Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:20

βʹ. Δεν τα είπα αυτά κατηγορώντας γενικά τους πλουσίους, ούτε επαινώντας γενικά τους φτωχούς· διότι ούτε ο πλούτος είναι κακό, αλλά η κακή χρήση του πλούτου· ούτε η φτώχεια είναι καλό, αλλά η καλή χρήση της φτώχειας. Τιμωρούνταν εκείνος ο πλούσιος στην ιστορία του Λαζάρου, όχι επειδή ήταν πλούσιος, αλλά επειδή ήταν σκληρός και απάνθρωπος. Επαινείτο εκείνος ο φτωχός που βρισκόταν στους κόλπους του Αβραάμ, όχι επειδή ήταν φτωχός, αλλά επειδή υπέμεινε τη φτώχεια με ευχαριστία. Διότι από τα πράγματα (και προσέξτε με ακρίβεια αυτά τα λόγια· διότι θα μπορέσουν να σας ενσταλάξουν αρκετή φιλοσοφία, και να αποβάλουν κάθε διεφθαρμένο λογισμό, και να σας κάνουν να έχετε ορθή κρίση για τα όντα), από τα πράγματα λοιπόν, άλλα μεν είναι από τη φύση τους καλά, και άλλα το αντίθετο· και άλλα δεν είναι ούτε καλά ούτε κακά, αλλά κατέχουν μια μεσαία θέση. Καλό είναι η ευσέβεια από τη φύση της, κακό η ασέβεια· καλό η αρετή, κακό η πονηρία. Ο πλούτος όμως και η φτώχεια από μόνα τους δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο· αλλά ανάλογα με την προαίρεση εκείνων που τα χρησιμοποιούν, γίνονται είτε το ένα είτε το άλλο. Διότι, αν μεν χρησιμοποιήσεις τον πλούτο για φιλανθρωπία, το πράγμα έχει γίνει για σένα αφορμή καλού· αν όμως τον χρησιμοποιήσεις για αρπαγές και πλεονεξίες και ύβρη, έτρεψες τη χρήση του προς το αντίθετο. Αλλά δεν είναι υπαίτιος ο πλούτος, παρά εκείνος που χρησιμοποίησε τον πλούτο για ύβρη.

Αν όμως κάποιος το εξετάσει με ακρίβεια, σε αυτά προστίθεται και ένα τέταρτο στοιχείο, η αμεριμνησία και η τρυφή του πλουσίου που κατοικούσε δίπλα του. Και αν θέλεις να βρεις και ένα πέμπτο προσάναμμα της φλόγας, θα δεις ολοκάθαρα να τον περιβάλλει και αυτό. Διότι εκείνος ο πλούσιος όχι μόνο ζούσε μέσα στην τρυφή, αλλά παρόλο που τον έβλεπε και δύο και τρεις, ή μάλλον πολλές φορές την ημέρα —αφού ήταν ριγμένος δίπλα στην είσοδο, αποτελώντας θέαμα μιας σκληρής τραγωδίας και όντας ικανός, με μόνη την όψη του, να μαλακώσει ακόμη και μια πέτρινη ψυχή— και όμως, ούτε καν αυτό δεν παρακίνησε εκείνον τον απάνθρωπο ώστε να συνδράμει την πενία εκείνη. Απεναντίας, εκείνος παρέθετε συβαριτικό τραπέζι, είχε κρατήρες στεφανωμένους, άκρατο κρασί που έρρεε άφθονο, στρατιές μαγείρων, παρασίτους και κόλακες, και χορούς από ανθρώπους που τραγουδούσαν, σέρβιραν το κρασί και έκαναν τον γελωτοποιό· και επινοώντας κάθε είδος ασωτίας, μεθώντας και κραιπαλώντας, και απολαμβάνοντας την τρυφή με πολυτελή ενδύματα, με πλούσια τραπέζια και με πάρα πολλά άλλα, έτσι περνούσε όλο του τον χρόνο.

Και παρόλο που τον έβλεπε να καταπονείται καθημερινά από φοβερό λιμό και πικρότατη ασθένεια και από την πολιορκία τόσων πληγών και από την εγκατάλειψη, καθώς και από τα δεινά που πήγαζαν από αυτά, ούτε καν τον έφερνε ποτέ στον νου του· αλλά οι μεν παράσιτοι και οι κόλακες χόρταιναν μέχρι σκασμού ξεπερνώντας κάθε ανάγκη τους, ο δε πένης, και μάλιστα τόσο πένης, που βρισκόταν μέσα σε τόσα δεινά, δεν απολάμβανε ούτε τα ψίχουλα από το τραπέζι εκείνο, και αυτό παρότι τα επιθυμούσε σφοδρά. Και όμως, τίποτα από αυτά δεν τον έβλαψε, ούτε μία λέξη μικρή ή μεγάλη δεν εξέφερε, ούτε ξεστόμισε κανέναν βλάσφημο λόγο· αλλά όπως ακριβώς το χρυσάφι, όταν καθαρίζεται περισσότερο μέσα στη σφοδρότερη φωτιά, γίνεται λαμπρότερο, έτσι και αυτός, πιεζόμενος από αυτά τα παθήματα, στάθηκε υψηλότερα από όλα, και από τα πάθη και από τις ταραχές που γεννιούνται εξαιτίας αυτών σε πολλούς ανθρώπους.

Διότι σε τι τον έβλαψε η αρρώστια; Τι η εγκατάλειψη από εκείνους που θα τον φρόντιζαν; Τι η έφοδος των σκύλων; Τι η πονηρή γειτνίαση του πλουσίου; Σε τι έβλαψε αυτόν τον αθλητή η πολλή χλιδή, η υπερηφάνεια και η αλαζονεία εκείνου, ή μήπως τον έκανε πιο μαλθακό στους αγώνες υπέρ της αρετής; Τι κατέστρεψε το ψυχικό του σθένος; Σε απολύτως τίποτα, αλλά μάλλον τον ενδυνάμωσε περισσότερο και έγινε γι' αυτόν πρόξενος αναρίθμητων στεφάνων, προσθήκη βραβείων, πλεονασμός ανταπόδοσης και αφορμή για μεγαλύτερες αμοιβές, όλο εκείνο το πλήθος των συμφορών και η σκληρότητα του πλουσίου. Διότι δεν στεφανωνόταν, βεβαίως, μόνο για τη φτώχεια του, ούτε για την πείνα, ούτε για τις πληγές, ούτε για τις γλώσσες των σκύλων· αλλά επειδή, έχοντας έναν τέτοιο γείτονα, και ενώ τον έβλεπε αυτός καθημερινά και τον περιφρονούσε ακατάπαυστα, υπέμεινε γενναία αυτόν τον πειρασμό και με πολλή καρτερία, έναν πειρασμό που στη φτώχεια, την αρρώστια και την εγκατάλειψη, προσέθετε φλόγα όχι μικρή, αλλά εξαιρετικά σφοδρή.

Φέρε στον νου σου τον Λάζαρο και τον πλούσιο, πώς ο μεν είχε φτάσει στο έσχατο όριο της ευπορίας και της τρυφής, όντας ωμός, απηνής και απάνθρωπος, αγριότερος και από αυτά τα ίδια τα σκυλιά· εφόσον αυτά σπλαχνίζονταν τον πένητα και τον περιποιούνταν, μη διστάζοντας να αγγίξουν με τη γλώσσα τους τις πληγές σε όλο του το σώμα, ενώ εκείνος ούτε καν ψίχουλα δεν του έδινε. Αναλογίσου, λοιπόν, πώς αυτός μεν είχε φτάσει στο άκρο της ευπορίας, ενώ ο πένης εκείνος, ο πραγματικά πλούσιος, ο όντως εύπορος, είχε περιπέσει στο έσχατο σημείο της φτώχειας, στερούμενος και αυτήν την αναγκαία τροφή, παλεύοντας με την ασθένεια και τη διαρκή πείνα. Και ο ένας διέθετε λιγότερα από τα αναγκαία, ενώ ο άλλος δεν απολάμβανε τα αγαθά του ούτε καν με μέτρο.

Ζ΄. Υπήρχε δε κάποιος φτωχός ονόματι Λάζαρος, και ήταν ριγμένος στην πύλη του πλουσίου γεμάτος πληγές, και επιθυμούσε να χορτάσει από τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου, και κανείς δεν του έδινε. Διότι τον έβλεπε ο πλούσιος και απέστρεφε το πρόσωπό του, τον βδελυσσόταν, τον έφτυνε, τον προσπερνούσε, ή μάλλον τον παρέβλεπε εντελώς.

Δεν είπε ο άθλιος: «Αυτός είναι άνθρωπος όπως κι εγώ. Το ίδιο χέρι μάς δημιούργησε και τους δύο, είναι ομόφυλός μου και ομογενής». Δεν έκαμψε τον λογισμό του, δεν μαλάκωσε ώστε να δείξει ευσπλαχνία. Δεν ελέησε αυτόν που ήταν ριγμένος στην πύλη του σε τόσο μεγάλη ασθένεια. Διότι τα σκυλιά, όταν έρχονταν και τον έβλεπαν να κείτεται έτσι, με το πύον να τρέχει από τα μέλη του, επιδεικνύοντας πολλή ευσπλαχνία, τον πλησίαζαν και σκούπιζαν με τη γλώσσα τους, σαν να ήταν κάποιο σφουγγάρι, το πύον από τα μέλη του· γλείφοντας ολόγυρα τα έλκη, θεραπεύοντάς τα σαν άριστοι ιατροί, κρατώντας ανοιχτό το στόμα τους με μεγάλη προσοχή και σεβασμό, προσέχοντας με ακρίβεια μήπως τυχόν η βλαβερότητα των δοντιών τους τον αγγίξει και προκαλέσει την παραμικρή ζημιά στον δίκαιο. Ω, τι ωμότητα του πλουσίου! Τα σκυλιά εφάρμοζαν ιατρική τέχνη πάνω στον ασθενή· αυτά που δεν γνώριζαν τον Θεό, ούτε προσδοκούσαν ανάσταση, έσπευδαν για τη θεραπεία του φτωχού. Και ο πλούσιος, ο οποίος ανέμενε να παρασταθεί ενώπιον του φοβερού κριτηρίου, δεν ελέησε τον φτωχό.

Κοίταξέ μου και τον φτωχό Λάζαρο, ή καλύτερα αυτόν που είναι πιο εύπορος από τους πλουσίους, πώς και αυτός μέσω της υπομονής του αναπαύεται στους κόλπους του Αβραάμ. Διότι αυτός ο Λάζαρος καθόταν δίπλα στην πύλη του πλουσίου λιώνοντας από την πείνα· και εκείνος μεν ο πλούσιος γέμιζε καθημερινά την κοιλιά του με διάφορα εδέσματα, ενώ ο Λάζαρος δεν μπορούσε να χορτάσει την κοιλιά του ούτε με λίγο ψωμί. Ο ένας έτρεφε παρασίτους, ενώ ο άλλος γλειφόταν από τους σκύλους· ο ένας είχε κρατήρες οίνου στεφανωμένους, και ο άλλος καταπράυνε τις πληγές του· ο ένας είχε σπίτι με χρυσοποίκιλτη οροφή, λακεδαιμονικά μάρμαρα και χρυσές περικεφαλαίες, ενώ ο Λάζαρος δεν είχε ούτε καλύβα· ο ένας ντυνόταν με μεταξωτά και ενδύματα από τρίχωμα λαγού, και ο Λάζαρος δεν είχε ούτε ένα κουρέλι. Αλλά κοίταξέ μου το αποτέλεσμα της υπομονής. Πέθανε λοιπόν ο πλούσιος (διότι του πλουσίου ο θάνατος είναι όντως θάνατος· αφού ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός)· πέθανε όμως και ο Λάζαρος, ή καλύτερα μετατέθηκε. Ο ένας μεταφερόταν από τους αγγέλους, ο ένας γινόταν πολίτης του ουρανού, και εκείνος καίγονταν στη γέεννα· ο ένας απολάμβανε υπεραφθονία υδάτων, και εκείνος καίγονταν στη γέεννα επιθυμώντας μία σταγόνα· ο ένας αναπαυόταν στους κόλπους του Αβραάμ, και εκείνος κεντιόταν από το ακοίμητο σκουλήκι. Και δες, εάν θέλεις, την υπομονή του μακαρίου Λαζάρου.

Πού είναι η ασπλαχνία των πλουσίων; πού είναι η προσωποληψία των δικαστών; πού είναι η πολυφάνταστη ομορφιά της νεότητας; η νεότητα, η αναίσθητη, που τρέφει μακροχρόνιες ελπίδες για ζωή· η νεότητα, η ταραχώδης καρδιά, η γεμάτη μέριμνες ηδονή· η νεότητα, που σε πολλά και πολλές φορές σφάλλει, που με κακό τρόπο κολακεύει τη σάρκα· η νεότητα, που παρασύρεται με κολακείες στην απάτη, ο πηλός, η ταλαίπωρη, το χορτάρι που εύκολα μαραίνεται, το στάχυ που είναι έτοιμο να φθαρεί· η νεότητα, το όνειρο που εύκολα λησμονείται, η ανυπόστατη σκιά· η νεότητα, η άθεη χείρα, η άπονη καρδιά, το αγέρωχο βλέμμα, το λυχνάρι που είναι έτοιμο να σβήσει· η νεότητα, ο βρασμός του αίματος και η συνήθεια των μολυσμών· η νεότητα, το ατίθασο άλογο που είναι επιρρεπές σε κάθε εξολόθρευση. Όμως, αυτός που εδώ είναι υπερόπτης, εκεί είναι ελεεινός· αυτός που εδώ μεθά, εκεί παρακαλά για μια σταγόνα νερό· αυτός που εδώ είναι έτοιμος για χλευασμό, εκεί φλέγεται στη γλώσσα· αυτός που εδώ ντύνεται με μεταξωτά ενδύματα, εκεί παρίσταται γυμνός. Μη μου λες: «Δώσε μου το σήμερα και πάρε το αύριο»· διότι δεν εξετάζω ποιος είσαι εδώ, αλλά περιμένω να δω πού θα βρίσκεσαι εκεί. Μη μου λες: «Ο Θεός είναι φιλάνθρωπος, και αν αμαρτήσω, με συμπονά»· αλλά να βλέπεις και τούτο, ότι εδώ ελεεί, ενώ εκεί δικάζει· εδώ παραβλέπει, εκεί ερευνά· εδώ περιμένει την επιστροφή, εκεί παραδίδει στο πυρ. Πού είναι εκεί ο σοφός, αδελφοί; πού ο δυνάστης; πού η ταραχή; πού τα πολυτελή γεύματα; πού τα δείπνα;

Αλλά πάντως σε λυπεί, αδελφέ Κυριακέ, ότι εκείνοι που μας εξόρισαν εμφανίζονται δημόσια στην αγορά και τους ακολουθεί πλήθος σωματοφυλάκων. Αλλά και πάλι, θυμήσου τον πλούσιο και τον Λάζαρο. Ποιος από τους δύο θλίβηκε στον παρόντα αιώνα; Και ποιος απολάμβανε; Τι τον έβλαψε εκείνον η φτώχεια; Δεν μεταφέρθηκε στους κόλπους του Αβραάμ ως αθλητής και νικητής; Τι ωφέλησε όμως τον άλλον ο πλούτος, αυτόν που αναπαυόταν ντυμένος με πορφύρα και βύσσο; Πού είναι οι ραβδούχοι; Πού είναι οι σωματοφύλακες; Πού είναι τα άλογα με τα χρυσά χαλινάρια; Πού είναι οι παράσιτοι και το βασιλικό τραπέζι; Δεν οδηγήθηκε δεμένος σαν ληστής στο μνήμα, παίρνοντας την ψυχή του γυμνή από τον κόσμο; Και φωνάζει μάταια: Πάτερ Αβραάμ, στείλε τον Λάζαρο να βρέξει την άκρη του δακτύλου του και να δροσίσει τη γλώσσα μου, διότι βασανίζομαι φρικτά. Γιατί αποκαλείς πατέρα τον Αβραάμ, του οποίου τον βίο δεν μιμήθηκες; Εκείνος φιλοξενούσε κάθε άνθρωπο στο σπίτι του, ενώ εσύ δεν φρόντισες ούτε έναν φτωχό. Δεν είναι για να πενθεί κανείς και να κλαίει, που αυτός ο οποίος είχε τόσο μεγάλο πλούτο δεν στάθηκε άξιος ούτε για μία σταγόνα νερού; Διότι, επειδή δεν έδωσε ούτε ψίχουλα στον φτωχό, δεν λαμβάνει τώρα ούτε μια σταγόνα νερό. Τον χειμώνα δεν έσπειρε έλεος, ήλθε το θέρος και δεν θέρισε.

Διότι και αυτός ο ίδιος δεν γνώριζε ότι υπέφερε αυτά για τον Θεό, όμως για τον λόγο αυτό στεφανώθηκε, επειδή, αν και δεν γνώριζε την αιτία, τα υπέμεινε με γενναία καρτερία. Και εκείνος ο Λάζαρος, έχοντας περιπέσει σε φυσική ασθένεια —το οποίο βεβαίως δεν συνιστούσε πάθημα για χάρη του Θεού— επειδή υπέφερε τα πάντα και έδειξε καρτερία και υπέμεινε γενναία την εγκατάλειψη από αυτούς που θα τον περιποιούνταν, την αθυμία από τις πληγές, από την πείνα, από την περιφρόνηση και τη σκληρότητα του πλουσίου, γνωρίζεις πόσο μεγάλους στεφάνους απόλαυσε —αν και δεν υπάρχει κανένα δικό του κατόρθωμα για να αναφέρει κανείς— όχι επειδή ελέησε φτωχούς, όχι επειδή συμπαραστάθηκε σε αδικουμένους, όχι επειδή έπραξε κάτι το αγαθό, αλλά μόνο εξαιτίας της κατάκλισής του στην πύλη του πλουσίου, και της αρρώστιας, και της δοκιμασίας με τις γλώσσες των σκύλων, και της περιφρόνησης που του έδειχνε ο πλούσιος. Αλλά παρ' όλα αυτά, αν και δεν έπραξε τίποτα το γενναίο, επειδή απλώς υπέμεινε γενναία την αθυμία που προερχόταν από όλα αυτά, αξιώθηκε την ίδια θέση μακαριότητας με τον πατριάρχη, ο οποίος είχε κατορθώσει τόσα πολλά. Ας πω λοιπόν μετά από αυτό και κάτι άλλο, το οποίο φαίνεται μεν παράδοξο, είναι όμως αληθινό: Ακόμη και αν κάποιος επιτελέσει ένα μεγάλο και γενναίο αγαθό έργο, θα λάβει μισθό ανάλογα με τον προσωπικό του κόπο, όχι ανάλογα με το μέγεθος του κατορθώματος, αλλά ανάλογα με το βάρος του παθήματος.

Όλα εκείνα χάθηκαν. Τι απέγινε το σώμα που απολάμβανε τόση περιποίηση και καθαριότητα; Πήγαινε στο φέρετρο, δες τη σκόνη, τη στάχτη, τα σκουλήκια και το αποτρόπαιο θέαμα που απομένει, δες τα και αναστέναξε πικρά. Και μακάρι η ζημιά να περιοριζόταν μόνο μέχρι τη στάχτη· τώρα όμως, από το φέρετρο και από αυτά τα σκουλήκια, μετάφερε τη σκέψη σου σε εκείνον τον ατελεύτητο σκώληκα, στο άσβεστο πυρ, στον βρυγμό των οδόντων, στο εξώτερο σκοτάδι, στη διαρκή θλίψη και στενοχώρια. Έλα και στην παραβολή του Λαζάρου και του πλουσίου, ο οποίος, ενώ ήταν κύριος τόσων χρημάτων και ντυνόταν με πορφύρα, δεν στάθηκε κύριος ούτε μίας σταγόνας νερού, και μάλιστα ενώ βρισκόταν σε τόσο μεγάλη ανάγκη. Σε τι είναι καλύτερα από τα όνειρα τα πράγματα αυτού του κόσμου; Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που εργάζονται στα ορυχεία ή εκτίουν κάποια άλλη τιμωρία βαρύτερη από αυτήν, όταν αποκοιμηθούν από τους πολλούς εκείνους μόχθους και την πικρότατη ζωή και δουν τον εαυτό τους μέσα σε απολαύσεις και αφθονία, μόλις ξυπνήσουν δεν νιώθουν καμία ευγνωμοσύνη για τα όνειρα· έτσι και εκείνος ο πλούσιος, αφού πλούτισε στον παρόντα βίο σαν μέσα σε ένα όνειρο, μετά την αναχώρησή του από εδώ, τιμωρούνταν με εκείνη την πικρή κόλαση. Αυτά αναλογίσου· και αντιτάσσοντας το πυρ εκείνο στον εμπρησμό των επιθυμιών που σε κατέχει τώρα, απαλλάξου επιτέλους από το καμίνι.

Διότι δεν είναι έτσι, δεν είναι, αλλά από όλους μας, λέει, απαιτείται η ίδια φιλοσοφία· και αυτό θα το υποστήριζα με μεγάλη βεβαιότητα εγώ, ή μάλλον όχι εγώ, αλλά ο Ίδιος που πρόκειται να μας κρίνει. Εάν όμως απορείς ακόμη και διατηρείς αμφιβολίες, έλα να αντλήσουμε πάλι για την ακοή σου από τα ίδια νάματα, ώστε να εκπλυθεί τελείως από μέσα σου όλη η κακία της απιστίας. Την απόδειξη δε θα την αντλήσω από τις κολάσεις εκείνης της ημέρας. Ο πλούσιος, όχι επειδή ως μοναχός υπήρξε σκληρός, τιμωρούνταν γι' αυτό βαρύτερα, αλλά, αν πρέπει να προσθέσω και κάποιον δικό μου συλλογισμό, επειδή όντας κοσμικός και ζώντας μέσα στον πλούτο και την πορφύρα, παραθεωρούσε τον Λάζαρο που βρισκόταν σε έσχατη πενία. Πάντως δεν θα πω ούτε τούτο ούτε εκείνο, παρά μόνο ότι, επειδή ακριβώς ήταν σκληρόκαρδος, γι' αυτό βρισκόταν να τιμωρείται βαρύτερα μέσα στο πυρ. Αλλά και οι παρθένες, επειδή υστέρησαν ως προς τη φιλανθρωπία, γι' αυτό εκδιώχθηκαν από τον νυμφώνα· και αν πρέπει να πούμε κάτι και από δικής μας πλευράς, όχι μόνο δεν επιτάθηκε γι' αυτές η κόλαση εξαιτίας της παρθενίας, αλλά ίσως και να έγινε πιο ήπια εξαιτίας αυτής.

Η λαίμαργη κοιλιά, που πάντοτε απαιτεί και ποτέ δεν παύει, που λαμβάνει σήμερα και αύριο λησμονεί, όταν χορτάσει, φιλοσοφεί περί εγκρατείας, όταν όμως αδειάσει, λησμονεί τα δόγματα. Φοβήσου το παράδειγμα του πλουσίου. Εκείνον τον παρέδωσε στο πυρ η δια βίου τρυφή. Διότι δεν κατηγορήθηκε για αδικία, αλλά για τον τρυφηλό του βίο, και γι' αυτό τηγανιζόταν μέσα στη φλόγα του καμινιού.

Τίποτα δεν είναι τόσο φιλοπόλεμο και φιλόνεικο όσο η γαστέρα. Εσείς που ζείτε μέσα στην τρυφή, αφαιρέστε κάτι από τη σάρκα και δώστε το στο πνεύμα. Βρίσκεται κοντά ο φτωχός; Βοήθησέ τον στην ασθένεια. Σε αυτόν πρόσφερε κάτι από τα περιττά σου. Γιατί να ταλαιπωρείσαι εσύ από δυσπεψία και αυτός να πεινάει; Και εσύ να κραιπαλάς και αυτός να πάσχει από υδρωπικία; Και εσύ να επιβαρύνεις τον κορεσμό σου με νέο κορεσμό, και αυτός να καταρρέει από την αρρώστια; Μην παραβλέψεις τον δικό σου Λάζαρο εδώ, για να μη σε καταστήσει τον πλούσιο της άλλης ζωής.

Ιδού, μέσα από όλα αυτά και από πολλά άλλα, φανέρωσε ότι οι αμοιβές των αγαθών έργων είναι βέβαιες και ασφαλείς· αλλά και για τα αντίθετα έργα προανήγγειλε ότι επιφυλάσσονται τιμωρίες, μέσα από παραβολές θαυμαστές και εξαίσιες, τις οποίες διηγήθηκε πάνσοφα η πηγή της σοφίας. Πότε παρουσιάζοντας κάποιον πλούσιο, ντυμένο με πορφύρα και βύσσο, ο οποίος κάθε μέρα διασκέδαζε με λαμπρότητα, αλλά ήταν τόσο άσπλαχνος και ανελεήμων προς αυτούς που είχαν ανάγκη, ώστε να παραβλέπει ακόμη και κάποιον φτωχό ονόματι Λάζαρο, που ήταν ριγμένος στην πύλη του, και να μην του δίνει ούτε καν τα ψίχουλα από το τραπέζι του. Όταν, λοιπόν, πέθαναν και οι δύο, ο μεν φτωχός εκείνος και γεμάτος πληγές μεταφέρθηκε, λέει, στον κόλπο του Αβραάμ, υποδηλώνοντας έτσι τη συνάθροιση των δικαίων· ο δε πλούσιος παραδόθηκε στη φλόγα της πικρής βασάνου στον άδη. Προς αυτόν έλεγε ο Αβραάμ: Εσύ απέλαβες τα αγαθά σου στη ζωή σου, και ο Λάζαρος ομοίως τα κακά· τώρα όμως αυτός παρηγορείται, ενώ εσύ βασανίζεσαι.

Ακόμη, οι όσιοι πατέρες μας, οι οποίοι έζησαν επί γης βίο ισάγγελο, πολλαχού και πολλάκις, μέσω οπτασιών, ενυπνίων και άλλων θαυμάτων, τόσο οι ίδιοι μυήθηκαν όσο και άλλους μύησαν σε όσα αφορούν την αιώνια κόλαση και τους ασεβείς και αμαρτωλούς σε αυτήν, βλέποντάς τα και παρουσιάζοντάς τα με τον λόγο τους ως παρόντα και ήδη γινόμενα, όπως ακριβώς και η παραβολή του κατά Λουκάν Ευαγγελίου περιγράφει την κατάσταση του πλουσίου και του Λαζάρου, δεν διευκρίνισαν πουθενά τίποτα περί καθαρτηρίου πρόσκαιρου πυρός. 11. Ακόμη, το δόγμα της αποκαταστάσεως και του τέλους της αιώνιας κόλασης, το οποίο, όπως έχει λεχθεί, πήρε την αρχή του από τον Ωριγένη και επικράτησε σε ορισμένους στην Εκκλησία, μεταξύ των οποίων ο Δίδυμος και ο Ευάγριος, επειδή προέβαλλε τη φιλανθρωπία του Θεού και γινόταν εύκολα αποδεκτό από τους ράθυμους, όπως αναφέρει ο θεοφόρος Ιωάννης, ο αρχιτέκτονας της Ουράνιας Κλίμακας, εντούτοις αποκηρύχθηκε και αναθεματίστηκε από την αγία Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδο, διότι προκαλούσε χαλάρωση στις ψυχές και καθιστούσε τους ράθυμους ακόμη πιο ράθυμους, αφού θα ανέμεναν κάποτε τη λύτρωση από τα βάσανα και την επαγγελλόμενη αποκατάσταση.

Σύντομη θεώρηση περί του μέλλοντος αιώνος, και τι είναι το χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων, και ποιος είναι ο Λάζαρος και ο κόλπος του πατριάρχου Από εδώ, αφού υψώθηκαν πάνω από τα ορατά, στοχάστηκαν μεγαλοφυώς το τέλος των πάντων που οπωσδήποτε θα επέλθει, κατά το οποίο κανένα από τα όντα δεν θα φέρει πλέον ούτε θα φέρεται, ούτε θα υπάρχει απολύτως καμία κίνηση κανενός πράγματος, εφόσον μια άρρητη σταθερότητα θα έχει θέσει τέρμα στη φορά και την κίνηση των φερομένων και των κινουμένων. Επιθυμώντας νοερά να βρεθούν σε αυτήν την κατάσταση, μολονότι ακόμη περιβάλλονταν από την υποκείμενη στη φθορά σάρκα, διέβησαν με σύνεση το χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων, έχοντας εκουσίως αποξενωθεί από τη σχέση τους με τη σάρκα και τον κόσμο. Διότι, αληθινά, ένα φοβερό και μεγάλο χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων είναι η στοργή και η προσκόλληση προς το σώμα και τον κόσμο τούτο.

Και το μαρτυρούν αυτό τόσο ο φτωχός Λάζαρος, όσο και ο πλούσιος που αναφέρεται μαζί του. Ο μεν πρώτος, στερημένος από κάθε υλική εξουσία, υγεία και περιουσία, λαμβάνει τη μακάρια ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ· ο δεύτερος, όντας στο έπακρο καταστολισμένος με αυτά τα υλικά αγαθά, αποκόπτεται από τους οσίους εξαιτίας του χάσματος, και καταδικάζεται να έχει ως μερίδιό του το κολαστικό πυρ. Και πάλι, ο Δαβίδ και ο Ιώβ, οι μεγάλοι αγωνιστές της αλήθειας, αφού δοκιμάστηκαν μέσα από βίους που απείχαν εκ διαμέτρου μεταξύ τους και ήταν απολύτως αντίθετοι, διέσωσαν την αρετή τους, η οποία αυξανόταν μέσα από τις αντίξοες καταστάσεις.

Δεν έχεις κανένα μερίδιο με εκείνον, αλλά βρίσκεσαι εκ διαμέτρου αντίθετος και πραγματικά σας χωρίζει μέγα χάσμα, από εκείνον που φορούσε κάθε μέρα πορφύρα και συμποσίαζε λαμπρά, ενώ παρέβλεπε τον Λάζαρο που βρισκόταν στην πύλη του, και ήταν πιο απάνθρωπος από τα σκυλιά, τα οποία έγλειφαν τις πληγές του και πολλές φορές την ημέρα έπιναν από τα πόδια του σαν από πηγή που έβρυθε από έλκη. Αντίθετα, εσύ περισσότερο από κάθε άλλον αναπαύεσαι στους κόλπους του Αβραάμ, όχι επειδή φιλοξένησες στο σπίτι σου και έθρεψες μόνο έναν πληγωμένο και πεινασμένο Λάζαρο και του προσέφερες πρόθυμα κάθε περιποίηση, αλλά επειδή ευεργέτησες ολόκληρα πλήθη, και μάλιστα της πιο τρυφερής και αδύναμης φύσης. Και πράγματι ενήργησες με φρόνηση, και όχι σαν τον άφρονα οικοδόμο του Ευαγγελίου, αφού γκρέμισες τις αποθήκες και μετέγγισες όσα υπήρχαν με θεοφιλή τρόπο στα στομάχια των φτωχών, και με ευσέβεια ανοικοδόμησες τα καλύτερα και πολύ ανώτερα σε αξία, εννοώ δηλαδή τα αιώνια και άφθαρτα, αποκτώντας φίλους όχι μόνο από τον Μαμωνά της αδικίας, που είναι το κάθε τι το περιττό και πάνω από το αναγκαίο, αλλά προσελκύοντάς τους ακόμη και από εκείνα που συντελούν μόνο στα απολύτως αναγκαία για τη ζωή.

Πόσους νομίζεις ότι είναι οι φτωχοί στα ιδρύματα, και μάλιστα γέροντες και από κάθε άποψη αξιοθρήνητοι, οι οποίοι, ενώ έχουν ανάγκη από αμέτρητα βοηθήματα για την κάθε είδους αρρώστια τους, δεν έχουν μερίδιο ούτε καν από ένα φτηνό ψωμί, τόσο όσο θα μπορούσε να τους καταπραΰνει την πείνα; Τέτοιους λοιπόν ανθρώπους εσύ κατακλέβεις από την πλευρά σου, λεηλατώντας τον κοινό οίκο, και ενώ θα έπρεπε από το σπίτι σου και από τα δικά σου αγαθά να ευεργετείς, επινοώντας παρηγοριά για τις συμφορές τους, όχι μόνο τους προσπερνάς και δεν τους μεταδίδεις τίποτα, αλλά αφαιρείς και από την υπάρχουσα τροφή και τρως από το ψωμί τους. Και δεν φοβάσαι τη δίψα του πλουσίου, την οιμωγή του μέσα από τις φλόγες και την καταδικαστική απόφαση του Αβραάμ εναντίον του, μολονότι γίνεσαι απέναντι σε αυτούς τους Λαζάρους πολύ πιο σκληρός από εκείνον τον πλούσιο; Διότι εκείνος μεν απλώς τον προσπερνούσε, χωρίς να θεωρεί τον άνθρωπο άξιο για καμία πρόνοια, εσύ όμως αυξάνεις το κακό και ενεργείς έτσι ώστε η πείνα τους να γίνει αγριότερη, το γήρας τους βαρύτερο και η αρρώστια τους πιο χαλεπή. Και αυτά τα κάνεις ποιος όντας, και σε ποιους; Ο πατέρας, ο κηδεμόνας, προς τα τέκνα, προς αυτούς που αποβλέπουν σε σένα.

Ας μας είναι αρκετό για σωφρονισμό εκείνο το παράδειγμα στα Ευαγγέλια σχετικά με τον πλούσιο, στην πύλη του οποίου είχε ριχτεί ο Λάζαρος. Εκείνος ο ταλαίπωρος πλούσιος, που έγινε πιο άθλιος από όλους τους φτωχούς, ας μην εξαλειφθεί από τη μνήμη μας, που στεκόταν στη μέση της φλόγας, έλιωνε, καταναλωνόταν και επικαλούνταν τον Λάζαρο, ζητώντας να γλείψει, σαν από πηγή, μια σταγόνα από το δάχτυλο του φτωχού που προηγουμένως σιχαινόταν, για ανακούφιση από αυτό που τον έκαιγε.

Ότι και μέσω των σκύλων, λέει, η παραβολή ελέγχει με μεγαλύτερη αυστηρότητα εκείνον τον πλούσιο, μπροστά στην πύλη του οποίου ήταν ριγμένος ο Λάζαρος. Διότι οι σκύλοι, σπλαχνιζόμενοι τη μεγάλη του ταλαιπωρία, έκαναν ό,τι μπορούσαν, γλείφοντας και τρόπον τινά καθαρίζοντας την πληγή του με τις γλώσσες τους· αυτός όμως στάθηκε απέναντι στον συνάνθρωπό του πιο σκληρός και από τους σκύλους, και ελεγχόταν μέσω αυτών των ίδιων των σκύλων. Γι' αυτόν τον λόγο και εκείνον τον τιμωρεί αδυσώπητα το πυρ.

Διότι αυτό λέει και η θεόλεκτη Γραφή: κάποιος άνθρωπος ήταν πλούσιος με πολλά χρήματα, ο οποίος ντυνόταν με εκλεκτή βύσσο και λαμπρή πορφύρα, ευφραινόμενος μέσα σε δόξα, διασκεδάζοντας, χωρίς να ανακράζει: «Ελέησον, Κύριε». Βλέποντας τότε τον Λάζαρο ο πλούσιος, όντας άσπλαχνος, με οργισμένη απανθρωπιά σιχαινόταν τον φτωχό που ήταν πληγωμένος από την ασθένεια και απάνθρωπα τον αποστρεφόταν αυτός που ήταν υγιής και τον παρέβλεπε ενώ εκείνος πονούσε και φθειρόταν από την πείνα, χωρίς ποτέ να τον ελεεί αυτός που δεν φοβόταν τον Θεό, υπερηφανευόμενος απέναντι στον αδελφό του ο σκληρόκαρδος και βλέποντάς τον ανελέητα μέσα στη φτώχεια του να είναι πάντοτε γυμνός, να κείτεται στην πύλη του σαν σπασμένο σκεύος και να κραυγάζει: «Ελέησον, Κύριε». Το υπερήφανο φρόνημα έκανε τον πλούσιο ανελέητο, απάνθρωπο και άφρονα. Διότι, έχοντας στηρίξει τις ελπίδες του στον πλούτο, υπερηφανευόταν και για τα χρήματά του καυχιόταν.

Από τη φλόγα πρόσφερες δροσιά στους οσίους. Αναλογιζόμενος το πλήθος των παραπτωμάτων μου και πληττόμενος από το κεντρί της συνειδήσεως, οδυνώμαι ο άθλιος σαν να βρίσκομαι μέσα σε φλόγα· σπλαχνίσου με, Λόγε του Θεού, με το έλεός σου. Παραβλέποντας τα κατορθώματα του Λαζάρου, μιμήθηκα τους τρόπους του άσπλαχνου πλουσίου, εύσπλαχνε Χριστέ· οδήγησέ με σε επιστροφή και σπλαχνίσου με, ώστε να σε δοξάζω σε όλους τους αιώνες.

Ιδού, λοιπόν, σχετικά με τη λύση του γάμου ο νόμος διέταξε αδιακρίτως, εξαιτίας της σκληροκαρδίας των Ιουδαίων, εγώ όμως, ασκώντας τους ακροατές προς το τελειότερο, απαγορεύω το αδικαιολόγητο διαζύγιο, μην ορίζοντας τα αντίθετα προς εκείνον τον νόμο, αλλά μάλλον στηρίζοντας το δικό του θέλημα. Διότι, επιθυμία του νόμου ήταν να μη γίνονται φόνοι μεταξύ άνδρα και γυναίκας. Αυτό κι εγώ νομοθετώ, με το να εκπαιδεύω τους συζύγους να φροντίζουν ο ένας τον άλλον και να προστατεύονται, σαν να είναι δικά τους μέλη, ώστε και ο νόμος βέβαια αυτό ήθελε. Επειδή όμως οι ακροατές ήταν ατελείς, όρισε τη διάλυση του γάμου, ώστε τουλάχιστον έτσι να υπάρξει προφύλαξη και να μην οργίζονται ο ένας εναντίον του άλλου, και ο άνδρας και η γυναίκα. Συνεπώς, ο Χριστός στήριξε όλα τα προστάγματα του νόμου. Ώστε πολύ σωστά είπε ότι, όπως λέει, είναι αδύνατον να πέσει ούτε μία κεραία του νόμου. Πώς άλλωστε θα ήταν δυνατόν να πέσει αυτός που μάλλον ανορθώνεται από τον Χριστό; «Κάποιος άνθρωπος ήταν πλούσιος, και ντυνόταν με πορφύρα και βύσσο, διασκεδάζοντας κάθε μέρα λαμπρά. Υπήρχε δε και κάποιος φτωχός με το όνομα Λάζαρος, ο οποίος ήταν ριγμένος στην πύλη του, γεμάτος πληγές, και επιθυμούσε να χορτάσει από τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου. Αλλά και οι σκύλοι έρχονταν και έγλειφαν τις πληγές του. Συνέβη δε να πεθάνει ο φτωχός, και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. Πέθανε δε και ο πλούσιος και ετάφη». Αυτά είναι ακόλουθα με όσα προαναφέρθηκαν.

Διότι και αυτό παραβολή είναι, και όχι, όπως κάποιοι ανόητα θα νόμιζαν, γεγονός που έχει ήδη συμβεί. Διότι δεν έχει γίνει ακόμη η απόδοση ούτε των αγαθών στους δικαίους, ούτε των αντιθέτων στους αμαρτωλούς, αλλά ο Κύριος διαμόρφωσε έτσι τον λόγο, για να νουθετήσει τους ανελεήμονες για τα όσα τους επιφυλάσσονται, και από την άλλη να διδάξει όσους κακοπαθούν για το τι αγαθά θα απολαύσουν για όσα υπομένουν εδώ. Τον μεν πλούσιο, λοιπόν, τον συμπεριέλαβε ανώνυμα στην παραβολή, ως ανάξιο να ονομαστεί από τον Θεό, όπως ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη: «δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Τον δε φτωχό τον μνημονεύει ονομαστικά· διότι τα ονόματα των δικαίων καταγράφονται και στο βιβλίο της ζωής. Υπάρχει δε η άποψη, όπως διασώζει η παράδοση των Εβραίων, ότι υπήρχε κάποιος Λάζαρος στα Ιεροσόλυμα εκείνο τον καιρό, ο οποίος βρισκόταν σε έσχατη φτώχεια και αρρώστια, τον οποίο μνημόνευσε ο Κύριος παίρνοντάς τον στην παραβολή, ως πρόσωπο γνωστό και οικείο.

Ο μεν πλούσιος, λοιπόν, από παντού ευημερούσε, διότι ήταν ντυμένος με πορφύρα και βύσσο· και όχι μόνο αυτό, αλλά απολάμβανε και κάθε άλλη τρυφή. Διότι διασκέδαζε, λέγει, και όχι πότε ναι και πότε όχι, αλλά καθημερινά, και όχι μετρίως, αλλά λαμπρώς, δηλαδή άσωτα και πολυτελώς. Ο δε Λάζαρος ήταν και φτωχός, και άρρωστος, και αυτό σε δεινό βαθμό· διότι ήταν γεμάτος πληγές, λέγει. Επειδή είναι μεν δυνατόν να ασθενεί κάποιος, χωρίς όμως να είναι γεμάτος πληγές. Εδώ όμως υπάρχει επιδείνωση του κακού και, όντας ριγμένος στην πύλη του πλουσίου, αποτελούσε μία επιπλέον βάσανο το να βλέπει τους άλλους να ζουν σε υπερβολική τρυφή, ενώ ο ίδιος να λιμοκτονεί.