Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 15:7

Μεγάλη, λέγει, «χαρά» γίνεται «στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Και αυτά μεν είναι αρκετά για όσους το επιθυμούν. Εσύ όμως, τίμιε πατέρα και αδελφέ κύριε Ιωάννη, έχεις ήδη ως επιστέγασμα αυτού του συγγράμματος αυτόν εδώ τον λόγο. Εμείς δε, κάνοντας πράξη την προσταγή σου με τη βοήθεια του Θεού, ολοκληρώσαμε για σένα ένα μικρό βιβλίο, που περιέχει είκοσι τέσσερις κεφαλαιώδεις λόγους. Ας είναι χάρη και δόξα σε εκείνον τον πλουσιοπάροχο δωρητή του λόγου, από τον οποίο, εάν μου απομείνει υπόλοιπο ζωής και μου δοθεί η χάρη του λόγου, θα συγγράψω συν Θεώ για σένα και άλλο βιβλίο που θα περιέχει κατηχήσεις, επειδή με καλό σκοπό μας πίεσες για όλες τις Κυριακές, ώστε μεταδίδοντας τους λόγους αυτούς στους αδελφούς, να γίνουν, με τη βοήθεια του Θεού και μαζί με εσένα, αφορμή σωτηρίας για εκείνους.

Αυτά, λοιπόν, και τα παρόμοια ο Κύριος δεν ευδόκησε να τα πει με τόση σαφήνεια, εξαιτίας της προαναφερθείσας αιτίας, του φθόνου των Ιουδαίων, αλλά μιλώντας κάπως σκιωδώς με παραβολές και κάνοντας λόγο για εννέα πρόβατα και ομοίως για εννέα δραχμές, και πάλι για ενενήντα εννέα πρόβατα που διασώζονται, ενώ ένα χάνεται, και για τον ποιμένα που το αναζητά, φανέρωσε τη στάση των αγγέλων και την πτώση των δαιμόνων, καθώς και την αιχμαλωσία στα όρη του Αδάμ, τη φιλάνθρωπη αναζήτηση από τον καλό του ποιμένα, την εύρεση του απολωλότος, την ανάκληση στο αρχέγονο αξίωμα και τη χαρά, την οποία μαρτυρεί ο Θεός, των συνδούλων προβάτων, δηλαδή των αγγέλων, ότι μεγάλη «χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Διότι, όπως ακριβώς ο ποιμένας των άλογων ποιμνίων και προβάτων χαίρεται με την εύρεση του χαμένου προβάτου του, έτσι και ο καλός ποιμένας χαίρεται περισσότερο και κατά πολύ περισσότερο «για έναν αμαρτωλό που μετανοεί», όπως λέει ο ίδιος, «παρά για ενενήντα εννέα δικαίους, οι οποίοι δεν έχουν ανάγκη μετανοίας», επειδή αυτοί είναι πάντοτε μέσω αυτού μαζί του και όλα τα δικά του ανήκουν σε αυτούς με τη χάρη του, ενώ αυτός που σώζεται μέσω της μετάνοιας «νεκρός ήταν και ανέζησε» και «χαμένος ήταν και βρέθηκε», και κάθε πράγμα, κτήμα ή ζώο που βρίσκεται έπειτα από απώλεια, φέρνει όχι τυχαία χαρά σε αυτόν που το βρίσκει.

Διότι, επειδή βαπτίστηκε αρχικά στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και δεν τήρησε τις υποσχέσεις του, παραίστη ανάγκη να κουρευτεί και πάλι στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και να συνάψει δεύτερες υποσχέσεις, τις οποίες αν τηρήσει, θα επαναφέρει μέσω των δεύτερων και τις πρώτες, και αν διαφυλάξει αμόλυντο αυτό το δεύτερο βάπτισμα, καθαρίζει μέσω αυτού και το προηγούμενο. —Και γιατί του δίνεται επίσης αναμμένη λαμπάδα; —Διότι και στο θείο Βάπτισμα ανάβουν λαμπάδες και διότι η λαμπάδα του δίνεται ως σύμβολο παρθενίας και σωφροσύνης και διότι και τον νυμφίο Χριστό οι φρόνιμες εκείνες παρθένες θα τον προϋπαντήσουν με λαμπάδες θείου φωτός και διότι η λαμπάδα του παρέχεται ως προεικόνιση του αιώνιου φωτός, ώστε να μιμηθεί την πολιτεία των φρόνιμων παρθένων και να την ακολουθήσει και να συνεισέλθει μαζί τους στη χαρά του νυμφώνα του ίδιου του νυμφίου Χριστού. —Και γιατί τον ασπάζονται όλοι οι μοναχοί αφού λάβει το άγιο σχήμα; —Αυτός ο ασπασμός αποτελεί σαφέστατο δείγμα και χαράς και αγάπης. Και χαράς μεν, επειδή και τον άσωτο υιό που επέστρεψε από τη μακρινή χώρα, ο πατέρας, όταν τον δέχτηκε, τον ασπάστηκε γνήσια και τον καταφίλησε και τον έντυσε με την πρώτη στολή και αγαλλίασε χαρμόσυνα με όλον τον οίκο του, και «χαρά», λέει, γίνεται «στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί»· και για αυτούς τους λόγους λοιπόν τον ασπάζονται, αλλά και επειδή ο άνθρωπος, αφού εγκατέλειψε τον κόσμο και τα του κόσμου και τα θελήματα της σάρκας, συγκαταλέχθηκε μαζί τους και στο σχήμα και στην πράξη· και όπως ακριβώς χαίρεται σύμφωνα με το Ευαγγέλιο η γυναίκα μετά τον τοκετό, «διότι γεννήθηκε άνθρωπος στον κόσμο», έτσι χαίρονται και αυτοί, διότι εξήλθε ένας άνθρωπος από τον κόσμο και ήλθε κοντά τους, ζητώντας την αναγέννηση μέσω της κουράς, και επειδή ταυτίστηκε μαζί τους στη σκέψη, στη φωνή και στη γνώμη, τον ασπάζονται γεμάτοι αγαλλίαση· επομένως, ο ασπασμός είναι σημείο χαράς και δείγμα αγάπης, όπως προείπαμε.

Έδειξε, λοιπόν, ο Σωτήρας μας δια της παραβολής του ασώτου τι πρέπει να λέει και να πράττει εκείνος που θέλει να μετανοήσει, ότι δηλαδή χρειάζεται ανάσταση από την πτώση της αμαρτίας, επιστροφή και ολόψυχη εξομολόγηση, μέσω των οποίων γίνεται δεκτός από τον εύσπλαγχνο πατέρα και στολίζεται βασιλικά με τα θεία χαρίσματα και αξιώνεται τον θυσιασμένο «σιτευτό μόσχο», το σώμα του Χριστού, και «γίνεται χαρά στον ουρανό» για την εύρεση και τη μετάνοιά του.

Λόγος του Νεοφύτου, πρεσβυτέρου, μοναχού και εγκλείστου, στη Σύναξη των θείων Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ και των υπολοίπων Ασωμάτων. Πάτερ, ευλόγησον. Καθώς σήμερα έφτασε σε εμάς η αρχαγγελική και άυλη μνήμη και πανήγυρις, πώς εμείς, οι υλικοί και εμπαθείς, θα την πανηγυρίσουμε επάξια; Διότι οφείλουμε να το πράξουμε αυτό, δηλαδή να εορτάσουμε πνευματικά την παρούσα πανσεβάσμια σύναξη των ασωμάτων, επειδή και αυτοί, με προσταγή του Θεού, έχουν οριστεί φύλακες της δικής μας φύσης. Όταν μάλιστα μας βλέπουν να επιστρέφουμε από την αμαρτία στη μετάνοια, χαίρονται ως φιλάνθρωποι, μιμούμενοι τον δικό τους Δεσπότη, «διότι χαρά», λέει, «γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Το ότι έχουν οριστεί φύλακες της φύσης μας, μας το διδάσκει η πείρα των πραγμάτων και ο μακάριος Παύλος: «Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα», λέει, «τα οποία αποστέλλονται σε διακονία για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία;».

Κανών ΝΒ΄. Αν κάποιος Επίσκοπος ή Πρεσβύτερος δεν δέχεται αυτόν που επιστρέφει από την αμαρτία, αλλά τον αποβάλλει, να καθαιρείται, διότι λυπεί τον Χριστό που είπε: «Χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί».

Εκτός από αυτό· αν η ομορφιά των άστρων προκάλεσε τόση ευχαρίστηση στους αγγέλους, ώστε να τους κινήσει όλους σε θαυμασμό για τον Δημιουργό, πώς πρέπει να νομίζουμε ότι διατέθηκαν; Ή πώς δεν θα είχαν εκπλαγεί; Ή ποιος δεν θα έψαλλε ύμνο δοξολογίας στον Δεσπότη, όταν φανερώθηκε ο Δημήτριος; Διότι όσο ανώτερος είναι εκείνος από τα άστρα, τόσο πολύ περισσότερο θαυμάζεται ο Θεός εξαιτίας του παρά εξαιτίας των άστρων, και από εκεί ο θαυμασμός αντλεί λαμπρότερες αφορμές. Έτσι, λοιπόν, έχοντας κάνει και τον ουρανό πιο ευχάριστο, τον στόλισε με την άνοδό του. Αλλά και με το ότι οδήγησε στην ευσέβεια μυριάδες από εκείνους που ασεβούσαν προς τον Χριστό και τους έπεισε, ενώ ήταν αμαρτωλοί, να μετανοήσουν, παρείχε στους άλλους αφορμή για χαρά· διότι, όπως λέει η θεία φωνή, γίνεται μεγάλη χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί. Εκείνος, λοιπόν, που έγινε αίτιος τόσης ευφροσύνης στα ουράνια πράγματα, πώς να μην θεωρείται δικαίως ότι λαμπρύνει τον ουρανό, ιδίως μάλιστα αφού τον ανέδειξε γεμάτο από μάρτυρες, τόσο με τα όσα έπραξε όσο βρισκόταν στη ζωή, όσο και με όσα έκανε μετά τον θάνατό του;

Διότι ο κοινός Σωτήρας του γένους και η άβυσσος της φιλανθρωπίας δήλωσε περίτρανα σε πόση δόξα και τιμή υψώνει τη μετάνοια εκείνων που επιστρέφουν, λέγοντας: «Χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Και ο Θεός δεν χαίρεται τόσο για τα ενενήντα εννέα πρόβατα, όσο χαίρεται για το ένα, το οποίο βρήκε και διέσωσε από την απώλεια. Εκείνου, λοιπόν, του οποίου η μετάνοια προκαλεί χαρά στους ουρανούς, και ο οποίος γίνεται αιτία ευφροσύνης για τις άνω δυνάμεις, εάν κάποιος από τους συνανθρώπους του δεν χαίρεται υπερβολικά για αυτόν, πώς δεν προσέβαλε την ίδια τη φύση και δεν προκάλεσε την αγανάκτηση των ουρανίων τάξεων, βλέποντας το έλεος που εκείνες έσπευσαν να προσφέρουν σε όντα διαφορετικής φύσεως, να το στερούν εκείνοι που οφείλουν να το δείχνουν περισσότερο ως ομογενείς; Και τι μιλώ για τις ουράνιες τάξεις; Εφόσον και ο ίδιος ο κοινός Δεσπότης και Δημιουργός των πάντων τόσο πολύ χαίρεται και θεωρεί την επιστροφή τόσο επιθυμητή, ώστε δεν ντρέπεται να σηκώσει στους δικούς Του ώμους τον πεσόντα και να τον οδηγήσει στον Πατέρα, και να ετοιμάσει κοινή γιορτή για την έγερση εκείνου που είχε πέσει;

Αφού με αυτά έδωσε λύση στο ζήτημα, προχωρά στην ανάπτυξη της παραβολής που εισάγει τον νεότερο και άσωτο υιό και τον μεγαλύτερο μαζί με τον πατέρα και εκθέτει τα όσα συμβαίνουν σε αυτούς. Και λέει ότι ο μεν μεγαλύτερος υιός συμβολίζει τις αγγελικές δυνάμεις (επειδή αυτές έχουν τα πρωτεία έναντι του δικού μας γένους, τόσο κατά τον χρόνο όσο και κατά τον τρόπο), ο δε άσωτος συμβολίζει το ανθρώπινο γένος, και ο πατέρας τον δημιουργό και δεσπότη των πάντων. Το ότι, πάλι, ο μεγαλύτερος υιός δυσανασχετεί για την επιστροφή και την ευμενή υποδοχή του νεότερου, αυτό δεν εκφράζει τη γνώμη ή τη διάθεση των αγγέλων, αλλά η παραβολή διαμορφώνει αυτήν την εικόνα για να δείξει το μέγεθος της ευεργεσίας, ότι δηλαδή μετά από τόση ασωτία ο άσωτος υιός απήλαυσε τέτοια μεγάλη τιμή, που και η ίδια η τάξη των αγγέλων, αν ήταν στη φύση τους να φθονούν, θα ενοχλούνταν και θα θεωρούσαν ανυπόφορη αυτήν την υπερβολική τιμή. Διότι πώς είναι συμβατό οι ίδιοι που χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, να φθονούν πάλι επειδή αξιώνεται της πατρικής ευσπλαχνίας;

Και λοιπόν, για εκείνη την ψυχή προκαλείται λύπη και οδύνη και κλαυθμός σε όλους τους αγίους και στα νοερά πνεύματα. Άγγελοι, δυνάμεις, απόστολοι, προφήτες, μάρτυρες κλαίνε για αυτήν. Διότι, όπως ακριβώς γίνεται χαρά στον ουρανό, όπως είπε ο Κύριος, «για έναν αμαρτωλό που μετανοεί», έτσι προκαλείται πολλή λύπη και κλαυθμός στον ουρανό για μία ψυχή που εκπίπτει από την αιώνια ζωή. Και όπως ακριβώς πάνω στη γη, όταν πεθάνει κάποιος πλούσιος άνδρας, αποχωρίζεται από τον βίο με πένθιμες μελωδίες, θρήνο και κοπετό από τους ίδιους τους αδελφούς, τους συγγενείς, τους φίλους και τους γνωστούς του, έτσι και για την ψυχή εκείνη όλοι οι άγιοι πενθούν με θρήνους και πένθιμες μελωδίες.

Ιʹ. Επειδή ο Θεός είναι αγαθός και φιλάνθρωπος, μακροθυμεί, και περιμένει πολύ την μετάνοια του καθενός από όσους αμαρτάνουν, καθιστώντας ουράνια γιορτή την επιστροφή αυτού που μετανοεί. «Διότι», λέει ο ίδιος, «γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Εάν όμως κάποιος, βλέποντας αυτή την αγαθότητα και την μακροθυμία, και το γεγονός ότι δεν τιμωρεί το κάθε αμάρτημα ξεχωριστά, αναμένοντας την μετάνοια, όπως είπαμε, αδιαφορήσει για την εντολή, και, αλίμονο, πάρει την αγαθότητά Του ως αφορμή για καταφρόνηση, προσθέτοντας αμάρτημα στο αμάρτημα, και χτίζοντας πρόσκομμα πάνω στο πρόσκομμα, και συνάπτοντας ραθυμία με ραθυμία, συμπληρώνει τα όρια των αμαρτιών, και συλλαμβάνεται πλέον σε τέτοιο παράπτωμα, από το οποίο δεν είναι πια δυνατόν να συνέλθει· αλλά υφιστάμενος μάταια την συντριβή, και έχοντας εγκαταλειφθεί ολοκληρωτικά στον πονηρό, καταστρέφεται. Έτσι συνέβη στα Σόδομα. Διότι, αφού συμπλήρωσαν και ξεπέρασαν τα όρια των αμαρτιών, επειδή, να το πούμε έτσι, δεν τους απέμεινε καμία σπίθα μετάνοιας, έγιναν ανάλωμα του πυρός από τη θεία δίκη. Το ίδιο έγινε και στην εποχή του Νώε. Διότι και εκείνοι, παραδιδόμενοι σε αχαλίνωτες ορμές προς την κακία, και μη επιδεικνύοντας κανένα ίχνος μετάνοιας, συσσώρευσαν στον εαυτό τους τόσο μεγάλο όγκο αμαρτιών, ώστε να φθαρεί ολοκληρωτικά ολόκληρη η γη.

Θ΄. Όπως ακριβώς ο Ισραήλ, όσο καιρό βρισκόταν σε ευάρεστη κατάσταση απέναντι στον Δεσπότη, αν και ποτέ βέβαια όπως ακριβώς έπρεπε, αλλά πάντως όσο φαινόταν να έχει κάπως υγιή την πίστη του προς Αυτόν, προπορευόταν γι' αυτόν στύλος φωτιάς και νεφέλη, η θάλασσα υποχωρούσε μπροστά του και απολάμβανε μύρια άλλα θαύματα· όταν όμως απομακρυνόταν από την αφοσίωση προς τον Θεό, τότε παραδιδόταν στους εχθρούς του και καταπονούνταν από πικρές δουλείες. Έτσι να σκέφτεσαι και για την ψυχή: η οποία διά της χάριτος γνώρισε τον Θεό και από πολλούς ρύπους καθαρίστηκε αρχικά, έπειτα αγιάστηκε δεχόμενη τα χαρίσματα, αλλά επειδή δεν διαφύλαξε μέχρι τέλους την πρέπουσα αφοσίωση στον ουράνιο Νυμφίο, ξέπεσε από τη ζωή της οποίας είχε γίνει μέτοχος. Διότι είναι δυνατόν ο αντίπαλος διάβολος να επιτίθεται ακόμη και σε όσους έχουν φτάσει σε τέτοια πνευματικά μέτρα. Επομένως, πρέπει να αγωνιζόμαστε με όλη μας τη δύναμη και με φόβο και τρόμο να επιμελούμαστε τη ζωή μας, κυρίως όσοι έχουν γίνει μέτοχοι του Πνεύματος του Χριστού, ώστε να μην διαπράττουν από αμέλεια ούτε μικρό ούτε μεγάλο σφάλμα και εξαιτίας αυτού ακριβώς λυπούν το Πνεύμα του Κυρίου. Διότι, όπως ακριβώς γίνεται χαρά στον ουρανό, όπως λέει η Αλήθεια, για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, έτσι πάλι προκαλείται λύπη για μία ψυχή που εκπίπτει από την αιώνια ζωή.

Διότι, όπως ακριβώς οι σωματικά τυφλοί δεν βλέπουν τον ήλιο που λάμπει παντού και βρίσκεται μπροστά στα μάτια τους, εξαιτίας της τύφλωσής τους, και όπως ο κωφός δεν ακούει τις φωνές και τις ομιλίες που ακούγονται κοντά του και απευθύνονται στον ίδιο, εξαιτίας της κώφωσής του, με τον ίδιο τρόπο και η ψυχή, έχοντας τυφλωθεί από την αμαρτία που εισήλθε μέσα της και έχοντας καλυφθεί από το σκοτάδι της πονηρίας, ούτε τον ήλιο της δικαιοσύνης βλέπει ούτε τη ζωντανή και θεία φωνή που βρίσκεται παντού ακούει. Και όπως ο νεκρός δεν αναπνέει τον αέρα που βρίσκεται δίπλα του και μέσα στον οποίο υπάρχει, επειδή δεν έχει ψυχή, και, ενώ κλαίνε γι' αυτόν όλοι οι αγαπημένοι του και οι γείτονες, αυτός δεν ακούει, έτσι και η ψυχή, έχοντας νεκρωθεί μακριά από τον Θεό και μην έχοντας το Άγιο Πνεύμα, δεν αναπνέει εκείνον τον αέρα της βασιλείας της θεότητας που βρίσκεται εδώ —όπως λέει ο Κύριος: «Η βασιλεία του Θεού είναι απλωμένη στη γη και οι άνθρωποι δεν τη βλέπουν», και πάλι: «Η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας»— και κλαίει γι' αυτήν ο Κύριος και το Άγιο Πνεύμα και όλοι οι άγγελοι για την απώλεια και τη νέκρωσή της, όμως αυτή δεν ακούει ούτε βλέπει. Όπως, αντίθετα, χαίρονται για την ψυχή που μετανοεί και ζωοποιείται· διότι λέει: «Γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί».

Και έτσι, εκείνη η ψυχή αποτελεί αφορμή για μεγάλη λύπη, οδύνη και κλαυθμό σε όλα τα άγια και νοερά πνεύματα. Άγγελοι, δυνάμεις, απόστολοι, προφήτες κλαίνε γι' αυτήν με σφοδρότητα. Διότι, όπως ακριβώς γίνεται χαρά στον ουρανό, καθώς λέει ο Κύριος, «για έναν αμαρτωλό που μετανοεί», έτσι γίνεται πολλή λύπη, μεγάλο πένθος και κλαυθμός στον ουρανό για μία ψυχή που εκπίπτει από την αιώνια ζωή. Και όπως ακριβώς σε τούτη τη ζωή, όταν πεθάνει κάποιος πλούσιος άνδρας, γίνεται γι' αυτόν θρήνος με μοιρολόγια και πολύς κοπετός από τους ίδιους τους αδελφούς, τους συγγενείς και τους φίλους του, έτσι και για εκείνη την ψυχή όλοι οι άγιοι πενθούν γι' αυτήν οδυνηρά με θρήνους.

Λέει, λοιπόν, η Γραφή μυστικά: «φωνή ακούστηκε στη Ραμά, κλάμα και οδυρμός πολύς· η Ραχήλ έκλαιγε τα παιδιά της και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, επειδή δεν υπήρχαν πια». Και αυτό, βέβαια, φανερά συνέβη στα χρόνια του Κυρίου, όταν θανατώθηκαν τα νήπια από τον Ηρώδη, ενώ στα κρυφά νοείται ως εξής. «Φωνή στη Ραμά» σε βουνό (δηλαδή στα επουράνια) «ακούστηκε, κλάμα και οδυρμός πολύς·» η Ραχήλ, η αληθινή μητέρα, η επουράνια χάρη, το Άγιο Πνεύμα, έκλαιγε για την αιχμαλωσία των ανθρώπων, εκείνους που βρίσκονταν υπό την εξουσία του πονηρού άρχοντα και ήταν δεμένοι φοβερά στο σκοτάδι· και έκλαιγε, επειδή δεν βρίσκονταν μέσα στη ζωή του Πνεύματος, στο φως της αγαθότητας. Όταν, όμως, ευδόκησε ο Κύριος με την πολλή του χρηστότητα και εξέχεε το Πνεύμα του στους πιστούς και τους γέννησε από το δικό του Πνεύμα, τότε αγαλλίαση και χαρά και ευφροσύνη έγινε στα ύψη των ουρανών ενώπιον των αγγέλων του Θεού, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί: «έτσι θα υπάρχει χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Διότι η επουράνια μητέρα Ιερουσαλήμ, η οποία πριν ήταν στείρα, γέννησε από τους ανθρώπους τέκνα, τα οποία δεν υπήρχαν σε αυτήν προηγουμένως, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «ενώ η άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων μας».

αʹ. Προτρεπτικός λόγος από τα προοίμια για μετάνοια· και στο ρητό του Αποστόλου: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε» και στα επόμενα· και εναντίον εκείνων που διαστρεβλώνουν και αυτό και ολόκληρη τη θεία Γραφή. Έχω ακούσει πολλούς ανθρώπους να λένε: «Εφόσον λέει: εκείνους που προγνώρισε ο Θεός, αυτούς και προόρισε· κι εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε· κι εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δόξασε, ποιο είναι το όφελος για μένα αν υποβληθώ σε πολλούς κόπους, αν επιδείξω επιστροφή και μετάνοια, αλλά δεν είμαι προγνωσμένος από τον Θεό ούτε προορισμένος στο να σωθώ και να γίνω σύμμορφος με τη δόξα του Υιού Του και Θεού;» Προς αυτούς είναι εύλογο να αναφωνήσει κανείς και να πει: «Άνθρωποί μου, γιατί δεν συλλογίζεστε αυτά που σας σώζουν, αλλά αυτά που σας οδηγούν στην απώλεια, και διαλέγοντας τα δυσνόητα χωρία της θεόπνευστης Γραφής τα αποκόπτετε και τα διαστρεβλώνετε και τα ερμηνεύετε προς την ίδια σας την καταστροφή; Δεν ακούτε καθημερινά τον Σωτήρα που βροντοφωνάζει: «Ζω εγώ, και δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά το να επιστρέψει και να ζήσει»; Δεν Τον ακούτε που λέει: «Μετανοείτε· γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», και πάλι: «Αλήθεια σας λέω, χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί»; Μήπως είπε ή λέει σε κάποιους: «Μη μετανοείτε, διότι δεν θα σας δεχτώ», ενώ σε κάποιους άλλους, σαν να λέμε στους προορισμένους: «Εσείς όμως μετανοείτε, διότι σας έχω προγνωρίσει»;

Διότι με πανουργία ριζώνει σε τέτοιους ανθρώπους και με επιτηδειότητα τους προκαλεί την απόγνωση σε τέτοιο βαθμό, ώστε ούτε οι ίδιοι να νομίζουν ότι βρίσκονται σε απόγνωση, ούτε να πείθονται στις θείες Γραφές, ούτε βέβαια να θεωρούν αξιόπιστους όσους τους μιλούν για τέτοια θέματα, αλλά τα πάντα να τα θέτουν σε δεύτερη μοίρα σε σχέση με τη δική τους κρίση ή, καλύτερα, την αφροσύνη και την αναισθησία τους, και αν και είναι δεμένοι από τον λαιμό, να παραμένουν αναίσθητοι, πράγμα που είναι χειρότερο από κάθε απόγνωση. Διότι άλλο είναι το να πέσει κάποιος σε πλήθος κακών και να απελπιστεί για τη σωτηρία του, και άλλο το να μεταχειρίζεται το κακό ως καλό και να έχει την πλήρη πεποίθηση ότι κάνει κάτι καλό. Διότι ο πρώτος, αν διδαχθεί για τη μετάνοια και τη φιλανθρωπία του Θεού και μάθει ότι δεν υπάρχει πλήθος αμαρτιών που να μην εξαλείφει η μετάνοια και ότι «όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρις» και ότι «γίνεται μεγαλύτερη χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί», ίσως, αφού έρθει στον εαυτό του και νιώσει κατάνυξη, να επιθυμήσει κάποτε να απαλλαγεί από εκείνα τα πολλά κακά και να ελαφρύνει τη συνείδησή του από το δυσβάστακτο φορτίο, θα ανορθωθεί και όλα τα άλλα —τα βιωτικά εννοώ— θα τα θεωρήσει ως μηδαμινά και θα προσέλθει με θέρμη στη μετάνοια. Ο δεύτερος, όμως, επειδή είναι πιο δύσκολο να ανακληθεί, αρνείται εντελώς να θεραπευτεί με τέτοια φάρμακα.

Γι' αυτό τον λόγο δεν τολμούσα ούτε να προσέλθω ούτε να προσπέσω σε εσένα, φιλάνθρωπε Βασιλιά, αν δεν είχα ακούσει την άγια φωνή σου να λέει: «Δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει», και πάλι ότι «γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Αλλά επειδή θυμήθηκα και την παραβολή του ασώτου υιού που είπες, Δέσποτα, —πώς δηλαδή, ενώ αυτός ερχόταν, πριν καν πλησιάσει σε εσένα, εσύ ο εύσπλαχνος έτρεξες, έπεσες στον λαιμό του και τον καταφίλησες—, παίρνοντας θάρρος από το πέλαγος της αγαθότητάς σου, ήρθα σε εσένα με οδύνη, με λύπη και με σκυθρωπότητα στην καρδιά μου, όντας πωρωμένος, δεινά τραυματισμένος και κειμένος άθλια στο βάραθρο του άδη των ανομιών μου. Πλην όμως, από τώρα σου δίνω τον λόγο μου, Κύριε, ότι για όσο διατάξεις να βρίσκομαι στη ζωή και σε αυτό το σώμα, δεν θα σε εγκαταλείψω, ούτε θα στραφώ προς τα πίσω, ούτε θα αγγίξω πλέον τα μάταια και τα πονηρά. Εσύ όμως, Θεέ μου, γνωρίζεις την ασθένειά μου, την ταλαιπωρία μου, την ολιγοψυχία μου και τις προλήψεις που πρόκειται να με τυραννούν και να με συνθλίβουν. Βοήθησέ με, προσπίπτω σε εσένα, και μην με εγκαταλείψεις, μήτε να επιτρέψεις για πολύ να περιγελιέμαι και να εμπαίζομαι από τον εχθρό, εμένα που από τούτη τη στιγμή είμαι δούλος σου, Αγαθέ.»

Κατήχηση 47η. Ότι πρέπει εμείς να μιμούμαστε την απλότητα των νηπίων, εξαιτίας του Χριστού που έγινε νήπιο για εμάς. Αδελφοί μου και πατέρες και τέκνα, γιορτάσαμε ήδη τη γιορτή της Γεννήσεως του Χριστού και εκπληρώσαμε τα πρέποντα, αφού ευφρανθήκαμε και αγαλλιάσαμε με τις θείες υμνωδίες και τις ιερές αναγνώσεις, και τίποτα το απρεπές δεν συνέβη, με τη χάρη του Χριστού, αλλά και αν υπήρξε κάτι το σωματικό για παρηγοριά, και αυτό έγινε με ευταξία και το πρέπον μέτρο. Δώσαμε επίσης το άγιο σχήμα ταυτόχρονα σε είκοσι επτά αδελφούς, και έγινε χαρά στον ουρανό, καθώς είναι γραμμένο. Διότι, αν υπάρχει χαρά για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, πόσο μάλλον για τόσο μεγάλο αριθμό; Έτσι ήδη τα πάντα μας τα χαρίζει ο Κύριος, με την ευχή του πατέρα μου και πατέρα σας, πλούσια και μεγαλόδωρα, και τι θα ανταποδώσουμε στην αγαθότητά Του, για όσα μας προσφέρει, παρά το να Τον μιμηθούμε, όσο αυτό είναι δυνατόν; Βλέπετε, τέκνα και αδελφοί, τι συνέβη και από ποιο ύψος θεότητας σε ποιο μέτρο ταπείνωσης συγκατέβασε τον εαυτό Του. Διότι, ενώ ήταν Θεός και Κύριος των πάντων, ανέλαβε μορφή δούλου, αφού κυοφορήθηκε από την Αγία Θεοτόκο, και σπαργανώθηκε ως βρέφος και θήλασε ως παιδί, και όλα αυτά με ταπείνωση και απόλυτη φτώχεια.

Χαρείτε μαζί μου, διότι βρήκα το πρόβατό μου το χαμένο. Σας λέω ότι έτσι θα υπάρξει χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, παρά για ενενήντα εννέα δικαίους, οι οποίοι δεν έχουν ανάγκη μετάνοιας. Ή ποια γυναίκα, που έχει δέκα δραχμές, εάν χάσει μία δραχμή, δεν ανάβει λυχνάρι και σκουπίζει το σπίτι και ψάχνει επιμελώς μέχρι να τη βρει; Και όταν τη βρει, συγκαλεί τις φίλες και τις γειτόνισσες λέγοντας: