Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 15:19

Γιατί λοιπόν ο Λουκάς, ή μάλλον το Άγιο Πνεύμα, μου κατέγραψε την ιστορία του άσωτου υιού, ο οποίος πρώτα προσέβαλε με την αναχώρησή του εκείνον που τον γέννησε, και έπειτα, παραδομένος σε ηδονές και μέθες και γινόμενος λάτρης των γυναικών, σπατάλησε όλο τον πατρικό πλούτο; Επειδή όμως, ύστερα από καιρό, αφού ταλαιπωρήθηκε αρκετά από τους μόχθους, ώστε να γίνει μισθωτός χοιροβοσκός και να μοιράζεται την ίδια τροφή με τους χοίρους, επέστρεψε στην πατρική εστία έχοντας συνετιστεί, ο πατέρας δεν τον αποστράφηκε ούτε του έκλεισε τις πόρτες όταν επέστρεψε, αλλά εντελώς το αντίθετο, έτρεξε κοντά του καθώς εκείνος πλησίαζε, έπεσε στον τράχηλό του και έκλαψε με συμπόνια στον λαιμό του. Τον έκανε πάλι από άθλιο μακάριο, ντύνοντάς τον με αρχοντική στολή, φορώντας του δαχτυλίδι στο χέρι, κάνοντας την ημέρα εκείνη γιορτή και ετοιμάζοντας λαμπρό συμπόσιο. Όλα αυτά αποτελούν παραβολικό λόγο, που ανοίγει σε αυτούς που μετανοούν την Εκκλησία ως πατρική εστία και τους δέχεται με καλοσύνη, ώστε να μη μοιράζονται την ίδια τροφή με τους χοίρους, δηλαδή τους δαίμονες, αλλά να γίνουν πάλι υιοί αντί για ξένοι, ώστε να ζουν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού ως θέλημα πατέρα και με τους αγίους άνδρες ως αδελφούς.

«Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει εκεί ιατρός; Γιατί δεν επήλθε η ίαση της θυγατέρας του λαού μου;» Πράγματι, θα μπορούσες να βρεις στη Θεία Γραφή πολλά αντίδοτα κατά του κακού, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία: τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιωνίου κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, και εκείνα τα αμέτρητα παραδείγματα επιστροφής. Τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε την περιουσία του με τις πόρνες, που είχε χαθεί και βρέθηκε, που ήταν νεκρός και αναστήθηκε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα κατά του κακού, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε την ψυχή μας. Φέρε στον νου σου την έσχατη ημέρα (διότι βεβαίως δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνη σου αιώνια) και την αγωνία, την ασφυξία και την ώρα του θανάτου, την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού και τους αγγέλους που βιάζονται, και την ψυχή που ταράσσεται φοβερά μέσα σε όλα αυτά και μαστιγώνεται πικρά εκ των προτέρων από την αμαρτωλή της συνείδηση, η οποία στρέφεται αξιολύπητα προς τα εγκόσμια, καθώς και την αναπόφευκτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας.

Ευχή από τη διδασκαλία του αγίου Εφραίμ. Αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, Κύριε, Θεέ Παντοκράτορα, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομαστώ υιός σου, ούτε να ατενίσω και να δω το ύψος του ουρανού από το πλήθος των αδικιών μου, ούτε να προφέρω το ένδοξο όνομά σου με τα αμαρτωλά μου χείλη· διότι κατέστησα τον εαυτό μου ανάξιο και του ουρανού και της γης, παροργίζοντας εσένα, τον αγαθό Δεσπότη.

Πρέπει να είναι εύσπλαχνοι οι προεστώτες της αδελφότητας. Εσύ όμως, αδελφέ, που έτυχες ελέους, μην καταφρονείς, αλλά μιμήσου τον γιο που μετανόησε και επέστρεψε. Αυτός, όταν βρήκε τον πατέρα του, δεν παρέδωσε στη λήθη το αμάρτημα, αλλά και προσέπεσε και εξομολογήθηκε με αλήθεια και όχι με υποκρισία, λέγοντας: πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι γιος σου. Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου.

Το στάδιο είναι εγγύς. Σήκω και αποτίναξε την ύλη του κόσμου. Μιμήσου τον άσωτο υιό, διότι, αφού σπατάλησε τα πάντα, προσήλθε αναιδώς προς τον πατέρα· ο δε πατέρας νοιάστηκε περισσότερο για την αιχμαλωσία του παρά για τον πλούτο που είχε εξαρχής σπαταληθεί.

Πάλι απέκοψε το «θα έρθουν από ανατολή και δύση και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες έξω και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε: πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν είναι δυνατόν να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε: ευλογημένος». 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, αυτού που πήρε το μερίδιο των υπαρχόντων και το σπατάλησε ασώτως, και του άλλου. 〈μγ〉. «Ο νόμος και οι προφήτες έως τον Ιωάννη και καθένας βιάζεται να εισέλθει σε αυτήν». 〈μδ〉. Σχετικά με τον πλούσιο και τον φτωχό Λάζαρο, ότι μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. 〈με〉. «Τώρα δε αυτός παρηγορείται», ο ίδιος ο Λάζαρος. 〈μϛ〉. Είπε ο Αβραάμ: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες, ας ακούσουν αυτούς, επειδή ούτε αυτόν που ανασταίνεται από τους νεκρούς θα ακούσουν». 〈μζ〉. Απέκοψε το «να λέτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι· κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε». 〈μη〉. Όταν συνάντησαν οι δέκα λεπροί.

αν και παραμένουν έξω *, ενώ οι πατέρες βρίσκονται μέσα· από πού όμως προκαλείται ο βρυγμός των οδόντων κατά την κρίση, ω ανόητε, εάν δεν γίνει ανάσταση των σωμάτων; 〈Σχόλιο〉 〈μα〉. Απέκοψε πάλι το «θα έλθουν από ανατολών και δυσμών και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε· πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν ενδέχεται να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε, ευλογημένος». 〈Έλεγχος〉 〈μα〉. Δες το μέγεθος αυτής της θρασύτητας· πόσο μεγάλη αφαίρεση κάνει στο Ευαγγέλιο; Είναι σαν να έπαιρνε κάποιος ένα ζώο και να του απέκοπτε το μισό σώμα, και με το μισό να προσπαθούσε να πείσει αυτούς που αγνοούν, λέγοντάς τους ότι τέτοιο είναι το ζώο και ότι τίποτα δεν έχει αφαιρεθεί από αυτό. 〈Σχόλιο〉 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, εκείνου που έλαβε το μερίδιο των υπαρχόντων και το κατασπατάλησε ασώτως, καθώς και του άλλου. 〈Έλεγχος〉 〈μβ〉.

Διότι ο Θεός δεν πέθανε για τους άπτωτους, όταν ήλθε επί της γης και περιέβαλε τη θεότητά Του με τη θνητή φύση, αλλά για τους πεπτωκότες και για όσους πέθαναν εξαιτίας του Αδάμ. Δεν έχεις ακούσει για τον νεότερο υιό, πώς αποπλανήθηκε μακριά από τον πατέρα του, σπαταλώντας όλη την πατρική του περιουσία στην ασωτία, και πώς τον βασάνιζε η πείνα καθώς περιπλανιόταν; Και πώς, όταν επέστρεψε στην οικία του πατέρα του και γονάτισε μπροστά του, αμέσως ο πατέρας σπλαγχνίστηκε τον άσωτο υιό, έπλεξε τα χέρια του γύρω από τον λαιμό του, έχυσε δάκρυα και τον τίμησε με συμπόσιο; Καθώς και κάποιος Καλός Ποιμένας προβάτων, όταν ένα από αυτά απομονώθηκε, τα άφησε όλα και ακολούθησε τα ίχνη εκείνου· και αν το βρει να περιπλανιέται μακριά στις βουνοκορφές ή μέσα στα δάση, το σηκώνει στους ώμους του, και με αγαλλίαση το συναριθμεί με το υπόλοιπο αγαπημένο του ποίμνιο.

Διότι εκείνος, αν και στερήθηκε έχοντας απομακρυνθεί από τον κοινό τροφοδότη και πατέρα και δεσπότη, εντούτοις περιέπεσε σε ισχυρό λιμό και, συναισθανόμενος τη στέρηση, μετανόησε και επέστρεψε και αναζήτησε και έτυχε πάλι της θείας και ακήρατης τροφής, και σε τέτοιο βαθμό απόλαυσε μέσω της μετάνοιας τα χαρίσματα του Πνεύματος, ώστε να γίνει ακόμη και αντικείμενο φθόνου για τον πλούτο του.

Ο νεότερος γιος, έχοντας εκπέσει από την υιοθεσία και έχοντας απομακρυνθεί εκούσια από την ιερή πατρίδα και περιπέσει σε λιμό, καταδικάζει τον εαυτό του, ταπεινώνεται και μετανοεί λέγοντας: «Θα σηκωθώ, θα πορευτώ και θα προσπέσω στον πατέρα, και θα πω: πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου». Ορθώς, λοιπόν, λέγαμε στην αρχή ότι αυτός ο πατέρας είναι ο Θεός· διότι πώς αμάρτησε στον ουρανό ο γιος που αποστάτησε από τον πατέρα, αν ο πατέρας δεν ήταν ουράνιος; «Αμάρτησα, λοιπόν», λέει, «στον ουρανό», δηλαδή απέναντι στους αγίους που βρίσκονται στον ουρανό και των οποίων το πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς, «και ενώπιόν σου», ο οποίος κατοικείς μαζί με τους αγίους σου στον ουρανό. «Και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι γιος σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου». Ορθά, έχοντας συνετιστεί από τη σημερινή ταπείνωση, λέει: κάνε με· διότι κανείς δεν λαμβάνει από μόνος του τις βαθμίδες της αρετής, αν και αυτό δεν γίνεται χωρίς τη δική του προαίρεση. «Σηκώθηκε, λοιπόν», λέει, «και ήλθε στον πατέρα του· ενώ όμως βρισκόταν ακόμη μακριά». Πώς όμως και ήλθε, αλλά και βρισκόταν μακριά, γεγονός για το οποίο τον σπλαχνίστηκε ο πατέρας του και βγήκε να τον συναντήσει; Ο άνθρωπος που μετανοεί από ψυχής, με την αγαθή του πρόθεση και με την απομάκρυνση από την αμαρτία φτάνει στον Θεό· επειδή όμως τυραννείται στους λογισμούς του από την κακή συνήθεια και τις προλήψεις, απέχει ακόμη μακριά από τον Θεό και έχει ανάγκη από πολλή άνωθεν ευσπλαχνία και βοήθεια, αν πρόκειται να σωθεί.

Διότι εκεί θα Τον βρούμε να έχει εξέλθει προς προϋπάντησή μας από φιλανθρωπία και να μας χαρίζει την άφεση των αμαρτιών μας, το γνώρισμα της αφθαρσίας, τον αρραβώνα της μελλοντικής κληρονομίας· επειδή και ο άσωτος υιός, όπως ακριβώς διδαχθήκαμε από τον Σωτήρα, ενόσω βρισκόταν στη χώρα των παθών, αν και συλλογιζόταν και έλεγε τα λόγια της μετανοίας, δεν έτυχε κανενός αγαθού, έως ότου, αφού εγκατέλειψε όλα εκείνα τα έργα της αμαρτίας, έτρεξε και ήλθε προς τον πατέρα του και, αφού αξιώθηκε δωρεών πάνω από κάθε ελπίδα, παρέμεινε στο εξής με ταπείνωση, ζώντας με σωφροσύνη και δικαιοσύνη και διαφυλάσσοντας για τον εαυτό του αβλαβή τη χάρη που ανακαινίστηκε από τον Θεό.

Στο Ευαγγέλιο της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού και περί ευσπλαχνίας και ευποιίας. Την περασμένη Κυριακή, η Εκκλησία έκανε μνεία της ανείκαστης φιλανθρωπίας του Θεού προς εμάς, μέσω της παραβολής του διασωθέντος ασώτου.

Αλλά επειδή η μετάνοια είναι και αρχή και τέλος της κατά Χριστόν πολιτείας, γι' αυτό και ο πρόδρομος και βαπτιστής του Κυρίου, όντας η αρχή της κατά Χριστόν πολιτείας, «κήρυττε λέγοντας: μετανοείτε, γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Και ο ίδιος ο Κύριος, η τελειότητα κάθε καλού, τα ίδια έλεγε κηρύττοντας. Μετάνοια δε είναι να μισήσει κάποιος την αμαρτία και να αγαπήσει την αρετή, και να απομακρυνθεί από το κακό και να κάνει το αγαθό. Αυτών όμως προηγείται το να καταδικάσει κανείς τον εαυτό του για τα δικά του παραπτώματα και να μετανοήσει ενώπιον του Θεού και να καταφύγει με συντετριμμένη καρδιά προς Αυτόν και να ρίξει τον εαυτό του στο πέλαγος της ευσπλαχνίας Του, θεωρώντας τον εαυτό του ανάξιο να συγκαταλεχθεί μεταξύ των υιών του Θεού, όπως έλεγε μετανοώντας και ο άσωτος υιός: «Κύριε, δεν είμαι άξιος να ονομαστώ υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου».

Διότι υπενθυμίσαμε τον υιό που κατανάλωσε την περιουσία του και επέστρεψε στην πατρική οικία, και προσθέσαμε όλη την ταλαιπωρία, την πείνα, την αισχύνη, τους ονειδισμούς και όλα τα άλλα που υπέμεινε στην ξενιτιά, θέλοντας με αυτό το παράδειγμα να τους κάνουμε πιο συνετούς. Και δεν σταματήσαμε τον λόγο μας έως εκεί, αλλά επιδείξαμε και τη φιλοστοργία του πατέρα προς αυτούς, χωρίς να τους ζητήσουμε ευθύνες για την αμέλειά τους, αλλά δεχόμενοι αυτούς με ανοιχτές αγκάλες, δίνοντάς τους συγχώρεση για τα παραπτώματά τους, ανοίγοντας την οικία, παραθέτοντας τράπεζα, ντύνοντάς τους με τη στολή της διδασκαλίας και παρέχοντάς τους κάθε άλλη φροντίδα. Εκείνοι, όμως, δεν μιμήθηκαν τον υιό εκείνο, ούτε καταδίκασαν την προηγούμενη απομάκρυνσή τους, ούτε παρέμειναν στην πατρική οικία, αλλά αποσκίρτησαν και πάλι. Δικό σας έργο, λοιπόν, ας είναι, εσάς που είστε πάντοτε μαζί μας, να τους επαναφέρετε και να τους πείσετε να συμμετέχουν μαζί μας στη γιορτή της κάθε σύναξης. Διότι, αν και η Πεντηκοστή πέρασε, η γιορτή δεν πέρασε· επειδή κάθε σύναξη είναι γιορτή.

Προς αυτούς λέμε: Εσείς που βρίσκεστε σε τέτοια κατάσταση, μη φοβάστε, μη θορυβείστε, μην ταράζεστε, μην αποθαρρύνεστε· διότι δεν ενδιαφέρθηκε μεν ο Θεός για τον Αδάμ, ενώ εσάς σας περιφρόνησε· αλλά, εάν για εκείνον υπήρξε ως γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, για σένα γίνεται Πατέρας εύσπλαχνος, που έχει δύο υιούς, και αγκαλιάζει ξανά τον πλανημένο.

Διότι έγινε τα πάντα στους πάντες, για να κερδίσει τους πάντες. Μόλις ακούσαμε το Ευαγγέλιο να λέει: Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς. Και αφού πλησίασε ο νεότερος από αυτούς τον πατέρα, είπε: Πατέρα, δώσε μου την περιουσία. Εκείνος δε τους μοίρασε το βιος του. Και όχι μετά από πολλές ημέρες, αφού συγκέντρωσε τα πάντα, ο νεότερος υιός αναχώρησε σε μακρινή χώρα· και εκεί κατασπατάλησε την περιουσία του, ζώντας άσωτα. Όταν δε τα ξόδεψε όλα, έπεσε μεγάλη πείνα σε εκείνη τη χώρα· και προσκολλήθηκε σε έναν από τους πολίτες, και ο πολίτης τον έστειλε στους αγρούς να βόσκει χοίρους. Και επιθυμούσε να γεμίσει την κοιλιά του από τα ξυλοκέρατα που έτρωγαν οι χοίροι· και κανείς δεν του έδινε. Όταν δε ήλθε στον εαυτό του, είπε: Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν τώρα περίσσευμα άρτων, και εγώ εδώ χάνομαι από την πείνα; Θα σηκωθώ, θα πορευτώ προς τον πατέρα μου και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και το νόημα αυτών δεν πρέπει να το αναζητούμε έξω, αλλά μέσα σε εμάς τους ίδιους. Διότι για εμάς έχουν ειπωθεί οι παραβολές, και για εμάς αναγινώσκονται, ώστε κανείς να μην απελπίζεται για τον εαυτό του, έστω κι αν τυγχάνει να είναι σφόδρα αμαρτωλός· αλλά να προσέλθει στον Θεό μετανοώντας και ζητώντας από Αυτόν εξιλέωση, μάλιστα αν κάποιος από εσάς, δια της πίστεως στον Κύριο, έχει γίνει υιός του Θεού.

Εάν κάποιος ενδύθηκε τον Χριστό στο βάπτισμα, δεν είναι πλέον γη, αλλά ουρανός. Διότι, όπως ακριβώς είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι. Διότι όσοι βαπτισθήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό. Εάν, λοιπόν, κάποιος αμάρτησε μετά το βάπτισμα, αμάρτησε στον ουρανό. Γι' αυτό ας προσέλθει και ας λέγει: Πάτερ, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, δεν είμαι πλέον άξιος να ονομαστώ υιός σου. Γιατί; Πες την αιτία. Την καρδιά μου, η οποία είχε ραντιστεί με το αίμα του Ιησού και άνθιζε σαν ρόδο, τη μόλυνα στον βούρκο των ηδονών· Δεν είμαι πλέον άξιος να ονομαστώ υιός σου. Εσένα παρόργισα, το Άγιό σου Πνεύμα πίκρανα, την απαστράπτουσα στολή της πίστεως σπίλωσα με την αμαρτία· Δεν είμαι πλέον άξιος να ονομαστώ υιός σου. Την ψυχή μου, που ελευθερώθηκε με το βάπτισμα και έγινε λευκή σαν το χιόνι με το φώτισμα, σκοτεινιάζοντάς την με την αμαρτία, την υποδούλωσα· Δεν είμαι πλέον άξιος να ονομαστώ υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου.

Οι αισθήσεις του σώματός μου, μεθυσμένες από την κραιπάλη, σαν παράφρονες υπηρέτριες, πρόδωσαν τη δέσποινά τους, την ψυχή, στην ακολασία. Τώρα όμως, αφού τις διαπαιδαγωγήσω μέσω της νηστείας, θα σωφρονίσω την ψυχή μου· Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Γνωρίζω πλέον την πλάνη του Εχθρού, γνωρίζω τις παγίδες του, γνωρίζω τη βροχή των βελών της γαστριμαργίας του. Αποφεύγω την κραιπάλη, με την οποία παραλύει τους τόνους της σωφροσύνης, και επιδιώκω τη νηστεία, η οποία μου προσφέρει τη νήψη· Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Θα εργαστώ και εγώ στον αμπελώνα σου· θα περικόψω και εγώ με το δρέπανο του Πνεύματος τα περιττά κλήματα, ή μάλλον τα εγκλήματα, της λογικής αμπέλου που βρίσκεται μέσα μου· Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Θα καλλιεργήσω και εγώ τον γλυκύτατο βότρυ της αγάπης· θα στηρίξω και εγώ την ψυχή μου στις εντολές του Κυρίου, σαν σε πασσάλους, για να μη συληθεί από το φίδι σερνόμενη στο χώμα· Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Θα την κάνω να ατενίζει τους ουρανούς· θα την προετοιμάσω να εκτείνει έλικες φιλαδελφίας, ώστε, αγκαλιάζοντας τους φτωχούς που σέρνονται στη γη, να τους υποβαστάζει· Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Δώσε μου πάλι, πατέρα, το άροτρο του σταυρού στους ώμους· θα οργώσω το αυλάκι της ψυχής μου, θα ξεριζώσω τα ακανθώδη και βλαβερά βλαστάρια του Πονηρού και θα σπείρω σε αυτήν τα ουράνια σπέρματα.

Διότι, εάν εσύ ρίξεις σαν βροχή από ψηλά το έλεός σου, η αύλακα της ψυχής μου θα καρποφορήσει, άλλη τριάντα, άλλη εξήντα και άλλη εκατό. Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Μη με απορρίψεις, Πατέρα· διότι ο Εχθρός δεν με εξάντλησε τελείως, ώστε να με απογυμνώσει από τη στολή της πίστεως. Διότι, αν και κηλίδωσε το κάλλος της σωφροσύνης μου, ωστόσο ποτέ δεν με λύγισε ώστε να λατρεύσω τα είδωλά του· δεν σε αρνήθηκα, Κύριέ μου. Αν και αμάρτησα στην ακμή της νεότητάς μου, ωστόσο καταπάτησα την κνίσα των ειδώλων, κατέστρεψα τις εικόνες των δαιμόνων, εξευτέλισα τα ξόανα των ειδώλων, φύσηξα τον διάβολο, έφτυσα τους δαίμονες. Τώρα όμως προσπίπτω στα ίχνη σου, Κύριέ μου και Θεέ μου· Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Εάν έτσι μετανοήσεις, εάν έτσι εξομολογηθείς· ενώ απέχεις ακόμη μακριά, προστρέχει ο ουράνιος Πατέρας, πέφτοντας νοερά στον τράχηλο της ψυχής σου, τοποθετώντας επάνω σου τον ζυγό της χάριτος και περισφίγγοντας τον αυχένα της καρδιάς σου με τη ζεύγλη της αλήθειας· με ένα φιλί διαλύει την έχθρα σου και λέει στους δούλους του, τους ιερείς: Φέρτε την πρώτη στολή. Δεν είπε, Φέρτε μία στολή, αλλά, Φέρτε την πρώτη στολή, για να δείξει την αρχική αξία του βαπτίσματος που σου δίδεται ξανά. Φέρτε του την πρώτη στολή και ενδύστε τον· και δώστε του δαχτυλίδι, το δείγμα του πλούτου, τον φύλακα του θησαυρού, τον αρραβώνα της χάριτος, τη σφραγίδα του Πνεύματος.

Τι λέει, λοιπόν; Θα σηκωθώ και θα πάω στον πατέρα μου. Θα επιστρέψω με καλό τρόπο εκεί από όπου έφυγα με κακό τρόπο· θα πάω προς τον πατέρα μου, και Ποιητή, και Δεσπότη, και κηδεμόνα, και προνοητή· θα συναντήσω αυτόν που από καιρό με περιμένει και προϋπαντά αυτούς που επιστρέφουν σε αυτόν. Θα σηκωθώ και θα πάω στον πατέρα μου, και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Μου αρκούν αυτά τα λόγια για σωτηρία· μου αρκεί το όνομα του πατέρα μου ως μεσιτεία· διότι δεν είναι δυνατόν ο πατέρας μου, όταν προσφωνηθεί από εμένα πατέρας, να μην αποδειχθεί πατέρας και στα έργα· δεν είναι δυνατόν να μη σπλαχνιστεί, εφόσον είναι εύσπλαχνος· δεν είναι δυνατόν, ακούγοντας το «αμάρτησα», να μη δώσει συγχώρεση στα ολισθήματά μου· δεν είναι δυνατόν, ακούγοντας τη φωνή μου, να μην ξεχάσει τη δίκαιη οργή του.

Ελέησε ως αγαθός Θεός που είσαι πάντοτε. Επειδή δεν είμαι άξιος να ονομαστώ υιός σου, κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Ενώ ικέτευε με αυτόν τον τρόπο από τα βάθη της καρδιάς του, τον είδε Εκείνος που βλέπει όσους σφάλλουν, και παραβλέπει όσους αμαρτάνουν, και περιμένει τη μετάνοιά τους· τον είδε ο πατέρας του και τον σπλαχνίστηκε.

Αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι άξιος να ονομαστώ υιός σου. Ιδού, ο ίδιος καταγγέλλω τον εαυτό μου, τον εαυτό μου κατακρίνω, εναντίον του εαυτού μου εκδίδω απόφαση. Δεν έχω ανάγκη από δικαστή για να εκδώσει απόφαση, δεν έχω ανάγκη από κατηγόρους για έλεγχο, δεν έχω ανάγκη από μάρτυρες για έγγραφες αποδείξεις· μέσα μου έχω ως πρόεδρο τη συνείδηση, βαστάζω στην ψυχή μου τον αδυσώπητο δικαστή, το φοβερό δικαστήριο· στη συνείδησή μου περιφέρω τους μάρτυρες, φέρνοντας τους κατηγόρους στα ίδια μου τα μάτια· τα θέατρά μου με κατηγορούν, οι ιπποδρομίες μου κραυγάζουν εναντίον μου, τα θεάματα των θηριομαχιών καταβοούν εις βάρος μου· η ασωτία με διαπομπεύει, οι πράξεις μου με στηλιτεύουν, η τωρινή μου γυμνότητα με ξεσκεπάζει, αυτά τα ίδια τα κουρέλια της ντροπής που έχω περιβληθεί με καταισχύνουν, και δεν είμαι άξιος να ονομαστώ υιός σου· Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Ούτε από την αυλή σου να με αποπέμψεις, Δέσποτα, για να μη με βρει πάλι ο εχθρός πλανεμένο και με απαγάγει ως αιχμάλωτο· ούτε όμως και να με ελκύσεις κοντά στη φοβερή και μυστική σου τράπεζα· διότι δεν τολμώ με μιασμένα μάτια να αντικρίσω τα άγια των αγίων.

Εσύ δεν αποχωρίστηκες ποτέ τους κόλπους μου· εσύ δεν αποσκίρτησες από την Εκκλησία μου· εσύ ήσουν πάντοτε προσηλωμένος σε ψαλμούς και ύμνους· εσύ συνομιλείς διαρκώς με τους αγγέλους· εσύ, παριστάμενος στο θυσιαστήριο, αναφωνείς με παρρησία: Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω το όνομά σου. Αυτός όμως με πλησίασε κατακριμένος, ντροπιασμένος, σκύβοντας το πρόσωπο στη γη, και με συντετριμμένη και θλιμμένη φωνή αναβόησε: Πάτερ, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι άξιος να ονομαστώ υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου.

Ακούσατε τη θεία παραβολή και γνωρίσατε τον σκοπό της και είδατε τη δύναμή της· μάθατε πόσο φιλάνθρωπο Κύριο έχουμε, πόσο ανεξίκακο. Σε Αυτόν, λοιπόν, ας καταφύγουμε με καθαρή καρδιά. Ελάτε, με κοινή φωνή ας βοήσουμε προς Αυτόν: Δέσποτα, φιλάνθρωπε Κύριε, Μονογενή Υιέ του Θεού, αμαρτήσαμε στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαστε άξιοι να ονομαζόμαστε υιοί σου· αλλά παίρνουμε θάρρος από τους οικτιρμούς σου· έχουμε ως εγγύηση της φιλανθρωπίας σου τον τίμιο σταυρό, τον οποίο υπέμεινες για εμάς· έχουμε ως εγγυητές της ευσπλαχνίας σου την άλλοτε πόρνη και τον άλλοτε ληστή. Διότι μέσω αυτών και εμείς και όλοι οι αμαρτωλοί προτρεπόμαστε να προστρέξουμε στη φιλανθρωπία σου. Όπως εκείνους τους ανέδειξας αξιοΰμνητους και μακάριους, Κύριε, ελέησε και εμάς που προσπίπτουμε σε σένα· όπως ανέστησας νεκρούς όταν σταυρώθηκες, ανάστησε με την πολλή σου φιλανθρωπία και εμάς που έχουμε νεκρωθεί από την αμαρτία, ώστε να απολαύσουμε την ανάστασή σου μαζί με όσους έχουν απολυτρωθεί. Λέγοντας αυτά, ας επιμείνουμε, ώστε να πει και σε εμάς ο Δεσπότης μας Χριστός: Ας γίνει σε εσάς σύμφωνα με την πίστη σας. Και εσείς που πρόκειται να απολαύσετε τη δωρεά του βαπτίσματος, αφού απορρίψετε κάθε ξένο λογισμό και κατευθύνετε τις ψυχές σας προς τον ουράνιο νυμφίο, απολαύστε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Ο Κύριος είναι εγγύς, μην μεριμνάτε για τίποτα.

Και αφού αναχώρησε, προσκολλήθηκε σε έναν από τους πολίτες εκείνης της χώρας, και εκείνος τον έστειλε στα χωράφια του να βόσκει χοίρους, και επιθυμούσε να γεμίσει την κοιλιά του με τα ξυλοκέρατα που έτρωγαν οι χοίροι, αλλά κανείς δεν του έδινε. Όταν δε ήλθε εις εαυτόν, είπε: Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα άρτου, ενώ εγώ χάνομαι! Θα σηκωθώ και θα πορευθώ προς τον πατέρα μου, και θα του πω, Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και αφού σηκώθηκε ήλθε προς τον πατέρα του. Ενώ δε αυτός απείχε ακόμη μακριά από την οικία, τον είδε ο πατέρας του και τον σπλαχνίσθηκε, και τρέχοντας έπεσε στον τράχηλό του και τον καταφίλησε. Είπε δε προς αυτόν ο υιός: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου. Είπε δε ο πατέρας του προς τους δούλους του: Βγάλτε την καλύτερη στολή και ντύστε τον, και δώστε δαχτυλίδι στο δεξί του χέρι και υποδήματα στα πόδια, και φέρτε τον σιτευτό μόσχο, θυσιάστε τον, και αφού φάμε ας ευφρανθούμε, διότι αυτός ο υιός μου ήταν νεκρός και ανέζησε· ήταν χαμένος και βρέθηκε.» «Η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται αμεταμέλητη μετάνοια προς σωτηρίαν.» «Εξομολογείσθε ο ένας στον άλλον τα παραπτώματα, και προσεύχεσθε ο ένας για τον άλλον, για να θεραπευθείτε.

Θα σηκωθώ και θα πορευθώ προς τον πατέρα μου, και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και αφού σηκώθηκε, ήλθε προς τον πατέρα του. Εκείνος δε, βλέποντάς τον από μακριά, τον σπλαχνίστηκε και, τρέχοντας, τον αγκάλιασε και τον καταφίλησε με συμπόνια· και αφού τον αξίωσε της προηγούμενης τιμής, έκανε χαρμόσυνη εορτή για την ανεύρεσή του, θυσιάζοντας τον σιτευτό μόσχο. Ιδού, αυτή την παραβολή μάς εξήγησε για εκείνους που επιστρέφουν από τις αμαρτίες και προσπίπτουν εν μετανοία. Αλλά φανερώνει πάλι και κάποιον καλό ποιμένα, ο οποίος είχε εκατό πρόβατα και, όταν το ένα χάθηκε, άφησε τα ενενήντα εννέα για να εξέλθει προς αναζήτηση του πλανηθέντος, μέχρι που το βρήκε και, αναλαμβάνοντάς το στους ώμους του, το έσμιξε με τα απλανή, συγκαλώντας τους φίλους και τους γείτονες σε συνεστίαση για την εύρεσή του. Έτσι, λέγει ο Σωτήρ, θα υπάρξει χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, παρά για ενενήντα εννέα δικαίους, οι οποίοι δεν έχουν ανάγκη μετανοίας.

Κάθισμα. Τη σοφία και τον λόγο στη γαστέρα σου. Εσύ που έφερες τα πάντα στην ύπαρξη από την ανυπαρξία και έπλασες εμένα κατ' εικόνα δική σου, άναρχε, αόρατε, ανυπέρβλητε Κύριε, εμένα που ξέπεσα φοβερά από τη μερίδα που βρίσκεται κοντά σου και υποτάχθηκα ολοφάνερα στον πικρό τύραννο, αναζήτησέ με, ελεήμον, και ανάλαβέ με και πάλι γρήγορα. Διότι δεν αντέχω πια την κακοπάθεια της δουλείας. Όπως εκείνος ο άσωτος, θα σηκωθώ και θα πορευτώ προς εσένα, τον πατέρα μου, και θα σου φωνάξω: «Αμάρτησα, κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου».

Άλλη προσέγγιση στο ίδιο θέμα Επειδή όμως, εκτός από αυτά, μου φαίνεται ότι ο λόγος του διδασκάλου έχει και άλλο νόημα, πρέπει να λεχθεί και αυτό, όσο μας είναι δυνατόν, με τον Θεό να κατευθύνει τον λόγο στα Ευαγγέλια. Η μόνη αιτία των πάντων και Θεός, ο δικός μου Ιησούς, διδάσκοντας κρυφά με παραβολές, ονόμασε τον άνθρωπο «πρόβατο» που απομακρύνθηκε από τη θεία εκατοντάδα, και «δραχμή» που χάθηκε από τη θεία δεκάδα, και «άσωτο υιό» που αποσκίρτησε αυθάδικα από τον πατέρα και διέλυσε την ομόνοια της θείας αδελφικής δυάδας· τον ονόμασε «πρόβατο», επειδή, νομίζω, αποτελεί αντικείμενο πρόνοιας, καθοδηγείται, εντάσσεται σε τάξη, και παρέχει στον ιδιοκτήτη του τρία αναγκαία αγαθά, μαλλί, αρνί και γάλα, καθώς τρέφεται και τρέφει, με τον λόγο και τον τρόπο της φυσικής θεωρίας, και ντύνεται και ντύνει με τον τρόπο της ηθικής φιλοσοφίας, και πλουτεί και πλουτίζει, σύμφωνα με τη γέννηση του ομοίου, μέσω του μυστηρίου της αληθινής εποπτείας· αφετέρου τον ονόμασε «δραχμή», ως κάτι λαμπρό και βασιλικό, που μέσω του λόγου της εικόνας φέρει τα χαρακτηριστικά του θείου αρχετύπου, και που είναι ικανό να δεχθεί, όσο του είναι εφικτό, όλη τη θεϊκή ωραιότητα· και τέλος «υιό», ως κληρονόμο των πατρικών αγαθών και ισότιμο με τον Πατέρα κατά τη δωρεά της χάριτος.

Γι' αυτόν τον λόγο βροντοφώναζε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και: «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς, αλλά οι άρρωστοι». Και (έλεγε) ότι έχει έρθει για να ζητήσει και να σώσει το χαμένο. Και ότι έχει σταλεί προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και με την παραβολή της δραχμής υπαινίχθηκε παραβολικά ότι ήρθε για να διασώσει τη βασιλική εικόνα, η οποία είχε περιέλθει κάτω από την πιο δυσώδη κοπριά των παθών. Και: «Αλήθεια σας λέω ότι γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνον που έπεσε στα χέρια των ληστών, γυμνώθηκε από κάθε ένδυμα και απέμεινε μισοπεθαμένος από τις πληγές, τον θεράπευσε ρίχνοντας κρασί και λάδι και βάζοντας επιδέσμους· και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο, τον παραδίδει στον πανδοχέα· και δίνοντάς του τα αναγκαία για την περιποίησή του, του υποσχέθηκε ότι θα πληρώσει και όσα επιπλέον ξοδευτούν, όταν θα επιστρέψει. Γι' αυτό λέει ότι ο πανάγαθος πατέρας έσκυψε με ευσπλαχνία κατά την επιστροφή του ασώτου υιού, και αφού ασπάστηκε εκείνον που προσέτρεξε κοντά του μέσω της μετάνοιας, τον στόλισε και πάλι με την ομορφιά της πατρικής δόξας, χωρίς να τον μεμφθεί στο ελάχιστο για τα προηγούμενα. Γι' αυτό, το πρόβατο που είχε απομακρυνθεί από τη θεία εκατοντάδα, όταν το βρήκε να πλανάται στα όρη και τους λόφους, δεν το επανέφερε στη μάνδρα των προβάτων χτυπώντας το, ούτε καταπονώντας το με τον κόπο· αλλά, αφού το σήκωσε στους δικούς του ώμους, το διέσωσε με συμπόνια φέρνοντάς το κοντά στα υπόλοιπα του κοπαδιού.

Και αυτό εγώ δεν το κατέγραψα ορμώμενος από δική μου σκέψη ή αυθεντία, ούτε τολμώντας να αθετήσω τους θείους κανόνες, αλλά η θεία παραβολή του Σωτήρα μας για τον άσωτο μας τα δίδαξε αυτά με τον πιο σαφή και δίκαιο τρόπο. Διότι εκείνος ο άσωτος υιός εκπροσωπεί κάθε άνθρωπο που έζησε μέσα στην ασωτία και απομακρύνθηκε από τον αθάνατο Πατέρα και Θεό, και συναναστράφηκε με τους δαίμονες, τους πονηρούς πολίτες, και ο οποίος δαπάνησε κακώς τον θείο και πατρικό εκείνο πλούτο, που μας καθιστά υιούς Θεού μέσω του θείου βαπτίσματος, και κατέφαγε μαζί με πόρνες και ασελγείς την πατρική περιουσία της αθάνατης ζωής· έπειτα, αν κάνει την πρέπουσα επιστροφή προς τον Θεό, δεν χρειάζεται πολλές ημέρες για να γίνει δεκτός από τον εκ φύσεως εύσπλαχνο πατέρα, αλλά με το που θα μετανοήσει, θα αναστηθεί από την αμαρτία, θα επιστρέψει και θα πει το «αμάρτησα, πατέρα» και τα εξής, γίνεται αμέσως δεκτός από τον πατέρα και ντύνεται την πρώτη στολή, δηλαδή τη χάρη του θείου βαπτίσματος, την οποία είχε αποβάλει εξαιτίας της υπερβολικής ασωτίας και των μολυσμών (ω, τι ζημία!) και την οποία μέσω της μετάνοιας ενδύεται ξανά (ω, τι χαρά!), και λαμβάνει τάχιστα στο χέρι της ψυχής το δαχτυλίδι ως αρραβώνα της αιώνιας ζωής, δηλαδή τη χάρη του θείου Πνεύματος, και αξιώνεται να φάει από τον σιτευτό μόσχο.

Η δε προς τον Θεό, όπως είπαμε, άξια επιστροφή, πρώτα είναι η αγαθή μνήμη και ο ζήλος των αγίων δούλων του Θεού: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου», δούλοι του Θεού, «έχουν περίσσευμα» από θεοπρεπή άρτο, «ενώ εγώ» στερούμενος κάθε αγαθό «πεθαίνω από την πείνα; Θα σηκωθώ» λοιπόν από τη μυσαρή αμαρτία, θα επιστρέψω, θα μετανοήσω στον Θεό «και θα του πω: πατέρα», Κύριε, «αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου» και «δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου». Ιδού τέσσερα καλά: ανάσταση, επιστροφή, εξομολόγηση και ταπείνωση. «Κάνε με», λέει, «σαν έναν από τους μισθωτούς σου». Γι' αυτό και δεν γίνεται δεκτός ως μισθωτός σύμφωνα με το αίτημά του, αλλά μάλλον ως κληρονόμος και, ως υιός που διέφυγε γυμνός και ήλθε από βαρβαρική χώρα, ντύνεται και του φορούν υποδήματα αμέσως και στολίζεται λαμπρά ως υιός που ήλθε από μακριά, και θυσιάζεται γι' αυτόν «ο σιτευτός μόσχος» και γρήγορα αξιώνεται την πατρική τράπεζα. Ποιος άραγε θα ελεούσε εκείνον που, μπροστά σε τέτοια και τόση θεία φιλανθρωπία, δεν προστρέχει στη μετάνοια, αλλά παραμένει υποδουλωμένος στην αμαρτία και προσθέτει «ανομία στην ανομία» και επιμένει πεισματικά να δουλεύει πάντοτε στην αμαρτία και να είναι δούλος της αμαρτίας, σαν να μην άκουσε ποτέ εκείνον που λέει ότι «καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας»;

Και αμέσως η ανάσταση από την αμαρτία και η αμετάτρεπτη επιστροφή· «Αφού σηκωθώ λοιπόν», λέει, «θα πορευτώ προς τον πατέρα μου». Έπειτα η εξομολόγηση και η συντριβή της καρδιάς με πολλή ταπείνωση· «Αμάρτησα», λέει, «πατέρα, στον ουρανό και ενώπιόν σου» και «δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου».

Εάν κάποιος λοιπόν αμάρτησε μετά το Βάπτισμα, στον ουρανό αμάρτησε. Γι' αυτό ας προσέλθει και ας πει: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι άξιος να ονομαστώ υιός σου. Γιατί; Πες την αιτία: Διότι την καρδιά μου, η οποία είχε ραντιστεί με το αίμα του Ιησού και άνθιζε σαν ρόδο, τη λέρωσα στον βούρκο των ηδονών. Εσένα παρόξυνα, το Άγιό σου Πνεύμα παραπίκρανα, την αστραφτερή στολή της Πίστεως την κηλίδωσα με την αμαρτία. Την ψυχή μου, που ελευθερώθηκε με το Βάπτισμα και έγινε λευκή σαν το χιόνι με τον φωτισμό, την υποδούλωσα στο σκοτάδι με την αμαρτία. Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου».

Άκουσες από τη δεσποτική παραβολή όλα όσα παρουσιάζει τον εύσπλαχνο πατέρα να κάνει για τον νεότερο γιο: τις νεανικές παρεκτροπές, την τόσο μεγάλη αποστασία, τη μακρινή περιπλάνηση, τη σπατάλη της περιουσίας, την ασωτία, την τροφή των χοίρων, και έπειτα τη μεταμέλεια, την αναχώρηση από εκεί και την επιστροφή προς τον πατέρα. Και τι ακολούθησε; Μία φωνή ειλικρινούς μετάνοιας καταργεί όλα εκείνα τα πάθη, ανοίγει τα πατρικά σπλάχνα, επαναφέρει αμέσως στην τάξη του υιού αυτόν που πρόσβαλε το γένος του, τον ντύνει με την πρώτη στολή και θυσιάζει τον σιτευτό μόσχο. Αλλά το λαμπρό εορταστικό γεύμα, το δαχτυλίδι, οι χοροί, η πανήγυρις και όλα όσα γιόρτασε ο φιλόστοργος πατέρας για την ανεύρεση του χαμένου παιδιού του, αφήνοντάς μας παράδειγμα φιλανθρωπίας και συμπάθειας, ποια ψυχή δεν θα την παρακινούσαν τα μέγιστα ώστε να συμπεριφέρεται με συμπάθεια και αγάπη προς εκείνους που επιστρέφουν; Διότι δεν περιορίζει τη γενναιοδωρία του στο να θεωρήσει τον χαμένο ίσο με τον διασωθέντα, αλλά τον λαμπρύνει με ακόμη περισσότερη στοργή και με πάνδημη τιμή και δόξα.

Και με πολλά άλλα, όποιος αναζητά συγκεκριμένα πρόσωπα και πράγματα και φιλοδοξεί να κατατεμαχίζει τις παραβολές, θα περιπλανηθεί νοητικά σε απορίες, όχι τόσο επειδή οι ίδιες οι παραβολές το προκαλούν αυτό, όσο επειδή η περιέργεια και η άτοπη λεπτολογία καταλήγουν περισσότερο στην αμάθεια, παρά στην ανακάλυψη της αλήθειας. Και ποιοι είναι πάλι αυτοί που δεν έδιναν να φάει από τα ξυλοκέρατα σε εκείνον που αποδήμησε σε μακρινή χώρα και κατασπατάλησε ασώτως την πατρική περιουσία; Οι μισθωτοί πάλι ποιοι είναι, εάν το ανθρώπινο γένος, το οποίο διαιρείται σε δικαίους και αμαρτωλούς, υποδηλώνεται μέσω των δύο υιών που αναφέρονται στην παραβολή; Και πώς αυτός παρακαλεί τον πατέρα να θεωρηθεί ως ένας από τους μισθωτούς; Και ο πρεσβύτερος υιός, που εκπληρώνει το θέλημα του πατέρα, και έπειτα βλέπει με φθονερά μάτια την επιστροφή και τη σωτηρία του αδελφού του και, παροξυσμένος, ζητά να δικαιολογηθεί απέναντι στον πατέρα, πώς θα μπορούσε να αποδοθεί σε κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο; Ώστε είναι φανερό ότι δεν αρμόζει να περιεργαζόμαστε και να εξετάζουμε σχολαστικά όλα τα μέρη της παραβολής, αλλά να αποβλέπουμε μόνο στο νόημα που δηλώνεται από αυτήν στην ολότητά της.

Αφού με αυτά έδωσε λύση στο ζήτημα, προχωρά στην ανάπτυξη της παραβολής που εισάγει τον νεότερο και άσωτο υιό και τον μεγαλύτερο μαζί με τον πατέρα και εκθέτει τα όσα συμβαίνουν σε αυτούς. Και λέει ότι ο μεν μεγαλύτερος υιός συμβολίζει τις αγγελικές δυνάμεις (επειδή αυτές έχουν τα πρωτεία έναντι του δικού μας γένους, τόσο κατά τον χρόνο όσο και κατά τον τρόπο), ο δε άσωτος συμβολίζει το ανθρώπινο γένος, και ο πατέρας τον δημιουργό και δεσπότη των πάντων. Το ότι, πάλι, ο μεγαλύτερος υιός δυσανασχετεί για την επιστροφή και την ευμενή υποδοχή του νεότερου, αυτό δεν εκφράζει τη γνώμη ή τη διάθεση των αγγέλων, αλλά η παραβολή διαμορφώνει αυτήν την εικόνα για να δείξει το μέγεθος της ευεργεσίας, ότι δηλαδή μετά από τόση ασωτία ο άσωτος υιός απήλαυσε τέτοια μεγάλη τιμή, που και η ίδια η τάξη των αγγέλων, αν ήταν στη φύση τους να φθονούν, θα ενοχλούνταν και θα θεωρούσαν ανυπόφορη αυτήν την υπερβολική τιμή. Διότι πώς είναι συμβατό οι ίδιοι που χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, να φθονούν πάλι επειδή αξιώνεται της πατρικής ευσπλαχνίας;

Του ιδίου, για τους δύο υιούς στο κατά Λουκάν. Η παραβολή ονομάζει Πατέρα τον Θεό και Ποιητή του σύμπαντος, και τον μεγαλύτερο και τον μικρότερο υιό δύο ανθρώπους, εκ των οποίων ο μεν ένας παρέμεινε σταθερός στη χάρη που του δόθηκε και στο μερίδιο της κληρονομίας που του αναλογούσε, και ποτέ δεν απομακρύνθηκε από την Εκκλησία ούτε από την κοινωνία των αχράντων μυστηρίων εξαιτίας ασώτου βίου, ο δε άλλος αποστάτησε ενάντια σε όλα τα προαναφερθέντα, και για τον λόγο αυτόν χωρίστηκε από τον αληθινό πατέρα και κατασπατάλησε και διέφθειρε τις δωρεές που του είχαν δοθεί από αυτόν, όπως συνηθίζουν να πράττουν οι άσωτοι.

Και για να μη φανεί ότι λέμε τις παραβολές από τον εαυτό μας, αντλώντας τες από ανθρώπινα παραδείγματα, ας τα μάθουμε αυτά από τις θείες Γραφές, οι οποίες συμφωνούν με όσα προείπαμε, λέγοντας: εκείνος ο νεότερος γιος, ο οποίος πήρε την περιουσία του και την κατασπατάλησε ζώντας άσωτα με πόρνες, και κατέληξε σε μεγάλη φτώχεια και περιήλθε σε τέτοια στέρηση, ώστε να μη μπορεί να χορτάσει την κοιλιά του ούτε με τα ξυλοκέρατα, όταν ήλθε στον εαυτό του και θυμήθηκε τον πατρικό πλούτο και την ευσπλαχνία του πατέρα του, είπε: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα ψωμιού, και εγώ χάνομαι από την πείνα» και επιστρέφοντας και ερχόμενος προς τον πατέρα, εξέφρασε ολοκληρωτικά την αγάπη του προς αυτόν λέγοντας: «Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι γιος σου», και: «Αμάρτησα, πατέρα, στον ουρανό και ενώπιόν σου». Τότε, βλέποντας ο πατέρας τη μετάνοιά του από τα βάθη της καρδιάς του και την αγάπη του προς αυτόν, διότι ολόκληρος ολοκληρωτικά παραδόθηκε σε αυτόν, μη έχοντας πλέον καμία άλλη ελπίδα μπροστά στα μάτια του, παρά μόνο το πρόσωπο του πατέρα, του ανταπέδωσε την αγάπη και τον αξίωσε να φορέσει την πρώτη στολή και το δαχτυλίδι, και θυσίασε γι' αυτόν τον σιτευτό μόσχο, και αυτός έγινε κοινωνός του πατρικού πλούτου.

Εσύ είσαι μαζί μου, διότι ποτέ δεν απομακρύνθηκες από εμένα· εσύ δεν χωρίστηκες από την εκκλησία· εσύ συνομιλείς μαζί μου, όντας πάντοτε παρών μαζί μου, μαζί με όλους τους αγγέλους μου. Αυτός όμως ήλθε καταντροπιασμένος, γυμνός και άμορφος, φωνάζοντας: «Ελέησε· αμάρτησα, πατέρα, και σε ικετεύω εγώ που έσφαλα ενώπιόν σου· δέξου με ως μισθωτό και θρέψε με ως φιλάνθρωπος, εσύ που είσαι ο δεσπότης και κύριος των αιώνων». Ο αδελφός σου έκραξε: «Σώσε με, άγιε πατέρα».

Αυτοί που μόλις εισέρχονται στο στάδιο της μετάνοιας με εκούσια γνώμη και με τη θέλησή τους και ασκούν τον εαυτό τους κατά το δυνατόν στη σωματική άσκηση, τόσο οι αρχάριοι, εννοώ, όσο και εκείνοι που έχουν χρονίσει σε αυτήν, νομίζουν ότι υπηρετούν τον Κύριο και ελπίζουν να δικαιωθούν από τα έργα τους. Επειδή δεν προσέχουν το φως των θείων Γραφών, αλλά μερικοί από αυτούς πορεύονται πάντοτε έξω από αυτό και κυριαρχούνται από το σκοτάδι των πονηρών διαλογισμών τους, δεν γνωρίζουν ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε αυτούς που μετανοούν και αγωνίζονται στην άσκηση της αρετής και σε αυτούς που πραγματικά υπηρετούν τον Δεσπότη Χριστό. Διότι εκείνοι που μετανοούν, μεταμελόμενοι για όσα έπραξαν κακώς, ζητούν να λάβουν συγχώρεση για τα σφάλματά τους, όπως ήταν ο τελώνης, η πόρνη, ο ίδιος ο Πέτρος, όταν, έχοντας φοβηθεί και αρνηθεί τρεις φορές, έκλαψε πικρά, και όπως ο καθένας που μοιάζει με εκείνον τον άσωτο ο οποίος κατασπατάλησε την πατρική κληρονομιά με πόρνες και τελώνες. Διότι αυτοί και οι παρόμοιοί τους δεν λέγεται ότι υπηρετούν τον Κύριο, αλλά, όντας εχθροί και έχοντας αμαρτήσει απέναντί Του, συμφιλιώνονται μαζί Του μέσω της μετάνοιας και της εξομολόγησης.