Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 15:7

Και γι' αυτόν τον λόγο χαίρονται οι μαθητές και οι θείες δυνάμεις, επειδή ο Κύριος επέβαινε σε ένα γαϊδουράκι; Προς τι αυτή η τόση απειροκαλία; Εάν κάποιος καθίσει πάνω σε έναν όνο, είναι αυτό άξιο χαράς; Και για αυτό το γεγονός οφείλει κανείς να χαίρεται, και μάλιστα οι μαθητές του Κυρίου; Εγώ δεν νομίζω ότι γι' αυτόν τον λόγο χαίρονται οι μαθητές του Ιησού, μάλιστα εφόσον και άγγελοι βρίσκονταν μαζί τους, όπως υποθέσαμε. Διότι εκείνοι γνωρίζουν για ποια πράγματα χαίρονται. Επειδή οπωσδήποτε βλέπουν κάποια πράγματα, για τα οποία άξιζε σε αυτούς να χαίρονται. Πρόσεξε, δηλαδή, τι λέει το Ευαγγέλιο: ότι χαίρονταν «για όλες τις δυνάμεις που είδαν». Εάν, λοιπόν, οι μαθητές έβλεπαν δυνάμεις στο να κάθεται ο Ιησούς πάνω στον όνο, το γεγονός δεν ήταν κάτι το απλό, αλλά μέσα από το ιστορικό γεγονός θεωρούσαν κάποια μυστήρια και θείες δυνάμεις. Άκουσε, πράγματι, τον Σωτήρα που λέει ότι «γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, παρά για ενενήντα εννέα δικαίους, οι οποίοι δεν έχουν ανάγκη μετανοίας». Γι' αυτό και σε άλλο σημείο τους δίδασκε λέγοντας με παραβολές: «Κάποιος άνθρωπος που έχει εκατό πρόβατα, εάν πλανηθεί ένα από αυτά, δεν αφήνει τα ενενήντα εννέα που δεν έχουν πλανηθεί και πορεύεται αναζητώντας το πεπλανημένο; Και όταν το βρει, χαίρεται ιδιαίτερα για αυτό, περισσότερο παρά για τα ενενήντα εννέα που δεν έχουν πλανηθεί». Διότι τα μη πεπλανημένα «δεν έχουν ανάγκη μετανοίας». Αυτός, λοιπόν, ο πώλος ονομάζεται και «πρόβατο» και «νεότερος υιός». «

Ας τον αινέσουν οι ουρανοί και η γη. Εάν γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, πολύ περισσότερο θα χαρούν με την απελευθέρωση ολόκληρης της γης. Εάν δε ο ουρανός χαίρεται για τη σωτηρία των ανθρώπων, και για τον λόγο αυτό αινεί τον Θεό, πολύ περισσότερο και οι ίδιοι που σώθηκαν πάνω στη γη θα αινέσουν Εκείνον που τους έσωσε· γι' αυτό πρόσθεσε: «Η θάλασσα και όλα όσα κινούνται μέσα σε αυτά». Αυτό το λέει, επειδή και στα νησιά επρόκειτο να αποδεχθούν τη σωτηρία του Θεού. Η δε φράση «μέσα σε αυτά», σημαίνει και στη γη και στη θάλασσα.

Αλλά εξαιτίας της πολλής αγάπης Του, με την οποία μας αγάπησε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, μας έδωσε τη μετάνοια έως την έσχατη αναπνοή. Διότι, εάν δεν υπήρχε η μετάνοια, δεν θα σωζόταν καμία σάρκα, όπως λέει ο Κύριος: «Αμήν, αμήν σας λέγω, δεν χαίρεται ο Θεός για ενενήντα εννέα δικαίους, όσο για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Ας σπεύσουμε, αδελφοί, να μετανοήσουμε, όσο βρισκόμαστε στο σώμα, ας κλάψουμε και ας πλύνουμε τα κρυφά τραύματα της καρδιάς. Διότι πρόκειται να φανερωθούν τα δεινά που έχουμε πράξει ενώπιον εκείνου του φοβερού βήματος. Επειδή έχει πλησιάσει ο Κύριος, και έρχεται επί του αγίου θρόνου της δόξας Του, και θα συναχθούν ενώπιόν Του όλα τα έθνη. Και ο καθένας φανερώνεται από τη δική του λαμπάδα· όποιος όμως δεν διαθέτει λάδι, η λαμπάδα του θα σβήσει, και εκείνος θα πορευθεί στο εξώτερο σκοτάδι. Ας σπεύσουμε λοιπόν, αδελφοί, και ας γεμίσουμε τα αγγεία μας με λάδι, για να μην ριχθούμε στο σκοτάδι και στο αιώνιο πυρ. Διότι το αγγείο είναι η μετάνοια, το λάδι είναι η εφαρμογή των αρετών, και η φωτεινή λαμπάδα είναι η αγία ψυχή. Ας αγωνιστούμε λοιπόν, αδελφοί, διότι έχει πλησιάσει η ημέρα. Μακάριος είναι ο άνθρωπος που έχει αυτή τη μέριμνα κάθε ημέρα και ώρα. Διότι, καθώς ο καρπός έχει πλέον ωριμάσει, είναι ο καιρός του θερισμού.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΙΒʹ. Εάν κάποιος προσέλθει στον κατά Θεόν βίο, είναι άραγε ορθό ο προεστώς να δέχεται έναν τέτοιον χωρίς τη γνώμη των αδελφών, ή πρέπει προηγουμένως να το θέτει υπόψη και εκείνων; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο Κύριος διδάσκει να συγκαλούνται οι φίλοι και οι γείτονες για εκείνον που μετανοεί. Επομένως, είναι πολύ περισσότερο αναγκαίο αυτός που προσέρχεται να γίνεται δεκτός εν γνώσει όλων των αδελφών, ώστε και να χαρούν μεταξύ τους, και να προσευχηθούν από κοινού.

Επειδή δε το να οργίζεται κανείς είναι ίδιον των λογικών και έμψυχων όντων, ήδη κάποιοι φαντάστηκαν ότι και ο ουρανός είναι έμψυχος και διαθέτει λογική, ώστε να μπορεί να συνεγερθεί σε αγανάκτηση μαζί με τον Δεσπότη. Κάτι τέτοιο όμως αποτελεί μυθικό κατασκεύασμα· διότι πολλάκις η Γραφή ονομάζει μετωνυμικώς «ουρανό» τα επουράνια όντα, όπως συνηθίζεται να λέμε και εμείς: «όλη η πόλη βγήκε έξω» και «η πόλη ζήτησε από τον άρχοντα το τάδε»· διότι χρησιμοποιούμε τη λέξη της πόλης αντί για τους κατοίκους της. —Έτσι λοιπόν και ο ουρανός οργίζεται, καθώς οι ουράνιες δυνάμεις συντάσσονται με τη δίκαιη οργή του Θεού. Διότι, όπως ακριβώς γίνεται χαρά στους ουρανούς για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, έτσι προκαλείται παροξυσμός και λύπη για εκείνους που αποστατούν από τον Κτίστη μέσω της αμαρτίας.

Τότε λοιπόν, λέει, όταν αμάρτανα, η καρδιά μου ταράχθηκε, και με εγκατέλειψε η ισχύς μου, και κάτι άλλο δεινό συνέβη σε εμένα. Διότι το φως των οφθαλμών μου (το οποίο ήταν το προφητικό Πνεύμα, που φώτιζε την όραση της ψυχής του), ούτε και αυτό δεν ήταν πλέον μαζί μου, αφού με εγκατέλειψε και αποχώρησε. Επειδή σε κακόβουλη ψυχή δεν πρόκειται να εισέλθει η σοφία, ούτε θα κατοικήσει σε σώμα υποδουλωμένο στην αμαρτία. Διότι το Άγιο Πνεύμα της παιδείας θα αποφύγει τον δόλο, και θα απομακρυνθεί από ασύνετους λογισμούς. Αναχωρώντας λοιπόν από αυτόν το Άγιο Πνεύμα, τον εγκατέλειψε έρημο, μετά την ταραχή της καρδιάς του και την εξάντληση της ισχύος του. Διότι τότε και το φως των οφθαλμών του τον άφησε έρημο. Αλλά και οι πρότεροι φίλοι του, και οι πλησίον του, εκείνοι που βρίσκονταν διαρκώς μαζί του, τον άφησαν και στάθηκαν από μακριά, μη θέλοντας πλέον να συναναστρέφονται μαζί του, θρηνώντας από μακριά, όπως φαίνεται, τη συμφορά του φίλου τους. Και ποιοι ήταν αυτοί, παρά εκείνοι που χαίρονταν για τα προηγούμενα αγαθά του, δηλαδή οι αγαθοί άγγελοι και οι λειτουργοί του Θεού, που συνηθίζουν να συμμετέχουν στη χαρά για τη σωτηρία των ανθρώπων; Εφόσον βέβαια, για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, γίνεται χαρά στους ουρανούς· και θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου ολόγυρα σε εκείνους που Τον φοβούνται.

«Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει εκεί ιατρός; Γιατί δεν επήλθε η ίαση της θυγατέρας του λαού μου;» Πράγματι, θα μπορούσες να βρεις στη Θεία Γραφή πολλά αντίδοτα κατά του κακού, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία: τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιωνίου κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, και εκείνα τα αμέτρητα παραδείγματα επιστροφής. Τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε την περιουσία του με τις πόρνες, που είχε χαθεί και βρέθηκε, που ήταν νεκρός και αναστήθηκε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα κατά του κακού, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε την ψυχή μας. Φέρε στον νου σου την έσχατη ημέρα (διότι βεβαίως δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνη σου αιώνια) και την αγωνία, την ασφυξία και την ώρα του θανάτου, την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού και τους αγγέλους που βιάζονται, και την ψυχή που ταράσσεται φοβερά μέσα σε όλα αυτά και μαστιγώνεται πικρά εκ των προτέρων από την αμαρτωλή της συνείδηση, η οποία στρέφεται αξιολύπητα προς τα εγκόσμια, καθώς και την αναπόφευκτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας.

Μόνο επίστρεψε, και, ενώ θα βρίσκεσαι ακόμη μακριά, τρέχοντας θα πέσει στον τράχηλό σου, και με ασπασμούς αγάπης θα αγκαλιάσει εσένα που έχεις ήδη καθαριστεί μέσω της μετάνοιας. Και θα ενδύσει με την πρώτη στολή την ψυχή που απεκδύθηκε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και θα φορέσει δαχτυλίδι στα χέρια που έχουν αποπλύνει το αίμα του θανάτου, και θα υποδήσει τα πόδια που αποστράφηκαν από την κακή οδό προς τον δρόμο του Ευαγγελίου της ειρήνης. Και θα αναγγείλει ημέρα ευφροσύνης και χαράς στους δικούς του, αγγέλους και ανθρώπους, και με κάθε τρόπο θα εορτάσει τη σωτηρία σου. «Διότι αληθινά σας λέω», αναφέρει, «ότι γίνεται χαρά στον ουρανό ενώπιον του Θεού για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Και αν κάποιος από εκείνους που θεωρούν ότι στέκονται σταθεροί σε κατηγορήσει επειδή έγινες τόσο γρήγορα αποδεκτή, ο ίδιος ο αγαθός Πατέρας θα απολογηθεί υπέρ σου λέγοντας: «Έπρεπε να ευφρανθούμε και να χαρούμε, διότι αυτή η θυγατέρα μου ήταν νεκρή και ανέζησε, και ήταν χαμένη και βρέθηκε».

Και όπως ακριβώς για έναν αμαρτωλό που μετανοεί γίνεται χαρά στους ουρανούς, έτσι προκαλείται παροξυσμός και λύπη για εκείνους που αποστατούν από τον Δημιουργό εξαιτίας της αμαρτίας. Τότε το πυρ, το οποίο είναι ετοιμασμένο για την κόλαση του διαβόλου και των αγγέλων του, διαχωρίζεται από τη φωνή του Κυρίου· ώστε, επειδή υπάρχουν δύο δυνάμεις στο πυρ, η καυστική και η φωτιστική, το μεν δριμύ και κολαστικό στοιχείο του πυρός να παραμείνει σε εκείνους που είναι άξιοι της καύσεως, το δε φωτιστικό και λαμπρό να δοθεί στη φαιδρότητα εκείνων που ευφραίνονται· έτσι ώστε το πυρ της κολάσεως να είναι σκοτεινό και το πυρ της αναπαύσεως να παραμείνει άκαυστο. Και μην αμφιβάλλεις. Διότι κατά την ανταπόδοση των όσων έχουμε πράξει στη ζωή μας, η φύση του πυρός θα διαιρεθεί· και το μεν φως θα οριστεί για την απόλαυση των δικαίων, το δε οδυνηρό της καύσεως θα προοριστεί για τους κολαζομένους.

Αλλά ας έλθουμε στην Καινή Διαθήκη, μολονότι έχουμε ακόμη περισσότερα παραδείγματα από την Παλαιά. Διότι και ο Μανασσής, ο οποίος έστησε τετραπρόσωπα είδωλα μέσα στον ναό του Θεού, ώστε από όπου κι αν εισερχόταν κανείς να προσκυνά τα είδωλα, αφού μετανόησε, ανακλήθηκε από την αιχμαλωσία. Ας έλθουμε στην Καινή. Διότι από αυτήν ακριβώς που επιθυμούν προπαντός να αποκλείσουν τη μετάνοια, από αυτήν προπαντός κηρύσσεται η μετάνοια. Ας ρωτήσουμε τον Σωτήρα: Γιατί ήλθες; Και αποκρίνεται: «Δεν ήλθα για να σώσω δικαίους, λέγει, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Ας τον ρωτήσουμε: Τι βαστάζεις στους ώμους σου; «Ένα απολωλός πρόβατο», λέγει. Για ποιον γίνεται χαρά στους ουρανούς; Λέγει: «Για κάποιον αμαρτωλό που μετανοεί». Οι άγγελοι χαίρονται, και εσύ φθονείς; Ο Θεός τον δέχεται με χαρά, και εσύ τον εμποδίζεις; Ας καταφύγουμε με μεγαλύτερη σφοδρότητα στον αγαθό Θεό. Ήταν δύο, λέγει, αμφότεροι υιοί (δεν μπορείς να μου πεις ότι η μετάνοια εδώ προέρχεται από τους Εθνικούς, αλλά αμφότεροι ήταν υιοί, που μοιράστηκαν εξίσου την περιουσία).

Και εάν είναι αλήθεια, που οπωσδήποτε είναι αλήθεια, ότι σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρος υπάρχει χαρά στους ουρανούς ενώπιον των αγίων αγγέλων για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, πώς θα μπορούσε να αμφιβάλλει κανείς ότι, όταν ο Χριστός επαναφέρει ολόκληρη την οικουμένη στην επίγνωση της αλήθειας, και την καλεί σε επιστροφή, και την δικαιώνει μέσω της πίστεως, και την καθιστά λαμπρή μέσω του αγιασμού, υπήρξε χαρά και πανήγυρις ανάμεσα στα επουράνια πνεύματα;

Διότι αυτός την παρουσίασε στον εαυτό του ως παρθένο αγνή, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι παρόμοιο, αλλά μάλλον αγία και άμωμη. Επομένως, σαν σε εικόνα, μέσω του Κύρου και όσων έγιναν από αυτόν, θα μπορούσε κανείς να δει πάρα πολύ καλά τα θεοπρεπή κατορθώματα που έχουν δωρηθεί από τον Θεό σε όλη τη γη. Αυτός λοιπόν είναι ο σκοπός όσων προκείνται σε εμάς. Και θα ερμηνεύσουμε το κάθε μέρος των γεγραμμένων όσο το δυνατόν καλύτερα. Ας ευφραίνεται λοιπόν, λέει, ο ουρανός άνωθεν, δηλαδή εκείνοι που κατοικούν στην άνω πόλη και έχουν το λαμπρό και αξιοθαύμαστο ενδιαίτημα, οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι, και όσα βρίσκονται πέρα από αυτούς, οι θρόνοι και οι εξουσίες, και οι λογικές δυνάμεις, και οι παραστάτες των ανώτατων θρόνων. Λέμε δε ότι αφορμή χαράς έγινε και στους ίδιους τους πατέρες που βρίσκονται στον ουρανό η επιστροφή προς τον Θεό όσων είχαν πλανηθεί πάνω στη γη, δηλαδή μέσω του Σωτήρα όλων μας Χριστού, η ανάβλεψη των τυφλών και γενικά η σωτηρία των απολωλότων. Διότι, εάν χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, πώς είναι θεμιτό να αμφιβάλλουμε ότι χαίρονται και ευφραίνονται βλέποντας σωσμένη όλη την οικουμένη; Επομένως, ας ευφραίνεται άνωθεν ο ουρανός, λέει, και ας ρανίσουν οι νεφέλες δικαιοσύνη.

Κεφάλαιο Α'. Άκουσε, αγαπητέ· ερχόμενος να γίνεις μοναχός, επέλεξες να απαρνηθείς τον κόσμο. Εάν το φέρεις εις πέρας ορθά, δεν θα χαρούν για σένα μόνο οι άνθρωποι, αλλά και οι Άγγελοι του Θεού· καθώς είναι γραμμένο, ότι γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, παρά για ενενήντα εννέα δικαίους, οι οποίοι δεν έχουν ανάγκη μετανοίας. Ξεκίνησες, λοιπόν, σύμφωνα με τους κανόνες; Σύμφωνα με τους κανόνες και να το ολοκληρώσεις. Πριν ενδυθείς το σχήμα, να γνωρίζεις ότι προσέρχεσαι σε αγώνα. Και εναντίον ποιών είναι η πάλη, άκουσε αυτόν που λέει: η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου του αιώνα, ενάντια στα πνευματικά όντα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους. Γι' αυτό, αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα. Μην αποκάμεις, λοιπόν, τρέχοντας, μέχρι να κατακτήσεις το βραβείο. Μίσησες τον κόσμο; Να μισήσεις και την αλαζονεία του.

Ή δεν γνωρίζεις ότι γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, παρά για τους ενενήντα εννέα που δεν έχουν πλανηθεί, οι οποίοι δεν έχουν ανάγκη μετανοίας; Και τι είναι η θλίψη αυτού του αιώνα, όπως αντίστοιχα και η χαρά αυτού του αιώνα υπάρχει, αγαπητέ; Είναι προτιμότερο, λοιπόν, να υπομείνουμε τις όποιες θλίψεις, παρά την απάτη. Διότι η δόξα αυτού του κόσμου και η απάτη μοιάζει με φλόγα φωτιάς, η οποία κατέφαγε τα ξύλα που είχαν τοποθετηθεί και αμέσως έσβησε. Και η τόσο μεγάλη φλόγα κατέληξε σε στάχτη και σκόνη. Εκείνος όμως που υπομένει θλίψη για τον Κύριο, μοιάζει με αυτόν που οικοδομεί το σπίτι του πάνω στην πέτρα. Γι' αυτό, αδελφέ, ανάνηψε και στρέψου προς τον Κύριο, σε παρακαλώ. Ας θυμηθούμε το αναπόδραστο βήμα του Θεού και την αιώνια κρίση και την ασθενή μας φύση.

Προσέλθετε σε αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν θα ντροπιαστούν. Ας αποκτήσουμε καλό λογισμό και πόθο για τη βασιλεία και τον παράδεισο, και αμέσως θα καταφρονήσετε τα πράγματα αυτού του αιώνα. Αγωνιστείτε σε αυτήν την ενδέκατη ώρα. Βαδίστε γρήγορα, για να μην αποκλειστείτε· διότι το βράδυ έχει πλησιάσει και ο μισθαποδότης έρχεται με πολλή δόξα, για να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Ας μετανοήσουμε, αδελφοί, όσο έχουμε καιρό. Ακούστε τι λέει ο Κύριος: χαρά γίνεται στους ουρανούς για έναν αμαρτωλό που μετανοεί.

Βλέπουν λοιπόν οι Άγιοι τον Θεό με διάφορους τρόπους, όπως ακριβώς και με πολλούς τρόπους τον τρέφουν, εξαιτίας της διαφοράς των πράξεων και της χάριτος. Όλοι βέβαια τον τρέφουν, αλλά περισσότερο από όλα η μετάνοια πανηγυρίζει για τον Θεό· επειδή και το Ευαγγέλιο λέει ότι ο Θεός χαίρεται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί περισσότερο παρά για ενενήντα εννέα δικαίους. Γιορτή διοργανώνει για τον Θεό η μετάνοια, διότι κινεί και τον ουρανό σε ευωχία. Οι Άγγελοι ευφραίνονται, καθώς η μετάνοια τους προσκαλεί σε γεύμα. Όλα τα επουράνια τάγματα ευωχούνται, λαμβάνοντας τη χαρά μέσω της μετανοίας. Δεν θυσιάζει σε αυτούς μοσχάρια, ούτε πρόβατα, αλλά παραθέτει τη σωτηρία των αμαρτωλών ανθρώπων για αγαλλίαση. Θυσιάζει αυτούς που αμάρτησαν η μετάνοια, αλλά πάλι τους ζωοποιεί. Τους θανατώνει, αλλά και πάλι τους ανασταίνει από τους νεκρούς. Πώς; Άκουσε! Παραλαμβάνει αμαρτωλούς και τους καθιστά δικαίους. Χθες ήταν νεκροί, σήμερα ζουν για Αυτόν μέσω της μετανοίας. Αυτοί που χθες ήταν ξένοι, σήμερα είναι οικείοι του Θεού. Αυτοί που χθες ήταν παράνομοι, σήμερα είναι άγιοι.

Έπειτα, για την κοινή σωτηρία όλων των ανθρώπων αναφωνεί: «ευφραίνεσθε, ουρανοί»· διότι «χαρά γίνεται στον ουρανό έστω και για έναν αμαρτωλό που μετανοεί», «και ας αγαλλιάσει» λέει «η γη», σαν μητέρα που χαίρεται για τους γιους της που σώζονται. Αντί δε του: «ας ξεσπάσουν τα όρη σε ευφροσύνη», ο Σύμμαχος είπε: «θα γίνουν ιλαρά τα όρη για όλα αυτά», ενώ ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων είπαν: «κελαδήστε, όρη, αίνο»· επομένως, προστάζονται και τα «όρη», σαν να είναι λογικά όντα, να χαίρονται και να «αγαλλιούν» για τη σωτηρία των ανθρώπων. Ως «όρη» θα μπορούσαν να νοηθούν οι ψυχές που ζουν ακόμη στη γη, αλλά έχουν υψωθεί υπερβολικά προς τα άνω μέσω της κατόρθωσης των αρετών, ή ακόμη και οι θείες και ουράνιες δυνάμεις, στις οποίες παραγγέλλεται να «ευφραίνονται», επειδή «ελέησε ο Θεός τον λαό Του και παρηγόρησε τους ταπεινούς του λαού Του». Και ποιοι ήταν αυτοί, παρά εκείνοι που προαναφέρθηκαν, δηλαδή εκείνοι που έχουν ανακληθεί από τα τέσσερα σημεία όλης της γης; Αφού λοιπόν προείπε για την κλήση των εθνών τα όσα δηλώθηκαν ως αναφερόμενα σε νησιά και έθνη, ακολούθως μέσω των παρόντων λόγων πρόσθεσε, ότι, ακόμη κι αν έχει καθαιρεθεί η «Σιών» των Ιουδαίων, δηλαδή το θεοσεβές πολίτευμα που είχε συσταθεί παλαιότερα σε αυτούς, ας μη λέει όμως: «Με εγκατέλειψε ο Κύριος, και ο Θεός με ξέχασε»· διότι δεν είναι δυνατόν ο Θεός να λησμονήσει το θεοσεβές πολίτευμα μεταξύ των ανθρώπων.

Μετά από αυτά, η προφητεία λέει προς εκείνους από τα έθνη που προσέρχονται στον σωτήριο λόγο: «διότι με ευφροσύνη θα εξέλθετε και με χαρά θα διδαχθείτε»· διότι θα εξέλθετε από την πατροπαράδοτη πλάνη, και θα τύχετε της διδασκαλίας σύμφωνα με το σωτήριο Ευαγγέλιο, η οποία θα γίνει σε εσάς πρόξενος ένθεης χαράς. Ο δε Σύμμαχος λέει: «με ευφροσύνη θα εξέλθετε και με ειρήνη θα οδηγηθείτε». Έπειτα λέει: «τα όρη και οι λόφοι θα σκιρτήσουν μπροστά σας με αγαλλίαση, και όλα τα δέντρα του αγρού θα χειροκροτήσουν»· μέσω των οποίων νομίζω ότι δηλώνονται οι θεϊκές δυνάμεις που συγχαίρουν όσους μετανοούν επάνω στη γη, πράγμα ακριβώς που δίδαξε και ο Σωτήρας λέγοντας ότι «θα υπάρξει χαρά στους ουρανούς για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Και ως «δέντρα του αγρού που επικροτούν με τα κλαδιά» ίσως νοούνται οι καρποφόρες ψυχές που συγχαίρουν τις ψυχές των ανόμων όταν εκείνες επιστρέφουν προς τον Θεό. Έδιναν, λοιπόν, σημάδια χαράς με το να «χτυπούν τα κλαδιά τους», αλλά «και αντί για τη στοιβή», λέει, «θα φυτρώσει κυπαρίσσι, και αντί για την κόνυζα θα φυτρώσει μυρτιά». Αλληγορικά μάλιστα, μέσω αυτών, υποδήλωνε την καρποφορία των ψυχών που μεταβαίνουν από τα χειρότερα στα καλύτερα· οι οποίες στο παρελθόν, όταν βρίσκονταν στην αθεΐα, δεν έφεραν τίποτα το γόνιμο ούτε το θρεπτικό· αλλά, σαν σε έρημο, χέρσο και ακαλλιέργητο τόπο, φύτρωναν τη «στοιβή» της άχρηστης ύλης και την «κόνυζα», το πλέον δυσώδες και παντελώς άχρηστο χόρτο.

Όπως ακριβώς ο Θεός έθεσε στον Κάιν ένα σημάδι ενδεικτικό της πονηρίας του, σημάδι εξαιτίας του οποίου όσοι τον έβλεπαν εμποδίζονταν από το να τον θανατώσουν, επειδή ο Θεός αποφάσισε να στενάζει και να τρέμει πάνω στη γη· έτσι και στους τέλειους δούλους Του δίνει ένα σημάδι προς το αγαθό, το οποίο όταν το βλέπουν, οι μεν φίλοι χαίρονται, οι δε εχθροί και όσοι τους μισούν καταισχύνονται, αναγνωρίζοντας μέσω του σημαδιού ότι έλαβαν βοήθεια και παρηγοριά για όσα τους συνέβησαν. Και ίσως στην περίπτωση του Κάιν, οι εχθρικές δυνάμεις, βλέποντας το σημάδι που του έθεσε ο Θεός, χαίρονταν με την κατάστασή του, όντας χαιρέκακες· ενώ οι άγγελοι του Θεού στέναζαν γι' αυτόν, επιγινώσκοντας μέσω του σημαδιού την οργή του Θεού που επικρεμόταν πάνω του. Στην περίπτωση όμως της θεοφιλούς ψυχής συμβαίνει το αντίθετο: οι μεν εχθρικές δυνάμεις καταισχύνονται βλέποντας το αγαθό σημάδι να βρίσκεται επάνω της· ενώ οι θείοι και αγαθοί άγγελοι χαίρονται και συνευφραίνονται μαζί της. Αυτό ακριβώς δίδαξε και ο Σωτήρας μας, λέγοντας ότι γίνεται χαρά στους ουρανούς για έναν αμαρτωλό που μετανοεί.

«Ευλογείτε τον Κύριο, όλοι οι άγγελοί Του, δυνατοί στην ισχύ, που εκτελείτε τον λόγο Του, ώστε να ακούτε τη φωνή των λόγων Του». Προηγουμένως το θείο Πνεύμα καλούσε την ψυχή του ανθρώπου σε ευχαριστία και ευλογία του Θεού, λέγοντας: «Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριο». Τώρα όμως, επειδή μνημόνευσε τον θρόνο του Θεού και τις ουράνιες διατριβές που ο Θεός ετοίμασε για τους αξίους, πολύ εύλογα παραγγέλλει στις ουράνιες δυνάμεις να συγχαίρουν για τη σωτηρία της ψυχής, σύμφωνα με τον σωτήριο λόγο, ο οποίος λέγει ότι θα υπάρχει χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί. Αλλά οδηγεί μέχρι το τέλος και την ψυχή του ανθρώπου και τις ουράνιες δυνάμεις· διότι το ίδιο έργο της ευλογίας επιτάσσει και σε αυτήν και σε εκείνες. «Δυνατοί στην ισχύ, που εκτελείτε τον λόγο Του, ώστε να ακούτε τη φωνή των λόγων Του». Τα δικά σου, λέγει, ω ψυχή, είναι ασθενή για να υμνήσεις τον Θεό όπως Του αξίζει· όμως κάνε το αυτό κατά μέρος. Γνώριζε όμως ότι οι άγγελοί Του, επειδή είναι δυνατοί στην ισχύ, εκτελούν αδιαπτώτως τον λόγο Του και είναι άξιοι να ακούν τη φωνή Του και τους λόγους Του, Τον ευλογούν όπως πρέπει και όπως Του αξίζει.

Για ποιο λόγο, λοιπόν, λέει ότι ο βασιλιάς των ουρανών, ο Ύψιστος Πατέρας, δεν έκανε έναν γάμο, αλλά «γάμους» για τον Υιό του; Επειδή ο νυμφίος των καθαρών ψυχών, ο Χριστός, ενωνόμενος μυστικά με κάθε τέτοια ψυχή, παρέχει την αφορμή στον Πατέρα να γιορτάζει γαμήλια χαρά για αυτό το γεγονός. Διότι ο ίδιος είναι που λέει ότι «χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί»· διότι η χαρά, σύμφωνα με τον απόστολο, είναι καρπός του Αγίου Πνεύματος, το οποίο, μέσω της επιστροφής, συμφιλιώνει και ενώνει ξανά με τον Χριστό εκείνους που ζουν εν μετανοία, και η χαρά αυτή περιβάλλει τους ένθεους που βρίσκονται στον ουρανό και στη γη· γι' αυτόν τον λόγο γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί.

Ο Παύλος όμως ανακαλούσε σε μετάνοια εκείνους που έφεραν αμέτρητη σήψη από τα αμαρτήματά τους· και ο ένας μεν παραχωρεί τη θέση του στη νύχτα, ο δε άλλος κατατρόπωσε τον διάβολο. Τίποτα δεν τον νίκησε, τίποτα δεν τον συγκράτησε. Εκείνος, κινούμενος από τα ύψη, ρίχνει τις ακτίνες του προς τα κάτω· αυτός όμως, ανατέλλοντας από κάτω, δεν γέμισε με φως μόνο τον χώρο μεταξύ ουρανού και γης, αλλά μόλις άνοιξε το στόμα του, γέμισε και τους αγγέλους με πολλή αγαλλίαση. Πώς; Διότι, εάν για έναν αμαρτωλό που μετανοεί γίνεται χαρά στους ουρανούς, αυτός που από το πρώτο του κιόλας κήρυγμα αλίευσε πολλούς, πώς να μη γεμίσει με χαρά τις άνω δυνάμεις;

γʹ. Αυτά είναι τα κατορθώματα του σταυρού, αυτά αποτελούν τη μέγιστη απόδειξη της αναστάσεως. Σήμερα οι άγγελοι σκιρτούν και όλες οι ουράνιες δυνάμεις αγάλλονται, συμμετέχοντας στη χαρά για τη σωτηρία του κοινού γένους των ανθρώπων. Διότι, εάν για έναν αμαρτωλό που μετανοεί γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη, πολύ περισσότερο για τη σωτηρία της οικουμένης. Σήμερα, αφού ελευθέρωσε την ανθρώπινη φύση από την τυραννία του διαβόλου, την επανέφερε στην προηγούμενη ευγένειά της. Διότι, όταν βλέπω τη δική μου απαρχή να έχει κατανικήσει με αυτόν τον τρόπο τον θάνατο, δεν φοβάμαι πλέον, δεν φρίττω πια μπροστά στον πόλεμο· ούτε αποβλέπω στη δική μου ασθένεια, αλλά αναλογίζομαι την άφατη δύναμη Εκείνου που πρόκειται να συμμαχήσει μαζί μου. Διότι Εκείνος που κατανίκησε την τυραννία του θανάτου και του αφαίρεσε όλη την ισχύ, τι δεν θα πράξει άραγε για το ομογενές Του πλάσμα, του οποίου τη μορφή καταδέχθηκε από πολλή φιλανθρωπία να αναλάβει, και μέσω αυτής να διεξαγάγει την πάλη ενάντια στον διάβολο; Σήμερα υπάρχει χαρά σε όλη την οικουμένη και πνευματική ευφροσύνη. Σήμερα και το πλήθος των αγγέλων και ο χορός όλων των άνω δυνάμεων αγάλλονται για τη σωτηρία των ανθρώπων.

Ο δε Λουκάς αναφέρει ότι το σήκωσε και στους ώμους του, λέγοντας: «Και έγινε μεγαλύτερη χαρά για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, παρά για ενενήντα εννέα δικαίους». Και από το ότι εγκατέλειψε τα σωσμένα για χάρη αυτού, και από το ότι χάρηκε περισσότερο για αυτό, έδειξε τη μεγάλη του μέριμνα για αυτό. Ας μην αμελούμε, λοιπόν, τέτοιου είδους ψυχές.

Διότι, εάν για έναν αμαρτωλό που μετανοεί γίνεται χαρά στους ουρανούς, ενώ αυτός από την πρώτη κιόλας ομιλία του σαγήνευσε πέντε μυριάδες ανδρών, με πόση χαρά άραγε δεν γεμίζει τις άνω δυνάμεις; Και τι λέγω; Αρκεί απλώς να ομιλεί ο Παύλος, για να σκιρτούν και να ευφραίνονται οι ουρανοί. Διότι, τι υπάρχει πιο θερμό από τα σπλάχνα αυτού, ο οποίος περιέτρεχε παντού στην οικουμένη συρόμενος και λιθοβολούμενος, για να λύσει τους δεσμευμένους και να τους ελκύσει κοντά του; Διότι δεν κατόρθωνε τα έργα του σαν να έδινε μάχη, αλλά σαν να βάδιζε σε μία έτοιμη και εύκολη νίκη· έτσι έστηνε τα τρόπαια, κατασκάπτοντας, γκρεμίζοντας και καταβάλλοντας τα οχυρώματα του διαβόλου και τα τεχνάσματα των δαιμόνων. Και δεν αναπαυόταν ούτε για λίγο, αλλά μεταπηδώντας από τους μεν στους δε, και πάλι από εκείνους σε άλλους, δρούσε ακριβώς όπως ένας άριστος στρατηγός που στήνει τρόπαια κάθε ημέρα, ή μάλλον κάθε ώρα. Διότι, εισερχόμενος στην παράταξη με έναν μόνο χιτώνα, κυρίευε αύτανδρες τις πόλεις των εχθρών· και τόξα και δόρατα και βέλη και τα πάντα ήταν η γλώσσα του Παύλου. Διότι απλώς και μόνο ομιλούσε, και τα λόγια του, που έπεφταν επάνω στους εχθρούς πιο σφοδρά από κάθε φωτιά, από τη μία πλευρά έδιωχναν τους δαίμονες, ενώ από την άλλη επανέφεραν κοντά του τους ανθρώπους που κατέχονταν από αυτούς.

Διότι, εάν για έναν αμαρτωλό που μετανοεί γίνεται χαρά στους ουρανούς, αυτός δε από το πρώτο του κήρυγμα θήρευσε πέντε μυριάδες άνδρες, με πόση χαρά δεν γεμίζει τις άνω δυνάμεις; Και τι λέγω; Αρκεί απλώς να ομιλεί ο Παύλος, για να σκιρτούν και να ευφραίνονται οι ουρανοί. Εάν λοιπόν ο Παύλος, που κοσμείται με τόσα κατορθώματα και εμφανίζεται επί της γης σαν άγγελος, φρόντιζε καθημερινά να αποκομίζει κέρδος, να παρατάσσεται στους κινδύνους υπέρ της αλήθειας, να συγκεντρώνει για τον εαυτό του τον πνευματικό πλούτο και να μην επαναπαύεται ποτέ· ποια απολογία θα μπορούσαμε να έχουμε εμείς, οι οποίοι όχι μόνο στερούμαστε παντελώς από κατορθώματα, αλλά και είμαστε υποταγμένοι σε τόσα ελαττώματα, από τα οποία και ένα μόνο εάν υπάρχει σε εμάς, είναι ικανό να μας κατακρημνίσει στο ίδιο το βάραθρο της απώλειας, και δεν δείχνουμε καμία προθυμία έστω αυτά να διορθώσουμε, πόσο μάλλον να καταπιαστούμε με τα έργα της αρετής; Ή μήπως εκείνος ο μακάριος δεν ήταν της ίδιας φύσεως με εμάς;

Σήμερα γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη. Διότι, εάν για έναν αμαρτωλό που μετανοεί προκαλείται τόση αγαλλίαση, για ένα τόσο μεγάλο πλήθος, το οποίο σύσσωμο αφενός χλεύασε τις παγίδες του διαβόλου και αφετέρου έσπευσε να εγγραφεί στο ποίμνιο του Χριστού, πόσο μεγαλύτερη χαρά γίνεται στους αγγέλους και στους αρχαγγέλους και σε όλες τις άνω δυνάμεις και σε όλους όσους βρίσκονται επί της γης.

Εμπρός, λοιπόν, ας χαρούμε και εμείς μαζί και ας συμμετάσχουμε στην ευφροσύνη της. Διότι, εάν για έναν αμαρτωλό που μετανοεί γίνεται χαρά στον ουρανό, πολύ περισσότερο για ένα τόσο μεγάλο πλήθος αρμόζει να σκιρτούμε εμείς, να ευφραινόμαστε και να δοξάζουμε τον φιλάνθρωπο Θεό για την ανεκδιήγητη δωρεά Του. Διότι, αληθινά, το μέγεθος των δωρεών του Θεού υπερβαίνει κάθε λόγο. Ποιος νους, ποια διάνοια, ποιος λογισμός θα μπορέσει να κατανοήσει την υπερβολή της φιλανθρωπίας του Θεού και τα μεγέθη των άφατων δωρεών, τα οποία έχουν χαριστεί στην ανθρώπινη φύση;

Αυτό ανήγγειλε και ο άγγελος, λέγοντας: «Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους»· και πάλι ο προφήτης Δαβίδ λέει: «Κύριε, σε σένα κατέφυγα». Σε αυτόν και εσύ κατάφυγε, ο οποίος είπε: «Δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς»· σε αυτόν που είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς»· σε αυτόν που είπε: «Μετανοείτε· διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών»· σε αυτόν που λέει: «Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· σε αυτόν που είπε: «Εξουσία έχει ο Υιός του ανθρώπου επί της γης να συγχωρεί αμαρτίες»· σε αυτόν που λέει ότι: «Αυτόν που έρχεται σε μένα, δεν θα τον αποδιώξω έξω»· σε αυτόν που είπε μέσω του προφήτη: «Καθώς εγώ ζω, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει αυτός»· σε αυτόν που είπε ότι θα αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που βοούν προς αυτόν νύχτα και ημέρα· σε αυτόν που είπε: «Χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Σε αυτόν να καταφεύγεις με μετάνοια και δάκρυα. Μετανόησε, και μην αμφιβάλλεις· μετανόησε, και μην αποθαρρύνεσαι, ούτε να απελπίζεσαι για τον εαυτό σου, εφόσον διαθέτεις τα φάρμακα της σωτηρίας. Στον ουρανό γίνεται χαρά όταν εσύ μετανοείς, και εσύ ραθυμείς; Οι άγγελοι σκιρτούν από αγαλλίαση, και εσύ νυστάζεις; Για χάρη σου έχει έρθει ο ιατρός των ψυχών, και εσύ κρύβεις το τραύμα σου; Αυτός φωνάζει: «Επιστρέψτε σε μένα, υιοί των ανθρώπων, ελάτε σε μένα»· και εσύ δεν σπεύδεις;

Διότι, εάν για έναν αμαρτωλό που μετανοεί γίνεται χαρά στον ουρανό, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, πόσο μάλλον για ένα τόσο μεγάλο πλήθος ανθρώπων που σώζονται. Επειδή η χαρά του μέλλοντος αιώνος διαφαίνεται από τώρα, προκαλώντας πένθος στον διάβολο και συντριβή στους δαίμονες, όταν συγκροτούμε χορούς ο ένας με τον άλλον και, με μία ψυχή και ένα φρόνημα, μιμούμαστε για την υμνωδία του Θεού την παναρμόνια και μεγαλόδοξη μελωδία των Χερουβείμ. Διότι, όπως ακριβώς εκείνα, παραλαμβάνοντας διαδοχικά τον ύμνο το ένα από το άλλο, ψάλλουν τον τρισάγιο ύμνο, έτσι και εμείς, σύμφωνα με το δικό τους πρότυπο, αφού συγκροτήσουμε δύο χορούς και αντιφωνούμε ο ένας στον άλλον, ψάλλουμε την πνευματική μελωδία. Αυτό προκαλεί θαυμασμό στους εκτός της Εκκλησίας, γίνεται επιθυμητό σε όσους το βλέπουν και γεννά πόθο σε όσους το ακούν, και εγκαθιδρύεται μέσα μας μια θεία και ενεργής αίσθηση, μέσω της οποίας αντιλαμβανόμαστε να ξεριζώνονται από μέσα μας όλες οι αιτίες της κακοτροπίας και της διαιρέσεως. Όλοι εξαιτίας μας θα δοξάσουν τον Θεό, βλέποντας πάνω στη γη μια ουράνια πολιτεία. Γι' αυτόν τον λόγο ο Παύλος δίδασκε ότι όλοι μας πρέπει να έχουμε το ίδιο φρόνημα και να λέμε το ίδιο πράγμα· γι' αυτό ο Χριστός, όταν απέστελλε τους αποστόλους, τους έστελνε ανά δύο· και εισηγείται την ομοφροσύνη ακόμη και στις γυναίκες, ώστε να μην αφήσει ούτε τη σύναξη των παρθένων αμέτοχη σε αυτήν την αγγελική μίμηση.

Αυτά, λοιπόν, αποτελούσαν τον σκοπό του Θεού, προκειμένου να τα ανακεφαλαιώσει και να τα ανανεώσει, και για τον λόγο αυτόν ο Μονογενής έγινε άνθρωπος, ώστε να καταλύσει τον θάνατο, να εξαλείψει τη φθορά και να αποβάλει την αμαρτία, πράγμα που και συνέβη με την έλευση του Χριστού. Όσο για το «στους ουρανούς», αυτό έχει ως εξής: υπήρχε μεγάλη και αδιάλειπτη λύπη στους αγγέλους όσο ο κόσμος αμάρτανε και βρισκόταν υπό κατάρα· και τούτο καθίσταται φανερό από τα λόγια του Κυρίου, ότι δηλαδή γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί. Αναφέρει, λοιπόν, ότι με την έλευσή Του ο Κύριος ανανέωσε και τα επί της γης και τα επουράνια, απαλλάσσοντας τους αγγέλους από τη λύπη εκείνη, την οποία αισθάνονταν για τη φθορά των ανθρώπων.

Θα ήταν καλό και για τον Ιούδα που με παρέδωσε, εάν είχε μετανοήσει και δεν είχε απαγχονιστεί. Διότι είμαι Θεός αυτών που μετανοούν. Γι' αυτό κατήλθα στη γη, για να χαρίσω μετάνοια στον κόσμο. Σε τελώνες και πόρνες συγχώρησα τόσο πλήθος αμαρτιών, και σε εσένα δεν θα συγχωρήσω το ένα αμάρτημα; Εγώ αγαπώ αυτούς που μετανοούν. Να θυμάσαι ότι δάκρυσα για τον Ιούδα, και δεν ήθελα να χαθεί. Θα ήταν καλό γι' αυτόν, όταν έριξε τα αργύρια στον ναό, εάν είχε μετανοήσει και δεν είχε απαγχονιστεί. Αλλά επειδή παρέμεινε αμετανόητος, γι' αυτό κολάζεται αιώνια. Είδα τα δάκρυά σου, και σου συγχώρησα το αμάρτημα. Στον Δαβίδ, ο οποίος έπραξε δύο κακά, μοιχεία και φόνο, έδωσα συγχώρεση και τον επανέφερα στην αρχαία τάξη της προφητείας· και σε εσένα, που άφησες σπίτι, και γυναίκα, και πλοίο, δεν θα συγχωρήσω το ένα αμάρτημα; Μη φοβάσαι, Πέτρε, εγώ είμαι αυτός που είπε: «Χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Εγώ είμαι αυτός που είπε: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Θα ήταν καλό και για τον Ιούδα, εάν είχε επιστρέψει σε εμένα, και δεν είχε περιπλακεί στο σχοινί της αγχόνης χάνοντας τον εαυτό του. Διότι εγώ ούτε τον καταράστηκα, μάλλον δε, όπως και των υπολοίπων, έπλυνα και τα δικά του πόδια, και του προσέφερα τον άρτο, και δεν του προσήψα καμία κατηγορία, μήπως και έλθει σε μετάνοια, αλλά εκείνος δεν το θέλησε. Γι' αυτό κολάζεται αιώνια. Εσύ όμως, επειδή μετανόησες, μη φοβηθείς να εμφανιστείς ενώπιόν μου μαζί με όλους τους άλλους.

Θα σηκωθώ και θα πορευθώ προς τον πατέρα μου, και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και αφού σηκώθηκε, ήλθε προς τον πατέρα του. Εκείνος δε, βλέποντάς τον από μακριά, τον σπλαχνίστηκε και, τρέχοντας, τον αγκάλιασε και τον καταφίλησε με συμπόνια· και αφού τον αξίωσε της προηγούμενης τιμής, έκανε χαρμόσυνη εορτή για την ανεύρεσή του, θυσιάζοντας τον σιτευτό μόσχο. Ιδού, αυτή την παραβολή μάς εξήγησε για εκείνους που επιστρέφουν από τις αμαρτίες και προσπίπτουν εν μετανοία. Αλλά φανερώνει πάλι και κάποιον καλό ποιμένα, ο οποίος είχε εκατό πρόβατα και, όταν το ένα χάθηκε, άφησε τα ενενήντα εννέα για να εξέλθει προς αναζήτηση του πλανηθέντος, μέχρι που το βρήκε και, αναλαμβάνοντάς το στους ώμους του, το έσμιξε με τα απλανή, συγκαλώντας τους φίλους και τους γείτονες σε συνεστίαση για την εύρεσή του. Έτσι, λέγει ο Σωτήρ, θα υπάρξει χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, παρά για ενενήντα εννέα δικαίους, οι οποίοι δεν έχουν ανάγκη μετανοίας.

Είπε δε πάλι η γυναίκα: Ας γίνει και αυτό το θέλημά σου, όπως επιθυμείς. Όμως εκπλήρωσε μια άλλη μικρή και μηδαμινή επιθυμία μου, εάν όντως αληθινά θέλεις να σώσεις την ψυχή μου. Συνευρέσου μαζί μου μόνο αυτή τη νύχτα, και κάνε με να απολαύσω το κάλλος σου, και εσύ ο ίδιος χόρτασε από τη δική μου ωραιότητα. Και σου δίνω τον λόγο μου, αύριο το πρωί να γίνω Χριστιανή και να εγκαταλείψω εντελώς τη λατρεία των θεών μου. Και όχι μόνο θα έχεις συγχώρεση ένεκα αυτής της οικονομίας, αλλά και ανταμοιβή δωρεών από τον Θεό σου για τη δική μου σωτηρία. Διότι «χαρά», λέει η Γραφή σου, «γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Εάν λοιπόν γίνεται χαρά στον ουρανό για την επιστροφή ενός αμαρτωλού, δεν οφείλεται μεγάλος μισθός στον πρόξενο αυτής της επιστροφής; Ναι, έτσι είναι, και μην αμφιβάλλεις. Μήπως και οι αρχηγοί της θρησκείας σας, οι απόστολοι, δεν έπρατταν πολλά κατ' οικονομίαν, παραβαίνοντας ενίοτε κάποια εντολή χάριν μιας μεγαλύτερης εντολής; Δεν λέγεται ότι ο Παύλος περιέτεμε τον Τιμόθεο χάριν μιας ανώτερης οικονομίας; Μολονότι η περιτομή θεωρείται παράνομη για τους Χριστιανούς· ωστόσο εκείνος δεν αρνήθηκε να το πράξει. Και θα βρεις πολλά τέτοια παραδείγματα στις Γραφές σου. Εάν, λοιπόν, πράγματι, όπως λες, ζητάς να σώσεις την ψυχή μου, εκπλήρωσε τούτη τη μικρή μου επιθυμία.

Στρεφόμενος λοιπόν προς τον γιο του βασιλιά, είπε: Πες μου λοιπόν, ω φωτισμένε στην ψυχή· με δέχεται ο Χριστός, εάν, απομακρυνόμενος από τις πονηρές μου πράξεις, επιστρέψω σε αυτόν; Ναι, λέει ο κήρυκας της αλήθειας, ναι, δέχεται και εσένα και όλους όσους επιστρέφουν σε αυτόν. Και δεν τους δέχεται απλώς, αλλά, όπως προϋπαντά έναν γιο που επέστρεψε από μακρινή χώρα, έτσι προϋπαντά και εκείνον που επιστρέφει από τον δρόμο των ανομιών· και αγκαλιάζοντάς τον τον καταφιλά, και αφού αφαιρέσει το αίσχος της αμαρτίας, αμέσως τον ντύνει με ένδυμα σωτηρίας, και, περιβάλλοντάς τον με στολή λαμπρότατης δόξας, τελεί μυστική ευφροσύνη με τις άνω δυνάμεις, εορτάζοντας την επιστροφή του χαμένου προβάτου. Διότι ο ίδιος ο Κύριος είπε ότι γίνεται μεγίστη χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί. Και πάλι λέει: Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Λέει δε και διά του προφήτου: Ζω εγώ, λέει ο Κύριος· δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού και του ασεβούς, παρά να επιστρέψει από τον δρόμο του και να ζήσει· αποστραφείτε πλήρως από τον πονηρό σας δρόμο· και γιατί να πεθάνετε, οίκε του Ισραήλ;

Ο δευτερεύων: Ελέησον ο Θεός, ο Χριστός δεν αποστρέφεται ούτε έναν αμαρτωλό που προσέρχεται σε αυτόν, αλλ' όπως λέει η Αγία Γραφή, «αυτόν που έρχεται προς εμένα δεν θα τον διώξω έξω», και τον αποδέχεται ως φιλάνθρωπος και δεν του απευθύνει κανέναν ονειδισμό, ούτε τον τιμωρεί, αλλά τον συγχωρεί και τον εισάγει στη βασιλεία του. Και εσείς αποστρέφεστε τόσες χιλιάδες χριστιανών που προσέρχονται στην Εκκλησία για ένωση; Εάν «γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί», όπως λέει το Ευαγγέλιο, πόση χαρά πρόκειται να γίνει σήμερα και στον ουρανό και στη γη, αν απλώς συλλειτουργήσουμε μεταξύ μας;

Άλλη προσέγγιση στο ίδιο θέμα Επειδή όμως, εκτός από αυτά, μου φαίνεται ότι ο λόγος του διδασκάλου έχει και άλλο νόημα, πρέπει να λεχθεί και αυτό, όσο μας είναι δυνατόν, με τον Θεό να κατευθύνει τον λόγο στα Ευαγγέλια. Η μόνη αιτία των πάντων και Θεός, ο δικός μου Ιησούς, διδάσκοντας κρυφά με παραβολές, ονόμασε τον άνθρωπο «πρόβατο» που απομακρύνθηκε από τη θεία εκατοντάδα, και «δραχμή» που χάθηκε από τη θεία δεκάδα, και «άσωτο υιό» που αποσκίρτησε αυθάδικα από τον πατέρα και διέλυσε την ομόνοια της θείας αδελφικής δυάδας· τον ονόμασε «πρόβατο», επειδή, νομίζω, αποτελεί αντικείμενο πρόνοιας, καθοδηγείται, εντάσσεται σε τάξη, και παρέχει στον ιδιοκτήτη του τρία αναγκαία αγαθά, μαλλί, αρνί και γάλα, καθώς τρέφεται και τρέφει, με τον λόγο και τον τρόπο της φυσικής θεωρίας, και ντύνεται και ντύνει με τον τρόπο της ηθικής φιλοσοφίας, και πλουτεί και πλουτίζει, σύμφωνα με τη γέννηση του ομοίου, μέσω του μυστηρίου της αληθινής εποπτείας· αφετέρου τον ονόμασε «δραχμή», ως κάτι λαμπρό και βασιλικό, που μέσω του λόγου της εικόνας φέρει τα χαρακτηριστικά του θείου αρχετύπου, και που είναι ικανό να δεχθεί, όσο του είναι εφικτό, όλη τη θεϊκή ωραιότητα· και τέλος «υιό», ως κληρονόμο των πατρικών αγαθών και ισότιμο με τον Πατέρα κατά τη δωρεά της χάριτος.

Γι' αυτόν τον λόγο βροντοφώναζε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και: «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς, αλλά οι άρρωστοι». Και (έλεγε) ότι έχει έρθει για να ζητήσει και να σώσει το χαμένο. Και ότι έχει σταλεί προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και με την παραβολή της δραχμής υπαινίχθηκε παραβολικά ότι ήρθε για να διασώσει τη βασιλική εικόνα, η οποία είχε περιέλθει κάτω από την πιο δυσώδη κοπριά των παθών. Και: «Αλήθεια σας λέω ότι γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνον που έπεσε στα χέρια των ληστών, γυμνώθηκε από κάθε ένδυμα και απέμεινε μισοπεθαμένος από τις πληγές, τον θεράπευσε ρίχνοντας κρασί και λάδι και βάζοντας επιδέσμους· και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο, τον παραδίδει στον πανδοχέα· και δίνοντάς του τα αναγκαία για την περιποίησή του, του υποσχέθηκε ότι θα πληρώσει και όσα επιπλέον ξοδευτούν, όταν θα επιστρέψει. Γι' αυτό λέει ότι ο πανάγαθος πατέρας έσκυψε με ευσπλαχνία κατά την επιστροφή του ασώτου υιού, και αφού ασπάστηκε εκείνον που προσέτρεξε κοντά του μέσω της μετάνοιας, τον στόλισε και πάλι με την ομορφιά της πατρικής δόξας, χωρίς να τον μεμφθεί στο ελάχιστο για τα προηγούμενα. Γι' αυτό, το πρόβατο που είχε απομακρυνθεί από τη θεία εκατοντάδα, όταν το βρήκε να πλανάται στα όρη και τους λόφους, δεν το επανέφερε στη μάνδρα των προβάτων χτυπώντας το, ούτε καταπονώντας το με τον κόπο· αλλά, αφού το σήκωσε στους δικούς του ώμους, το διέσωσε με συμπόνια φέρνοντάς το κοντά στα υπόλοιπα του κοπαδιού.

Άκουσε, εσύ που ρωτάς, την αληθινή απάντηση, άκουσε τη μία απάντηση και αγαλλίασε στο πνεύμα και άκουσε την άλλη και φρίξε και τρόμαξε· «διότι ο Θεός θέλει να σωθούν όλοι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας»· γι' αυτό και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε και κάλεσε τους αμαρτωλούς σε μετάνοια και δεν επιθυμεί διόλου τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά το να επιστρέψει και να ζήσει. Και χαίρεται ο καλός ποιμένας με την εύρεση του χαμένου προβάτου· και προτρέπει τις φιλικές του δυνάμεις να χαρούν, όταν βρει τη θαμμένη δραχμή που ανένηψε από τα πάθη· και γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί· και ευφραίνεται ο πατέρας του ασώτου που επέστρεψε, και εορτάζοντας λαμπρά απευθύνεται προς τον δίκαιο· «Αυτός ο υιός μου ήταν νεκρός, και ξανάζησε, ήταν χαμένος, και βρέθηκε». Έχοντας λοιπόν τόσο μεγάλες μαρτυρίες, ας μην απελπίζεται κανείς· μόνο ας σπεύσει ο καθένας να παραγάγει καρπό άξιο της μετάνοιας, και έτσι όχι μόνο θα αποφύγει να τιμωρηθεί μαζί με τους απίστους και τους αμαρτωλούς, αλλά και η μερίδα του θα βρεθεί μαζί με τους αγίους με τη χάρη του Θεού. Διότι αυτή είναι η μόνη, μετά τον Θεό, ελπίδα σωτηρίας, μέσω της οποίας σώθηκε ο ληστής και ο άσωτος και ο τελώνης και η πόρνη και οι Νινευίτες και ο Μανασσής, εκείνος που ήταν φοβερός στην κακία.

Ίσως καμία άλλη, παρά μόνο η ειλικρινής μετάνοια, δια της οποίας σώθηκαν πόρνες και άσωτοι και ληστές και τελώνες, δια της οποίας άνθρωποι ανασύρθηκαν από τον βυθό των παραπτωμάτων στους ουρανούς, δια της οποίας ευαρεστείται ο Θεός και καθίσταται ίλεως σε όσους έχουν σφάλλει, δια της οποίας ντροπιάζονται οι δαίμονες και χαίρονται οι άγγελοι· «Χαρά», λέγει, «γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί»· και· «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια».