά Θεόν πόθο. Αδελφέ, εάν δεν πονέσει η καρδιά σου στα πάντα για να ζητήσει τον Κύριο, δεν μπορείς να προκόψεις. Διότι, εάν αφιερωθείς σε αυτά, θα φτάσεις σε αυτά.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Ο Κύριος ας σε ενδυναμώσει σε κάθε αγαθό έργο, όπως ζήτησας. Ιδού, και αυτό είναι αγαθό έργο, το να συμπαραστέκεσαι στον αδελφό που είναι μαζί σου, κατά τη δύναμή σου. Και Εκείνος που είπε: «Ήλθα να βάλω φωτιά στη γη», είθε να τη ρίξει στη δική σου καρδιά και στη δική μου, και να σε δω να ακμάζεις όπως οι κέδροι του Λιβάνου και να ανθίζεις σαν τον φοίνικα μέσα στον παράδεισο του Θεού μου. Διότι, έχοντας έτσι τα πράγματα, και εγώ γεύομαι από τα δικά σου αγαθά και ευφραίνομαι εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα εις τους αιώνας.

Αμήν. Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο, η οποία προσφέρει παρηγοριά και τον επαναφέρει σε πνευματική ευφροσύνη από την ποικιλόμορφη αθυμία που του συνέβη: Γράψε στον αδελφό Ιωάννη πνευματικό χαιρετισμό που να ευφραίνει την καρδιά του εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών και πες του: Επειδή «όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων», έτσι μας επιποθείς και εσύ, αλλά όχι όσο εμείς εσένα, έτσι μην αντέχοντας, όπως είπε ο θειότατος Απόστολος Παύλος, έγραψα στην αγάπη σας αυτά τα λόγια από εμένα, ή μάλλον από τον Θεό: Θα καρποφορήσει το αμπέλι σου σταφύλι που θα πατηθεί και θα παραγάγει πνευματικό οίνο, ο οποίος θα ευφραίνει την τεθλιμμένη ψυχή, και το χωράφι σου θα φέρει πλούσια σοδειά από καλό σπόρο, όπως εκείνος που σπάρθηκε στην καλή γη και απέδωσε το ένα εκατό, το άλλο εξήντα και το άλλο τριάντα. Και είθε να θερμαίνεται παντοτινά στην καρδιά σου το πνευματικό πυρ, για το οποίο μίλησε ο Δεσπότης μας Χριστός: «Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης». Και ας πρυτανεύσει η ειρήνη του Κυρίου στην καρδιά σου, κατά τον αποστολικό λόγο, και ας υψωθεί ο φοίνικάς σου με τους λευκούς βλαστούς του, κατά τον Δαβίδ που λέει: «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα». Και είθε να καθαριστείς από την οργή και τον θυμό των δεινών παθών όπως οι τέλειοι άγιοι, στους οποίους δεν διακρίνεται απολύτως καμία από αυτές τις αδυναμίες, ούτε καν ως παραμικρή ροπή.

Αμήν. Ο ίδιος παρακάλεσε τον ίδιο μεγάλο Γέροντα να προσευχηθεί υπέρ αυτού, για να του χαρίσει ο Θεός προκοπή. Απόκριση του Βαρσανουφίου: Αδελφέ, παρακάλεσε την αγαθότητα «εκείνου που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας», να σου δώσει πνευματική εγρήγορση, η οποία ανάβει το πνευματικό πυρ, το οποίο ήρθε να ρίξει στη γη ο Δεσπότης του ουρανού και της γης. Και συμπαρακαλώ κι εγώ κατά τη δύναμή μου, να σου τη χαρίσει ο Θεός, ο οποίος με χαρά παρέχει σε όλους όσους ζητούν με πόνο και πόθο. Και αν έρθει, θα σε οδηγήσει σε όλη την αλήθεια. Φωτίζει τα μάτια, ανορθώνει τον νου, εξορίζει τον ύπνο της χαυνότητας και της αμέλειας. Στιλβώνει τα σκουριασμένα στο χώμα της ραθυμίας όπλα. Λαμπρύνει τα ρούχα που λερώθηκαν κατά την αιχμαλωσία των βαρβάρων. Και σε κάνει να μισήσεις τα βδελύγματα των πτωμάτων τους και να ποθήσεις να χορτάσεις από την πνευματική θυσία, η οποία προσφέρθηκε μέσω του μεγάλου μας αρχιερέα, για την οποία άκουσε ο Προφήτης ότι καθαρίζει αμαρτίες και αφαιρεί ανομίες, σε όσους πενθούν χαρίζεται, στους ταπεινούς δωρίζεται, στους άξιους εναποτίθεται. Και ζωή αιώνια μέσω αυτής κληρονομούν, στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

Έπειτα προσθέτει, ότι εξαιτίας του θυμού της οργής του Κυρίου έχει κατακαεί ολόκληρη η γη. Δείχνει ότι τα γήινα παραδίδονται στο κολαστικό πυρ προς ευεργεσία της ψυχής, σύμφωνα με όσα υποδηλώνει και ο Κύριος, λέγοντας: Φωτιά ήλθα να ρίξω στη γη, και θα ήθελα να δω αν έχει ήδη ανάψει. —Και θα είναι ο λαός, σαν άνθρωπος κατακαμένος από το πυρ. Δεν απειλεί με αφανισμό, αλλά υποδηλώνει την κάθαρση, σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου, ότι αν το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί· ο ίδιος όμως θα σωθεί, σαν μέσα από το πυρ. —Έπειτα περιγράφει την κακία μέσα στον λαό και τη μεταξύ τους διχόνοια, η οποία είναι πλέον ακατάπαυστη, έχοντας προχωρήσει παντελώς στο ανίατο.

Γι' αυτόν τον λόγο, πριν από το βάπτισμα πρέπει κανείς να μαθητεύσει, αφαιρώντας πρώτα τα εμπόδια της μαθητείας, και προετοιμάζοντας έτσι τους εαυτούς μας ώστε να γίνουμε κατάλληλοι για αυτήν, αφού ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός επιβεβαίωσε με παραδείγματα την προηγούμενη απόφαση, και πάλι προσέθεσε δογματικά: «Έτσι, καθένας από εσάς, ο οποίος δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· και πάλι με μορφή προστάγματος: «Αν κάποιος έρχεται προς εμένα, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθήσει»· και πάλι οριστικά: «Όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του» καθημερινά, «και δεν ακολουθεί πίσω μου, δεν είναι άξιός μου». Με αυτούς και με παρόμοιους φλογερούς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη, και τι άλλο θέλω, αν έχει κιόλας ανάψει;», αφού έγινε ολοφάνερη η κακία των αμαρτημάτων και φανερώθηκε η αρετή όσων κατορθώνονται προς δόξα του Θεού και του Χριστού του, καταλήγουμε οπωσδήποτε στην επιθυμία και την ομολογία των όσων έχουν ειπωθεί από τον Απόστολο: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;».

Ας επιτρέπουν, λοιπόν, στους νεοφώτιστους εκείνοι που έχουν το διδασκαλικό έργο στις εκκλησίες να αφομοιώνουν τον λόγο της κατηχήσεως, και έτσι έπειτα ας τους φανερώνουν τον Ιησού, ανεβάζοντάς τους από τη μικρή παιδαγωγία στην τελειότερη γνώση της πίστεως. Όσοι όμως αρπάζουν τον αλλογενή και συνεπώς προσήλυτο, και τον εισάγουν μέσα στην εσωτερική σκηνή, και του επιτρέπουν να θυσιάζει τον αμνό με χέρια ακόμη άπλυτα, και στεφανώνουν με το αξίωμα της ιερωσύνης αυτόν που δεν έχει ακόμη κατηχηθεί, ας ετοιμάζονται για μεγάλες απολογίες κατά την ημέρα της κρίσεως. Διότι μου αρκεί να πω μόνο αυτό. <Και πάνω σε αυτό ήλθαν οι μαθητές του.> Το τέλος των λόγων προς τη γυναίκα είναι η παρουσία των μαθητών. Διότι σιωπά, λέει, πλέον ο Χριστός, και αφού έβαλε στους Σαμαρείτες τον θερμό σπινθήρα της πίστεως, επιτρέπει με τις κατάλληλες αφορμές να ανάψει σε μεγάλη φλόγα. Έτσι θα κατανοήσεις αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο: «Φωτιά ήλθα να ρίξω στη γη, και τι άλλο θέλω αν έχει ήδη ανάψει;» <Και θαύμαζαν που μιλούσε με γυναίκα.> Εκπλήσσονται πάλι οι μαθητές με την πραότητα του Σωτήρα, και θαυμάζουν τον ταπεινό του τρόπο.

Έτσι λοιπόν πιστεύουμε ότι και ο θεσπέσιος Βαπτιστής εξέλαμψε το φως της μαρτυρίας του για τον Σωτήρα μας, λαμβάνοντας τη δύναμη να φωταγωγεί όχι από αλλού, παρά από το νοητό έλαιο, το οποίο έχει τη δύναμη και την καταλληλότητα να ανάψει μέσα μας το θείο φως, πράγμα που και ο ίδιος ο Σωτήρας υπέδειξε αινιγματικά λέγοντας: «Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης, και τι άλλο θέλω αν έχει ήδη ανάψει;». Επομένως, ως τύπος πάλι, ο λύχνος που καίει και φέγγει διαπαντός στη Σκηνή του Μαρτυρίου ήταν ο μακάριος Βαπτιστής. Και το ότι αυτός φέγγει μέσα στη Σκηνή του Μαρτυρίου, σημαίνει εύλογα ότι ο δικός του φωτισμός είναι δεκτός στις εκκλησίες, και δεν θα μείνει έξω από την ιερή και θεία αυλή του Σωτήρα. Όμως, το ότι ο λύχνος φαίνεται έξω από το καταπέτασμα, φαίνεται να υποδηλώνει ότι θα φέρει τον πιο απλό και εισαγωγικό φωτισμό, λέγοντας: «Μετανοείτε, γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Από τα κρυμμένα όμως μέσα από το καταπέτασμα, δηλαδή τα μυστήρια του Σωτήρα μας, δεν φανερώνει απολύτως τίποτα. Διότι δεν βάπτισε για μετουσία του Αγίου Πνεύματος, ούτε ο δικός του φωτισμός εισήγαγε στο εσωτερικό του καταπετάσματος. Διότι αφορούσε την εξωτερική σκηνή «η οποία ακόμη διατηρούσε τη στάση της», σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου.

λ.> Ορθώς, λοιπόν, είπε ο Χριστός: Φωτιά ήρθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω αν έχει κιόλας ανάψει; <Και επιστρέψατε> Βλέπεις πώς δεν ανέχεται την αθέτηση των τύπων, ή μάλλον την εξύβριση της ίδιας της αλήθειας σαν να βρισκόταν ακόμη σε σκιές; Διότι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού είναι αμεταμέλητα, σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Το ακλόνητο στην υπομονή, το ακατάβλητο στην πνευματική ισχύ, η προθυμία και το σθένος για κάθε είδους άριστα ανδραγαθήματα, ώστε να αποτελεί πρότυπο αγγελικής πολιτείας και για τους άλλους. «Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη, και τι άλλο θέλω αν έχει κιόλας ανάψει;» (A f. 185 b). Έχοντας αυτή τη φωτιά, ο Κλεόπας και η συνοδεία του έλεγαν: «Δεν καιγόταν η καρδιά μας μέσα μας στον δρόμο, καθώς μας εξηγούσε τις Γραφές;». Πρόκειται για φωτιά σωτήρια και ωφέλιμη, διά της οποίας όλοι εμείς πάνω στη γη, που ήμασταν τρόπον τινά ψυχραμένοι και νεκρωμένοι τόσο εξαιτίας της αμαρτίας όσο και του ότι δεν γνωρίζαμε τον κατά φύση και αληθινό Θεό, αναζωπυρωνόμαστε προς την ευσεβή ζωή και γινόμαστε ζέοντες στο πνεύμα, σύμφωνα με τα λόγια του μακάριου Παύλου.

Διότι οι ειδήμονες σε αυτά δοκιμάζουν τον άργυρο και τον χρυσό, λιώνοντας στη φωτιά καθετί το κίβδηλο και άσχημο που υπάρχει μέσα τους. Το θείο και ουράνιο πυρ όμως, δηλαδή η χάρη του Αγίου Πνεύματος, μέσω της οποίας μπορούμε να καταστούμε ζωντανοί κατά το πνεύμα, όταν κατέλθει στον νου και την καρδιά με τη χορηγία του Χριστού, τότε ακριβώς καθαρίζει κάθε ρύπο της αμαρτίας και καταναλίσκει τον μολυσμό των προηγούμενων σφαλμάτων. Έτσι καθιστά όσους την έχουν απόλυτα καθαρούς και δοκιμασμένους, και σχεδόν τους σφυρηλατεί εκ νέου νοητά προς μια καινούργια ζωή, αναδεικνύοντάς τους πλέον σε σκεύη λαμπρά και αγιασμένα, κατασκευασμένα για τιμητική χρήση και χρήσιμα στη μεγάλη οικία, δηλαδή την Εκκλησία. Αυτό ακριβώς το θείο και νοητό πυρ επεσήμανε ο θεσπέσιος Ιωάννης, λέγοντας: «Εγώ σας βαπτίζω με νερό, έρχεται όμως οπίσω μου άνδρας, του οποίου δεν είμαι άξιος να σκύψω να λύσω τον ιμάντα των υποδημάτων του· αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ». Και θυμόμαστε επίσης και τον ίδιο τον Χριστό να λέει: «Πυρ ήλθα να βάλω επάνω στη γη, και τι άλλο θέλω, εάν έχει κιόλας ανάψει;».

Ή ίσως είναι λογικό να σκεφτούμε το εξής: διότι ο Λόγος του Θεού, βρίσκοντας τους ανθρώπους σε όλη τη γη σαν παγωμένους από την πολύτροπη αμαρτία, τους αναζωπύρωσε με επιθυμία και προθυμία για κάθε αγαθό έργο, ρίχνοντας σε αυτούς σαν ένα νοητό πυρ τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος. Είπε, λοιπόν: «Ήρθα να ρίξω φωτιά στη γη, και τι άλλο θέλω, αν έχει κιόλας ανάψει;» Διότι γίναμε φλογεροί στο πνεύμα όσοι αξιωθήκαμε τέτοιας χάρης, και γίναμε κοινωνοί της θείας φύσεως με το να μετάσχουμε στο Άγιο Πνεύμα.

Αυτό ακριβώς μας υποδείκνυε και ο Σωτήρας, λέγοντας: «Ήρθα να βάλω φωτιά στη γη». Εκείνος λοιπόν που προσφέρεται ως ολοκαύτωμα και προσφέρεται ολοκληρωτικά στον Θεό, ας διατηρεί άσβεστη μέσα του τη φωτιά, και η δύναμη εκείνης της άγιας φλόγας ας ακμάζει παντοτινά μέσα του. Διότι λέει «όλη τη νύχτα», η οποία θα εκληφθεί ως ο παρών βίος. Διότι δεν αρμόζει πότε να ψυχραίνεται, αποκλίνοντας προς το κακό, και πότε πάλι να αναζωπυρώνεται ο νους, αλλά να είναι κανείς σταθερός σε έναν τρόπο, και να ζέει πάντοτε τω πνεύματι, όπως λέει ο Παύλος. Αυτό θα μπορούσε να γίνει σε εμάς πιο φανερό και μέσω άλλων παραδειγμάτων, αν ερευνήσουμε προσεκτικά την ακριβή βούληση του νόμου. Διότι λέει πάλι στη συνέχεια ο Θεός προς τον ιεροφάντη Μωυσή τα εξής: «Και αυτά είναι που θα κάνεις πάνω στο θυσιαστήριο.

Καθώς λοιπόν ο Θεός κατέβηκε με μορφή πυρός, υπήρχαν καπνοί που πετάγονταν σαν από καμίνι και ξετυλίγονταν πολύ ψηλά, και απλώνονταν, νομίζω, πάνω σε όλο τον λαό. Διότι κατήλθε από τον ουρανό για εμάς προς εμάς ο Λόγος του Θεού ως πυρ χωνευτηρίου, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Και αυτός μας βάπτισε με Πνεύμα Άγιο και πυρ· με το νοητό πυρ που κατακαίει τον συρφετό μέσα μας και λιώνει τον ρύπο της αμαρτίας, και δεν αφήνει τον νου να αποψύχεται παραδιδόμενος σε άτοπες ηδονές· γι' αυτό έχουμε ολοκληρωθεί, ζέοντες τω πνεύματι. Και ακριβώς αυτό ενήργησε σε εμάς ο Χριστός. Γι' αυτό και έλεγε: «Ήλθα να βάλω φωτιά στη γη. Και τι άλλο θέλω αν ήδη άναψε;» Επομένως, με μορφή πυρός, κατ' άκρα θεία οικονομία, εμφανιζόταν στους αρχαιότερους· πλην όμως όχι χωρίς καπνό. Θα κατανοήσουμε δε και πάλι μέσα από αυτό ότι είναι ανάγκη να θρηνούν και να οδύρονται όσοι υποπίπτουν στη ραθυμία, και έχουν επιλέξει να περιφρονούν τη θεία Του δόξα. Διότι μέσα στον καπνό είναι αναπόφευκτο να δακρύζει κανείς. Και πώς θα μπορούσε να αμφιβάλλει κάποιος ότι οι θεομίσητοι και αλιτήριοι θα οδηγηθούν στο εξώτερο σκότος; «Διότι εκεί θα είναι», λέγει, «ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Ότι λοιπόν για τη ραθυμία τους χύνουν πικρά δάκρυα αυτοί για τους οποίους γίνεται ο λόγος, αυτό υποδείκνυαν οι καπνοί.

Διαφεύγει από τη φυλακή και έρχεται στη Μεσοποταμία· αλλά τον συναντά ως όπλο δικαιοσύνης ο επίσκοπος Αρχέλαος. Και αφού τον έλεγξε ενώπιον φιλοσόφων κριτών, συγκροτώντας ελληνικό ακροατήριο, ώστε, αν έκριναν Χριστιανοί, να μη φανεί ότι οι κριτές μεροληπτούν, λέει ο Αρχέλαος προς τον Μάνη: Λέγε αυτά που κηρύσσεις. Αυτός δε, έχοντας το στόμα του σαν ανοιχτό τάφο, άρχισε πρώτα με βλασφημία εναντίον του Δημιουργού των πάντων, λέγοντας: Ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης είναι εφευρέτης κακών, λέγοντας για τον εαυτό Του: Εγώ ο Θεός είμαι πυρ καταναλίσκον. Ο δε σοφός Αρχέλαος αναίρεσε τη βλασφημία, λέγοντας: Εάν ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης, σύμφωνα με τα λόγια σου, αποκαλεί τον εαυτό Του πυρ, τίνος υιός είναι Εκείνος που λέει: Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης; Εάν κατακρίνεις Αυτόν που λέει: Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί· γιατί τιμάς τον Πέτρο, ο οποίος την μεν Ταβιθά ανέστησε, τη δε Σαπφείρα θανάτωσε; Εάν επίσης κατακρίνεις το ότι ετοίμασε πυρ· γιατί δεν κατακρίνεις Εκείνον που λέει: Πορεύεσθε από εμένα στο πυρ το αιώνιο; Εάν κατακρίνεις Αυτόν που λέει: Εγώ είμαι ο Θεός που ποιώ ειρήνη και κτίζω κακά· εξήγησε πώς ο Ιησούς λέει: Δεν ήλθα να βάλω ειρήνη, αλλά μάχαιρα.

Και ο Ιωάννης, ο οποίος επλήσθη Πνεύματος Αγίου από την κοιλία της μητέρας του, γι' αυτόν τον λόγο αγιάσθηκε, για να βαπτίσει τον Κύριο, όχι μεταδίδοντας ο ίδιος το Πνεύμα, αλλά ευαγγελιζόμενος Εκείνον που χορηγεί το Πνεύμα. Διότι λέει: «Εγώ σας βαπτίζω με ύδωρ εις μετάνοιαν, εκείνος όμως που έρχεται οπίσω μου», και τα εξής, «αυτός θα σας βαπτίσει εν Πνεύματι Αγίω και πυρί». Και γιατί με πυρ; Επειδή η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος έγινε με πύρινες γλώσσες. Περί αυτού λέει χαίροντας ο Κύριος: «Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης, και τι άλλο θέλω αν ήδη άναψε;»

Εκεί έρχονται οι άγιοι, έχοντας εγκαταλείψει κάθε φαντασία και ματαιότητα του βίου· διότι οι δούλοι αποτελούν τη φαντασία της κοσμικής συνοδείας, και το πυρ και τα ξύλα που φέρουν μαζί τους είναι οι πράξεις, οι λόγοι, οι λογισμοί. Τρία δε είναι αυτά που φέρνουν μαζί τους εξαιτίας της πίστεως στην Αγία Τριάδα· διότι ολόκληρη την ψυχή και το σώμα και το πνεύμα θα έχουν κατά την ανάσταση. Αναφέρω δε ότι τα τρία πάλι συνέρχονται σε ένα· διότι οι μάρτυρες, βαστάζοντας τα πάθη τους, απέρχονται προς τον Χριστό· διότι τα ξύλα και το πυρ και η μάχαιρα των διωκτών είναι τα βασανιστήρια. Εάν δε κάποιος πει ότι φέρουν μαζί τους τα βασανιστήρια, λέγει και ο Παύλος ότι καθένας θα βαστάσει το δικό του φορτίο· και πάλι, ιδού ο άνθρωπος και το έργο του. Είπε δε και ο Κύριος, ήλθα να βάλω πυρ επί της γης· και αλλού λέγει, δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα.

Μιμήσου την, ω τέκνο, μιμήσου την, χωρίς να αποβλέπεις σε τίποτε άλλο παρά σε εκείνον που είπε: Ήλθα να βάλω πυρ επί της γης, και τι άλλο θέλω αν έχει κιόλας ανάψει! Διότι είναι η πύρωση του πνεύματος αυτή που αναζωπυρώνει την καρδιά, επειδή το άυλο και θείο πυρ συνηθίζει μεν να φωτίζει και να δοκιμάζει τις ψυχές, όπως τον καθαρό χρυσό στο καμίνι, να κατακαίει δε την κακία, όπως τα αγκάθια και την καλαμιά. Διότι ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον, που αποδίδει δικαιοσύνη σύμφωνα με το Ευαγγέλιό του. Αυτό το πυρ ενήργησε στους Αποστόλους, όταν μιλούσαν με πύρινες γλώσσες σε αυτούς που τους άκουγαν.

Αυτό το πυρ δήλωνε και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας: «Πυρ ήλθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω, αν έχει ήδη ανάψει;» Όλα αυτά γίνονταν, επειδή ακριβώς έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε. Και δεν έκλινε μόνο έναν ουρανό, αλλά όλους όσους υπάρχουν. Διότι η ταπείνωση από το ύψος Του και η κένωση της θεότητάς Του φανερώνονταν μέσα από αυτά τα λεγόμενα. Διότι με το «Έκλινε ουρανούς» εξέφρασε με τον πιο εμφατικό τρόπο την κατάβασή Του, σημαίνοντας την κάθοδό Του με τρόπο πιο σωματικό.

Έπειτα λέγει ο προφητικός λόγος, ότι τα ύδατα δέχθηκαν ταραχή, και τα όρη υπέστησαν κλονισμό, καθώς μεταδιδόταν το ευαγγελικό κήρυγμα. Εδώ ως «όρη» ονόμασε το στίφος των δαιμόνων εξαιτίας του όγκου της αλαζονείας και του ύψους της έπαρσής τους· και ως «ύδατα» τις γνώμες των ανθρώπων, οι οποίες δίκην υδάτων παρασύρονται εύκολα εδώ και εκεί, και αναταράσσονται από τα πνεύματα της απάτης. Αυτά μας τα διδάσκει και η διήγηση των Πράξεων· πώς δηλαδή, ενώ οι ιεροί απόστολοι περιόδευαν την οικουμένη, οι πόλεις γέμιζαν από ταραχή και θορύβους. Διότι και στην Έφεσο ο Δημήτριος αναστάτωσε ολόκληρη την πόλη· και στα Λύστρα και στη Δέρβη το ίδιο ακριβώς συνέβη. Και πάλι στους Φιλίππους και στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα και στην Κόρινθο, καθώς τα πνεύματα της απάτης ξεσήκωναν αυτά τα κύματα, μερικοί που υποκινούνταν από αυτά κραύγαζαν εναντίον των ιερών αποστόλων: «Αυτοί που αναστάτωσαν την οικουμένη, αυτοί ήρθαν και εδώ». Αυτά προφήτευσε και ο μακάριος Αββακούμ: «Διότι επέβιβασες», λέγει, «στη θάλασσα τους ίππους σου, ταράζοντας πολλά ύδατα». Και «ίππους» ονόμασε τους ιερούς αποστόλους, οι οποίοι έγιναν θείο όχημα· διότι ο Δεσπότης, επιβαίνοντας σε αυτούς, διασκόρπισε τα πολλά και διάφορα δόγματα της ασέβειας. Θα κατανοήσεις όμως και με άλλον τρόπο τη σύγχυση της γης και την ταραχή της, ακούγοντας τον Σωτήρα να λέγει: «Φωτιά ήρθα να βάλω στη γη· και τι άλλο θέλω, εάν έχει ήδη ανάψει;».

Φωτιά θα ανάψει ενώπιόν του· φωτιά ήρθα να βάλω πάνω στη γη. Με τον όρο φωτιά εννοεί εδώ τη διδασκαλία του Θεού Λόγου· διότι η φωτιά καίει μεν τις φαύλες έξεις, δοκιμάζει δε τους καθαρούς. Γι' αυτόν τον λόγο, ολόγυρά του υπάρχει σφοδρή καταιγίδα· διότι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ θα διωχθούν· αλλά και «στον κόσμο», λέγει, «θα έχετε θλίψη».

Αναζητούμε τίνος βγήκε ο φθόγγος σε όλη τη γη, και τα λόγια έως τα πέρατα της οικουμένης, έτσι ώστε να μην έχουν απομείνει σε κάποιους λόγοι και λαλιές στους οποίους να μην ακούστηκαν και οι δικές τους φωνές· αλλά κανείς δεν θα μπορούσε να υποδείξει άλλους εκτός από τους ιερούς αποστόλους, στους οποίους έχει εκπληρωθεί η προφητεία, αφού η διδασκαλία τους για τον Χριστό έγινε ξακουστή σε όλη την υφήλιο, όταν, ενώ διέμεναν στον παρόντα βίο με τη θεία δύναμη να συνεργεί μαζί τους, κήρυτταν σε όλη την οικουμένη την πίστη στον Χριστό του Θεού· για τον οποίο, μετά την προφητεία του κηρύγματος των αποστόλων του, στη συνέχεια ο λόγος διδάσκει ότι έθεσε το σκήνωμά του στον ήλιο. Ως ήλιος νοείται η θεότητα, στην οποία έθεσε τη μονή του και την οιονεί κατασκήνωσή του, ή και το σώμα το οποίο έλαβε από την Παρθένο, το οποίο ήταν σαν ένα σκήνωμα της θείας δύναμης που κατοικούσε μέσα του. Αυτός, εξάλλου, σαν νυμφίος που εξέρχεται από τον παστό του, αγαλλιάστηκε σαν γίγαντας για να τρέξει τον δρόμο του· διότι, σαν ένας νυμφίος, για χάρη της νύμφης του, της Εκκλησίας, αφού σηκώθηκε από τους πατρικούς κόλπους, και σαν ένας γίγαντας, ανδρείος και ισχυρός, αφού έφερε εις πέρας τον αγώνα που βρισκόταν μπροστά του, και αφού νίκησε και κατατρόπωσε τους αντιπάλους, αγαλλιάστηκε λαμβάνοντας τη σύζυγο και νύμφη του· έχει δε γίνει και η έξοδός του από το άκρο του ουρανού· και πάλι, η κατάληξή του έως το άκρο αυτού. Επειδή κανείς άλλος δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνον αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου· και πάλι, αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος με αυτόν που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, σύμφωνα με τον ιερό απόστολο. Αλλά και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θέρμη του· για την οποία και ο ίδιος είπε: «φωτιά ήρθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω αν ήδη άναψε;»

«Όρη» πάλι, με πιο αλληγορική έννοια, θα μπορούσε να είναι η ειδωλολατρία που τελούνταν παλαιότερα στα βουνά, καθώς και οι αόρατες και αρχοντικές δυνάμεις που ενεργούσαν σε αυτά, τις οποίες διόλου λίγο δεν συντάραξε και αναστάτωσε η διδασκαλία του Σωτήρος μας. Διότι ο ένθεος λόγος Του και η θαυματουργική και παραδοξοποιός Του ισχύς καθαιρούσε ανεπαίσθητα τη μακρά και παλαιά δυναστεία τους πάνω στους ανθρώπους. Ωσαύτως δε και οι «κοιλάδες που λιώνουν σαν κερί από το πρόσωπο της φωτιάς» θα μπορούσαν να είναι οι χθόνιοι και περίγειοι δαίμονες, εναντίον των οποίων εξαπέλυε το πυρ που κατακαίει τη μοχθηρία τους, λέγοντας: «Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης, και τι άλλο θέλω αν ήδη άναψε;». Καιόμενοι, λοιπόν, από αυτό το πυρ και μη μπορώντας να αντέξουν τα βασανιστήρια από την αόρατη φλόγα, υποχωρούσαν από τα ανθρώπινα σώματα και ομολογούσαν αυτό που τους συνείχε και τους εκδίωκε, κραυγάζοντας: «Έα, τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμάς και εσένα, Υιέ του Θεού; Ήλθες πριν από τον καθορισμένο καιρό να μας βασανίσεις;» και «Σε γνωρίζουμε ποιος είσαι, ο Άγιος του Θεού». Και αυτούς κυρίως τιμωρούσε και τους άρχοντές τους καθαιρούσε, διότι, μη αρκούμενοι στη διαφθορά των υπολοίπων εθνών, μέσω της οποίας τους είχαν κατακρημνίσει όλους στην πολυθεϊστική πλάνη, επιβουλεύτηκαν και τον παλαιό λαό του Θεού, δηλαδή αυτόν της περιτομής, και, αφού τον απομάκρυναν από τον Θεό, τον πλήγωσαν με παντοειδείς ασέβειες.

Ολοφάνερα και μέσα σε αυτά δηλώνεται η παρουσία του Κυρίου στους ανθρώπους. Και επειδή ακριβώς έχει ειπωθεί ότι «θα έλθει ως πυρ», εύλογα λέει ο Σωτήρας μας: «Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης, και τι άλλο θέλω εάν ήδη άναψε;». Ως «άρματά» του δε, θα μπορούσε να πει κανείς τις θείες δυνάμεις που τον δορυφορούν και τους ιερούς αγγέλους που τον υπηρετούν, για τους οποίους έχει λεχθεί: «και προσήλθαν άγγελοι και τον διακονούσαν», καθώς και τους ιερούς αποστόλους και μαθητές του, επί των οποίων επιβαίνοντας με ένθεη και αόρατη δύναμη ο Λόγος του Θεού διέτρεξε ολόκληρη την οικουμένη. Θα μπορούσε όμως να λεχθεί και διαφορετικά, κατά γράμμα, ότι το «πυρ» και τα «άρματα» εξαγγέλλονται μαζί με την παρουσία του, εξαιτίας της πολιορκίας που κατέλαβε την Ιερουσαλήμ μετά την άφιξη του Σωτήρα μας, ύστερα από την οποία, όχι πολύ αργότερα, ο μεν ίδιος ο ναός πυρπολήθηκε και υπέστη την έσχατη ερήμωση, η δε πόλη κυκλώθηκε από άρματα και πολεμικά στρατόπεδα, έπειτα από τα οποία εκπληρώθηκαν και όσα είχαν προαναγγελθεί για όλα τα έθνη, σύμφωνα με την προφητεία.

ΙΣΤ'. Και εκείνοι μεν ας θρηνούν· από εμάς όμως ο αμνός θα φαγωθεί· προς το βράδυ μεν, διότι κατά τη συντέλεια των αιώνων έλαβε χώρα το πάθος του Χριστού· επειδή άλλωστε το βράδυ κοινωνεί το μυστήριο στους μαθητές, διαλύοντας το σκοτάδι της αμαρτίας. Και θα φαγωθεί όχι βραστός, αλλά ψητός· ώστε ο λόγος να μην έχει για εμάς τίποτα το αθεώρητο, ούτε το νερουλό, ούτε το ευδιάλυτο, αλλά να είναι εξ ολοκλήρου συνεκτικός, και στερεός, και δοκιμασμένος στο καθαρτικό πυρ, και ελεύθερος από καθετί το υλικό, και απέριττος, και για να βοηθούμαστε από τους καλούς άνθρακες, οι οποίοι αναφλέγουν και καθαίρουν το διανοητικό μας, από Εκείνον που ήλθε να ρίξει φωτιά επί της γης, η οποία καταναλώνει τις κακές έξεις, και ο οποίος επισπεύδει το άναμμά της. Ό,τι λοιπόν είναι σαρκώδες και θρεπτικό από τον λόγο, μαζί με τα εντόσθια και τα απόκρυφα του νου, θα φαγωθεί και θα καταναλωθεί, και θα αφομοιωθεί προς πνευματική πέψη, από την κεφαλή μέχρι τα πόδια, δηλαδή από τα ύψιστα θεωρήματα περί της θεότητος, μέχρι τους τελευταίους στοχασμούς περί της σαρκώσεως.

Ήδη, λοιπόν, ας εισέλθουμε στα άγια των αγίων, που είναι το Άσμα των Ασμάτων. Διότι, όπως ακριβώς με το «άγια των αγίων» διδασκόμαστε μια υπεραφθονία και επίταση της αγιότητας μέσω αυτής της υπερθετικής έκφρασης, έτσι και μέσω του Άσματος των Ασμάτων ο υψηλός λόγος μάς υπόσχεται να μας διδάξει μυστήρια μυστηρίων. Και ενώ υπάρχουν πολλά άσματα στη θεόπνευστη διδασκαλία, μέσα από τα οποία διδασκόμαστε τα μεγάλα νοήματα περί του Θεού από τον μεγάλο Δαβίδ, τον Ησαΐα, τον Μωυσή και πολλούς άλλους, από τη συγκεκριμένη επιγραφή μαθαίνουμε τούτο: ότι όσο απέχουν τα άσματα των αγίων από τα άσματα της θύραθεν σοφίας, άλλο τόσο υπερέχει των αγίων ασμάτων το μυστήριο του Άσματος των Ασμάτων, την πληρότητα του οποίου η ανθρώπινη φύση δεν δύναται ούτε να ανακαλύψει ούτε να χωρέσει στην κατανόησή της. Και για τον λόγο αυτόν, προέταξε αινιγματωδώς στη διδασκαλία των δογμάτων την πιο σφοδρή από τις καταστάσεις που ενεργούνται με ηδονή (εννοώ δηλαδή το ερωτικό πάθος), ώστε μέσω αυτού να μάθουμε ότι πρέπει η ψυχή, ατενίζοντας το απρόσιτο κάλλος της θείας φύσης, να το αγαπά με τόσο δυνατό έρωτα, όση είναι η έλξη του σώματος προς το συγγενές και ομόφυλό του, μεταφέροντας το πάθος στην απάθεια, έτσι ώστε, αφού κατασβεστεί κάθε σωματική διάθεση, η διάνοιά μας να ζέει ερωτικά μόνο με το πνεύμα, θερμαινόμενη από εκείνο το πυρ το οποίο ήλθε ο Κύριος να βάλει πάνω στη γη.

Ω, ποιος θα υμνήσει επαξίως, Μονογενή Λόγε του Θεού, τη δύναμη της παρουσίας σου επί της γης; Διότι το θείο σου θυσιαστήριο δεν ανάβει ποτέ με ξένο και γήινο πυρ, αλλά με πυρ ξένο κατά διαφορετικό τρόπο και ουράνιο, καθώς το πυρ διατηρείται άσβεστο με τη μετάδοσή του, το οποίο ήλθες να βάλεις επί της γης λόγω του ανείκαστου πελάγους της φιλανθρωπίας σου. Του οποίου μετέχουν και τα λειτουργικά σου πνεύματα, και διά του οποίου οι δαίμονες εκδιώκονται. Το οποίο ο Μωυσής είδε στη βάτο, και διά του οποίου ο Ηλίας αρπάχθηκε από τη γη.

Έφαγε λοιπόν μέρος από ψητό ψάρι και από κηρήθρα μελιού, τα οποία αποτελούν και αυτά σύμβολα του δικού του μυστηρίου. Διότι την δική μας φύση, η οποία σαν ψάρι κολυμπούσε μέσα στην υγρότητα του ηδονικού και εμπαθούς βίου, ο Λόγος του Θεού την ένωσε με τον εαυτό του καθ' υπόστασιν, και αφού την καθάρισε από κάθε εμπαθή διάθεση με το θείο και απρόσιτο πυρ της δικής του θεότητας, την κατέστησε ομόθεη και τρόπον τινά διάπυρη. Και δεν θεοποιεί μόνο το φύραμα που προσέλαβε για χάρη μας, αλλά και τον καθένα από εκείνους που έχουν καταξιωθεί να κοινωνήσουν μαζί του, μέσω της μετοχής στο πυρ, το οποίο ήλθε ο Κύριος να ρίξει επί της γης. Η δε φύση μας μοιάζει με κηρήθρα μελιού, η οποία κατέχει το λογικό στοιχείο σαν μέλι αποθησαυρισμένο στο σώμα όπως σε μια κηρήθρα. Μάλλον δε, έτσι είναι ο καθένας από εκείνους που πιστεύουν στον Χριστό: διότι έχει εναποθηκευμένη τη χάρη του θείου Πνεύματος και στην ψυχή και στο σώμα, ακριβώς όπως το μέλι στην κηρήθρα.

γʹ. Λοιπόν, επιθυμεί να έλθει ως ιατρός, και ως γεωργός να περιποιηθεί την άμπελο, να εξοντώσει τον νοητό σκώληκα, και να αποκόψει τα περιττά κλήματα, από τα οποία δεν θα μπορέσει να καρποφορήσει. Και για ποιον λόγο γίνεται αυτό; Όχι για χάρη της ιδίας, λέγει, της οποίας κατέστρεψε τον φραγμό και την παρέδωσε στον εχθρό, αλλά για χάρη του δεσποτικού κλήματος που πρόκειται να βλαστήσει από αυτήν. Γι' αυτό, αφού είπε, «Επίσκεψαι την άμπελον ταύτην», πρόσθεσε, «Καί επί Υιόν ανθρώπου, όν εκραταίωσας εαυτώ»· δηλαδή, εξαιτίας του Υιού που προέρχεται από την ιουδαϊκή άμπελο, «Όν εκραταίωσας εαυτώ», επίσκεψαι αυτήν. Διότι αληθώς, η έλευση του Μονογενούς ήταν επίσκεψη για τον λαό των Ιουδαίων, εάν βέβαια την είχαν αποδεχθεί. Γι' αυτό και ο Ιωάννης έλεγε: «Εις τα ίδια ήλθε, και οι ίδιοι αυτόν ουκ έγνωσαν»· και ο ίδιος ο Κύριος: «Ουκ ήλθον ει μη εις τα πρόβατα τα απολωλότα οίκου Ισραήλ». «Εμπεπυρισμένη πυρί, και ανεσκαμμένη, από επιτιμήσεως του προσώπου σου απολούνται». Επειδή συνέκρινε τη συναγωγή των Ιουδαίων με αμπελώνα, αναγκαστικά διαχωρίζει τον λόγο του, άλλοτε αναφερόμενος στην εικόνα, και άλλοτε σε εκείνους για τους οποίους χρησιμοποίησε την εικόνα. Κατακάηκε λοιπόν με φωτιά η άμπελος των Ιουδαίων, δηλαδή η συναγωγή· και μάλιστα με εκείνη τη φωτιά για την οποία ο Χριστός έλεγε: «Πυρ ήλθον βαλείν εις την γην, και τι ήθελον, ει ήδη ανήφθη;».

Και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου. Ονομάζει δική του αμαρτία την αμαρτία του δικού μας γένους, επειδή έγινε η απαρχή του ανθρώπινου φυράματος, θέλοντας ως νέος Αδάμ να αναπλάσει μέσα του τον παλαιό, για την αμαρτία του οποίου μεριμνά με ποιον τρόπο θα καθαριστεί. Διότι γνώρισμα εκείνου που μεριμνά ήταν τα λόγια που διακήρυξε στα Ευαγγέλια: «Ήρθα να ρίξω φωτιά στη γη, και τι άλλο θα ήθελα, αν κιόλας έχει ανάψει;», λέει. Διότι εννοούσε εκείνο το πυρ που κατέκαψε τα δικά μας αγκάθια.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΘ'. «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε.» Αυτός ο ποιμένας του Ισραήλ δεν είναι άλλος από εκείνον που είπε: Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, αυτός που ποιμαίνει όσους έχουν νου που βλέπει τον Θεό. «Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα.» Αυτόν τον λόγο προχωρώντας ο προφήτης τον διασαφήνισε περισσότερο, δηλώνοντας πώς και γιατί πρόκειται να έλθει ο Χριστός. Διότι εμείς είμαστε η αιτία της παρουσίας του, προκειμένου να μας επιστρέψει και να μας διορθώσει. Ο δε τρόπος της παρουσίας του είναι φανερός, ώστε να τον βλέπουμε πρόσωπο με πρόσωπο, διότι δεν θα σωζόμασταν διαφορετικά, παρά μόνον εάν μας φανερωνόταν αυτό το πρόσωπο. «Μας κατέστησες αντικείμενο αντιλογίας στους γείτονές μας.» Συνεχίζει την ίδια ικεσία, ώστε να αποδείξει πόσο αναγκαία είναι αυτή· συγχρόνως δε διδάσκοντας και εμάς να μην ολιγωρούμε όταν δεν εισακούεται αμέσως η προσευχή μας, αλλά να επιμένουμε· διότι οπωσδήποτε θα επιτύχουμε. «Ο Θεός των δυνάμεων, επίστρεψε.» Επειδή, δηλαδή, ούτε ο νόμος ούτε οι προφήτες έκαναν τον Ισραήλ να επιστρέψει, κατ' ανάγκην παρακαλεί τον ίδιο τον Χριστό να τον επαναφέρει. «Και επισκέψου αυτήν την άμπελο.» Επειδή συνέκρινε τη Συναγωγή των Ιουδαίων με άμπελο, κατ' ανάγκην μοιράζει και τον λόγο του, άλλοτε απευθυνόμενος στην εικόνα και άλλοτε προς εκείνους για τους οποίους χρησιμοποίησε την εικόνα. Κάηκε, λοιπόν, με πυρ η άμπελος των Ιουδαίων, δηλαδή η Συναγωγή των Ιουδαίων, και μάλιστα με εκείνο το πυρ για το οποίο ο Χριστός έλεγε: Πυρ ήλθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω, αν έχει ήδη ανάψει;

Διότι εκείνα μεν είναι τεκμήρια φουρτουνιασμένης θάλασσας, αυτά δε είναι σημάδια ψυχής που ευφραίνεται· και εκείνα μεν, καθώς προσκρούουν στα βράχια, εκπέμπουν έναν ήχο ακαθόριστο, αυτά όμως, καθώς προσκρούουν στον λόγο της διδασκαλίας, εκπέμπουν φωνή ευχάριστη. Έτσι και οι πνοές του ζέφυρου, όταν πέσουν πάνω στα σπαρτά, και γέρνουν και ανασηκώνουν τις κορυφές των σταχυών, μιμούνται τα κύματα της θάλασσας πάνω στην ξηρά. Αλλά αυτά εδώ είναι πιο ευχάριστα και από εκείνα τα σπαρτά· διότι δεν είναι πνοές ζέφυρου, αλλά η χάρις του Αγίου Πνεύματος που αφύπνισε και θέρμανε τις ψυχές σας, και εκείνο το πυρ, για το οποίο έλεγε παλαιά ο Χριστός, «Πυρ ήλθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω, αν ήδη άναψε;», αυτό ακριβώς το πυρ βλέπω να έχει εναποτεθεί και να καίει μέσα στις δικές σας ψυχές. Επειδή, λοιπόν, ο φόβος του Χριστού μάς άναψε τόσες λαμπάδες, ελάτε τώρα να στάξουμε το έλαιο της διδασκαλίας, ώστε να μας γίνει το φως πιο διαρκές.

Τα δε κρέατα 〈ψημένα στη φωτιά〉· διότι είναι πύρινο το λογικό σώμα του Χριστού· 〈«Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη, και τι άλλο θα ήθελα αν έχει κιόλας ανάψει;»〉. 〈Όχι ωμό〉 το κρέας, για να είναι ο λόγος εύκολος στην επεξεργασία του, προσιτός και ευπρόσδεκτος· 〈ούτε βρασμένο σε νερό〉, για να μην είναι ο λόγος υγρός, ούτε υδαρής, ούτε χαλαρός. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, 〈**〉 ως αόρατη βουλή, τα πόδια ως άνθρωπος. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, αρχή και μέση και τέλος, συγκρατώντας, συσφίγγοντας και συνενώνοντας τα πάντα μέσα Του με άλυτους δεσμούς, έχοντας γίνει αληθινά 〈«μεσίτης Θεού και ανθρώπων»〉. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, Θεός, Λόγος και άνθρωπος στη γη. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, σε ύψος και βάθος και πλάτος 〈**〉 και στα ριζώματα της γης. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, νόμος και λόγος και απόστολοι, ο νόμος ως αρχή και ο λόγος ως βουλή και οι απόστολοι ως πόδια· 〈«Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά»〉. 〈Οστό δε δεν θα τσακίσετε από αυτόν〉, για να γίνει γνωστή η ανάσταση με το σώμα· διότι λέει, 〈«Βάλε τα δάχτυλά σου στα σημάδια των καρφιών, για να γνωρίσεις ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά»〉. 〈Άζυμα μαζί με πικρά χόρτα θα φάτε〉· διότι πικρά είναι για σένα, ή πικρών έργων τα μυστήρια· 〈«Η γη σας είναι έρημη, οι πόλεις σας καμένες από τη φωτιά, τη χώρα σας την καταβροχθίζουν ξένοι μπροστά σας, και έχει ερημωθεί, κατεστραμμένη από ξένους λαούς»〉. 〈Θα φάτε με σπουδή〉 το πάσχα· διότι πρέπει να αγρυπνεί και να νήφει καθένας που πρόκειται να προσέλθει στο μεγάλο σώμα. 〈Οι οσφύες σας περιεζωσμένες〉· ας παύσουν οι ανεξέλεγκτες πηγές της γενέσεως, 〈οι〉 σαρκικές περιπλοκές και οι ρυπαρές ηδονές. 〈Τα υποδήματά σας στα πόδια σας〉· βάσεις που ορθοτομούν, στηρίγματα που δεν χωλαίνουν· διότι είναι ριζώματα της αλήθειας. 〈Τα υποδήματά σας στα πόδια σας〉, τα οποία ο Μωυσής μεν έβγαλε, ο Ιησούς όμως φόρεσε· διότι λέει, 〈«Λύσε το υπόδημα των ποδιών σου»〉, για να δηλωθεί το παροδικό του νόμου, 〈«Του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω το λουρί των υποδημάτων Του»〉, για να φανερωθεί το πανταχόθεν περιεσφιγμένο του Λόγου. 〈Τα ραβδιά σας στα χέρια σας〉, τα σημεία της θείας δυνάμεως, τα στηρίγματα της λογικής ισχύος, η ράβδος μέσω του Μωυσή, η ράβδος μέσω του Ααρών, η καρυΐνη ράβδος, η ράβδος που έσχισε τα βάθη της θάλασσας, 〈η ράβδος〉 που γλύκανε την πικρία των πηγών, η ράβδος επί της οποίας αναπαύθηκαν τα επτά άγια πνεύματα του Θεού· 〈«Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, 〈πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας〉, πνεύμα φόβου Θεού θα τον γεμίσει»〉.

Τέτοιο είναι, λοιπόν, το μυστήριο του χρίσματος· μετά δε το χρίσμα ακολουθεί η βρώση, η οποία εγκατοικίζει το θείο σώμα μέσα μας και το αναμειγνύει προς ένωση. «Θα φάνε», λέει, «τα κρέατα αυτή τη νύχτα ψημένα στη φωτιά». Νύχτα είναι αυτός ο παρών αιώνας· «Η νύχτα προχώρησε», λέει ο Παύλος. Δια πυρός γίνεται η μετάληψη του αγίου σώματος, δηλαδή με έμπυρη και ζέουσα προθυμία. «Να είστε ζέοντες», λέει, «στο πνεύμα», και «Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη», λέει, «και τι άλλο θέλω αν έχει κιόλας ανάψει;»