Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:21

Διότι και αυτός ο ίδιος δεν γνώριζε ότι υπέφερε αυτά για τον Θεό, όμως για τον λόγο αυτό στεφανώθηκε, επειδή, αν και δεν γνώριζε την αιτία, τα υπέμεινε με γενναία καρτερία. Και εκείνος ο Λάζαρος, έχοντας περιπέσει σε φυσική ασθένεια —το οποίο βεβαίως δεν συνιστούσε πάθημα για χάρη του Θεού— επειδή υπέφερε τα πάντα και έδειξε καρτερία και υπέμεινε γενναία την εγκατάλειψη από αυτούς που θα τον περιποιούνταν, την αθυμία από τις πληγές, από την πείνα, από την περιφρόνηση και τη σκληρότητα του πλουσίου, γνωρίζεις πόσο μεγάλους στεφάνους απόλαυσε —αν και δεν υπάρχει κανένα δικό του κατόρθωμα για να αναφέρει κανείς— όχι επειδή ελέησε φτωχούς, όχι επειδή συμπαραστάθηκε σε αδικουμένους, όχι επειδή έπραξε κάτι το αγαθό, αλλά μόνο εξαιτίας της κατάκλισής του στην πύλη του πλουσίου, και της αρρώστιας, και της δοκιμασίας με τις γλώσσες των σκύλων, και της περιφρόνησης που του έδειχνε ο πλούσιος. Αλλά παρ' όλα αυτά, αν και δεν έπραξε τίποτα το γενναίο, επειδή απλώς υπέμεινε γενναία την αθυμία που προερχόταν από όλα αυτά, αξιώθηκε την ίδια θέση μακαριότητας με τον πατριάρχη, ο οποίος είχε κατορθώσει τόσα πολλά. Ας πω λοιπόν μετά από αυτό και κάτι άλλο, το οποίο φαίνεται μεν παράδοξο, είναι όμως αληθινό: Ακόμη και αν κάποιος επιτελέσει ένα μεγάλο και γενναίο αγαθό έργο, θα λάβει μισθό ανάλογα με τον προσωπικό του κόπο, όχι ανάλογα με το μέγεθος του κατορθώματος, αλλά ανάλογα με το βάρος του παθήματος.

Όλα εκείνα χάθηκαν. Τι απέγινε το σώμα που απολάμβανε τόση περιποίηση και καθαριότητα; Πήγαινε στο φέρετρο, δες τη σκόνη, τη στάχτη, τα σκουλήκια και το αποτρόπαιο θέαμα που απομένει, δες τα και αναστέναξε πικρά. Και μακάρι η ζημιά να περιοριζόταν μόνο μέχρι τη στάχτη· τώρα όμως, από το φέρετρο και από αυτά τα σκουλήκια, μετάφερε τη σκέψη σου σε εκείνον τον ατελεύτητο σκώληκα, στο άσβεστο πυρ, στον βρυγμό των οδόντων, στο εξώτερο σκοτάδι, στη διαρκή θλίψη και στενοχώρια. Έλα και στην παραβολή του Λαζάρου και του πλουσίου, ο οποίος, ενώ ήταν κύριος τόσων χρημάτων και ντυνόταν με πορφύρα, δεν στάθηκε κύριος ούτε μίας σταγόνας νερού, και μάλιστα ενώ βρισκόταν σε τόσο μεγάλη ανάγκη. Σε τι είναι καλύτερα από τα όνειρα τα πράγματα αυτού του κόσμου; Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που εργάζονται στα ορυχεία ή εκτίουν κάποια άλλη τιμωρία βαρύτερη από αυτήν, όταν αποκοιμηθούν από τους πολλούς εκείνους μόχθους και την πικρότατη ζωή και δουν τον εαυτό τους μέσα σε απολαύσεις και αφθονία, μόλις ξυπνήσουν δεν νιώθουν καμία ευγνωμοσύνη για τα όνειρα· έτσι και εκείνος ο πλούσιος, αφού πλούτισε στον παρόντα βίο σαν μέσα σε ένα όνειρο, μετά την αναχώρησή του από εδώ, τιμωρούνταν με εκείνη την πικρή κόλαση. Αυτά αναλογίσου· και αντιτάσσοντας το πυρ εκείνο στον εμπρησμό των επιθυμιών που σε κατέχει τώρα, απαλλάξου επιτέλους από το καμίνι.

Η λαίμαργη κοιλιά, που πάντοτε απαιτεί και ποτέ δεν παύει, που λαμβάνει σήμερα και αύριο λησμονεί, όταν χορτάσει, φιλοσοφεί περί εγκρατείας, όταν όμως αδειάσει, λησμονεί τα δόγματα. Φοβήσου το παράδειγμα του πλουσίου. Εκείνον τον παρέδωσε στο πυρ η δια βίου τρυφή. Διότι δεν κατηγορήθηκε για αδικία, αλλά για τον τρυφηλό του βίο, και γι' αυτό τηγανιζόταν μέσα στη φλόγα του καμινιού.

Τίποτα δεν είναι τόσο φιλοπόλεμο και φιλόνεικο όσο η γαστέρα. Εσείς που ζείτε μέσα στην τρυφή, αφαιρέστε κάτι από τη σάρκα και δώστε το στο πνεύμα. Βρίσκεται κοντά ο φτωχός; Βοήθησέ τον στην ασθένεια. Σε αυτόν πρόσφερε κάτι από τα περιττά σου. Γιατί να ταλαιπωρείσαι εσύ από δυσπεψία και αυτός να πεινάει; Και εσύ να κραιπαλάς και αυτός να πάσχει από υδρωπικία; Και εσύ να επιβαρύνεις τον κορεσμό σου με νέο κορεσμό, και αυτός να καταρρέει από την αρρώστια; Μην παραβλέψεις τον δικό σου Λάζαρο εδώ, για να μη σε καταστήσει τον πλούσιο της άλλης ζωής.

Ιδού, μέσα από όλα αυτά και από πολλά άλλα, φανέρωσε ότι οι αμοιβές των αγαθών έργων είναι βέβαιες και ασφαλείς· αλλά και για τα αντίθετα έργα προανήγγειλε ότι επιφυλάσσονται τιμωρίες, μέσα από παραβολές θαυμαστές και εξαίσιες, τις οποίες διηγήθηκε πάνσοφα η πηγή της σοφίας. Πότε παρουσιάζοντας κάποιον πλούσιο, ντυμένο με πορφύρα και βύσσο, ο οποίος κάθε μέρα διασκέδαζε με λαμπρότητα, αλλά ήταν τόσο άσπλαχνος και ανελεήμων προς αυτούς που είχαν ανάγκη, ώστε να παραβλέπει ακόμη και κάποιον φτωχό ονόματι Λάζαρο, που ήταν ριγμένος στην πύλη του, και να μην του δίνει ούτε καν τα ψίχουλα από το τραπέζι του. Όταν, λοιπόν, πέθαναν και οι δύο, ο μεν φτωχός εκείνος και γεμάτος πληγές μεταφέρθηκε, λέει, στον κόλπο του Αβραάμ, υποδηλώνοντας έτσι τη συνάθροιση των δικαίων· ο δε πλούσιος παραδόθηκε στη φλόγα της πικρής βασάνου στον άδη. Προς αυτόν έλεγε ο Αβραάμ: Εσύ απέλαβες τα αγαθά σου στη ζωή σου, και ο Λάζαρος ομοίως τα κακά· τώρα όμως αυτός παρηγορείται, ενώ εσύ βασανίζεσαι.

Ακόμη, οι όσιοι πατέρες μας, οι οποίοι έζησαν επί γης βίο ισάγγελο, πολλαχού και πολλάκις, μέσω οπτασιών, ενυπνίων και άλλων θαυμάτων, τόσο οι ίδιοι μυήθηκαν όσο και άλλους μύησαν σε όσα αφορούν την αιώνια κόλαση και τους ασεβείς και αμαρτωλούς σε αυτήν, βλέποντάς τα και παρουσιάζοντάς τα με τον λόγο τους ως παρόντα και ήδη γινόμενα, όπως ακριβώς και η παραβολή του κατά Λουκάν Ευαγγελίου περιγράφει την κατάσταση του πλουσίου και του Λαζάρου, δεν διευκρίνισαν πουθενά τίποτα περί καθαρτηρίου πρόσκαιρου πυρός. 11. Ακόμη, το δόγμα της αποκαταστάσεως και του τέλους της αιώνιας κόλασης, το οποίο, όπως έχει λεχθεί, πήρε την αρχή του από τον Ωριγένη και επικράτησε σε ορισμένους στην Εκκλησία, μεταξύ των οποίων ο Δίδυμος και ο Ευάγριος, επειδή προέβαλλε τη φιλανθρωπία του Θεού και γινόταν εύκολα αποδεκτό από τους ράθυμους, όπως αναφέρει ο θεοφόρος Ιωάννης, ο αρχιτέκτονας της Ουράνιας Κλίμακας, εντούτοις αποκηρύχθηκε και αναθεματίστηκε από την αγία Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδο, διότι προκαλούσε χαλάρωση στις ψυχές και καθιστούσε τους ράθυμους ακόμη πιο ράθυμους, αφού θα ανέμεναν κάποτε τη λύτρωση από τα βάσανα και την επαγγελλόμενη αποκατάσταση.

Σύντομη θεώρηση περί του μέλλοντος αιώνος, και τι είναι το χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων, και ποιος είναι ο Λάζαρος και ο κόλπος του πατριάρχου Από εδώ, αφού υψώθηκαν πάνω από τα ορατά, στοχάστηκαν μεγαλοφυώς το τέλος των πάντων που οπωσδήποτε θα επέλθει, κατά το οποίο κανένα από τα όντα δεν θα φέρει πλέον ούτε θα φέρεται, ούτε θα υπάρχει απολύτως καμία κίνηση κανενός πράγματος, εφόσον μια άρρητη σταθερότητα θα έχει θέσει τέρμα στη φορά και την κίνηση των φερομένων και των κινουμένων. Επιθυμώντας νοερά να βρεθούν σε αυτήν την κατάσταση, μολονότι ακόμη περιβάλλονταν από την υποκείμενη στη φθορά σάρκα, διέβησαν με σύνεση το χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων, έχοντας εκουσίως αποξενωθεί από τη σχέση τους με τη σάρκα και τον κόσμο. Διότι, αληθινά, ένα φοβερό και μεγάλο χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων είναι η στοργή και η προσκόλληση προς το σώμα και τον κόσμο τούτο.

Και το μαρτυρούν αυτό τόσο ο φτωχός Λάζαρος, όσο και ο πλούσιος που αναφέρεται μαζί του. Ο μεν πρώτος, στερημένος από κάθε υλική εξουσία, υγεία και περιουσία, λαμβάνει τη μακάρια ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ· ο δεύτερος, όντας στο έπακρο καταστολισμένος με αυτά τα υλικά αγαθά, αποκόπτεται από τους οσίους εξαιτίας του χάσματος, και καταδικάζεται να έχει ως μερίδιό του το κολαστικό πυρ. Και πάλι, ο Δαβίδ και ο Ιώβ, οι μεγάλοι αγωνιστές της αλήθειας, αφού δοκιμάστηκαν μέσα από βίους που απείχαν εκ διαμέτρου μεταξύ τους και ήταν απολύτως αντίθετοι, διέσωσαν την αρετή τους, η οποία αυξανόταν μέσα από τις αντίξοες καταστάσεις.

Δεν έχεις κανένα μερίδιο με εκείνον, αλλά βρίσκεσαι εκ διαμέτρου αντίθετος και πραγματικά σας χωρίζει μέγα χάσμα, από εκείνον που φορούσε κάθε μέρα πορφύρα και συμποσίαζε λαμπρά, ενώ παρέβλεπε τον Λάζαρο που βρισκόταν στην πύλη του, και ήταν πιο απάνθρωπος από τα σκυλιά, τα οποία έγλειφαν τις πληγές του και πολλές φορές την ημέρα έπιναν από τα πόδια του σαν από πηγή που έβρυθε από έλκη. Αντίθετα, εσύ περισσότερο από κάθε άλλον αναπαύεσαι στους κόλπους του Αβραάμ, όχι επειδή φιλοξένησες στο σπίτι σου και έθρεψες μόνο έναν πληγωμένο και πεινασμένο Λάζαρο και του προσέφερες πρόθυμα κάθε περιποίηση, αλλά επειδή ευεργέτησες ολόκληρα πλήθη, και μάλιστα της πιο τρυφερής και αδύναμης φύσης. Και πράγματι ενήργησες με φρόνηση, και όχι σαν τον άφρονα οικοδόμο του Ευαγγελίου, αφού γκρέμισες τις αποθήκες και μετέγγισες όσα υπήρχαν με θεοφιλή τρόπο στα στομάχια των φτωχών, και με ευσέβεια ανοικοδόμησες τα καλύτερα και πολύ ανώτερα σε αξία, εννοώ δηλαδή τα αιώνια και άφθαρτα, αποκτώντας φίλους όχι μόνο από τον Μαμωνά της αδικίας, που είναι το κάθε τι το περιττό και πάνω από το αναγκαίο, αλλά προσελκύοντάς τους ακόμη και από εκείνα που συντελούν μόνο στα απολύτως αναγκαία για τη ζωή.

Πόσους νομίζεις ότι είναι οι φτωχοί στα ιδρύματα, και μάλιστα γέροντες και από κάθε άποψη αξιοθρήνητοι, οι οποίοι, ενώ έχουν ανάγκη από αμέτρητα βοηθήματα για την κάθε είδους αρρώστια τους, δεν έχουν μερίδιο ούτε καν από ένα φτηνό ψωμί, τόσο όσο θα μπορούσε να τους καταπραΰνει την πείνα; Τέτοιους λοιπόν ανθρώπους εσύ κατακλέβεις από την πλευρά σου, λεηλατώντας τον κοινό οίκο, και ενώ θα έπρεπε από το σπίτι σου και από τα δικά σου αγαθά να ευεργετείς, επινοώντας παρηγοριά για τις συμφορές τους, όχι μόνο τους προσπερνάς και δεν τους μεταδίδεις τίποτα, αλλά αφαιρείς και από την υπάρχουσα τροφή και τρως από το ψωμί τους. Και δεν φοβάσαι τη δίψα του πλουσίου, την οιμωγή του μέσα από τις φλόγες και την καταδικαστική απόφαση του Αβραάμ εναντίον του, μολονότι γίνεσαι απέναντι σε αυτούς τους Λαζάρους πολύ πιο σκληρός από εκείνον τον πλούσιο; Διότι εκείνος μεν απλώς τον προσπερνούσε, χωρίς να θεωρεί τον άνθρωπο άξιο για καμία πρόνοια, εσύ όμως αυξάνεις το κακό και ενεργείς έτσι ώστε η πείνα τους να γίνει αγριότερη, το γήρας τους βαρύτερο και η αρρώστια τους πιο χαλεπή. Και αυτά τα κάνεις ποιος όντας, και σε ποιους; Ο πατέρας, ο κηδεμόνας, προς τα τέκνα, προς αυτούς που αποβλέπουν σε σένα.

Ας μας είναι αρκετό για σωφρονισμό εκείνο το παράδειγμα στα Ευαγγέλια σχετικά με τον πλούσιο, στην πύλη του οποίου είχε ριχτεί ο Λάζαρος. Εκείνος ο ταλαίπωρος πλούσιος, που έγινε πιο άθλιος από όλους τους φτωχούς, ας μην εξαλειφθεί από τη μνήμη μας, που στεκόταν στη μέση της φλόγας, έλιωνε, καταναλωνόταν και επικαλούνταν τον Λάζαρο, ζητώντας να γλείψει, σαν από πηγή, μια σταγόνα από το δάχτυλο του φτωχού που προηγουμένως σιχαινόταν, για ανακούφιση από αυτό που τον έκαιγε.

Ότι και μέσω των σκύλων, λέει, η παραβολή ελέγχει με μεγαλύτερη αυστηρότητα εκείνον τον πλούσιο, μπροστά στην πύλη του οποίου ήταν ριγμένος ο Λάζαρος. Διότι οι σκύλοι, σπλαχνιζόμενοι τη μεγάλη του ταλαιπωρία, έκαναν ό,τι μπορούσαν, γλείφοντας και τρόπον τινά καθαρίζοντας την πληγή του με τις γλώσσες τους· αυτός όμως στάθηκε απέναντι στον συνάνθρωπό του πιο σκληρός και από τους σκύλους, και ελεγχόταν μέσω αυτών των ίδιων των σκύλων. Γι' αυτόν τον λόγο και εκείνον τον τιμωρεί αδυσώπητα το πυρ.

Από τη φλόγα πρόσφερες δροσιά στους οσίους. Αναλογιζόμενος το πλήθος των παραπτωμάτων μου και πληττόμενος από το κεντρί της συνειδήσεως, οδυνώμαι ο άθλιος σαν να βρίσκομαι μέσα σε φλόγα· σπλαχνίσου με, Λόγε του Θεού, με το έλεός σου. Παραβλέποντας τα κατορθώματα του Λαζάρου, μιμήθηκα τους τρόπους του άσπλαχνου πλουσίου, εύσπλαχνε Χριστέ· οδήγησέ με σε επιστροφή και σπλαχνίσου με, ώστε να σε δοξάζω σε όλους τους αιώνες.

Ιδού, λοιπόν, σχετικά με τη λύση του γάμου ο νόμος διέταξε αδιακρίτως, εξαιτίας της σκληροκαρδίας των Ιουδαίων, εγώ όμως, ασκώντας τους ακροατές προς το τελειότερο, απαγορεύω το αδικαιολόγητο διαζύγιο, μην ορίζοντας τα αντίθετα προς εκείνον τον νόμο, αλλά μάλλον στηρίζοντας το δικό του θέλημα. Διότι, επιθυμία του νόμου ήταν να μη γίνονται φόνοι μεταξύ άνδρα και γυναίκας. Αυτό κι εγώ νομοθετώ, με το να εκπαιδεύω τους συζύγους να φροντίζουν ο ένας τον άλλον και να προστατεύονται, σαν να είναι δικά τους μέλη, ώστε και ο νόμος βέβαια αυτό ήθελε. Επειδή όμως οι ακροατές ήταν ατελείς, όρισε τη διάλυση του γάμου, ώστε τουλάχιστον έτσι να υπάρξει προφύλαξη και να μην οργίζονται ο ένας εναντίον του άλλου, και ο άνδρας και η γυναίκα. Συνεπώς, ο Χριστός στήριξε όλα τα προστάγματα του νόμου. Ώστε πολύ σωστά είπε ότι, όπως λέει, είναι αδύνατον να πέσει ούτε μία κεραία του νόμου. Πώς άλλωστε θα ήταν δυνατόν να πέσει αυτός που μάλλον ανορθώνεται από τον Χριστό; «Κάποιος άνθρωπος ήταν πλούσιος, και ντυνόταν με πορφύρα και βύσσο, διασκεδάζοντας κάθε μέρα λαμπρά. Υπήρχε δε και κάποιος φτωχός με το όνομα Λάζαρος, ο οποίος ήταν ριγμένος στην πύλη του, γεμάτος πληγές, και επιθυμούσε να χορτάσει από τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου. Αλλά και οι σκύλοι έρχονταν και έγλειφαν τις πληγές του. Συνέβη δε να πεθάνει ο φτωχός, και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. Πέθανε δε και ο πλούσιος και ετάφη». Αυτά είναι ακόλουθα με όσα προαναφέρθηκαν.

Διότι και αυτό παραβολή είναι, και όχι, όπως κάποιοι ανόητα θα νόμιζαν, γεγονός που έχει ήδη συμβεί. Διότι δεν έχει γίνει ακόμη η απόδοση ούτε των αγαθών στους δικαίους, ούτε των αντιθέτων στους αμαρτωλούς, αλλά ο Κύριος διαμόρφωσε έτσι τον λόγο, για να νουθετήσει τους ανελεήμονες για τα όσα τους επιφυλάσσονται, και από την άλλη να διδάξει όσους κακοπαθούν για το τι αγαθά θα απολαύσουν για όσα υπομένουν εδώ. Τον μεν πλούσιο, λοιπόν, τον συμπεριέλαβε ανώνυμα στην παραβολή, ως ανάξιο να ονομαστεί από τον Θεό, όπως ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη: «δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Τον δε φτωχό τον μνημονεύει ονομαστικά· διότι τα ονόματα των δικαίων καταγράφονται και στο βιβλίο της ζωής. Υπάρχει δε η άποψη, όπως διασώζει η παράδοση των Εβραίων, ότι υπήρχε κάποιος Λάζαρος στα Ιεροσόλυμα εκείνο τον καιρό, ο οποίος βρισκόταν σε έσχατη φτώχεια και αρρώστια, τον οποίο μνημόνευσε ο Κύριος παίρνοντάς τον στην παραβολή, ως πρόσωπο γνωστό και οικείο.

Διότι επιθυμούσε να χορτάσει όχι με πολυτελή φαγητά, αλλά έστω με τα ίδια τα ψίχουλα, και μάλιστα με αυτά με τα οποία χορταίνουν οι σκύλοι. Αλλά ήταν και στερημένος από εκείνους που θα τον περιποιούνταν· διότι οι σκύλοι έγλειφαν τις πληγές του, καθώς δεν υπήρχε κανείς για να τους αποδιώξει. Άραγε, λοιπόν, ευρισκόμενος σε τόσα δεινά ο Λάζαρος, βλασφήμησε; Ή χλεύασε την τρυφηλή ζωή του πλουσίου; Ή κατέκρινε την απανθρωπιά; Ή μέμφθηκε τη θεία πρόνοια;

Επιθυμούσε δε τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου· διότι στερούνταν παντελώς τον άρτο που στηρίζει την καρδιά, και είχε ανάγκη από την πιο λεπτή, και μικρή, και λογική τροφή, όπως και η Χαναναία, η οποία, όντας εθνική, ζητούσε να τραφεί από τα ψίχουλα. Τι σημαίνει λοιπόν τούτο; Πέθανε μεν ο εβραϊκός λαός ως προς τον Θεό, και τα οστά τους έγιναν νεκρά, εφόσον δεν πραγματοποιούν καμία κίνηση προς το αγαθό. Πέθανε δε και ο Λάζαρος ως προς την αμαρτία, δηλαδή ο λαός των εθνικών, και οι μεν Ιουδαίοι, έχοντας πεθάνει μέσα στις αμαρτίες τους, κατακαίονται στη φλόγα του φθόνου, φθονώντας, όπως λέει ο Απόστολος, επειδή οι εθνικοί έγιναν δεκτοί στην πίστη, ενώ ο άλλοτε φτωχός και στερημένος τιμής λαός των εθνών εύλογα διάγει πλέον στους κόλπους του Αβραάμ, του πατέρα των εθνών. Διότι και ο Αβραάμ, ενώ ήταν εθνικός, πίστεψε στον Θεό και μετέβη από την ειδωλολατρία στη θεογνωσία. Όσοι λοιπόν κοινωνούν στη μετάστασή του και στην πίστη, εύλογα αναπαύονται και στους κόλπους του, λαμβάνοντας ως κλήρο τους ίδιους τόπους, και μονές, και υποδοχές των αγαθών με αυτόν. Και επιθυμεί ο Ιουδαίος μία σταγόνα από τους παλαιούς ραντισμούς και καθαρμούς του νόμου, ώστε να δροσιστεί η γλώσσα του, και να έχει την παρρησία να πει κάτι σε εμάς, ωσάν ο νόμος να ήταν ακόμη σε ενέργεια, αλλά δεν το επιτυγχάνει.