Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:20

Αλλά, κάνοντας και πάλι μια μικρή ανασκόπηση, θα υπενθυμίσω στον καθένα συνοπτικά τα δέοντα. Εσείς, οι σκληροί πλούσιοι που ευφραίνεστε καθημερινά, θυμηθείτε εκείνον τον ανελεήμονα πλούσιο, στον οποίο η ασπλαχνία δεν του επιτρέπει να διαβεί και να δει εκείνο το χάσμα, το οποίο του έσκαψε η ίδια η ασπλαχνία του, και φρίξτε· όσοι καυχιέστε μόνο για την παρθενία σας και είστε γεμάτοι από σκληρότητα, μην ξεχνάτε τις μωρές παρθένες· όσοι κλείνετε τα σπλάχνα σας απέναντι σε αυτούς που έχουν ανάγκη, να αναλογίζεστε πάντοτε εκείνους που θα σταθούν στα αριστερά και με πολλή ντροπή θα έχουν σκυμμένο το κεφάλι τους, ακούγοντας εκείνη την οδυνηρή φωνή να λέει: «Πηγαίνετε μακριά μου, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ», και φρίξτε· όσοι αρπάζετε τα ξένα, ακούστε Εκείνον που μιλάει μέσω του στόματος των αγίων: «Εκείνος που άδικα απλώνει τα χέρια του δεν θα μείνει ατιμώρητος»· και πάλι: «Εγώ ο Κύριος μισώ την αρπαγή που προέρχεται από αδικία»· και αλλού: «Μην επιθυμείτε την αρπαγή». Όσοι καταθλίβετε ορφανά και χήρες, αναλογιστείτε ποιος είναι ο προστάτης και εκδικητής τους· διότι ο Θεός, όπως είπε ο Δαβίδ, είναι ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών. Και οι παρθένοι που υπερηφανεύεστε εις βάρος των εγγάμων, θυμηθείτε τον Χριστό που είπε μέσω του στόματος του Παύλου: «Τίμιος είναι ο γάμος, και η κοίτη αμίαντη».

Βρισκόταν δίπλα στην πύλη σου, τώρα όμως βρίσκεται στους κόλπους του Αβραάμ· εσύ αναπαυόσουν κάτω από μεγάλες στέγες, τώρα όμως βρίσκεσαι στο πυρ της γεέννης. εʹ. Ας τα ακούσουν αυτά οι πλούσιοι· ή μάλλον όχι οι πλούσιοι, αλλά οι ανελεήμονες. Διότι δεν τιμωρήθηκε επειδή ήταν πλούσιος, αλλά επειδή δεν έδειξε έλεος. Διότι είναι δυνατόν, εκείνος που πλουτεί και ελεεί, να αξιωθεί κάθε αγαθό.

Επομένως, όσο περισσότερα αποκτά κανείς, τόσο περισσότερο φτωχός γίνεται· διότι εκείνος που επιθυμεί περισσότερα, είναι περισσότερο φτωχός. Όταν, λοιπόν, έχει εκατό τάλαντα, δεν είναι πάρα πολύ φτωχός, διότι επιθυμεί χίλια. Όταν όμως λάβει χίλια, τότε γίνεται περισσότερο φτωχός· διότι λέει πως πλέον δεν έχει ανάγκη από χίλια, όπως προηγουμένως, αλλά από δέκα χιλιάδες. Εάν, όμως, ισχυρίζεσαι ότι το να επιθυμείς και να μην αποκτάς είναι ηδονή, μου φαίνεται ότι αγνοείς παντελώς τη φύση της ηδονής. Διότι, το ότι κάτι τέτοιο δεν είναι ηδονή, αλλά κόλαση, ας το εξετάσουμε μεταφέροντάς το πάλι σε κάποιο άλλο παράδειγμα. Όταν διψούμε, δεν νιώθουμε ευχαρίστηση πίνοντας για τον λόγο ότι καταπαύουμε τη δίψα μας, και γι' αυτό ακριβώς το να πίνουμε αποτελεί ηδονή, επειδή μας απαλλάσσει από ένα μεγάλο βάσανο, εννοώ την επιθυμία του να πιούμε; Αυτό είναι σε όλους προφανές. Εάν, επομένως, επρόκειτο να βρισκόμαστε συνεχώς σε μια τέτοια κατάσταση επιθυμίας, σε τίποτα δεν θα υπολειπόμασταν ως προς την κόλαση από τον πλούσιο στην ιστορία του Λαζάρου· επειδή και για εκείνον αυτό ακριβώς ήταν η κόλαση, το ότι, αν και επιθυμούσε σφοδρά μια μικρή σταγόνα, δεν υπήρχε κανείς να του την προσφέρει. Αυτό ακριβώς μου φαίνεται ότι παθαίνουν διαρκώς και οι φιλάργυροι, και ότι βρίσκονται στην ίδια κατάσταση με εκείνον που παρακαλούσε να απολαύσει αυτή τη σταγόνα και δεν το κατόρθωνε· διότι η δική τους ψυχή καίγεται περισσότερο από τη δική του. Και πολύ σωστά είπε κάποιος ότι οι φιλάργυροι είναι σαν τους υδρωπικούς.

Βλέπεις ότι θα μπορέσουμε να θέσουμε όχι μόνο δύο αντί του μηδενός, αλλά και τρία, και πέντε, και δέκα, και είκοσι, και αμέτρητα αντί του μηδενός; Για να το μάθεις δε αυτό ακριβώς με ένα παράδειγμα, δες τον πλούσιο και τον Λάζαρο· ο μεν ένας απόλαυσε τα παρόντα, ο δε άλλος τα μελλοντικά. Σου φαίνεται, λοιπόν, ότι είναι απολύτως ισοδύναμα, το να κολάζεται κανείς σε όλο τον χρόνο, και το να πεινά για μια σύντομη ώρα; Το να ασθενεί κανείς σε φθαρτό σώμα, και το να κατακαίγεται σκληρά σε αθάνατο; Το να στεφανώνεται και να απολαμβάνει αθάνατη τρυφή μετά από εκείνη τη μικρή αρρώστια, και το να βασανίζεται ατελεύτητα μετά από τη σύντομη απόλαυση των εγκοσμίων; Και ποιος θα μπορούσε να τα υποστηρίξει αυτά; Διότι, τι θέλεις να εξετάσουμε; Την ποσότητα, την ποιότητα, τη δίκαιη τάξη του Θεού, την απόφαση για τον καθένα; Μέχρι πότε θα ξεστομίζετε λόγια σκαθαριών, τα οποία κυλιούνται συνεχώς μέσα στον βούρκο; Διότι αυτά δεν είναι γνωρίσματα λογικών ανθρώπων, το να θυσιάζουν δηλαδή μια τόσο πολύτιμη ψυχή για το τίποτα, ενώ θα έπρεπε με λίγο κόπο να κερδίσουν τους ουρανούς.

Διότι, εάν τιμωρούσε και θανάτωνε αμέσως μετά τη διάπραξη των αμαρτημάτων, πώς θα σωζόταν ο Παύλος, πώς δε ο Πέτρος, οι κορυφαίοι διδάσκαλοι της οικουμένης; Πώς θα καρπωνόταν ο Δαβίδ τη σωτηρία που προέκυψε από τη μετάνοια; Πώς οι Γαλάτες; Πώς και τόσοι άλλοι; Για τον λόγο αυτόν, ούτε απαιτεί από όλους τιμωρία εδώ, αλλά από μερικούς μόνο, ούτε από όλους εκεί, αλλά άλλον μεν τιμωρεί εδώ, άλλον δε εκεί, ώστε και τους πλέον αναίσθητους να αφυπνίσει μέσω εκείνων που τιμωρεί, και να τους κάνει να προσδοκούν τα μέλλοντα (τη μέλλουσα κρίση) μέσω εκείνων που δεν τιμωρεί. Ή μήπως δεν βλέπεις πολλούς να τιμωρούνται εδώ, όπως εκείνους που καταπλακώθηκαν από τον πύργο, όπως εκείνους των οποίων το αίμα ο Πιλάτος ανέμειξε με τις θυσίες τους, όπως όσους μεταξύ των Κορινθίων πέθαναν με πρόωρο θάνατο επειδή συμμετείχαν αναξίως στα μυστήρια, όπως τον Φαραώ, όπως όσους από τους Ιουδαίους κατασφάχτηκαν από τους βαρβάρους, και όπως πολλούς άλλους, και τότε και τώρα και στο διηνεκές; Υπάρχουν όμως και άλλοι, οι οποίοι αν και αμάρτησαν πολύ, απήλθαν από τη ζωή χωρίς να τιμωρηθούν εδώ· όπως ο πλούσιος στην ιστορία του Λαζάρου, και όπως πολλοί άλλοι.

Αλλά ποια ανάγκη υπάρχει για συλλογισμούς, όταν πρέπει να στραφούμε στα ίδια τα πρόσωπα; Ο Λάζαρος ήταν φτωχός, και μάλιστα πάρα πολύ φτωχός· πλούσιος δε ήταν εκείνος που τον προσπερνούσε, ενώ αυτός κειτόταν στην πύλη. Ποιος, λοιπόν, εισήλθε στη βασιλεία και απολάμβανε τη μακαριότητα στους κόλπους του Αβραάμ; Και ποιος κατακαιγόταν, μην έχοντας στην εξουσία του ούτε μία σταγόνα;

Έπειτα, ο μεν Χριστός δεν απαξιώνει να τους καλεί στην τράπεζα μαζί με τον βασιλιά· διότι και οι δύο καλούνται από κοινού. Εσύ, όμως, ίσως απαξιώνεις ακόμη και να θεαθείς να δίνεις ελεημοσύνη στους φτωχούς ή και να συνομιλείς μαζί τους; Ω, τι αλαζονεία και υπεροψία! Πρόσεξε μήπως πάθουμε τα ίδια με εκείνον τον πλούσιο. Εκείνος απαξίωνε έστω και να αντικρίσει τον Λάζαρο, και δεν του παρείχε ούτε οροφή ούτε στέγη, αλλά τον άφηνε πεταμένο έξω, κοντά στην πύλη, και ούτε καν τον αξίωσε να του απευθύνει τον λόγο. Αλλά δες πώς, όταν περιήλθε σε ανάγκη και χρειάστηκε τη βοήθειά του, απέτυχε να την λάβει.

Ας φρίξουμε, λοιπόν, για αυτό το πράγμα, ας αποφύγουμε την αμαρτία. Αυτό έκανε άνω κάτω την οικουμένη, αυτό τα συνέχεε όλα, αυτό μας απομακρύνει από τη μακαριότατη δουλεία του Χριστού. Διότι λέει η Γραφή: δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά. Επειδή ο μαμωνάς δίνει εντελώς αντίθετες εντολές από τον Χριστό. Διότι ο μεν Χριστός λέει: «Να δίνεις σε αυτούς που έχουν ανάγκη»· ο δε μαμωνάς: «Να αρπάζεις από αυτούς που έχουν ανάγκη». Ο Χριστός λέει: «Να συγχωρείς και αυτούς που σε επιβουλεύονται και σε αδικούν»· αυτός αντίθετα: «Να στήνεις παγίδες εναντίον εκείνων που δεν αδικούν σε τίποτα». Ο Χριστός λέει: «Να είσαι φιλάνθρωπος και ήμερος»· αυτός αντίθετα: «Να είσαι ωμός και σκληρός, και να θεωρείς ότι τα δάκρυα των φτωχών δεν είναι τίποτα», ώστε να καταστήσει αυστηρό για εμάς τον Κριτή κατά την ημέρα εκείνη. Διότι τότε θα σταθούν μπροστά στα μάτια μας όλα όσα έχουμε πράξει, καθώς και εκείνοι που αδικήθηκαν και απογυμνώθηκαν από εμάς, αποκλείοντάς μας κάθε απολογία. Εάν δηλαδή ο Λάζαρος, αν και δεν αδικήθηκε σε τίποτα από τον πλούσιο, αλλά επειδή απλώς δεν απόλαυσε τα αγαθά εκείνου, στάθηκε τότε ως πικρός κατήγορος και δεν τον άφησε να βρει καμία συγγνώμη, ποια απολογία, πες μου, θα βρουν εκείνοι οι οποίοι, εκτός από το ότι δεν προσφέρουν ελεημοσύνη από τα δικά τους, αρπάζουν και τα ξένα και καταστρέφουν τα σπίτια των ορφανών; Εάν εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό όταν πεινούσε επισώρευσαν τόσο πυρ στο κεφάλι τους, εκείνοι που αρπάζουν όσα δεν τους ανήκουν καθόλου, που μηχανεύονται αμέτρητες δικαστικές διαμάχες και ιδιοποιούνται αδίκως τις περιουσίες των πάντων, ποια παρηγοριά θα απολαύσουν;

Διότι δεν είναι ακόμη ο καιρός της κρίσεως, ώστε ο καθένας να λάβει αυτό που του αξίζει. Διότι τι ήταν πιο φαύλο από εκείνον τον πλούσιο, ο οποίος ούτε τα ψίχουλα δεν έδινε στον Λάζαρο; Αλλά παρόλα αυτά υπήρξε ο πιο άθλιος από όλους· διότι δεν απέκτησε εξουσία ούτε σε μία σταγόνα νερού, και μάλιστα ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, επειδή, αν και πλούσιος, υπήρξε σκληρός. Διότι, εάν υπάρχουν δύο πονηροί άνθρωποι, οι οποίοι δεν απόλαυσαν τα ίδια σε αυτή τη ζωή, αλλά ο μεν έζησε μέσα στον πλούτο, ο δε μέσα στην πενία, δεν θα τιμωρηθούν με τον ίδιο τρόπο εκεί, αλλά ο πιο εύπορος θα τιμωρηθεί βαρύτερα.

Διότι, τι έβλαψε τον Ιωσήφ η δουλεία; (διότι τίποτα δεν εμποδίζει να προβάλουμε πάλι ως παράδειγμα τον ίδιο άνδρα·) τι τον έβλαψαν τα δεσμά; τι οι αλυσίδες; τι η συκοφαντία; τι η επιβουλή; τι η παραμονή σε ξένη χώρα; Τι έβλαψε τον Ιώβ η απώλεια των βοδιών και των προβάτων, ο βίαιος και πρόωρος θάνατος των παιδιών του, η πληγή του σώματος, οι πηγές των σκουληκιών, η ανυπόφορη οδύνη, το να κάθεται πάνω στην κοπριά, η επιβουλή της γυναίκας του, οι ονειδισμοί των φίλων, οι λοιδορίες των υπηρετών; Τι έβλαψε τον Λάζαρο το να κείτεται στην πύλη και να τον γλείφουν οι γλώσσες των σκύλων, και η συνεχής πείνα, και η περιφρόνηση του πλουσίου, και τα τραύματα, και η αφόρητη ασθένεια, και η έλλειψη προστατών, και η περιφρόνηση από εκείνους που μπορούσαν να βοηθήσουν; Τι έβλαψε τον Παύλο η καταιγίδα εκείνων των φυλακίσεων, των βίαιων προσαγωγών, των θανάσιμων κινδύνων, των ναυαγίων και των λοιπών πειρασμών, που ούτε με λόγια δεν είναι δυνατόν να απαριθμηθούν; Αναλογιζόμενοι όλα αυτά, ας αποφεύγουμε την κακία και ας επιδιώκουμε την αρετή· και ας προσευχόμαστε μεν να μην εισέλθουμε σε πειρασμό· εάν όμως ποτέ πέσουμε σε αυτόν, ας μην αποθαρρυνόμαστε ούτε να δυσανασχετούμε· διότι αυτά αποτελούν όπλα αρετής για όσους τα αντιμετωπίζουν όπως πρέπει, και θα μπορέσουμε μέσα από όλα αυτά να ευδοκιμήσουμε εάν είμαστε πνευματικά νηφάλιοι, και να απολαύσουμε τα αιώνια αγαθά· τα οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Στον Λάζαρο και στον πλούσιο, ομιλία ΣΤ΄. Α΄. Μέγιστο διδασκαλείο είναι το στάδιο της Εκκλησίας, παιδευτήριο των πλουσίων, καταφύγιο των φτωχών. Εμπρός λοιπόν, αγαπητοί, εφόσον στεκόμαστε στο σκάμμα της διδασκαλίας, ακολουθώντας τα διδάγματα εκείνου που προηγήθηκε και παίρνοντας στα χέρια μας τα όσα μόλις ελέχθησαν, ας δροσίσουμε όλους σας με τις οφειλόμενες από εμάς σταγόνες του λόγου. Το ανάγνωσμά μας διηγούνταν τον τρόπο ζωής ενός πλουσίου και ενός φτωχού· του πλουσίου τον βίο βυθισμένο στην τρυφή, και του φτωχού τον βίο στιγματισμένο από τη φτώχεια. Υπήρχε κάποιος άνθρωπος πλούσιος, και ντυνόταν με πορφύρα και βύσσο, διασκεδάζοντας καθημερινά με λαμπρότητα. Υπήρχε και κάποιος φτωχός με το όνομα Λάζαρος, ο οποίος είχε αφεθεί στην πύλη του πλουσίου γεμάτος πληγές, και επιθυμούσε να γευτεί από τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου· και κανείς δεν του έδινε, αλλά έρχονταν ακόμη και τα σκυλιά και έγλειφαν τις πληγές του. Είναι αναγκαίο λοιπόν να διηγηθούμε, αγαπητοί, τις λεπτομέρειες, ώστε, όπως ακριβώς οι ναυτικοί από την πείρα εκείνων που έπλευσαν πριν από αυτούς, να αποφύγουμε και εμείς τους ύφαλους βράχους των ναυαγίων· ώστε οι μεν πλούσιοι, από την τιμωρία του πλουσίου που προηγήθηκε, να συνετίσουν τους εαυτούς τους, οι δε φτωχοί, βλέποντας τις δικές τους ελπίδες να προλάμπουν στο πρόσωπο του Λαζάρου, να διατρέξουν με προθυμία τον δρόμο της θλίψης. Υπήρχε κάποιος άνθρωπος πλούσιος. Κάποιος άνθρωπος.

Είχε μεν κοινό το όνομα, αλλά η σκληρότητα της κακίας του ήταν ιδιάζουσα. Ήταν κάποιος άνθρωπος πλούσιος. Συγγενής μεν του πένητα Λαζάρου κατά τη φύση του σώματος, ξένος δε της εν Χριστώ κληρονομίας εξαιτίας της μοχθηρίας της προαιρέσεώς του. Ήταν κάποιος άνθρωπος. Άνθρωπος μεν ήταν κατά τη μορφή, κατά δε το φρόνημα θηρίο μονοφάγο.

Υπήρχε δε κάποιος φτωχός, ο Λάζαρος. Ανέφερε το όνομα του πένητα, τιμώντας τον φτωχό με την αναφορά του ονόματός του. Υπήρχε δε κάποιος φτωχός, ο Λάζαρος, ο οποίος βρισκόταν ριγμένος στην πύλη του, κλονιζόμενος σφοδρά από την τρικυμία της φτώχειας, αλλά μετά από λίγο μεταφερόταν, συνοδευόμενος τιμητικά από αγγέλους, στον γαλήνιο κόλπο του Αβραάμ.

Υπήρχε δε κάποιος φτωχός, ο Λάζαρος, ο οποίος βρισκόταν ριγμένος στην πύλη του πλουσίου, γεμάτος πληγές. Ω, από πόσα δεινά κατατρυχόταν ο φτωχός! Από τη βαρύτατη πενία μαστιγωνόταν, σαν από βίαιο χαλάζι· από τις φλύκταινες που έβραζαν κατατρωγόταν, σαν από αναμμένα κάρβουνα που πετούν σπινθήρες· από παντού χείμαρροι θλίψης ξεσπούσαν ορμητικά πάνω του, διαλύοντας το σώμα του και συντρίβοντας την καρδιά του· καμία ανακούφιση γαλήνης δεν βρισκόταν για αυτόν. Έξωθεν μάχες, έσωθεν φόβοι. Διότι εξωτερικά μεν το σώμα δαμαζόταν από τις φλύκταινες, και εσωτερικά η καρδιά κατατρωγόταν από τις αμείλικτες μέριμνες. Καμία σιτοφόρος γη δεν του προσέφερε σπόρο για ψωμί, κανένα αμπέλι δεν του παρείχε τσαμπιά με γλυκές ρώγες, κανένα οπωροφόρο δέντρο δεν παρήγαγε για αυτόν τον πιο γλυκό καρπό, ούτε υπήρχε τίποτε άλλο από τα γήινα αγαθά για την παρηγοριά της πενίας του. Πώς θα μπορούσε άλλωστε να έχει, αυτός που δεν διέθετε ούτε μια σπιθαμή καλλιεργήσιμης γης ούτε μια πήχη εδάφους για κατοικία, αλλά είχε εγκαταλειφθεί στο ύπαιθρο πάνω στην κοπριά; Η κοπριά αποτελούσε το σκέπασμά του και τη νύχτα και την ημέρα, η οποία αφενός τον ζέσταινε εν μέρει τον χειμώνα, αφετέρου τον κατέκαιγε φοβερά το καλοκαίρι. Το σώμα του ήταν κατάστικτο από τα τραύματα, ανίκανο για γεωργία, άχρηστο για οδοιπορία και εμπόριο, και ακατάλληλο για κάθε άλλη ενασχόληση προς κάλυψη των βιοτικών του αναγκών.

Γι' αυτόν τον λόγο σου διαβάστηκαν αυτά, ώστε να μην βαδίσεις στα ίδια ίχνη του ανελέητου πλουσίου και πέσεις στην ίδια τιμωρία της γέεννας. Εσύ, όμως, ο φτωχός, μην ολιγωρείς, ούτε να αποκάμεις κλυδωνιζόμενος στην τρικυμία της φτώχειας. Να αποβλέπεις προς τον λαμπρότατο Λάζαρο· εκεί να έχεις προσηλωμένο το βλέμμα και τη νύχτα και την ημέρα, ώστε, κυβερνώντας τη ζωή σου με το πηδάλιο της υπομονής, να φτάσεις στο ίδιο λιμάνι της αναπαύσεως, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι η ιστορία του πλουσίου και του Λαζάρου και όσων συνέβησαν στον καθένα τους δεν καταδεικνύει τίποτε άλλο παρά αυτό. Μάλλον όμως, για να μην ασχοληθούμε με αυτό επιφανειακά, θα σας αναγνώσω την ίδια την παραβολή από την αρχή. Κάποιος άνθρωπος ήταν πλούσιος, και ντυνόταν με πορφύρα και βύσσο, ευφραινόμενος καθημερινά με λαμπρότητα· κάποιος φτωχός, ονόματι Λάζαρος, ήταν ριγμένος στην πύλη του γεμάτος πληγές, και επιθυμούσε να χορτάσει από τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου· αλλά και οι σκύλοι έρχονταν και έγλειφαν τις πληγές του. Για ποιον λόγο, λοιπόν, ο Δεσπότης μιλούσε με παραβολές, και γιατί κάποιες από τις παραβολές τις εξηγούσε, ενώ άλλες δεν τις εξηγούσε, και τι τέλος πάντων είναι η παραβολή και όλα τα παρόμοια, θα τα φυλάξουμε για άλλη ευκαιρία, ώστε να μην απομακρυνθούμε τώρα από το κατεπείγον ζήτημα· προς το παρόν, θα σας πούμε μόνο εκείνο: ποιος από τους ευαγγελιστές αναφέρει ότι ο Χριστός διηγήθηκε αυτήν την παραβολή. Ποιος λοιπόν είναι; Μόνο ο Λουκάς.

Γνωρίζετε βεβαίως τούτο, ότι και αν ακόμη είμαστε οι αγριότεροι όλων, με την ευημερία είναι φυσικό να γινόμαστε ημερότεροι και αγαθότεροι. Αλλά εκείνος ούτε από την ευημερία δεν έγινε καλύτερος, αλλά παρέμενε αποθηριωμένος, και μάλιστα με τους τρόπους του επισκίασε την ωμότητα και την απανθρωπιά κάθε θηρίου. Κι όμως, αυτός μεν που ζούσε μέσα στην πονηρία και την απανθρωπιά απολάμβανε κάθε ευημερία, ο δε δίκαιος και εργάτης της αρετής βρισκόταν στα έσχατα δεινά. Διότι, το ότι ο Λάζαρος ήταν δίκαιος, πάλι και εδώ το απέδειξε το τέλος του, και πριν από το τέλος, αυτή η ίδια η υπομονή του στη φτώχεια. Άραγε δεν σας φαίνεται σαν να βλέπετε παρόντα τα ίδια τα γεγονότα; Γεμάτο ήταν το πλοίο του πλουσίου από εμπορεύματα, και έπλεε με ούριο άνεμο. Αλλά μην απορείτε· διότι όδευε ολοταχώς προς ναυάγιο, επειδή δεν θέλησε να διαθέσει το φορτίο του με ευλάβεια. Θέλεις να σου πω και μία άλλη κακία του;

Ο δε πένης ήταν ριγμένος κοντά στην πύλη του, και ούτε δυσφόρησε, ούτε βλασφήμησε, ούτε αγανάκτησε· δεν είπε μέσα του αυτό που πολλοί λένε: Τι άραγε είναι τούτο; Αυτός μεν ζει μέσα στην πονηρία, την ωμότητα και την απανθρωπιά, και απολαμβάνει τα πάντα πέρα από κάθε ανάγκη, και ούτε θλίψη υπομένει ούτε κάτι άλλο από τα απροσδόκητα, από τα τόσα που συμβαίνουν στους ανθρώπους, αλλά καρπώνεται την ηδονή αμιγή· εγώ δε ούτε καν την αναγκαία τροφή δεν έχω να γευτώ. Αλλά σε αυτόν μεν, που δαπανά όλα του τα υπάρχοντα σε παράσιτους, κόλακες και μέθη, τα πάντα συρρέουν σαν από πηγές· εγώ δε κείμαι ως θέαμα για όσους με βλέπουν, ως ντροπή και περίγελος, λιώνοντας από την πείνα. Άραγε αυτά είναι έργα της Θείας Πρόνοιας; Άραγε επιβλέπει κάποια δικαιοσύνη τα ανθρώπινα πράγματα;

ιʹ. Επιπλέον, πέρα από αυτά, πρόσθετη οδύνη τού προκαλούσε το γεγονός ότι έβλεπε κάποιον άλλον να ευημερεί· όχι επειδή ήταν φθονερός και πονηρός, αλλά επειδή είναι στη φύση όλων μας να αντιλαμβανόμαστε με μεγαλύτερη ακρίβεια τις δικές μας συμφορές μέσα από την ευημερία των άλλων. Στην περίπτωση όμως του πλουσίου, υπήρχε και κάτι άλλο, ακόμη μεγαλύτερο, που μπορούσε να τον πληγώσει βαθιά. Διότι δεν αποκτούσε εντονότερη αίσθηση των δικών του δεινών μόνο συγκρίνοντας τη δική του δυστυχία με την ευημερία εκείνου, αλλά και αναλογιζόμενος ότι ο μεν ένας, που ζούσε με σκληρότητα και απανθρωπιά, προόδευε στα πάντα, ενώ αυτός, που ζούσε με αρετή και πραότητα, υπέφερε τα έσχατα δεινά· και εξαιτίας αυτού υπέμενε και πάλι απαρηγόρητη θλίψη. Διότι, εάν ο άνθρωπος εκείνος ήταν δίκαιος, εάν ήταν επιεικής, εάν ήταν αξιοθαύμαστος, εάν ήταν γεμάτος από κάθε αρετή, δεν θα τον λυπούσε. Τώρα όμως, επειδή ζούσε με την πονηρία και είχε φτάσει στο έσχατο σημείο της κακίας, επιδεικνύοντας τόση απανθρωπιά, τρέφοντας διαθέσεις χειρότερες και από εχθρού, προσπερνώντας τον αναιδέστατα και ανελέητα σαν να ήταν πέτρα, και παρόλα αυτά απολαμβάνοντας τόση ευπορία· αναλογίσου πόσο φυσικό ήταν να καταποντίζεται η ψυχή του φτωχού σαν από αλλεπάλληλα κύματα. Αναλογίσου σε τι κατάσταση ήταν φυσικό να βρίσκεται ο Λάζαρος, βλέποντας παρασίτους, κόλακες και υπηρέτες να ανεβαίνουν, να κατεβαίνουν, να βγαίνουν, να μπαίνουν, να τρέχουν πάνω κάτω, να θορυβούν, να μεθούν, να χοροπηδούν και να επιδεικνύουν κάθε άλλη ακολασία.

Διότι και εδώ τιμωρούνται με την προσδοκία της εκεί τιμωρίας, και με την κακή υποψία όλων, και με το ίδιο το να αμαρτάνουν και να διαφθείρουν την ίδια τους την ψυχή· και μετά την εκδημία τους από εδώ υπομένουν αφόρητες τιμωρίες. Αντιθέτως οι δίκαιοι, ακόμη κι αν υποφέρουν αμέτρητα δεινά εδώ, τρέφονται με αγαθές ελπίδες, έχοντας χαρά καθαρή, βέβαιη και ακλόνητη· και έπειτα από αυτά, θα τους διαδεχθούν αμέτρητα αγαθά, όπως ακριβώς συνέβη και στον Λάζαρο. Διότι μη μου πεις αυτό, ότι δηλαδή ήταν γεμάτος πληγές, αλλά εκείνο να αναλογιστείς, ότι μέσα του είχε ψυχή πολυτιμότερη από κάθε χρυσάφι· ή μάλλον, όχι μόνο την ψυχή, αλλά και το σώμα του· διότι αρετή του σώματος δεν είναι η πολυσαρκία και η ευεξία, αλλά το να υπομένει κανείς τόσα και τέτοια βάσανα. Επειδή δεν είναι αξιοβδέλυκτος κάποιος αν έχει τέτοια τραύματα στο σώμα· αλλά αν κάποιος, έχοντας αμέτρητες πληγές στην ψυχή, δεν δείχνει καμία απολύτως μέριμνα γι' αυτές· τέτοιος ήταν εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος ήταν εσωτερικά ολόκληρος γεμάτος πληγές. Και όπως ακριβώς οι σκύλοι έγλειφαν τα τραύματα αυτού, έτσι και οι δαίμονες τα αμαρτήματα εκείνου· και όπως ακριβώς αυτός ζούσε σε λιμό τροφής, έτσι και εκείνος ζούσε σε λιμό κάθε αρετής.

Διότι αυτός δεν υπέμεινε μόνον έναν και δύο και τρεις, αλλά πάρα πολλούς άθλους αρετής· την πενία εννοώ, την αρρώστια, την έλλειψη προστατών, το να υπομένει όλα εκείνα τα κακά ενώ βρισκόταν δίπλα σε οικία που μπορούσε να τα εξαλείψει, και το να μην αξιώνεται κανέναν λόγο παρηγορίας· το να βλέπει εκείνον που τον περιφρονούσε να απολαμβάνει τόση τρυφή, και όχι απλώς να απολαμβάνει την τρυφή, αλλά και να ζει μέσα στην πονηρία και να μην υφίσταται κανένα δεινό· το να μην έχει να αντικρίσει κανέναν άλλον Λάζαρο, το να μην μπορεί να φιλοσοφήσει τίποτα περί αναστάσεως, το να αποκτά, μαζί με τα προαναφερθέντα κακά, και κακή υπόληψη στους πολλούς εξαιτίας εκείνων των συμφορών του· το να βλέπει όχι για δύο ή τρεις ημέρες, αλλά καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του, τον εαυτό του να βρίσκεται σε αυτά τα δεινά και τον πλούσιο στα αντίθετα.

Επειδή, λοιπόν, με πολλή προθυμία δεχθήκατε εκείνους τους λόγους, ελάτε να σας αποδώσουμε και τα υπόλοιπα. Τον είδατε τότε στην πύλη του πλουσίου, τον βλέπετε σήμερα στους κόλπους του Αβραάμ· τον είδατε να τον γλείφουν οι σκύλοι, τον βλέπετε να δορυφορείται από τους αγγέλους· τον είδατε τότε στη φτώχεια, τον βλέπετε τώρα στην τρυφή· τον είδατε στην πείνα, τον βλέπετε σε πολλή αφθονία· τον είδατε να αγωνίζεται, τον βλέπετε να στεφανώνεται· είδατε τους πόνους του, βλέπετε τις αμοιβές του και εσείς οι πλούσιοι και εσείς οι φτωχοί· οι πλούσιοι αφενός, για να μη νομίζετε ότι ο πλούτος είναι κάτι σπουδαίο χωρίς την αρετή, και οι φτωχοί αφετέρου, για να μη νομίζετε ότι η φτώχεια είναι κάτι κακό· διότι και για τους δύο αυτός στέκεται διδάσκαλος. Επειδή, αν εκείνος, ενώ βρισκόταν στη φτώχεια δεν δυσανασχέτησε, ποια συγγνώμη θα έχουν εκείνοι που το πράττουν αυτό ενώ βρίσκονται στον πλούτο; Αν ενώ βρισκόταν στην πείνα και σε τόσα δεινά ευχαριστούσε τον Θεό, ποια απολογία θα έχουν όσοι ζουν με αφθονία και δεν θέλουν να φθάσουν στην ίδια αρετή; Και πάλι, οι φτωχοί που αγανακτούν και δυσφορούν εξαιτίας της φτώχειας, ποια συγγνώμη θα έχουν, όταν αυτός, ζώντας με πείνα, φτώχεια, εγκατάλειψη και συνεχή αρρώστια στην οικία κάποιου πλουσίου, περιφρονούμενος από όλους, και χωρίς να έχει τη δυνατότητα να δει κανέναν άλλον που να έχει πάθει τα ίδια με αυτόν, φαίνεται να φιλοσοφεί με αυτόν τον τρόπο;

Διότι, έπειτα από τόση περιποίηση, γυμνός και μόνος οδηγούνταν στον θάνατο, χωρίς να μπορεί να πάρει μαζί του τίποτε από εδώ από την τόση περιουσία του, αλλά οδηγούνταν έρημος και απροστάτευτος. Κανείς από αυτούς που τον υπηρετούσαν, κανείς από όσους θα μπορούσαν να τον βοηθήσουν δεν ήταν παρών για να τον απαλλάξει από την κόλαση και την τιμωρία, αλλά, αφού αποσπάστηκε από όλα εκείνα, παραδιδόταν μόνος του στο να υπομένει τις αφόρητες τιμωρίες. Πράγματι, «Κάθε σάρκα είναι σαν το χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου. Ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος του έπεσε· το δε ρήμα του Κυρίου μένει στον αιώνα». Ήλθε ο θάνατος, και τα έσβησε όλα εκείνα· και αφού τον έπιασε σαν αιχμάλωτο, έτσι τον πήρε μαζί του, με σκυμμένο το κεφάλι, γεμάτο ντροπή, χωρίς καμία παρρησία, να τρέμει και να φοβάται, σαν να είχε απολαύσει όλη εκείνη την τρυφή μέσα σε όνειρα. Και στο εξής ο πλούσιος γινόταν ικέτης του φτωχού, και παρακαλούσε για το δικό του τραπέζι, εκείνου που κάποτε λιμοκτονούσε και βρισκόταν εκτεθειμένος στα στόματα των σκύλων. Και η κατάσταση αντιστράφηκε, και μάθαιναν πλέον όλοι ποιος ήταν πραγματικά ο πλούσιος και ποιος ήταν ο φτωχός, και ότι ο μεν Λάζαρος ήταν ο πλουσιότερος από όλους, ενώ αυτός ήταν ο φτωχότερος όλων.

Όταν, λοιπόν, δεις κάποιον να ζει μεν μέσα στην πονηρία, χωρίς όμως να υφίσταται κανένα δεινό εδώ, μην τον μακαρίσεις, αλλά δάκρυσε και θρήνησε, διότι πρόκειται να υποστεί όλα τα δεινά εκεί· όπως ακριβώς συνέβη και με αυτόν τον πλούσιο. Πάλι, όταν δεις κάποιον να επιμελείται την αρετή και να υπομένει αμέτρητους πειρασμούς, μακάρισέ τον και ζήλωσέ τον, αναλογιζόμενος ότι όλα του τα αμαρτήματα εξαλείφονται εδώ, και ότι πολλοί μισθοί ετοιμάζονται εκεί για την υπομονή του· όπως ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση αυτού του Λαζάρου.

Ομιλία τέταρτη για τον πλούσιο και τον Λάζαρο· και ότι η συνείδηση συνηθίζει να μας υπενθυμίζει παλαιά αμαρτήματα, καθώς και για τον Ιωσήφ. αʹ. Είναι ανάγκη σήμερα να παρουσιάσουμε το τέλος της παραβολής του Λαζάρου. Διότι εσείς μεν ίσως νομίζετε ότι το έργο μας έχει ολοκληρωθεί πλήρως· εγώ όμως δεν πρόκειται να εκμεταλλευθώ την άγνοιά σας για να σας εξαπατήσω, ούτε θα αποχωρήσω προτού λάβω και αναδείξω κάθε εναπομείναν νόημα· επειδή και ο γεωργός, αφού τρυγηθεί ολόκληρο το αμπέλι, δεν αποχωρεί, προτού κόψει και τις τελευταίες ρώγες.

Εκείνος έχει ένα αγκάθι, έναν ταραγμένο λογισμό· αλλά κατέβα προς αυτόν και αφαίρεσε το αγκάθι. Τι λέει λοιπόν; Υπήρχε κάποιος πλούσιος, κατά το όνομα, όχι όμως στην πραγματικότητα. Υπήρχε κάποιος πλούσιος, ο οποίος ντυνόταν με πορφύρα, παρέθετε πολυτελές τραπέζι, είχε κρατήρες στεφανωμένους με κρασί και οργάνωνε συμπόσια κάθε μέρα· υπήρχε δε και κάποιος άλλος φτωχός, με το όνομα Λάζαρος.

Ε΄. Ήταν, λοιπόν, εκείνος ο πλούσιος που έτρεφε παράσιτους και κόλακες, μετατρέποντας την οικία του σε θέατρο, διαφθείροντας τον καθένα με τον οίνο, και διάγοντας τον βίο του μέσα σε πολλή ευημερία· υπήρχε δε και κάποιος άλλος, ο Λάζαρος, γεμάτος έλκη, ο οποίος καθόταν στον πυλώνα του πλουσίου και επιθυμούσε τα ψίχουλα.

Ανάτρεξε στην παραβολή· εάν σε ταράζει το ναυάγιο των λογισμών, κατάφυγε στο λιμάνι, λάβε παρηγοριά από τη διήγηση, αναλογίσου τον Λάζαρο που καταφρονείται, αναλογίσου τον πλούσιο που ευημερεί και απολαμβάνει την τρυφή, και τίποτα από όσα συμβαίνουν στον βίο ας μην σε θορυβεί. Διότι, εάν διαθέτεις ακριβή και ορθό λογισμό, δεν σε καταποντίζουν τα κύματα, δεν βυθίζεται το πλοίο, εφόσον με τη διάκριση των λογισμών ξεχωρίζεις τη φύση των πραγμάτων. Τι μου λες; «Το σώμα μου ταλαιπωρείται»; Ας μη βλάπτεται η διάνοιά σου. «Ο τάδε είναι πλούσιος και πονηρός»; Και τι σημαίνει αυτό; Η κακία δεν είναι κάτι το αισθητό. Μην εξετάζεις τον άνθρωπο από τα εξωτερικά του, αλλά από τα εσωτερικά.

Μην κρίνεις, λοιπόν, από τη φύση, αλλά από την προαίρεση, όχι από την εξωτερική εμφάνιση, αλλά από το φρόνημα· και όχι μόνο από το φρόνημα, αλλά να εξετάζεις με προσοχή και τον βίο του. Αν έχει φιλοπτωχία, είναι άνθρωπος· αν όμως αναλώνεται μόνο σε εμπορικές συναλλαγές, είναι άψυχη δρυς· αν από τον θυμό του είναι θηριώδης, είναι λιοντάρι· αν είναι άρπαγας, είναι λύκος· αν είναι ύπουλος, είναι οχιά. Και πες: Εγώ άνθρωπο ζητώ, γιατί μου έδειξες θηρίο αντί για άνθρωπο; Μάθε επιτέλους ποια είναι η αρετή του ανθρώπου, και μην ταράζεσαι. Ήταν, λοιπόν, ο Λάζαρος πεσμένος στον πυλώνα, γεμάτος πληγές, λιώνοντας από την πείνα· και τα σκυλιά έρχονταν και έγλειφαν τα τραύματά του· τα σκυλιά, πιο φιλάνθρωπα από τον άνθρωπο, έγλειφαν τα τραύματά του, και αφαιρούσαν και καθάριζαν τη σήψη. Και κειτόταν εκείνος σαν το χρυσάφι που παραμένει στο καμίνι και γίνεται πιο δοκιμασμένο· δεν είπε αυτό που λένε πολλοί από τους φτωχούς: «Αυτά είναι έργα της θείας πρόνοιας; Άραγε επιβλέπει ο Θεός τα ανθρώπινα; Εγώ ζω με δικαιοσύνη και βρίσκομαι στη φτώχεια, και αυτός ζει μέσα στην αδικία και πλουτίζει;»

ΣΤ΄. Γι' αυτό δεν επεκτείνω τον λόγο μου, για να μην προκαλέσω σύγχυση στον ακροατή με το πλήθος των λεγομένων· αλλά θέλω να παρουσιάσω τη θεατρική παράσταση μέσα από δύο προσωπεία. Δύο προσωπεία χρησιμοποίησα, χαράσσοντας για εσάς τον δρόμο μέσα από αυτά τα δύο, και παρέχοντας την αφορμή. Διεύρυνα τη διάνοιά σας με τη διήγηση του παρόντος βίου, ώστε ο καθένας να κατανοήσει πλήρως τη διαφορά των πραγμάτων. Δύο, λοιπόν, προσωπεία· ο ένας είχε το προσωπείο του πλουσίου, και ο άλλος του φτωχού· ο Λάζαρος το προσωπείο του φτωχού, και ο πλούσιος το προσωπείο του πλουσίου· διότι τα φαινόμενα είναι προσωπεία, και όχι η αλήθεια των πραγμάτων. Αναχώρησαν και οι δύο για εκεί, και ο πλούσιος και ο φτωχός· τον Λάζαρο τον παρέλαβαν οι άγγελοι· μετά τους σκύλους οι άγγελοι, μετά την πύλη του πλουσίου ο κόλπος του Αβραάμ, μετά την πείνα η αφθονία που δεν έχει τέλος, μετά τη θλίψη η ακατάλυτη άνεση· εκείνον όμως τον πλούσιο, μετά τον πλούτο τον βρήκε η φτώχεια, μετά την πλούσια τράπεζα η κόλαση και η τιμωρία, μετά την άνεση οι αβάσταχτες οδύνες.

Φέρτε στον νου σας εκείνον τον πλούσιο, που κάθε μέρα ντυνόταν με πορφύρα και βύσσινα, έκανε λαμπρά συμπόσια, έτρεφε παράσιτους και κόλακες, έπινε άφθονο άκρατο οίνο, παραδιδόταν καθημερινά στη γαστριμαργία, είχε παραδώσει τον εαυτό του στην υπερβολική τρυφή, είχε εισέλθει από την πλατιά πύλη και βρισκόταν διαρκώς μέσα σε ηδονές και κοσμική ευθυμία. Διότι όλα έρρεαν προς αυτόν σαν από πηγές: άφθονη περιποίηση, ανέκφραστη καλοπέραση, σωματική υγεία, τεράστια περιουσία, τιμή από το πλήθος, εγκώμια από τους κόλακες, και τίποτα δεν υπήρχε ως τότε που να του προκαλεί λύπη. Και το χειρότερο είναι ότι, ενώ περνούσε τις ημέρες του σε τέτοια κραιπάλη και αδηφαγία, όχι μόνο απολάμβανε σωματική υγεία και απόλυτη άνεση, αλλά και τον φτωχό Λάζαρο –που κειτόταν στην πύλη του γεμάτος πληγές, περικυκλωμένος από τα σκυλιά που τον έγλειφαν, και έλιωνε από την πείνα– τον προσπερνούσε ανελέητα, χωρίς να του δίνει ούτε τα ψίχουλα.

Αλλά κανείς από όσους ακούν αυτά ας μη διανοηθεί να τον μακαρίσει πριν από το τέλος, αλλά ας αναμείνει την κατάληξη των πραγμάτων, και τότε ας εκφέρει την κρίση του. Εάν λοιπόν εγκρίνετε, ας φέρουμε στο μέσο και εκείνον που εισήλθε διά της στενής πύλης και βάδισε την τεθλιμμένη οδό, και έτσι, αφού αντικρίσουμε το τέλος και των δύο, θα εκφέρουμε την πρέπουσα κρίση για τον καθένα. Και ποιον άλλον έχουμε τώρα να παρουσιάσουμε, παρά τον Λάζαρο, ο οποίος βρισκόταν κατάκοιτος στην πύλη του πλουσίου και πολιορκούνταν από εκείνα τα έλκη, και έβλεπε τις γλώσσες των σκύλων να αγγίζουν τα τραύματά του, και δεν είχε τη δύναμη ούτε καν να τους διώξει;

Και εκείνος μεν, μαζί με την τρυφή, απολάμβανε την υγεία του σώματος και την άφθονη περιουσία, και περνώντας τις ημέρες του μέσα στη λαιμαργία και τη μέθη αναλωνόταν· αυτός δε, μαζί με την πείνα, περιβεβλημένος από έσχατη φτώχεια, αδιάκοπη ασθένεια και ανυπόφορα έλκη, δεν διέθετε ούτε την αναγκαία τροφή, αλλά επιθυμούσε τα ψίχουλα από το τραπέζι του πλουσίου, και δεν αξιωνόταν ούτε καν αυτά.

γ'. Όταν, λοιπόν, τέτοια κακά αναμένουν τους αμαρτωλούς, ποιο θα ήταν το όφελος γι' αυτούς, ακόμη κι αν στο σπίτι τους, ακόμη κι αν πάνω στο ίδιο τους το κρεβάτι τερμάτιζαν τη ζωή τους; Όπως ακριβώς και στους δικαίους δεν θα προέκυπτε καμία απολύτως βλάβη από το να αποβάλουν την παρούσα ζωή με ξίφος και με σίδερο και με φωτιά, όταν πρόκειται να αποδημήσουν προς τα αθάνατα αγαθά. Αληθώς, ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός. Τέτοιος ήταν ο θάνατος εκείνου του πλουσίου που περιφρόνησε τον Λάζαρο, ο οποίος, αφού τερμάτισε τον βίο του στο σπίτι του και πάνω στο κρεβάτι του, με φυσικό θάνατο και με την παρουσία των οικείων του, όταν απήλθε στην άλλη ζωή κατακαιγόταν, μη μπορώντας να βρει εκεί ούτε την ελάχιστη παραμυθία από την ευημερία που είχε κατά τον παρόντα βίο. Αλλά δεν συνέβη το ίδιο με τον Λάζαρο· αντίθετα, κείμενος πάνω στο ίδιο το έδαφος, με παρόντες τους σκύλους που του έγλειφαν τις πληγές, αφού υπέστη βίαιο θάνατο (διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο οδυνηρό από την πείνα;), όταν απήλθε εκεί, απήλαυσε τα αιώνια αγαθά, εντρυφώντας στους κόλπους του Αβραάμ. Σε τι τον έβλαψε, λοιπόν, το γεγονός ότι πέθανε βιαίως; Και σε τι ωφέλησε τον πλούσιο το ότι δεν πέθανε βιαίως;

Ο Χριστός, λοιπόν, πρέπει να είναι για εμάς πιο φοβερός και από τη γέεννα, και πιο ποθητός και από τη βασιλεία των ουρανών. Και αν αρρωστήσουμε, είναι προτιμότερο να παραμείνουμε στις ασθένειες παρά, προκειμένου να απαλλαγούμε από την αρρώστια, να ξεπέσουμε στην ασέβεια. Διότι, ακόμη κι αν μας θεραπεύσει κάποιος μάγος, περισσότερο μας έβλαψε παρά μας ωφέλησε. Επειδή, αν και πολλές φορές ωφέλησε το σώμα, το οποίο ούτως ή άλλως λίγο αργότερα θα πεθάνει και πρόκειται να σαπίσει, έβλαψε ανεπανόρθωτα την αθάνατη ψυχή. Για εκείνον που δεν είναι πραγματικός ιατρός, είναι καλύτερο να μην έχει ούτε καν φάρμακα· διότι αυτός που δεν έχει, ούτε σώζει ούτε καταστρέφει, ενώ αυτός που έχει, προκαλεί την καταστροφή, επειδή δεν γνωρίζει πώς να τα χρησιμοποιήσει. Και αυτό επειδή η θεραπεία δεν βρίσκεται μόνο στη φύση των φαρμάκων, αλλά και στην επιστήμη εκείνου που τα χορηγεί. Δεν αρκεί, επομένως, να έχει κάποιος το όνομα του ιατρού για να είναι πραγματικά ιατρός. Έχεις ακούσει την ιστορία του Λαζάρου, πώς πάλεψε σε όλη του τη ζωή με την πείνα, την αρρώστια και την εγκατάλειψη, φτάνοντας στο σημείο να τελειώσει την ίδια του τη ζωή στην πύλη του πλουσίου, περιφρονημένος, λιμοκτονώντας, εκτεθειμένος ως βορά στα σκυλιά; Διότι το σώμα του ήταν τόσο εξαντλημένο και παραλυμένο, ώστε δεν μπορούσε ούτε καν να διώξει τα σκυλιά που τον πλησίαζαν και του έγλειφαν τις πληγές. Παρ' όλα αυτά, όμως, δεν αναζήτησε γητευτή, δεν φόρεσε μαγικά φυλαχτά, δεν κατέφυγε σε μαγγανείες, δεν κάλεσε αγύρτες κοντά του, ούτε έκανε οτιδήποτε άλλο από τα απαγορευμένα· αντίθετα, προτίμησε μάλλον να πεθάνει μέσα σε εκείνα τα δεινά, παρά να προδώσει έστω και ένα μικρό μέρος της ευσέβειάς του.

Δεν μεταφέρθηκε ο αθλητής και νικητής στους κόλπους του Αβραάμ; Σε τι ωφέλησε όμως ο πλούτος εκείνον που αναπαυόταν μέσα σε πορφύρα και βύσσο;

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εκείνος ο πλούσιος βασανιζόταν σκληρά, τιμωρούμενος όχι μόνο για τη σκληρότητα που επέδειξε απέναντι στον Λάζαρο, αλλά και για την ευημερία, αφού, μολονότι την απολάμβανε συνεχώς μέσα σε τόση απανθρωπιά, ούτε καν χάρη σε αυτήν δεν έγινε καλύτερος.

Και ο Λάζαρος εκείνος, αφού περιέπεσε σε φυσική ασθένεια —κάτι που βέβαια δεν το έπαθε για τον Θεό—, επειδή υπέφερε ολοκληρωτικά και καρτέρησε και υπέμεινε γενναία την απουσία ανθρώπων για να τον περιποιηθούν, τη θλίψη από τις πληγές, από την πείνα, από την περιφρόνηση και την ωμότητα του πλουσίου, γνωρίζεις πόσο μεγάλα στεφάνια απόλαυσε. Καίτοι δεν βρίσκουμε να αναφέρουμε κανένα δικό του κατόρθωμα· όχι ότι ελέησε φτωχούς, όχι ότι συμπαραστάθηκε σε αδικημένους, όχι ότι έπραξε κάποιο τέτοιο αγαθό, παρά μόνο την κατάκλισή του στην πύλη του πλουσίου, και την αρρώστια, και τις γλώσσες των σκύλων, και την περιφρόνηση του πλουσίου εναντίον του, τα οποία όλα συνιστούσαν ακραία κακοπάθεια. Αλλά παρόλα αυτά, μολονότι δεν έπραξε τίποτε το γενναίο, επειδή απλώς υπέμεινε γενναία τη θλίψη εξαιτίας αυτών των δεινών, αξιώθηκε του ίδιου τόπου ανάπαυσης με τον πατριάρχη που είχε κατορθώσει τόσα πολλά.

Απεναντίας λοιπόν, έπραξε το αντίθετο, και δυνάμωσε ψυχικά ακόμη περισσότερο, ώστε να επιπλήξει τη γυναίκα του. Διότι προτιμούσε μάλλον να οδυνάται, να ταλαιπωρείται και να υποφέρει μύρια δεινά, παρά μέσω της βλασφημίας να βρει κάποια απαλλαγή από τόσο μεγάλα κακά. Έτσι και εκείνος που βρισκόταν στην ασθένειά του επί τριάντα οκτώ έτη, κάθε χρόνο έτρεχε στην κολυμβήθρα, και κάθε φορά παραγκωνιζόταν, χωρίς να τυγχάνει θεραπείας· αλλά έβλεπε άλλους μεν κάθε χρόνο να απαλλάσσονται από την ασθένεια επειδή είχαν πολλούς για να τους εξυπηρετούν, ενώ τον εαυτό του, εξαιτίας της έλλειψης προσώπων που θα τον βοηθούσαν, να παραμένει σε διαρκή παράλυση. Και παρόλα αυτά δεν προσέτρεξε σε μάντεις, δεν πήγε σε γητευτές, δεν έδεσε πάνω του φυλακτά, αλλά ανέμενε τη βοήθεια από τον Θεό· γι' αυτό και στο τέλος αξιώθηκε μιας θαυμαστής και παράδοξης θεραπείας. Ο δε Λάζαρος πάλεψε με την πείνα, την αρρώστια και την εγκατάλειψη όλο τον καιρό, όχι μόνο για τριάντα οκτώ έτη, αλλά σε ολόκληρη τη ζωή του· έτσι λοιπόν και ξεψύχησε, πεσμένος στην πύλη του πλουσίου, καταφρονημένος, χλευαζόμενος, λιμοκτονώντας, εκτεθειμένος ως βορά στους σκύλους.

γʹ. Επειδή, λοιπόν, είναι απολύτως αναγκαίο, είτε εκεί είτε εδώ, να συντριβούμε για τα αμαρτήματά μας, είναι προτιμότερο αυτό να γίνει εδώ και όχι εκεί. Από πού είναι αυτό φανερό; Από τα προφητικά και από τα ευαγγελικά λόγια. Διότι ο μεν προφήτης λέει: «Στον άδη ποιος θα εξομολογηθεί σε Σένα;», όχι επειδή δεν εξομολογούμαστε εκεί, αλλά επειδή το κάνουμε μάταια. Ο δε Χριστός και μέσω μιας παραβολής δίδαξε ακριβώς αυτό. Διότι υπήρχε, λέει, κάποιος φτωχός, ο Λάζαρος, ο οποίος ήταν γεμάτος πληγές από παντού και έπασχε από ανίατη ασθένεια· και κάποιος άλλος, πλούσιος, που δεν έδινε ούτε τα ψίχουλά του στον φτωχό. Και προς τι η ανάγκη να αναφέρουμε ολόκληρη την παραβολή; Διότι γνωρίζετε όλη την ιστορία, τη σκληρότητα του πλουσίου, πώς δεν προσέφερε τίποτα από το τραπέζι του στον φτωχό, τη φτώχεια εκείνου και την πείνα, με την οποία πάλευε διαρκώς. Αυτά όμως συνέβαιναν εδώ· όταν δε πέθανε ο καθένας τους, βλέπει τον φτωχό εκείνον στους κόλπους του Αβραάμ. Και τι λέει; «Πάτερ Αβραάμ, στείλε τον, για να στάξει με την άκρη του δακτύλου του στη γλώσσα μου, ώστε να ανακουφιστώ από την οδύνη».